Prawda i cierpliwość

Prawda i cierpliwość

Dodano:   /  Zmieniono: 8
Demonstracja ukraińskich nacjonalistów w Kijowie
Demonstracja ukraińskich nacjonalistów w Kijowie / Źródło: Reuters/Gleb Garanich/orum (mat. ilustarcyjny z tygodnika)
Zbliża się rocznica mordów na Wołyniu, a jak co roku na początku lipca przez Polskę przechodzi debata na temat relacji polsko-ukraińskich w historycznym kontekście. Zaczynamy ją zawsze jakby od nowa.

Toczy się ona w takiej atmosferze, jak gdyby wypowiadający się dopiero co usłyszeli o problemach polsko-ukraińskich. Nie ma w niej miejsca na pamięć o gestach politycznych, takich jak wspólne działania prezydentów Kwaśniewskiego i Kuczmy, a potem Kaczyńskiego i Juszczenki, nie ma miejsca na pamięć o słowach Jana Pawła II, Józefa Michalika czy prymasa Glempa. Każdy z nich starał się łagodzić napięcia polsko-ukraińskie. Dyskusje wokół rocznicy 11 lipca mają zaostrzać spory. Narzekania na polski rząd, że nie jest dość stanowczy, mieszają się z wyrazami niechęci wobec współczesnych Ukraińców. Szczere intencje miksują się z politycznymi kalkulacjami na szybkie zyski z dokładania każdej kolejnej władzy, że nie jest dość ostra wobec sąsiadów. Jeśli któraś z tych debat nie skończy się powołaniem wspólnej fundacji, dużym programem badania historii, to za kilka lat powiemy sobie pewnie, że zmarnowaliśmy szansę.

Tegoroczna debata będzie dłuższa i gorętsza niż zwykle ze względu na zapowiadany film Wojciecha Smarzowskiego poświęcony ludobójstwu na Wołyniu. Dobrą atmosferę pogarsza przekonanie, że ze względu na zaszłości tak naprawdę stosunki polsko-ukraińskie są co najmniej chłodne. Tak jak rozumiemy się w wielu sprawach, co pokazuje łatwość, z jaką Ukraińcy adaptują się w Polsce, tak gdy przychodzi do tematów historycznych, zaczynają się nieporozumienia.

Różne skale zainteresowania

Debata jest trudna z wielu względów: po pierwsze po polskiej stronie biorą w niej udział prawie wszyscy, którzy interesują się życiem publicznym, a po ukraińskiej wzbudza znacznie mniej zainteresowania. U nas udzielają się osoby osobiście poszkodowane przez nacjonalistów ukraińskich podczas II wojny światowej oraz ich rodziny, pamięć o zbrodniach na Wołyniu jest wciąż żywa. Słychać głosy historyków i publicystów. Debata o Wołyniu jest też każdego roku okazją do wypowiedzi tych, którzy są przeciwni bliskim relacjom z Ukrainą, a nawet rodzimych rusofilów i ukrytych przyjaciół Władimira Putina. Ludobójstwo na Wołyniu jest argumentem w rękach tych, którym po prostu zależy na stałej polsko-ukraińskiej awanturze o historię.

Po stronie ukraińskiej w debacie bierze udział znacznie mniej środowisk; w zasadzie ogranicza się ona do występów nacjonalistycznie zorientowanych grup politycznych o galicyjskim rodowodzie, którym zależy na gloryfikacji UPA, oraz z drugiej strony środowisk liberałów, którzy starają się demonstrować, że nie wszyscy Ukraińcy bezkrytycznie popierają wszystkie działania UPA. Sprawa Wołynia nie jest na Ukrainie kwestią narodową, ukraińskie szkoły najczęściej nie uczą na ten temat. Dochodzi więc zasadnicza różnica w skali zainteresowania historią. W Polsce każda gazeta ma historyczny dodatek, a znani historycy są celebrytami, na Ukrainie zainteresowanie historią jest daleko mniejsze. Nowym faktem w polsko-ukraińskich debatach o historii i polityce jest w tym roku list znaczących postaci życia publicznego Ukrainy do Polaków.

To pierwsze od lat tego rodzaju wydarzenie, by w posłaniu pojednania zjednoczyli się byli prezydenci i liderzy największych Kościołów na Ukrainie. Warto szczególnie podkreślić znaczenie podpisu abp. Światosława, zwierzchnika grekokatolików. To wśród duchownych tego Kościoła od lat można obserwować wyrazy wsparcia dla ukraińskiego nacjonalizmu. Historycznie jest to zrozumiałe, podobnie zresztą było w trakcie wojny, jednak taka postawa duchownych stanowi często dużą barierę w procesie właściwej etycznej oceny wydarzeń z lat 40. Liderzy społecznego życia Ukrainy zareagowali na coraz bardziej zdecydowane sygnały z Polski, że sytuacja wokół Wołynia staje się coraz gorętsza. Oprócz szczerych intencji ukraińscy politycy zareagowali listem także w obawie, by w czasach wojny w Donbasie słowo „ludobójstwo” nie było sklejane z Ukrainą – choćby w bardzo historycznym kontekście.

Polska stale stoi wobec wyboru: jedna możliwość to położyć na szali całość relacji z Ukrainą – kwestie bezpieczeństwa, energetykę itd. – i zażądać wyznania win za Wołyń tak, jak my sobie to wyobrażamy. Prawdopodobnie zresztą im bardziej nasze stanowcze żądania będą utrzymywane w twardym tonie politycznego ultimatum, tym mniej będą efektywne. Mamy też możliwość drugą, którą cechowało podejście Jana Pawła II czy – na politycznej płaszczyźnie – prezydenta Lecha Kaczyńskiego. To rodzaj strategicznej cierpliwości. Opiera się ona na założeniu, że przyjdzie czas, aż Ukraińcy sami nieco inaczej odczytają własną historię i od tego momentu będzie możliwe przejście do nowego etapu w naszych relacjach. Szczególnie przyjęcie tego drugiego wariantu obliguje nas do troski o groby zamordowanych na Wołyniu. Konieczne jest utrwalenie relacji ofiar rzezi – tych, którzy przeżyli. Słowem, bez czekania na zmianę postawy Ukraińców trzeba uratować, co się da, dla społecznej pamięci o ofiarach mordu. Wielki program dokumentacyjny, porządne przejrzenie stanu badań historycznych, szczegółowe opisy strat na Wołyniu dadzą dla prawdy historycznej więcej niż coroczne uchwały.

Jak zaleczyć rany

Od dawna wiadomo, co trzeba zrobić, by kwestie historyczne nie stanowiły stałego zagrożenia dla stosunków Polski z Ukrainą, by nie były stale narażone na prowokacje. Wzory działania na polu trudnej historii mamy z relacji polsko-niemieckich. Konieczne jest uruchomienie stałej polsko-ukraińskiej wymiany młodzieży. Żeby w przewidywalnym okresie dało to efekt, musi mieć odpowiednią skalę. Program wyjazdów młodych Polaków na Wschód w rzeczywistości powinien objąć wszystkich licealistów. Powinien zawierać zarówno elementy historyczne, jak i współczesne. Z jednej więc strony chodziłoby o akcję odwiedzania i porządkowania cmentarzy, zwiedzania zabytków, ale też spotkania we współczesnej ukraińskiej szkole itp. Drugim elementem strategii powinno być powołanie polsko-ukraińskiego centrum historycznego. Instytucja taka powinna inicjować programy badawcze, kwerendy archiwalne, zamawiać pisanie książek o relacjach polsko-ukraińskich. Po kilku latach byłaby szansa na poważny urobek, gdyby centrum dysponowało budżetem wielkości gminnego ośrodka kultury. Takie centrum powinno dysponować środkami na wspólne akcje badawcze w dziedzinie nauk społecznych i historycznych, rolą centrum byłoby też fundowanie stypendiów na pisanie książek o Polsce dla ukraińskich autorów. Jednym z problemów w polsko-ukraińskich relacjach historycznych jest bowiem pewna dysproporcja: w Polsce wydaje się znacznie więcej literatury na tematy ukraińskie niż na Ukrainie o Polsce. Trzecim elementem współpracy powinien być polsko-ukraiński fundusz filmowy. Jest kilka powodów, by powołać taką instytucję. Po pierwsze mogłaby ona przenosić udany polski model produkcji filmowej. Po drugie film jest wciąż najlepszą formą popularyzacji treści historycznych. Kilka wspólnych z Ukraińcami produkcji rocznie dałoby po kilku latach efekt.

Aktywna polityka wobec Wschodu oprócz sentymentów i dobrej woli, którą wykazuje wielu polityków, wymaga gospodarza. Potrzeba polityka, który widzi w relacjach polsko-ukraińskich część własnego przesłania dla Polaków. Tak było w czasach prezydentów Kaczyńskiego i Kwaśniewskiego, tak było kilka razy wcześniej w historii. Dzisiaj nie widać kogoś, kto by postawił na relacje polsko-ukraińskie. Jedni są uśpieni dobrymi wynikami badań opinii publicznej, z których wynika, że ogólnie relacjom polsko-ukraińskim nic nie grozi, inni wolą się nie wychylać, by ich nie posądzono o banderowskie sympatie. Prawda jest mniej optymistyczna niż badania socjologów: nie wyłapują one aktywności mniejszych grup, którym zależy na osłabianiu sojuszy w Europie Środkowej, a które widzą, że najlepszym na to sposobem jest podsycanie polsko-ukraińskich historycznych sporów. Propaganda Kremla dociera także do Polski i robi swoje ze świadomością społeczną. Z roku na rok w dyskusji o Wołyniu coraz bardziej chodzi nie tylko o prawdę o zbrodni, ale też o przyszłość kontaktów pomiędzy Polakami i Ukraińcami.

Okładka tygodnika WPROST: 25/2016
Artykuł został opublikowany w 25/2016 wydaniu tygodnika „Wprost”
Zamów w prenumeracie lub w wersji elektronicznej:
 8
  • Cyborg IP
    Im więcej czasu mija a ta sprawa jest nieuregulowana to tym gorzej dla Ukrainy. Niemcy potrafili swoją historię osądzić i dzisiaj nie mamy z Nimi takich idiotycznych sporów. Nawet Rosjanie są znacznie bardziej empatyczni od was i nawet pomimo ogromu prześladowań Polaków nie znam sytuacji żeby Rosjanie zarzynali sąsiadów Polaków czym popadnie. A wy walicie głupa na całego i jeszcze myślicie że Polacy o tym zapomną. Z jednej strony kwiaty i przepraszamy a z drugiej nadawanie ulicom nazw im bandziory. Czy wy myślicie że Polacy są tacy głupi?
    • Wołyń IP
      Trudno żeby banderowiec powiedział coś innego. I tak chyba starał się być bardzo delikatny.
      • konrat IP
        Rozumiem Pana punkt widzenia oparty na  jednostkowym i społecznym doraźnym interesie gospodarczym i celu geopolitycznym walki z dominacją rosyjską na wschód od Bugu ale go nie podzielam. Wśród wielu zbrodni popełnianych przez obie strony w trakcie wielowiekowego sporu ukraińsko - polskiego akurat wołyńska ma ewidentne cechy ludobójstwa: cel, organizację i skutek. Udawanie, że ludobójstwa nie było, zrzucanie części winy na ofiary, jak ma miejsce w tych akcjach pojednawczych to poniżanie tych wszystkich, którzy tam zginęli, jakby ginęli po raz drugi.
        • Smok_Wawelski IP
          Jakie to wszystko ma znaczenie w porównaniu z prostym faktem, że po prostu Polacy banderowców nie lubią? Wielu przedsiębiorców ich zatrudnia wyłącznie dlatego, że nie mają innego wyjścia - albo przyjmiesz ukraińców albo zamykasz firmę, desperaci wynajmują im mieszkania, ale z każdej strony słychać ogromną niechęć do licznych przedstawicieli tego "narodu" w Polsce.
          • Jacek Placek IP
            Kowal to ukrainska swi..a. Nie powinien miec glosu w tych sprawach. To zdrajca.

            Spis treści tygodnika Wprost nr 25/2016 (1741)

            • Kosztowne eurofantazje 19 cze 2016, 20:00 Cały świat liczy koszty po Brexicie. Liczą Fundusz Walutowy i Bank Światowy; każdy rząd z osobna i ekonomista z pretensjami do Nagrody Nobla mają swoje szacunki. W euro, w funtach, wykresy w kółkach, w słupkach, w przeliczeniu na PKB, na stracone miejsca pracy i dziury w... 3
            • Skaner 19 cze 2016, 20:00 PiS szykuje rewolucję w formach zatrudnienia Umowy śmieciowe mają przejść do lamusa. Przynajmniej tak zapowiadają politycy PiS. Partia Jarosława Kaczyńskiego chce, by wszystkie formy zatrudnienia zostały obłożone pełnymi składkami... 10
            • Zdarzyło się jutro 19 cze 2016, 20:00 Zdarzyło się jutro 14
            • Kijowski – najlepszy sojusznik Kaczyńskiego 19 cze 2016, 20:00 Nikt tak nie wyjałowił i nie zdezintegrował opozycji, jak Mateusz Kijowski i jego Komitet Obrony Demokracji. Zamiast przeprowadzać analizę przyczyn porażki wyborczej i tworzyć plan odzyskania zaufania wyborców, dzisiejsza opozycja traci energię i pieniądze na organizowanie... 16
            • Dochód bezwarunkowy 19 cze 2016, 20:00 Czy się stoi, czy się leży, bezwarunkowy dochód podstawowy się należy. Tak mogłoby dziś brzmieć nieco odświeżone hasło znane z czasów słusznie minionego realnego socjalizmu. 19
            • GUS utracił wiarygodne dane o stanie państwa 19 cze 2016, 20:00 Szefostwo GUS alarmuje, że otrzymuje niewiarygodne dane. Kierownicy urzędów stanu cywilnego, że żywym dzieciom wystawiane są akty urodzenia, jakby urodziły się martwe – tak działa oddany do użytku w ubiegłym roku System Rejestrów Państwowych. Największy informatyczny projekt... 20
            • Nie szkodzę Platformie 19 cze 2016, 20:00 – Trzymam kciuki za przywództwo Grzegorza Schetyny w PO. Ale nie sposób nie zauważyć, że Ewa Kopacz jest jednym z liderów opozycji – mówi Michał Kamiński, poseł PO. 24
            • Obrona chrześcijańskiej tożsamości 19 cze 2016, 20:00 Dialog ekumeniczny ma wśród katolików w Polsce tyle samo zwolenników, co i sceptyków. A przecież jest on, od czasu Soboru Watykańskiego II, dla katolików wymogiem. 27
            • Rzeź i polityka 19 cze 2016, 20:00 Nie interesuje jej, że kurs ostrych rozliczeń historycznych może ochłodzić relacje Warszawa – Kijów, na czym skorzysta wyłącznie Moskwa. Polityczny spór wokół rzezi wołyńskiej wybucha na nowo. 28
            • „To cud, że jestem na świecie” 19 cze 2016, 20:00 W rzezi wołyńskiej zginęli moi dziadkowie, a rodzice ledwo ją przeżyli – opowiada Krzesimir Dębski, muzyk jazzowy i kompozytor. 30
            • "Wołyń to nasz kościotrup w szafie" 19 cze 2016, 20:00 – Należy przyjąć uchwałę upamiętniającą wydarzenia na Wołyniu, zaznaczyć, że to było ludobójstwo, i na tym koniec – mówi Agnieszka Romaszewska-Guzy, szefowa telewizji Biełsat. 33
            • Prawda i cierpliwość 19 cze 2016, 20:00 Zbliża się rocznica mordów na Wołyniu, a jak co roku na początku lipca przez Polskę przechodzi debata na temat relacji polsko-ukraińskich w historycznym kontekście. Zaczynamy ją zawsze jakby od nowa. 36
            • Jak przez 40 lat zmienił się seks Polaków 19 cze 2016, 20:00 Aż 42 proc. Polek udaje orgazm. Jedną z przyczyn jest wszechobecna seksualizacja życia. Także zalew pornografii, która wypacza obraz naszej seksualności – mówi „Wprost” prof. Zbigniew Izdebski, seksuolog, autor badań „Obraz obyczajowości seksualnej współczesnych Polaków”. 39
            • Od pomysłu do rynku 19 cze 2016, 20:00 Fundusze Europejskie wspierają przede wszystkim tworzenie innowacji, nie zaś zakup gotowych technologii, maszyn czy urządzeń - choćby najbardziej nowoczesnych. 41
            • Pokonać wypalenie 19 cze 2016, 20:00 Co najbardziej nas męczy? Właściwie wszystko. Na  przykład praca, ale też jej brak. To są objawy wypalenia. Podpowiadamy, jak sobie poradzić z tym kłopotem 42
            • Biznes potrzebuje spokoju 19 cze 2016, 20:00 Mamy szansę stać się prawdziwym polskim koncernem globalnym. Najbliższe dwa lata będą kluczowe – mówi Dariusz Miłek, twórca obuwniczego giganta CCC. 44
            • Elektryczna Europa 19 cze 2016, 20:00 W Polsce brakuje prądu! – alarmowały media, gdy rok temu w wakacje elektrownie narzuciły zakładom produkcyjnym ograniczenia w jego poborze (tzw. 20 stopień zasilania). Wszystko przez wyjątkowe upały, które spowodowały zadyszkę systemu chłodniczego w elektrowniach. Ostatecznie... 48
            • Energetyka też chce być smart 19 cze 2016, 20:00 Wszystko zmierza do tego, by być inteligentne, czyli smart. Smartfony, usługi bankowe, smart urządzenia... Czy siec energetyczna tez może być inteligentna? Może. I będzie coraz bardziej. 50
            • Bezpieczny w chmurze 19 cze 2016, 20:00 Zaawansowane rozwiązania związane z bezpieczeństwem informatycznym mogą kosztować dziesiątki tysięcy złotych. Są jednak sposoby, dzięki którym można mieć ciastko i zjeść ciastko, czyli zapewnić optymalny poziom bezpieczeństwa bez rujnowania budżetu. Wystarczy zaufać… chmurze. 52
            • Wsparcie dla MŚP 19 cze 2016, 20:00 Aby małe i średnie firmy mogły się rozwijać, potrzebują różnorodnych produktów bankowych do sfinansowania swojej działalności. 54
            • Ciechanów – miasto otwarte na przedsiębiorców 19 cze 2016, 20:00 Ciechanów, chlubiący się tytułem stolicy północnego Mazowsza, to miasto, które stawia na rozwój przedsiębiorczości. Priorytetem jest przyciągnięcie inwestorów zewnętrznych i wspieranie lokalnego biznesu. O nowych inicjatywach, wdrażanych rozwiązaniach i planach mówi Krzysztof... 56
            • Andrzej Duda chwali Kielce 19 cze 2016, 20:00 Miedzynarodowy Salon Przemysłu Obronnego już we wrzesniu 58
            • E-handel napędza logistykę 19 cze 2016, 20:00 E-sklepy nie mają odpowiednich zasobów ani doświadczenia, aby zajmować się dostawami do klientów. Operatorzy logistyczni w Polsce mają w związku z tym coraz więcej pracy, wykonują ją także dla zleceniodawców zagranicznych. 60
            • Podróż na medal 19 cze 2016, 20:00 Dla pani Marty z Radomia nie ma lepszego miejsca na urlop niż Stany Zjednoczone. Niestety każda podróż za ocean to dla niej udręka. – Kilkanaście godzin lotu i kilka pierwszych dni po lądowaniu to koszmar. Boli mnie głowa, nie mogę spać, szybko się męczę. Dlatego jeśli już tam... 62
            • Czytać i myśleć 19 cze 2016, 20:00 Czy pokona nas superinteligencja, czy potra my prawidłowo myslec, zwłaszcza gdy mamy do czynienia z giełdowym kasynem, i jak nas oszukuja wielkie  rmy. Oto biznesowe lektury na wakacje 64
            • Gra o pieniądze Polaków 19 cze 2016, 20:00 Skąd wziąć środki na plan Morawieckiego? – takie pytanie zadaje sobie rząd. Kwestia, jak je dostarczyć i włączyć się w realizację programu,nurtuje finansistów. A mowa nie o niczym innym, jak o pieniądzach Polaków. 66
            • Hossa Bessa 19 cze 2016, 20:00 Hossa Bessa 67
            • Dlaczego państwa tak boją się George’a Sorosa 19 cze 2016, 20:00 Nie wiemy, co tak naprawdę Brexit oznacza dla przyszłości Unii Europejskiej, ale widzimy już, co oznacza dla funduszy spekulacyjnych. Na szczególną uwagę zasługuje tu George Soros, człowiek przekonany, że jego destrukcyjna machina spekulacyjna ma nieść zbawienie światu. Nieść... 68
            • Dlaczego państwa tak boją się George'a Sorosa, człowieka który złamał Bank of England? 21 cze 2016, 9:53 Nie wiemy, co tak naprawdę Brexit oznacza dla przyszłości Unii Europejskiej, ale widzimy już, co oznacza dla funduszy spekulacyjnych. Na szczególną uwagę zasługuje tu George Soros, człowiek przekonany, że jego destrukcyjna machina spekulacyjna ma nieść zbawienie światu. Nieść... 68
            • Rachunek za rozwód 19 cze 2016, 20:00 Kto zapłaci za Brexit? Zwolennicy pozostania Wielkiej Brytanii w Unii Europejskiej straszą wielkimi stratami, ich oponenci przekonują zaś, że w dłuższym terminie Brytyjczycy wyjdą jednak na swoje. 71
            • Ostatni dzwonek dla Europy 19 cze 2016, 20:00 Brexit może stać się początkiem kontynentalnej dezintegracji, ale może też okazać się budzącym alarmem dla przywódców Europy – twierdzi Jens Nordvig, wybitny duński ekonomista, autor głośnej książki „Upadek euro”. 73
            • Kto skorzysta na Orlando 19 cze 2016, 20:00 W Orlando jednej nocy zginęło prawie tylu Amerykanów, ilu w listopadzie 2004 r. poległo w walkach o iracką Faludżę. Niemal natychmiast po zamachu przeprowadzonym przez 29-letniego Omara Mira Seddique’a Mateena sztaby obu kandydatów na... 74
            • Imprezy na lato, czyli kalendarium tego co warto zobaczyć i usłyszeć 22 cze 2016, 17:39 Poza obowiązkowym Wielkim Grillowaniem także inne imprezy masowe na stałe wpisały się w wakacyjny krajobraz Polski. W sezonie urlopowym można w nich przebierać jak w ulęgałkach. Wybraliśmy te najciekawsze. 78
            • Zostawcie mnie, chłopcy 19 cze 2016, 20:00 Wdowa po Janie Strzeleckim do końca życia była przekonana, że mąż – ceniony socjolog, sympatyk Solidarności – zginął na zamówienie polityczne. 88
            • Dobra zmiana w piłce 19 cze 2016, 20:00 Rzeczywistość potrafi płatać gilrle. Gdy przed rozpoczeciem obecnego Euro prezydent Francji François Hollande powiedział, ze bardziej od terrorystów boi się polskich kibiców, wielu uznało to za kolejny nietakt pysznego polityka 102

            ZKDP - Nakład kontrolowany