Polsko-francuska wojna o ZUS

Polsko-francuska wojna o ZUS

W połowie grudnia zapadnie wyrok, który może wywołać podobną burzę co przetarg na caracale. Polska i francuska firma biją się w sądzie o wart kilkaset milionów złotych przetarg na obsługę informatyczną ZUS.

Przetarg na obsługę informatyczną ZUS może się okazać kolejnym frontem biznesowej potyczki polsko-francuskiej. Atos, francuska firma, która jako jedyna w przetargu złożyła ofertę, twierdzi, że do tej pory nie otrzymała odpowiedzi z zakładu, i zarzuca polskiej spółce Asseco, że ta próbuje unieważnić postępowanie. Z kolei rzeszowska firma (notowana na giełdzie i kontrolowana przez Adama Górala, jednego z najbogatszych Polaków) uważa, że jako uczestnik przetargu miała prawo go zaskarżyć, gdyż zawierał błędy, a do Francuzów ma pretensje, że poprzez Francusko-Polską Izbę Gospodarczą próbuje wpływać na jego rozstrzygnięcie. Obie firmy oskarżają się o próby monopolizacji obsługi informatycznej zakładu. Głównym punktem sporu jest postępowanie przetargowe na rozbudowę i rozwój systemu Elektronicznej Platformy Wymiany Danych (EPWD) oraz budowę i utrzymanie Centralnego Rejestru Klientów. 

Przetarg ten został ogłoszony jeszcze w 2013 r. z bud żetem 135 mln zł. Postępowanie trwa tak długo, bo w międzyczasie wybuchła afera w ZUS, CBA zatrzymało kilkanaście osób. Wiosną tego roku postępowanie wznowiono, zapraszając do postępowania polskie Asseco, amerykańskie HP oraz francuski Atos (w konsorcjum z Bull SAS i Betacom SA). I od razu kością niezgody stała się specyfikacja istotnych warunków zamówienia (SIWZ), czyli dokument, który zawiera m.in. warunki, jakie powinien spełnić wykonawca, wykaz elementów, które powinny się znaleźć w ofercie, oraz podstawowe dane dotyczące zamówienia. Według Asseco dokument ten, mimo że był przygotowywany przez ZUS przez 15 miesięcy, zawierał istotne błędy. Wszyscy oferenci mieli co do niego wątpliwości, w sumie pytań do zakładu było ponad 750, z czego ok. 300 od Atosa. 

Wątpliwości co do niego miała także Polska Izba Informatyki i Telekomunikacji, która stwierdziła, że „szereg klauzul umownych zawartych we wzorze umowy narusza zasadę równowagi stron oraz zasadę kontraktowania”. Jak mówi Ewa Kryj, rzecznik Asseco, wymagania SIWZ naruszały zasady konkurencyjności. – Dawały jednemu z zagranicznych producentów oraz współpracującym z nim partnerom uprzywilejowaną pozycję, co poza wadami prawnymi uniemożliwiło nam złożenie oferty – twierdzi. Atos twierdzi, że nic o tym nie, a oferta, którą złożył, składała się z technologii kilku producentów. Asseco swojej oferty cenowej nie przedstawiło, tylko złożyło w sprawie SIWZ odwołanie do Krajowej Izby Odwoławczej. – Skorzystaliśmy z przysługujących nam środków ochrony prawnej w celu zlikwidowania nieprawidłowości. Tylko w ten sposób mogliśmy postąpić. Zresztą Asseco nie było odosobnione w swojej ocenie SIWZ. Trzech wykonawców, w tym sam Atos, łącznie złożyło aż sześć odwołań. Tyle że Atos dwukrotnie wycofał je tuż przed rozprawą – mówi Kryj. Atos wycofał odwołania i złożył ofertę cenową. Jak mówi przedstawiciel firmy, nie dość, że była jedyna, to jeszcze zgodna z budżetem ZUS. Jednak mimo że od jej złożenia minęło już sześć miesięcy, ZUS nic z nią nie zrobił. Według Atosa Asseco podejmuje działania prawne zmierzające do unieważnienia postępowania. – Są to działania zgodne z prawem, skutkujące jednak przedłużeniem postępowania. Co jest niekorzystne dla ZUS i finansów publicznych – mówi rzecznik Atosa Michał Jackowiak.

Interweniuje izba

W międzyczasie w sprawie przetargu zaczęła interweniować Francusko-Polska Izba Gospodarcza, która wysłała pisma m.in. do przewodniczącego rady nadzorczej ZUS Marcina Zielenieckiego, prezes ZUS Gertrudy Uścińskiej, minister Elżbiety Rafalskiej, przewodniczącego Komisji Finansów Publicznych w Sejmie Jacka Sasina z PiS i do parlamentarzystów. – Atos jest członkiem izby i informował izbę o swoich problemach w kilku dużych przetargach publicznych, o które się ubiegał, w tym o przetargach w ZUS. Wiemy, że izba wystosowała w tej sprawie kilka zapytań do przedstawicieli administracji – tłumaczy Michał Jackowiak. Izba pisała, że z „dużym zaniepokojeniem obserwuje losy postępowania”, gdyż prowadzone przez komisję przetargową działania „pomimo upływu trzech miesięcy nie doprowadziły dotychczas do wyboru wykonawcy, choć oferta Atos jest zgodna z szacowanym przez ZUS budżetem. (…) Budzi to nasze zdumienie oraz poważne obawy co do intencji zakładu w tym postępowaniu oraz w zakresie dywersyfikacji usług IT dla ZUS” – czytamy w piśmie. Izba bowiem, podobnie jak przedstawiciele Atosa, wskazywała, że działanie polskiego Asseco może doprowadzić do unieważnienia przetargu i do konieczności zlecenia mu usług związanych z utrzymaniem systemu EPWD z wolnej ręki. Doprowadziłoby to ich zdaniem do tzw. vendor lock-in, czyli zmonopolizowania przez jedną firmę na wiele lat prowadzenia usług na rzecz innej, w tym wypadku ZUS. Asseco uważa, że te zarzuty są bezpodstawne. – Chcę z całą mocą podkreślić, że Asseco Poland, składając odwołanie, a następnie skargę na wyrok KIO, nie dążyło do unieważnienia postępowania, ale do likwidacji stanu naruszenia prawa, który uniemożliwiał mu złożenie oferty w tym przetargu.

Gdyby SIWZ było zgodne z Prawem zamówień publicznych, Asseco Poland złożyłoby ofertę w tym postępowaniu. Kłamstwem jest, że ZUS może zlecić nam to postępowanie z wolnej ręki – przekonuje rzecznik polskiej spółki. O działaniach Francusko-Polskiej Izby Gospodarczej mówi, że „próbuje wywierać dodatkową presję przez publikację ponaglających komunikatów”. I przekonuje, że to właśnie działania Atosa mogą doprowadzić do sytuacji vendor lock-in. – Oferują amerykańskie oprogramowanie, które zdecydowanie przekracza potrzeby ZUS, a koszty utrzymania należą do najwyższych na świecie – podkreśla Kryj. – Dla ZUS, który wkłada wiele wysiłku w dywersyfikację dostaw, to niesamowicie trudne, gdy ma jednego dominującego dostawcę walczącego wszelkimi dostępnymi środkami prawnymi o nienaruszenie status quo – odpowiada Michał Jackowiak. Odwołanie przed KIO Asseco jednak przegrało i firma złożyła odwołanie do sądu. Wyrok miał zapaść na początku października, lecz sąd zalecił zamawiającemu, czyli ZUS, aby stworzył jednolitą wersję dokumentu SIWZ, który w czasie trwania przetargu kilka razy się zmieniał. Oczekuje się, że w połowie grudnia w tej sprawie zapadnie ostateczne orzeczenie.

Przetarg moloch

To niejedyny przetarg, o który biją się Polacy i Francuzi. Jest jeszcze postępowanie na utrzymanie i obsługę Kompleksowego Systemu Informatycznego ZUS (KSI), tutaj gra toczy się o niebagatelną kwotę 700 mln zł. W przetargu uczestniczą cztery podmioty: Asseco Poland, Atos, Comarch oraz HP z Capgemini. KSI jest jednym z najbardziej zaawansowanych na świecie rozwiązań zarówno pod względem ilości przetwarzanych i gromadzonych danych, jak i liczby użytkowników. Umożliwia obsługę ubezpieczonych, rozliczając m.in. składki. To właśnie Asecco jest jego twórcą i od lat odpowiada za jego rozwój oraz sprawne funkcjonowanie. I teraz chce stanąć w szranki z innymi firmami (w tym z Atosem) na jego dalszą obsługę. I niewykluczone, że znowu dojdzie do prawnych potyczek. ZUS miał bowiem ogłosić warunki przetargu (czyli dokument SIWZ) do końca września. Tego jednak nie zrobił, jak twierdzi, z powodu audytu w zakładzie, stąd przetarg jest opóźniony. Wiadomo, że zwycięska firma ma mieć 12 miesięcy na nauczenie się systemu. Tyle że powstałe już opóźnienie to wyklucza, bo zgodnie z harmonogramem system ma zostać przejęty w październiku 2017 r. Według niektórych ekspertów faworyzuje to właśnie Asseco w tym postępowaniu. Jakie są dalsze scenariusze? Jeśli chodzi o pierwszy przetarg (na EPWD), to w sytuacji gdy sąd odrzuci powództwo, Asseco nie będzie mogło złożyć swojej oferty cenowej (czas na składanie ofert minął). Gdy sąd nakaże ZUS poprawienie dokumentów, ten może wówczas rozpatrzyć jedyną ofertę Atosa, ale nie musi tego robić. Może stwierdzić, że warunki przetargu się zmieniły, i np. podzielić go na części, przekazując ich wykonanie firmom, które mają z zakładem podpisane umowy ramowe (są to HP, Asseco, Capgemini). W wypadku gdy sąd unieważni przetarg, ZUS będzie musiał go rozpisać od nowa. Wówczas potyczka zacznie się od początku. Podobnie zresztą jak wojna, która prawdopodobnie wybuchnie w razie ogłoszenia szczegółowych dokumentów w 700-milionowym przetargu na obsługę Kompleksowego Systemu Informatycznego. g

© Wszelkie prawa zastrzeżone

Okładka tygodnika WPROST: 48/2016
Więcej możesz przeczytać w 48/2016 wydaniu tygodnika „Wprost”
Zamów w prenumeracie lub w wersji elektronicznej:
 0

Spis treści tygodnika Wprost nr 48/2016 (1764)

  • Ostrzegam przed aferami informacyjnymi 27 lis 2016, 20:00 Mechanizm jest taki: prześmiewcza albo budząca irytację informacja, dotycząca znanej osoby lub wydarzenia, lotem błyskawicy obiega media, w tym społecznościowe w internecie. Po bardzo krótkim czasie powstaje mnóstwo komentarzy,... 3
  • Niedyskrecje parlamentarne 27 lis 2016, 20:00 Grzegorz Schetyna przed ostatnią konwencją programową odbył wiele rozmów w terenie, obiecując działaczom, że po ogłoszeniu gabinetu cieni partia złapie wiatr w żagle i jej notowania będą na poziomie 24 proc. – Na razie na takie cuda... 6
  • Obraz tygodnia 27 lis 2016, 20:00 12 tyle goli padło w meczu Legii z Borussią Dortmund. Warszawiacy przegrali 8:4. „Dwanaście goli w jednym meczu na tym poziomie [rozgrywek – przyp. red.] historia jeszcze nie widziała” – komentuje fachowy magazyn „Kicker”. Ja... 7
  • Spięcie tygodnia 27 lis 2016, 20:00 Joanna Lichocka PiS Platforma bez kompasu moralnego, ale przyzwyczajona do bezkarności BADANIE WIĘKSZOŚCI PRZYPADKÓW, KTÓRE SĄ DZIŚ PRZEDMIOTEM UWAGI CBA, było rozpoczynane jeszcze za czasów Platformy Obywatelskiej. Tak było z panią... 8
  • Info radar 27 lis 2016, 20:00 Kosmetyki pod choinką NA PREZENTY, JEDZENIE ORAZ SPOTKANIA Z NAJBLIŻSZYMI polska rodzina zamierza wydać średnio 1 121 zł, czyli o 5 proc. więcej niż w ub.r. Najbardziej spodziewanym prezentem są w tym roku kosmetyki i perfumy, które... 10
  • Lewo Prawo 27 lis 2016, 20:00 prof. Magdalena Środa filozofka, feministka W pogoni za lewicą ŁATWIEJ POWIEDZIEĆ, GDZIE JEJ NIE MA. SLD funkcjonuje w jakiejś formie przetrwalnikowej, swoją siłę widzi w strukturach, w jednym młodym liderze (Gawkowski) i w biznesowych... 14
  • Zdarzyło się jutro 27 lis 2016, 20:00 Doda, Duda i d…, czyli wydarzenia z… tygodnia. 18
  • Rita Cosby: Prezydent Trump jest przyjacielem Polaków 27 lis 2016, 20:00 Znam Donalda Trumpa od 20 lat i nie wierzę, żeby próbował dogadać się z Rosją kosztem Polski – mówi w wywiadzie dla „Wprost” słynna amerykańska dziennikarka Rita Cosby. 21
  • Rita Cosby: President Trump is a friend to all Polish people 27 lis 2016, 20:00 I have known Donald Trump for over 20 years and don’t believe that he would be trying to make a deal with Russia at the expense of Poland – a famous journalist Rita Cosby says in an interview for „Wprost”. 22
  • „A phone call from the president-elect really means something” 27 lis 2016, 20:00 With Rita Cosby and Tomaczek Bednarek spoke Anna Gwozdowska. 22
  • Telefon od prezydenta elekta naprawdę coś znaczy 27 lis 2016, 20:00 Z Ritą Cosby i Tomaczkiem Bednarkiem rozmawiała Anna Gwozdowska 23
  • Prezydenci na celowniku 27 lis 2016, 20:00 Widmo referendum, zbliżająca się komisja ds. reprywatyzacji i śledztwo w sprawie nieruchomości – to dziś ból głowy Hanny Gronkiewicz-Waltz. Inni samorządowcy też nie mogą spać spokojnie. 26
  • Śmierć z powietrza 27 lis 2016, 20:00 W ubiegłym tygodniu mieszkańcy stolicy boleśnie przypomnieli sobie, że problem smogu nie dotyczy tylko Japończyków. Sytuacja jest zła nie tylko w stolicy, ale i w innych polskich miastach. 30
  • Katocelebryci, czyli lans na Jezusa 27 lis 2016, 20:00 Coraz więcej znanych postaci otwarcie mówi o swoim katolicyzmie. Dla jednych to metoda skutecznej ewangelizacji, dla drugich – promocja własnej osoby. 32
  • Biznesmeni nowej epoki 27 lis 2016, 20:00 Dwudziestolatkowie pokazują, jak można łamać schematy i odnosić sukcesy w biznesie, jednocześnie zbawiając świat. 40
  • Duże lotnisko potrzebne od zaraz 27 lis 2016, 20:00 Warszawskie Lotnisko Chopina może zatkać się w ciągu kilku lat. To byłby wyrok śmierci dla LOT. Czy ratunkiem okaże się Centralny Port Lotniczy? Korzystałyby z niego miliony Polaków. 44
  • Masz firmę? Nie daj się naciągać! 27 lis 2016, 20:00 Fałszywe faktury, zasypywanie e-mailami, telefony z pogróżkami. Oszuści znają sposoby, jak od przedsiębiorców wyłudzić pieniądze. 48
  • Hossa Bessa 27 lis 2016, 20:00 Firma na łączu Agencja badawcza SW Research na zlecenie UPC zapytała 300 polskich przedsiębiorców, co ich najbardziej popycha w stronę innowacyjności. Trzy czwarte odpowiedziało, że internet. Kolejne pytanie: co najbardziej sprzyja w... 52
  • Lotnisko wolne od mafii 27 lis 2016, 20:00 Koniec z mafią taksówkową na Lotnisku Chopina. Warszawski port lotniczy znalazł skuteczny sposób na walkę z taksówkowymi oszustami. 54
  • Polsko-francuska wojna o ZUS 27 lis 2016, 20:00 W połowie grudnia zapadnie wyrok, który może wywołać podobną burzę co przetarg na caracale. Polska i francuska firma biją się w sądzie o wart kilkaset milionów złotych przetarg na obsługę informatyczną ZUS. 56
  • Fundusze Europejskie – dowiedz się więcej 27 lis 2016, 20:00 Informacje o Funduszach Europejskich są dostępne bezpłatnie – zarówno w sieci, jak i w formie konsultacji, szkoleń i konferencji. 58
  • Norwegia,raj dlapedofilów 27 lis 2016, 20:00 Prawnicy, nauczyciele i politycy wśród zatrzymanych członków potężnej siatki pedofilskiej w Norwegii. Policja mówi, że to czubek góry lodowej, a media piszą, że sądy od lat pobłażliwie traktowały seksualne wykorzystywanie dzieci. 60
  • Znikająca księżniczka 27 lis 2016, 20:00 Gulnora Karimowa nazywana była księżniczką Uzbekistanu, którym jej ojciec rządził żelazną ręką. Wiele wskazuje, że po jego śmierci jedna z najbogatszych kobiet w dawnym ZSRR została otruta przez krewnych. 64
  • Noble w farmacji rozdane 27 lis 2016, 20:00 Innowacyjne leki na cukrzycę, szczepionka, „sztuczna kość” oraz profilaktyczno-edukacyjna kampania „Servier dla Serca” zwycięzcami 4. polskiej edycji międzynarodowego konkursu Prix Galien. 68
  • Rewolucja w leczeniu miażdżycy 27 lis 2016, 20:00 Nowy lek pomaga przeczyszczać naczynia krwionośne z blaszek miażdżycowych i może zrewolucjonizować statystyki dotyczące pacjentów z chorobą wieńcową. 69
  • Serce diabetyka 27 lis 2016, 20:00 Najczęstszą przyczyną zgonów wśród chorych na cukrzycę są powikłania sercowo-naczyniowe. W wielu krajach UE dostępny jest przełomowy lek, który zmniejsza to ryzyko. 70
  • Klaster możliwości 27 lis 2016, 20:00 Dzięki potencjałowi członków wraz z prężnie działającym koordynatorem – Wrocławskim Parkiem Technologicznym – NUTRIBIOMED Klaster uzyskał status Krajowego Klastra Kluczowego. 72
  • Zaszczep się przeciw rakowi 27 lis 2016, 20:00 Dziewięciowalentna szczepionka przeciwko wirusowi HPV, pozwalająca zapobiec 90 proc. przypadkom raka szyjki macicy, została nagrodzona prestiżową nagrodą Prix Galien. 75
  • Recepta na innowacje 27 lis 2016, 20:00 Branża farmaceutyczna, zgodnie z klasyfikacją OECD, jest jednym z trzech najbardziej innowacyjnych sektorów gospodarki. Innowacyjność, ciągłe doskonalenie i rozwój wiedzy są jedyną drogą do sukcesu w tej gałęzi medycyny. 76
  • Różne twarze innowacji 27 lis 2016, 20:00 Między lekami odtwórczymi a innowacyjnymi znajduje się ważny obszar, który trudno zaklasyfikować do jednej z tych grup. Przestrzeń tę wypełniają leki generyczne o wartości dodanej. 78
  • Przełom w terapii nowotworów? 27 lis 2016, 20:00 Immunoterapia jest obecnie najbardziej perspektywiczną formą leczenia nowotworów. W przypadku nowotworów krwi osiągnięto już za jej pomocą 95-procentową skuteczność leczenia. 79
  • Okulary prosto z drukarki 27 lis 2016, 20:00 O innowacjach w przemyśle optycznym mówi Szymon Grygierczyk, zastępca dyrektora generalnego firmy Hoya Lens Poland 80
  • Usłyszeć problem 27 lis 2016, 20:00 Niedosłyszenie, określane jako niewidzialna niepełnosprawność, tworzy bariery znacznie utrudniające funkcjonowanie w życiu społecznym. 84
  • Jak przetrwać przeziębienie 27 lis 2016, 20:00 Sezon na przeziębienia w pełni. Za wszelką cenę staramy się uniknąć infekcji, a jeśli się to nie uda – jak najszybciej ją pokonać. Nie każdy jednak wie, że jedną z kluczowych spraw w tym przypadku jest oczyszczanie górnych dróg oddechowych. 86
  • Polisa na start 27 lis 2016, 20:00 Do czasu, gdy nasze dziecko odbierze dowód osobisty, wydamy na nie prawie 200 tys. zł. Potem możemy wysłać je do pracy albo dać pieniądze na start w dorosłość, co wcale nie musi być trudne. 88
  • Odporność małego człowieka 27 lis 2016, 20:00 Tydzień w szkole, tydzień na zwolnieniu lekarskim – który rodzic tego nie zna? W sezonie przeziębień dziecku trudno uniknąć infekcji, ale jest to możliwe. Ważne, aby pamiętać o budowaniu i wzmacnianiu odporności. 90
  • Woda na zdrowie 27 lis 2016, 20:00 To my, dorośli, decydujemy o tym, jak wygląda dieta naszych dzieci. Im są mniejsze, tym większy mamy na to wpływ. Dlatego dobrych nawyków warto uczyć od początku. Jednym z ważniejszych jest nawyk picia wody. 92
  • Zadziorny 27 lis 2016, 20:00 SĄ W ŚWIECIE AUT TAKIE GINĄCE GATUNKI, które ze swoimi coraz mniejszymi i bardziej piszczącymi silnikami stają się rarytasami i wręcz prawdziwymi przyjaciółmi w podróży. Nie sądziłem, że napiszę takie słowa o dieslu. Volvo ze... 93
  • Dlaczego warto lecieć na Marsa 27 lis 2016, 20:00 Kolonizacja Czerwonej Planety staje się coraz bliższa. Astro sapiens zaczynają pakować manatki. Nie tylko w telewizyjnym serialu. 94
  • Chcemy podbić Marsa, bo to następny krok w marszu do gwiazd 27 lis 2016, 20:00 Z Ronem Howardem, amerykańskim reżyserem, twórcą serialu „Mars”, rozmawiał Kamil Śmiałkowski. 97
  • Nekrofil, który mordował 27 lis 2016, 20:00 Skazany na karę śmierci nekrofil z Poznania nazywał siebie zimnym chirurgiem. 98
  • Metallica: powrót wirtuozów ciężkiego grania 27 lis 2016, 20:00 Zespół, który może sobie pozwolić na wszystko, nagrał nową płytę. 105
  • Clint Eastwood kreuje nowego bohatera 27 lis 2016, 20:00 Był gliną bez skrupułów i kowbojem bez imienia. Teraz jest reżyserem, który pokazuje Ameryce, co jej doskwiera. Jego najnowszy film „Sully” 2 grudnia wchodzi na ekrany polskich kin. 108
  • To się państwu spodoba 27 lis 2016, 20:00 Lubię eseje, gdy są mądre i oryginalne, pozbawione intelektualnej pretensji i modnej pozy. Rzadko zdarza się takie znaleźć, ale jednak zdarza. Książka Davida Fostera Wallace’a „Rzekomo fajna rzecz, której nigdy więcej nie zrobię”... 112
  • Wydarzenie tygodnia 27 lis 2016, 20:00 FILM Moralność Krwawej Luny Nie znalazłem drugiej podobnej osoby. Całe kierownictwo Ministerstwa Bezpieczeństwa Publicznego, czyli ci, którzy byli bezpośrednio odpowiedzialni za terror, prześladowania, szykany, do końca życia trzymali... 114
  • Polecamy 27 lis 2016, 20:00 KOMIKS Baśń, jakich mało KAROL KALINOWSKI (PSEUDONIM KAEREL) TO JEDEN Z NAJLEPSZYCH POLSKICH TWÓRCÓW KOMIKSU. W swych fabułach łączy nowoczesną formę i współczesne treści ze słowiańską mitologią oraz niesamowitym wyczuciem... 116
  • Polecamy 27 lis 2016, 20:00 MUZYKA W drodze na szczyt KOLEJNY WOLUMEN Z SERII ARCHIWALIÓW MILESA DAVISA prezentuje drugi wielki kwintet mistrza podczas pracy nad muzyką, która trafiła później na albumy „Miles Smiles”, „Nefertiti” i „Water Babies”. Na trzech... 118
  • Chłodnym okiem 27 lis 2016, 20:00 FILM Piękna ramota Tu wszystko jest piękne. Zdjęcia, krajobrazy, miłość dwojga bohaterów. Piękny Michael Fassbender jako latarnik na odludziu Australii lat 20. kocha piękną żonę – Alicię Vikander. Oboje dużo wzdychają i patrzą w... 120
  • W świątecznym wystroju 27 lis 2016, 20:00 Colors of Design swoją świąteczną ofertą udowadnia, że coroczne Christmas party można zorganizować w wyjątkowy sposób. 121
  • Blizna po rozwodzie 27 lis 2016, 20:00 MAŁGORZATA OHME Ona i on. Odsuwa fotel możliwie jak najdalej (ona). Pochyla się do przodu (on). Wydyma wzgardliwie usta, ma błyszczące oczy, ucieka wzrokiem, chce, nie chce, boi się, jest pewna, niepewny. On lub ona. Płeć tu nie ma... 122
  • Prezentownik 27 lis 2016, 20:00 Słodki smak lata Produkt idealny dla każdego łasucha tęskniącego za latem pełnym słońca i dojrzałych owoców. Żelki arbuzowe mogą się stać cudownym wspomnieniem wakacji – ich smak znakomicie orzeźwia i zachwyca pełnią. Produkt... 131

ZKDP - Nakład kontrolowany