Porozmawiajmy o książkach

Porozmawiajmy o książkach

Książki, zdjęcie ilustracyjne
Książki, zdjęcie ilustracyjne / Źródło: Fotolia / fot. mediainst
Dyskusja na temat ustawy o stałej cenie książki przypomina kłótnię lekarzy nad łóżkiem zmarłego pacjenta.

Magda Papuzińska


Żeby nie było nieporozumień – książka jeszcze nie umarła. Umarły tradycyjne księgarnie. A celem ustawy ma być ich reanimacja.

Genialny minister kultury

Ustawę o stałej cenie książki podarował światu francuski minister kultury Jack Lang, gdy zauważył, że niedawno utworzona sieć gigantycznych sklepów z prasą i książkami FNAC sprzedaje książki taniej niż tradycyjne księgarnie. Dostrzegł też, iż ten proceder zaczynają powielać sieci hipermarketów, w których książki zaczęto wręcz sprzedawać na wagę. Dotarły do niego skargi zasłużonych księgarzy, że ta wojna cenowa doprowadzi ich do ruiny. Wtedy uznał, że ponieważ książka to nie kiełbasa, wydawcy muszą drukować ceny na książkach i przez dwa lata żadna książka nigdzie nie może być sprzedawana taniej. Działo się to w 1981 r. Francuzi uratowali swoje księgarnie, mają ich dzisiaj 9 tys. Ale mieli co ratować.

Inny minister kultury

„Chciałbym, aby udało się utrzymać księgarnie, te małe lokalne są wartością wspólną okolicznych mieszkańców” – mówił w programie „24 minuty” prof. Piotr Gliński, wicepremier i minister kultury. Wspomniał też o stylu życia, „który polega na tym, że z księgarzem można porozmawiać, gdzie poznaje się rzeczywistość, rynek księgarski”. Niestety, mała lokalna księgarnia oraz księgarz, który ma czas na pogawędki, to bajkowe byty, niespotykane w realnym świecie. PRL zostawił po sobie w spadku ponad 3 tys. księgarń. Według Polskiej Izby Książki dzisiaj jest ich 1,3 tys. i ta liczba wciąż spada. W całkiem sporych miejscowościach w ogóle nie ma żadnej księgarni, bo zostały przerobione na sklepy z obuwiem albo właśnie z kiełbasą. Te sklepy, które jeszcze udają księgarnie, ratują się na co dzień sprzedażą zeszytów, kredek i różowych gadżetów, a ożywają dwa razy do roku: na przełomie sierpnia i września, gdy wszyscy kupują szkolne podręczniki, oraz w grudniu, gdy przychodzi szał na gwiazdkowe prezenty. Rośnie za to liczba salonów z książkami prowadzonych przez wielkie sieci. Książki można kupić w hipermarketach i kioskach z prasą. A przede wszystkim można je zamówić przez internet, który dociera już prawie do 90 proc. polskich domów.

Rekiny dystrybucji

Jeśli komuś zależy na krzewieniu kultury, powinien się starać, żeby wartościowe książki były łatwo dostępne. Żeby można się było na nie natknąć wszędzie, również w hipermarkecie. Pytanie, czy w tych miejscach są rzeczywiście wartościowe książki, czy tylko takie, które opłaca się tam sprzedawać. I kto o tym decyduje. W Polsce nie decydują o tym wydawcy, ale dystrybutorzy (dwaj) oraz wielkie sieci księgarskie (przyjmijmy, że również dwie). Chociaż trzeba dodać, że obaj ci dystrybutorzy (Azymut i FK Olesiejuk) oraz jedna z sieci księgarskich (Empik) są również wydawcami. A detalista Empik ma ochotę być również dystrybutorem. Te trzy podmioty są bez wątpienia najsilniejszymi graczami na polskim rynku książki. Empik ma ponad 230 salonów w całym kraju. Ma także Grupę Wydawniczą Foksal, skupiającą kilka wydawnictw. 

Poza tym wystąpił w grudniu do UOKiK o pozwolenie na przejęcie Platona, jednej z największych hurtowni książek. UOKiK sprawdza już trzeci miesiąc, czy to połączenie nie doprowadziłoby do nadmiernej koncentracji. I trochę to jeszcze potrwa, bo urząd ochrony konkurencji nie ma żadnych danych o rynku książki, oprócz tego, co twierdzi Empik, więc musi przeprowadzić badania. Z kolei firma FK Olesiejuk jest wyłącznym dostawcą książek do kilku sieci hipermarketów. Ma także własne wydawnictwo, w którym wydaje głównie poradniki kucharskie i kolorowe książki dla dzieci. Całe ich stosy w niebywale niskich cenach walają się w koszach wielkich sklepów. Kilka lat temu FK Olesiejuk kupił duże wydawnictwo Świat Książki od wycofującego się z Polski koncernu Bertelsmanna i zaczął rozwijać sieć księgarń stacjonarnych pod szyldem Świat Książki. Ma ich już ponad 70. Trzecim wielkim graczem jest OSDW Azymut. Ma własne, duże i poważane wydawnictwo PWN, ale także chętnie współpracuje z prawie (z naciskiem na prawie) każdym wydawcą. Jest też (wciąż jeszcze) pośrednikiem między wydawcami a Empikiem. Sprzedaje dużo książek, więc wydawcom zależy na współpracy z nim. Jeśli proponuje zmianę warunków umowy na nieco gorsze, dla wydawcy to propozycja nie do odrzucenia. Jest jeszcze Matras, sieć około 170 księgarń, która od lat boryka się z kłopotami i z powodu zatorów płatniczych zalega wydawcom. Ostatnio kilka sklepów zmieniło szyld z Matrasa na Świat Książki. Wydawca musi współpracować z tymi firmami. Jedyna droga jego książki na półkę w jakimkolwiek sklepie to umowa z którymś z tych głównych graczy. A oni z wydawcami rozmawiają z pozycji siły.

Same hity

W Polsce od dawna wszystkie książki mają wydrukowaną na okładce cenę. Tego życzy sobie dystrybutor. Po to, żeby detalista mógł od razu ją przekreślić i ogłosić, że daje nabywcy rabat. Ta okładkowa cena ułatwia też rozliczenia z wydawcą. Dystrybutor płaci mu 40-50 proc. ceny z okładki za każdą książkę, która zostanie sprzedana ostatecznemu nabywcy. Jeszcze 10 lat temu wydawca dostawał nawet 60 proc., ale dystrybutorzy nie byli wtedy tak mocni. Wydawca zwykle oddaje książki w komis z nieograniczonym prawem zwrotu. Co miesiąc dostaje rozliczenie sprzedaży i wystawia fakturę. I czeka na kasę. I czeka. I czeka. Dystrybutorzy wymusili na wydawcach 180-dniowe lub nawet dłuższe terminy zapłaty. Więc dopiero po pół roku wydawca może upomnieć się o pieniądze, a i to nie zawsze pomaga. No i gdy dystrybutor uzna, że jakaś książka słabo się sprzedaje, oddaje cały ten bałagan wydawcy z powrotem.

Teraz rodzi się pytanie. Jaki interes ma dystrybutor w sprzedawaniu książek jakichś innych wydawców, jeśli sam wydaje własne książki? Na półki salonów, hipermarketów i dyskontów trafiają tylko pozycje, które zdaniem dystrybutora mogą stać się hitami. Cała reszta wraca z powrotem do magazynu wydawcy, jeśli w ogóle stamtąd wyjechała. Czy stała cena książki coś tutaj zmieni?

To nie wszystko

Niedawno książkę wydał Jacek Fedorowicz i opowiadał o niej w radiu. Mówił, że jest do kupienia w pewnej sieci księgarskiej, ale trzeba się jej naszukać, bo nie leży na stole frontem do klienta, lecz stoi wciśnięta na półkę, tak że widać tylko grzbiet. Zapytał swojego wydawcy, dlaczego tak została potraktowana jego książka, na co usłyszał, że za to, by książka leżała na stole okładką do góry, trzeba słono zapłacić. Dystrybutor/sprzedawca ma więc dodatkowe możliwości oskubania wydawcy. Nazywa się to opłatami promocyjnymi. Czasem są one wyższe niż cały przychód wydawcy ze sprzedaży książki. W Polsce jest około 300 aktywnych wydawców, z czego pięciu największych zajmuje się przede wszystkim podręcznikami i książkami naukowymi. Reszta – duzi, średni i mali – szuka sposobów na obejście rekinów dystrybucji. Zakładają własne księgarnie, głównie internetowe. Kilku większych wydawców uruchomiło nawet własną sieć księgarń – Bookbook, która ma już 81 sklepów. Wszystkie te działania to jednak margines w porównaniu z potęgą rekinów dystrybucji. W sprawie ustawy o stałej cenie książki wydawcy mają podzielone zdania, niektórzy obawiają się, że ona tylko wzmocni wielkich dystrybutorów. Warto przypomnieć, że podobną regulację przed czterema laty wprowadził Izrael. A pół roku temu się z niej wycofał. Grażyna Szarszewska, szefowa Polskiej Izby Książki, z której wyszedł polski projekt ustawy, tłumaczyła „Gazecie Wyborczej”: „Izrael na ten ruch zdecydował się za późno, gdy nie było już właściwie niezależnych księgarń i rynek podzielony był pomiędzy dwie sieci. A sytuację pogorszył jeszcze fakt, że gdy wprowadzano stałą cenę na nowości, jedna z tych dwóch sieci upadła”. No cóż. U nas przecież jest zupełnie inaczej. g

© Wszelkie prawa zastrzeżone

Okładka tygodnika WPROST: 15/2017
Więcej możesz przeczytać w 15/2017 wydaniu tygodnika „Wprost”
Zamów w prenumeracie lub w wersji elektronicznej:
 0

Spis treści tygodnika Wprost nr 15/2017 (1782)

  • Ulotna atmosfera świąteczna 9 kwi 2017, 20:00 Najbliższa Wielkanoc nie będzie, obawiam się, szczególnie radosna dla Polski. Jako naród jesteśmy podzieleni oraz zagubieni, jeśli chodzi o wartości. Wierzę, że każdy z nas spędzi dobry czas w rodzinnym gronie i dla każdego Święta będą radosne. Ale tak jak nie zjednoczyła nas... 4
  • Niedyskrecje parlamentarne 9 kwi 2017, 20:00 PLATFORMA OBYWATELSKA DOSTAŁA SOLIDNE LANIE od premier Beaty Szydło. Nie w sensie dosłownym, tylko w przenośni – podczas debaty nad konstruktywnym wotum nieufności autorstwa tej partii. Szefowa rządu zmiażdżyła opozycję, wypominając... 8
  • Info radar 9 kwi 2017, 20:00 Trump znów zaskakuje Wspierany przez Rosję syryjski prezydent Baszar al-Asad czuł się dotąd bezkarny. Wprawdzie Barack Obama kilkakrotnie groził mu interwencją, ale poprzestawał tylko na słowach. Na zadanie ciosu Asadowi zdecydował się... 10
  • Bez pracy (zespołowej) nie ma kołaczy 9 kwi 2017, 20:00 RAFAŁ GÓRSKI #WPROSTOBYWATELSKO Stoi dwóch Amerykanów przed wysokim murem. Co robią? Pierwszy wchodzi na ramiona drugiego. Siada na murze i wciąga na mur towarzysza. W ten sposób przechodzą. Teraz inny obrazek. Stoi dwóch Polaków przed... 12
  • Obraz tygodnia 9 kwi 2017, 20:00 50 mln euro kary zapłacą, według projektu niemieckiego rządu, platformy społecznościowe za zbyt opieszałe usuwanie hejterskich treści Wygrany Daniel Craig Choć ogłosił, że nie zagra więcej Bonda, teraz wyraził gotowość do powrotu... 14
  • Wotum nieufności, czyli o słabości opozycji 9 kwi 2017, 20:00 GRZEGORZ SCHETYNA I RYSZARD PETRU MOGĄ OBALIĆ NAJWYŻEJ PÓŁ LITRA – napisał jeden z prawicowych publicystów po piątkowej debacie nad wotum nieufności dla rządu Beaty Szydło. Ten komentarz, choć zjadliwy, nie jest wyłącznie czystą... 15
  • Zdarzyło się jutro 9 kwi 2017, 20:00 W Biedronce homar. Znak, że idą święta. 16
  • Lewo 9 kwi 2017, 20:00 prof. Magdalena Środa, filozofka, feministka Stołeczek Prawdy DZISIEJSZY DZIEŃ (10 KWIETNIA) ma się stać wkrótce świętem, wolnym od pracy. To pomysł, który wyznacza słuszny kierunek zmian cywilizacyjnych w naszym kraju: mniej pracy,... 17
  • Prawo 9 kwi 2017, 20:00 Jan Wróbel zawodowy nauczyciel, dziennikarz, publicysta 10 kwietnia, wina NIE MOGĘ SIĘ POZBYĆ POCZUCIA WINY. Czucie, wiadomo, odbiega od racjonalizmu – ten wypróbowany kolega tylko wzrusza ramionami. Żadnego nie miałem wpływu na decyzje... 17
  • Nie wykluczam zamachu w Smoleńsku 9 kwi 2017, 20:00 Bez katastrofy smoleńskiej nie byłoby obecnego dramatu destrukcji państwa, który przenosi się na podziały społeczne – mówi prof. Jadwiga Staniszkis 18
  • Wojny rządowe 9 kwi 2017, 20:00 Witold Waszczykowski, Zbigniew Ziobro, a może Antoni Macierewicz. Od tygodnia media pełne są spekulacji, kto odejdzie z rządu, jeżeli dojdzie do jego rekonstrukcji. 22
  • Niezbędna jest debata o WOT 9 kwi 2017, 20:00 WALDEMAR SKRZYPCZAK, generał broni Od ponad roku realizowana jest decyzja MON o sformowaniu Wojsk Obrony Terytorialnej (WOT). Ma być to formacja wojskowa przeznaczona do użycia w czasie kryzysu i wojny. Ostatnio w mediach pojawiły się nawet... 25
  • Amerykański sukces Morawieckiego 9 kwi 2017, 20:00 W czasie wizyty w USA Mateusz Morawiecki udowodnił, że jest najlepszą wizytówką dobrej zmiany. 26
  • Niemcy są w szoku 9 kwi 2017, 20:00 EWA WANAT Niemcy są w szoku – spośród 3 mln żyjących tu Turków, byłych gastarbeiterów, ich dzieci, a nawet wnuków, wielu to zwolennicy Erdoğana. Szok po raz pierwszy pojawił się, kiedy po nieudanym puczu dziesiątki tysięcy osób... 28
  • Bóg jest modny 9 kwi 2017, 20:00 Gdy Sejm debatuje o uchwale w sprawie uczczenia setnej rocznicy objawień fatimskich, celebryci stają się lepsi i wracają do Boga. 31
  • Są z nami, chociaż odeszli 9 kwi 2017, 20:00 Śmierć nie musi oznaczać końca. Pokazują to ludzie, którzy, umierając, zostawiają po sobie coś, co dla innych staje się częścią życia. 34
  • Stuprocentowa diagnoza 9 kwi 2017, 20:00 Jak umierać i jak towarzyszyć w umieraniu – fragment książki „Żyć aż do końca. Instrukcja obsługi choroby” opartej na rozmowach Katarzyny Jabłońskiej z księdzem Janem Kaczkowskim. 38
  • Król polskich cukierników 9 kwi 2017, 20:00 Adam Sowa jako jedyny w kraju zbudował ogólnopolską sieć cukierni. Na stale powiększającym się słodkim imperium już teraz zarabia miliony, a myśli o nowych inwestycjach. 41
  • Zamieszanie w sieci 9 kwi 2017, 20:00 Debiut Dino na giełdzie, sprzedaż Żabki, kryzys hipermarketów i powrót niewielkich sklepów osiedlowych. W polskim handlu dawno nie działo się tak wiele. 44
  • Pinkerton w Warszawie 9 kwi 2017, 20:00 Trudno o lepszy przykład realizacji American dream niż historia Allana Pinkertona i jego agencji. 47
  • Porozmawiajmy o książkach 9 kwi 2017, 20:00 Dyskusja na temat ustawy o stałej cenie książki przypomina kłótnię lekarzy nad łóżkiem zmarłego pacjenta. 48
  • Szpiegujące parkomaty 9 kwi 2017, 20:00 Obowiązek wpisywania numeru rejestracyjnego podczas korzystania z parkomatów narusza ustawę o ochronie danych osobowych oraz prawo do prywatności zagwarantowane w Konstytucji RP – uznał mieszkaniec Warszawy i zaskarżył uchwałę rady... 50
  • Dalszy wzrost GetBack 9 kwi 2017, 20:00 W 2016 r. zysk netto Grupy Kapitałowej GetBack, jednej z wiodących polskich spółek zarządzających wierzytelnościami, wzrósł o ponad 100 proc., a przychody netto o ponad 66 proc. Jak widać, GetBack nie zamierza zwalniać tempa. 51
  • Konflikt interesów w PGE 9 kwi 2017, 20:00 Bolesław Jankowski, wiceprezes energetycznego giganta, ma udziały w spółce, która świadczy usługi bezpośredniej konkurencji PGE. Koncern nie widzi w tym problemu. 52
  • MPWiK – rzetelny pracodawca 9 kwi 2017, 20:00 Wrocławskie MPWiK to spółka dbająca o środowisko i pracowników. 53
  • Premia marzeń 9 kwi 2017, 20:00 Szkolenie w NASA, przeprawa na Antarktydzie czy akrobacje myśliwcem to tylko kilka wariantów turystyki motywacyjnej. Za dobre wyniki w pracy szefowie spełniają marzenia pracowników. 54
  • Kariera w Jeronimo Martins 9 kwi 2017, 20:00 Jeronimo Martins Polska składa się z wielu różnorodnych działów dających ciekawe możliwości rozwoju, awansu, a także międzynarodowej kariery. 57
  • Syria dziękuje Polsce 9 kwi 2017, 20:00 O Aleppo i chrześcijanach pomagających muzułmanom i woli życia mieszkańców desperacko walczących o normalność opowiada Marta Titaniec, kierownik działu zagranicznego Caritas Polska. 59
  • Czasy podwykonawców 9 kwi 2017, 20:00 Nasza dyplomacja i wizerunek Polski mogą zyskać na pomocy zagranicznych ekspertów. Ale wiąże się z tym również ryzyko. 63
  • Laptop lotniczy 9 kwi 2017, 20:00 Linie lotnicze szukają sposobu, jak ominąć zakaz wnoszenia laptopów na pokład samolotów. Niedawno USA wprowadziły zakaz wnoszenia laptopów i tabletów w bagażu podręcznym. Restrykcje dotyczą lotów do USA dziewięciu linii z ośmiu... 65
  • Uporządkować losowość 9 kwi 2017, 20:00 Nigdy wcześniej nie widziałem badań, których wyniki można wprowadzić w życie w tak realny sposób – mówi George Dikos, szef naukowców w Amazon Europe. 66
  • Sroka myślicielka 9 kwi 2017, 20:00 Nie ulegajmy pierwszemu wrażeniu: sroki to nie tylko trzpiotki – one mają swój rozum. Zdolne są do strojenia sobie żartów z psów czy kotów, ale też do przeżywania żałoby. Bliżej im do nas, niż nam się zdaje. 69
  • Święty samuraj 9 kwi 2017, 20:00 Japoński feudał z mieczem w ręku walczył za katolicką wiarę. Jego kanonizacja pokazuje, że chrześcijaństwo miało w Kraju Kwitnącej Wiśni nie tylko męczenników. 72
  • Dokąd na majówkę 9 kwi 2017, 20:00 Majówka trwa krócej niż tradycyjny urlop, więc nie trzeba robić wielkich planów i rezerwacji, żeby odpocząć i dobrze się bawić. Wystarczy po prostu ruszyć się z domu. Podpowiadamy dokąd. 74
  • Holiday Inn zaprasza 9 kwi 2017, 20:00 Holiday Inn to nowoczesny, elegancki czterogwiazdkowy hotel przy ulicy Piotrkowskiej, w samym centrum Łodzi. 79
  • Suknie jak z bajki 9 kwi 2017, 20:00 Kamili Feder i Agacie Nivette, które stworzyły markę sukni ślubnych Laurelle, wystarczyło kilka lat, aby podbić polski rynek mody ślubnej. Stroją panny młode w kreacje jak z Paryża. 80
  • Fabryka masowej wyobraźni 9 kwi 2017, 20:00 W swoje 25. urodziny paryski Disneyland wciąż pozostaje perłą w koronie Disneya. Ale jeśli utożsamiacie go tylko z zamkiem Królewny Śnieżki, to wkrótce możecie się zdziwić. 82
  • Zbyt silne dobro 9 kwi 2017, 20:00 Nowe kino religijne nie korzysta ze sztafażu biblijnego, za to dużo mówi o fali nienawiści i fałszywych prorokach. By osiągnąć pokój na ziemi, nasz Bóg musi być równy Bogu innych – zdają się mówić współcześni filmowcy. 86
  • Wydarzenie 9 kwi 2017, 20:00 FILM Morderstwo ery lansu Polscy reżyserzy obserwują mroczne strony społeczeństwa. Przypominając sprawy PRL-owskich morderców, Marcin Koszałka czy Maciej Pieprzyca opowiadali o komunizmie, jego szarości, pustce, o oszustwie systemu. Kasia... 90
  • Koniecznie! 9 kwi 2017, 20:00 KSIĄŻKA Fantastyczne Chiny LITERACKA FALA PRZYCHODZI ZZA OCEANU. Nawet europejski pisarz, aby podbić Europę, najpierw musi zdobyć Amerykę. Tak było z Norwegiem Karlem Ove Knausgårdem, Włoszką Elleną Ferrante i tak jest dziś z... 91
  • Powyżej średniej 9 kwi 2017, 20:00 W YS TAWA Polska w pigułce Ta wystawa pokazuje świat tożsamości narodowej u progu wielkiego przewartościowania. Punktem wyjścia jest sala Stacha Szukalskiego, który w 20-leciu próbował łączyć tradycję słowiańską z modernizmem.... 92
  • Bez entuzjazmu 9 kwi 2017, 20:00 FILM Skazana na nudę Azuelos tworzy bardzo klasyczną biografię Włoszki, która podbiła Europę, śpiewając „Bambino”, „Paroles, paroles” czy „Je suis malade”. Reżyserka pokazuje jej dzieciństwo, dochodzenie do sławy, kolejne... 94
  • Ksiądz Andrzej Luter: To się państwu spodoba 9 kwi 2017, 20:00 Gdy z okazji świąt Wielkanocy zwróciliśmy się do ks. Andrzeja o kulturalne polecenia dla czytelników „Wprost”, spodziewaliśmy się może nie „lektur nabożnych”, ale na pewno dzieł, które kojarzyłyby się z religijnością.... 96
  • Diana „numer dwa” 9 kwi 2017, 20:00 RYSZARD CZARNECKI Diany były dwie. Jedna kochana przez lud (lub jak kto woli: opinię publiczną) i media księżna, nieszczęśliwa żona następcy brytyjskiego tronu, której życie stało się częścią popkultury. Po jej tragicznej śmierci... 98

ZKDP - Nakład kontrolowany