Sztuka cenniejsza niż złoto

Sztuka cenniejsza niż złoto

Rok 2017 był najlepszym sezonem w historii polskiego rynku sztuki. Ale wystrzał korków od szampana zagłuszył istniejące problemy.

Łukasz Gazur

Znowu sukces! – tak można skomentować liczby. Jak wylicza portal Artinfo, w 2017 r. obroty domów aukcyjnych wyniosły 214,1 mln zł, co oznacza, że wartość sprzedanych dzieł sztuki na aukcjach wzrosła o 28 proc. w stosunku do poprzedniego roku. Co więcej, po raz pierwszy w historii w jednym roku byliśmy świadkami podwójnego rekordu sprzedaży. Przypomnijmy, jeden z poprzednich – „Rozbitek” Henryka Siemiradzkiego z ceną 2,13 mln zł – pozostawał na podium aż 13 lat. W ubiegłym roku na czerwcowej aukcji w Desie Unicum za 3,68 mln zł sprzedano obraz Jana Matejki „Zabicie Wapowskiego”, ale już w grudniu wynik ten przebiło „Macierzyństwo” Stanisława Wyspiańskiego. Ta praca na papierze, która poszła pod młotek w tym samym domu aukcyjnym, osiągnęła rekordowy wynik 4,36 mln zł. Na trzecim miejscu w minionym roku znalazła się „Ingrid” Mojżesza Kislinga, którą na aukcji Polswiss Art sprzedano za 3,48 mln zł. W zestawieniu tysiąca najdroższych prac sprzedanych na rodzimym rynku po 1989 r. w 2017 r. pojawiło się aż 218 nowych pozycji!

jak w Europie

Liderem polskiego rynku sztuki od lat bezsprzecznie pozostaje Desa Unicum. Z obrotami rocznymi 93,5 mln zł ma aż 43,8 proc. udziału w rynku. Drugie miejsce zajmuje Polswiss Art (19,9 proc. udziału), a trzecie – Agra-Art (10,7 proc.). Co jednak istotne, w zestawieniach pojawiają się nowi gracze, jak Libra czy Polski Dom Aukcyjny. – Dla mnie to był pod względem obrotów zdecydowanie najlepszy rok w historii naszego istnienia – potwierdza Wojciech Śladowski, szef PDA, choć konkretnych sum podawać nie chce. Sytuacja pokazuje trend, który obserwujemy od kilku lat. Rynek aukcyjny w Polsce się stabilizuje i upodabnia do zachodnioeuropejskich standardów. W obrocie jest coraz więcej pieniędzy, a sztuka wciąż uchodzi za dobrą lokatę kapitału. Co więcej, zazwyczaj problemem nie jest brak chętnych do kupowania, ale przeciętna oferta. Gdy tylko pojawia się godny zainteresowania „towar”, mamy ekscytujące aukcje. Doniesienia o rekordach sprawiają, że wielu właścicieli cennych dzieł postanawia puścić je w obieg.

I tak koło się zamyka, istne perpetuum mobile. Ale pieniądze i inwestowanie to tylko jeden z powodów rozwoju tego rynku. Od lat obserwujemy też bowiem modę na kupowanie dzieł sztuki. – Poszerzyła się grupa osób, które zaczynają swoją przygodę ze sztuką. Więcej jest również kolekcjonerów, którzy są świadomi i wiedzą, czego szukają na rynku – tłumaczy Juliusz Windorbski, prezes Desa Unicum. Rynek również przeszedł ewolucję i dostosował się do odbiorców. Dziś poza tradycyjnymi aukcjami sztuki dawnej czy współczesnej pojawiają się takie propozycje, jak aukcje młodej sztuki, gdzie nieraz bardzo okazyjnie można kupić dzieła artystów dopiero wchodzących w obieg, a także np. aukcje komiksu czy ilustracji. Wszystko przez to, że pojawia się coraz młodsze pokolenie kolekcjonerów, przedstawicieli wielkomiejskiej klasy średniej. Chcą sięgać po artystów ze swojego pokolenia, mówiących ich głosem, opowiadających o ich stylu życia. I na tym segmencie rynku sztuki najszybciej można zarobić. Choć, jak to z najlepszymi inwestycjami bywa, segment ten jest też obciążony największym ryzykiem. Przykładem może być doniesienie z ostatniej Aukcji Młodej Sztuki, na której obraz Wojciecha Brewki sprzedał się za ponad 23,6 tys. zł, czyli 47 razy więcej (sic!), niż wynosiła cena wywoławcza – 500 zł. Niestety wraz z takim zakupem nie dostajemy żadnej gwarancji, że kiedykolwiek odzyskamy ulokowane w ten sposób pieniądze albo że je pomnożymy. Bo w obszarze rynku sztuki fluktuacje bywają dynamiczne i nieprzewidywalne. – Pierwsza zasada inwestowania w sztukę brzmi: kupuj to, co ci się podoba – mówi Andrzej Starmach, właściciel krakowskiej Galerii Starmach. – Bo jeśli później nie znajdziesz kupca, przynajmniej będziesz miał coś, co ci się podoba, i nie będziesz musiał takiej rzeczy trzymać za szafą, żeby na nią nie patrzeć.

Kup pan „Cegłę”

Niestety profesjonalizacja polskiego rynku sztuki i jego powolne zbliżanie się do zachodnioeuropejskich standardów idzie ramię w ramię z problemami – choćby w kwestii droit de suite. Ogólnie rzecz ujmując, to prawo artysty do procentu od odsprzedaży dzieła. W zależności od wysokości ceny wynagrodzenie wynosi od 0,25 proc. do 5 proc. kwoty sprzedaży z zastrzeżeniem, że wypłacona artyście suma nie może przekroczyć 12,5 tys. euro. Kiedy Laura Pawela upomniała się w Desie Unicum o pieniądze z tego tytułu, usłyszała, że jej się nie należą, bo... chodzi o transakcje sprzed 2016 r., gdy dom aukcyjny nie pobierał opłat od kupujących. Dlaczego? Bo zdaniem przedstawicieli Desy Unicum zapis o droit de suite był prawem martwym. – Wypłacamy droit de suite wszystkim artystom, którzy zgłaszają się do domu aukcyjnego od 2016 r., czyli od czasu, kiedy firma pobiera opłatę od kupujących – tłumaczy Windorbski. Problem w tym, że informacje o martwocie tego prawa są mocno przesadzone. Pierwsze paragrafy dotyczące droit de suite pojawiły się w ustawie o prawie autorskim z… 1926 r. i w jej noweli z 1935 r. W czasach PRL co prawda zniknęły, ale ponownie pojawiły się w ustawie o prawie autorskim z 1994 r. W 2003 r. nawet Związek Polskich Artystów Plastyków skierował pismo do resortu kultury, próbując stać się czymś w rodzaju „ZAIKS dla sztuk wizualnych”, czyli pobierać od obrotu stosowny procent i w ten sposób bronić reprezentowanych artystów. Choć to w żaden sposób nie rozwiązywało sprawy, bo wielu twórców – zwłaszcza młodszego pokolenia – funkcjonuje poza ZPAP. Co zresztą najciekawsze, by artysta lub jego spadkobiercy mogli z droit de suite skorzystać, muszą przede wszystkim... zgłosić taką chęć. I tu często pojawia się problem, bo artyści są nieświadomi swoich praw. – Na uczelni nikt nas tego nie uczy, więc zazwyczaj o takich sytuacjach dowiadujemy się od kolegów albo przez przypadek – mówi malarz Tomasz Baran. Sam dowiedział się o prawie do procentu od ponownej sprzedaży dopiero niedawno.

Warto było, bo jak zaznacza, Polski Dom Aukcyjny i Libra po jego zgłoszeniu w tej sprawie natychmiast pieniądze odprowadziły. Desa Unicum w minionym roku zaliczyła też inną wpadkę. Na aukcji „Sztuka Współczesna. Nowe pokolenie po 1989”, która odbyła się 23 listopada, pod numerem 35 wylicytowana została „Cegła” przypisana Mariuszowi Warasowi – jednemu z najbardziej znanych artystów streetartowych swojego pokolenia. A ten na swoim facebookowym profilu ogłosił, że… to nie on jest twórcą tej pracy! „Cegła”, która zmieniła właściciela za 3200 zł, okazała się... gadżetem zamówionym przez szefa Międzynarodowego Festiwalu Teatrów Plenerowych i Ulicznych FETA Szymona Wróblewskiego na zlecenie Instytutu Kultury Miejskiej w Gdańsku. W sumie powstało 200 „Cegieł” po 10 zł za – nomen omen – sztukę. Jak tłumaczy Juliusz Windorbski, gadżet trafił do sprzedaży przez błąd pracownika, nabywca już został o całej sytuacji poinformowany, a transakcja anulowana. Prezes Desy dodaje, że kilkakrotnie próbowano się z artystą skontaktować. Bez rezultatu. – Trudno powiedzieć, czemu artysta nie skorzystał z okazji kontaktu z nami – konstatuje Windorbski. Miejmy nadzieję, że to pojedynczy wypadek przy pracy, a nie reguła, i że wciąż kupując w domu aukcyjnym dzieło sztuki, możemy być pewni jego autentyczności. g

© Wszelkie prawa zastrzeżone

zdjęcia: Materiały prasowe

Okładka tygodnika WPROST: 3/2018
Więcej możesz przeczytać w 3/2018 wydaniu tygodnika „Wprost”
Zamów w prenumeracie lub w wersji elektronicznej:
 0

Spis treści tygodnika Wprost nr 3/2018 (1819)

  • Nowocześnie, czyli jak? 14 sty 2018, 20:00 To, co wydarzyło się wokół ustaw dotyczących aborcji w ubiegłym tygodniu, było czymś nieprawdopodobnym. Okazało się, że niektóre partie polityczne zamierzają definiować swoją tożsamość właśnie przez stosunek do aborcji i... 3
  • Niedyskrecje parlamentarne 14 sty 2018, 20:00 ŚRODOWISKO ZWIĄZANE Z „GAZETĄ POLSKĄ” OBNOSI SIĘ Z OSTENTACYJNĄ NIECHĘCIĄ DO PREZYDENTA ANDRZEJA DUDY. Podobno z powodu dymisji Antoniego Macierewicza, który stracił stanowisko szefa MON. Na spotkaniu noworocznym głowy państwa z... 6
  • Obraz tygodnia 14 sty 2018, 20:00 68 proc. Polaków jest za tym, by Jerzy Owsiak dostał Nagrodę Nobla (wg sondażu Pollster dla „Super Expressu”) 84 PROC. Polaków uważa, że media nigdy nie powinny faworyzować określonej partii (wg Pew Research Center dla „Gazety... 9
  • Forum im. Jarząbka Wacława 14 sty 2018, 20:00 NA MAPIE POLITYCZNYCH DZIWACTW ZANOTOWAŁAM OSTATNIO POWSTANIE EKOLOGICZNEGO FORUM MŁODZIEŻY. Jego celem jest obrona ministra Szyszki i dyrektora Tomaszewskiego, a przede wszystkim ich instytucji, to znaczy Ministerstwa Środowiska oraz Lasów... 10
  • Smog i kapitalizm 14 sty 2018, 20:00 OBY ŻADNA ŚWIĘTOKRADCZA RĘKA – NO, PRZYNAJMNIEJ ZA MOJEGO ŻYCIA – NIE TARGNĘŁA SIĘ NA KAPITALIZM, wolną przedsiębiorczość i prawo do poszukiwania szczęścia na własną rękę. Jednak ćwierć wieku po transformacji przeciwnicy... 10
  • O elektromobilności z prezydentem 14 sty 2018, 20:00 Elektromobilność w Pałacu Prezydenckim to wydarzenie z cyklu „Technologie przyszłości”. Jego celem będzie szukanie odpowiedzi na pytanie, co należy zrobić, żeby elektromobilność stała się w naszym kraju rzeczywistością, a polskie firmy dołączyły do grona światowych liderów.... 11
  • Szok XXI wieku 14 sty 2018, 20:00 Atak na World Trade Center, dyskusja o małżeństwach jednopłciowych, a nawet popularność „Big Brothera”. 2001 był rokiem zaskakujących wiadomości. 12
  • Platforma IV RP 14 sty 2018, 20:00 „Czy Platforma Obywatelska wygra przyszłość?” – w numerze 10 z 2001 r. „Wprost” pochylał się nad partią „ludzi środka, którzy nie chcą wybierać między uzwiązkowioną lewicą a uzwiązkowioną prawicą”. W styczniu Donald... 13
  • Tajemnice operacji „Rekonstrukcja” 14 sty 2018, 20:00 Zmiany w rządzie niespodziewanie wzmocniły wpływy wicepremiera Jarosława Gowina, osłabiły natomiast skrzydło o. Tadeusza Rydzyka. Nadal karty rozdaje twarde jądro PiS. 14
  • Kim są nowi ministrowie 14 sty 2018, 20:00 Brudziński: pierwszy po prezesie Nowy szef MSWiA od dawna nazywany jest numerem dwa w Prawie i Sprawiedliwości. Już jesienią zeszłego roku było wiadomo, że Joachim Brudziński wejdzie do rządu. Tylko że wtedy miał być to gabinet... 18
  • Dyrygent i skrzypkowie 14 sty 2018, 20:00 GRZEGORZ SADOWSKI, szef działu Biznesi Gospodarka Mateusz Morawiecki ułożył sobie resorty gospodarcze tak, by zajęły się pracą, nie uprawianiem polityki. Nadzór nad spółkami Skarbu Państwa będzie sprawował osobiście. – To jest... 24
  • Kulisy odwołania szefa MON 14 sty 2018, 20:00 Powierzenie Antoniemu Macierewiczowi szefostwa komisji smoleńskiej może ostatecznie pogrążyć byłego ministra obrony. 25
  • Nie będzie partii Macierewicza 14 sty 2018, 20:00 W Polsce nie ma możliwości stworzenia znaczącej formacji na prawo od PiS – uważa prof. Rafał Chwedoruk, politolog. 26
  • Zawiedzione nadzieje… kto zawiódł? 14 sty 2018, 20:00 WALDEMAR SKRZYPCZAK, generał broni Kiedy dwa lata temu ster dowodzenia w MON przejmował Antoni Macierewicz, wielu – w tym i ja – liczyło przede wszystkim na szybkie uruchomienie i zdynamizowanie siermiężnie prowadzonej przez poprzedni... 28
  • Obóz rządzący uniknął spirali śmierci 14 sty 2018, 20:00 – W świecie infozgiełku pozytywna narracja jest niemal równie ważna jak decyzje czy wydarzenia – mówi o swoim projekcie MaBeNa prof. Andrzej Zybertowicz. I apeluje, by Unia otrząsnęła się z liberalno-lewackich utopii. 30
  • Dwa błędy Schetyny 14 sty 2018, 20:00 Wystarczył ten jeden krok, aby duża część dotychczasowej strategii Grzegorza Schetyny legła w gruzach. Szef Platformy karnie wydalił z partii trójkę posłów za to, iż swoimi głosami przyczynili się do upadku (małą różnicą... 33
  • Patriotyzm na co dzień i od święta 14 sty 2018, 20:00 Boję się, żeby wojownicze hałasy nie zabiły w narodzie czułej wrażliwości – mówi prof. Joanna Kurczewska, socjolog i historyk idei z Instytutu Filozofii i Socjologii Polskiej Akademii Nauk. 35
  • Kocopoły 14 sty 2018, 20:00 Kocopoły to produkty pracy Maszyny Bezpieczeństwa Narracyjnego. Służą do tego, żeby robić wyborcom wodę z mózgu. Maszynie imię nadał nieoceniony prof. Zybertowicz. Ten sam, który za poprzedniego PiS reformował ABW przez wprowadzenie... 39
  • Lokalni patrioci 500+ 14 sty 2018, 20:00 Przeszkolenie bez taryfy ulgowej oraz pieniądze czekają na chętnych do służby w Wojskach Obrony Terytorialnej. 40
  • Nikt nie chciał sądzić Wawrzeckiego 14 sty 2018, 20:00 – Lubiłam pisać o zwykłych ludziach, codziennych zbrodniach – wspomina autorka reportaży sądowych z czasów PRL, Barbara Seidler. 44
  • Dyskretny urok arystokracji 14 sty 2018, 20:00 Zamki, służba i srebrna zastawa? Czasem tak, chociaż dla polskiej arystokracji dobre urodzenie to nie tylko przywileje, ale i obowiązki. Na przykład pomaganie innym. 47
  • Wrobieni w challenge 14 sty 2018, 20:00 W domu wiceprezesa Polskiej Ligi Siatkówki działa prywatna spółka, która rocznie inkasuje setki tysięcy złotych od polskich klubów siatkarskich. Zarejestrowała sobie tam oddział, żeby pobierać unijną dotację. Ale to dopiero początek historii. 50
  • Autobusem pod górkę 14 sty 2018, 20:00 PolskiBus mimo milionów w reklamę nie przetrwał na polskim rynku. Przegrał z lokalnymi przewoźnikami. Teraz chce z nimi walczyć gigant z Niemiec. 56
  • Hossa Bessa 14 sty 2018, 20:00 Fitness klapa W ciągu najbliższych trzech- -czterech miesięcy z Polski całkowicie zniknie sieć klubów Jatomi Fitness. Na koniec ubiegłego roku w 19 polskich miastach działało 35 klubów pod tą marką. Nie tak dawno sieć zamknęła swój... 59
  • Elektromobilna rewolucja ruszyła 14 sty 2018, 20:00 MICHAŁ KURTYKA Kilka tygodni temu rząd, a teraz Sejm przegłosował ustawę o elektromobilności i paliwach alternatywnych. To sukces, gdyż jest to jeden z najważniejszych sposobów, które pozwolą przyspieszyć innowacyjność naszej... 60
  • Know How 14 sty 2018, 20:00 Hej, mercedes Mercedes pokazał nową odsłonę swojego systemu informacyjnorozrywkowego, kryjącego się pod nazwą MBUX. Będzie się on składał z dwóch ekranów i zadebiutuje w nowej A klasie. W zależności od wyposażenia ekrany będą... 61
  • Wolno, wolniej, kup nowy 14 sty 2018, 20:00 Afera z Intelem i Apple’em w roli głównej pokazuje, że konsumenci coraz częściej sprowadzani są do roli maszynek, które mają tylko kupić. Najlepiej jak najczęściej. 62
  • Zarządzanie strachem 14 sty 2018, 20:00 Straszenie stało się głównym narzędziem polityki w Europie. Dlatego krótkie chwile wytchnienia w przepychance o to, kto kogo, przyjmowane są z taką ulgą. 64
  • Sieć na cenzurowanym 14 sty 2018, 20:00 W Europie zaczęła się właśnie krucjata przeciwko dezinformacji w internecie. Niestety może się ona skończyć ograniczeniem wolności słowa. 68
  • Wirtuoz niepodległości 14 sty 2018, 20:00 Ignacy Paderewski był światową gwiazdą, za którą szalały tłumy. Być może dlatego robił dla polskiej niepodległości tyle samo, a może i więcej niż marszałek Piłsudski. 72
  • Na zdrowie 14 sty 2018, 20:00 Kobiece serce Kobiety dwukrotnie częściej niż mężczyźni umierają w ciągu 12 miesięcy po ostrym zawale serca – wykazały badania specjalistów z Uniwersytetu w Leedes (Wielka Brytania) i Instytutu Karolinska (Szwecja). Zdaniem autorów... 76
  • Nie zawsze trzeba stać w kolejce 14 sty 2018, 20:00 Polacy chętnie leczą się sami, szczególnie wtedy, gdy doskwiera im przeziębienie. Wsparci dobrą radą farmaceuty jesteśmy w stanie dobrać odpowiedni lek, który postawi nas na nogi. 77
  • Ale to już było 14 sty 2018, 20:00 W Polsce początki w muzyce są trudniejsze niż gdziekolwiek indziej. Wszyscy chcą mieć nową muzykę, ale nikt nie chce się nią zajmować. Debiutantów z roku na rok poznajemy coraz mniej, za to w radiu i w telewizji dusimy się w tym samym sosie powtarzanych od dekad przebojów. A... 78
  • Sztuka cenniejsza niż złoto 14 sty 2018, 20:00 Rok 2017 był najlepszym sezonem w historii polskiego rynku sztuki. Ale wystrzał korków od szampana zagłuszył istniejące problemy. 82
  • Bóg, horror, obczyzna 14 sty 2018, 20:00 Na kolejny sezon „Gry o tron” przyjdzie nam poczekać do 2019 r. Jak przeżyć 2018 i skrócić sobie katusze oczekiwania? Oglądając „Templariuszy”, którzy nabierają tempa z odcinka na odcinek. 86
  • Rozmiar ma znaczenie 14 sty 2018, 20:00 Paul z „Pomniejszenia” ma 12 cm wzrostu, ale kaliber jego problemów jest znacznie większy. Jak to u bohaterów Payne’a bywa. 90
  • Wydarzenie 14 sty 2018, 20:00 Kalejdoskop nerwic To jeden z tych filmów, których oglądanie jest przyjemnością, choć w trakcie seansu śmiech zamiera w gardle. W debiutanckim „Ataku paniki” Paweł Maślona portretuje kilkunastu bohaterów. Dzielą ich: wiek, pozycja... 91
  • Film 14 sty 2018, 20:00 Pępek świata absurdu Oparta na prawdziwej historii „Viktoria” nie jest filmem dla każdego. W portrecie trzech pokoleń kobiet Bułgarka Maya Vitkova nie kokietuje widza. Tworzy opowieść dojmującą, oschłą, powolną. Ale udaje jej się... 92
  • Muzyka 14 sty 2018, 20:00 PŁY TA Nasza zima dobra KIEDY DWA LATA TEMU, ZARAZ PO POJAWIENIU SIĘ NA NASZEJ SCENIE, zapytano ją, dlaczego jeszcze nie wydała płyty, z bezczelną szczerością odpowiadała: „Bo trzeba ją wypełnić dobrymi nagraniami”. Stało się,... 93
  • Książka 14 sty 2018, 20:00 POWIEŚĆ Być innym OD CZASU SUKCESÓW KSIĄŻEK O FRANCUSKIM MIKOŁAJKU I AN- GIELSKIM ADRIANIE MOLE’U na wpół żartobliwe opisywanie świata z punktu widzenia bystrego dziecka stało się pomysłem dość często wykorzystywanym przez... 94
  • Kalejdoskop 14 sty 2018, 20:00 Gra w oko Co łączy Europę Wschodnią i Amerykę Południową? Na pierwszy rzut oka nic. Po głębszym namyśle konstatujemy, że przecież dyktatury (u nas komunistyczne, tam – prawicowe lub wojskowe), że Gombrowicz. Dlatego w tytule tej... 95
  • Kulturalna trzynastka 14 sty 2018, 20:00 Małgorzata Kożuchowska JAKO HANKA MOSTOWIAK ZGINĘŁA PRZYWALONA PUDŁAMI, JAKO AKTORKA WCIĄŻ ZACHWYCA URODĄ I TALENTEM 1. Najbardziej znienawidzona lektura? Nudny, zły scenariusz filmowy. 2. Którym bohaterem z literatury chciałabyś być... 96
  • Mysia wieża 14 sty 2018, 20:00 MICHAŁ WITKOWSKI Czy Pałac Kultury i Nauki powinien zostać zburzony? Obawiam się, że w tej kwestii raczej nigdy nie osiągniemy jednomyślności. Jest tyle za i tyle przeciw! Za zburzeniem przemawia fakt, że nie każda tradycja dobra i nie... 97
  • O Persach i Teutonach 14 sty 2018, 20:00 Pociąg TGV z Paryża do Brukseli przemieszcza się w styczniowym zmierzchu niemal bezszelestnie, ale i tak się w końcu spóźni. Utknie w Lille, gdzie część pasażerów będzie się przesiadać na Eurostar do Londynu. O ile pociąg do... 98

ZKDP - Nakład kontrolowany