Oswojone monstrum

Oswojone monstrum

Makieta PKiN
Makieta PKiN / Źródło: Wikipedia / Alina Zienowicz Ala z
Zburzyć go czy zostawić? Fundacja Foma proponuje sąd nad Pałacem Kultury, wcale nie oczekując ucięcia dyskusji.

Nie ma w Polsce budynku, który budziłby większe kontrowersje. Dla niektórych to ikona Warszawy, która już dawno straciła swe konotacje, dla innych – wciąż symbol zniewolenia Polski. Tak bardzo, że jego zegar – najwyżej położony w Europie – w styczniu 2016 r. w czołówce „Wiadomości” został zastąpiony przez bardziej „patriotyczny” zegar Zamku Królewskiego. Może więc projekt Fundacji Foma pt. „Sąd nad Pałacem” ma wciąż sens? – Nasz projekt ma służyć uspokojeniu emocji – mówi prezes fundacji Marzena Adamczyk. – Chcemy, żeby nie była to tylko dyskusja polityczna, ale też taka, która ma aspekt społeczny, a nawet czysto ludzki. Inspiracją są procesy sądowe wytaczane przedmiotom i budynkom za ich „przewiny”. Jednym z nich było Centrum Kultury Katowice zwane December Palace. Tak jak on, PKiN jest niejako reprezentantem poglądów politycznych i nastrojów społecznych, obrazem polskich sentymentów i antypatii. Jest czymś więcej niż obiektem, jest „uczestnikiem” życia społecznego. – 4 czerwca na pl. Defilad stanie urna, do której można złożyć swoje zeznanie w obronie pałacu albo przeciw niemu – tłumaczy Adamczyk. – Spośród angażujących się osób wybierzemy przedstawicieli do ławy przysięgłych i to oni zadecydują o losach budynku w umownym „Sądzie nad Pałacem”. Na podstawie zebranego materiału oraz dyskusji powstanie scenariusz rozprawy, która odbędzie się 22 lipca o godz. 21.30 na pl. Defilad. W wydarzeniu wyreżyserowanym przez Sebastiana Majewskiego wezmą udział nie tylko aktorzy, ale też osoby emocjonalnie lub zawodowo związane z budynkiem. Proces będzie miał charakter otwarty; będzie to proces cywilny, nie karny. Każdy może zabrać głos w sprawie i na tym nam zależy – zapowiada Adamczyk. Przed wydaniem wyroku postanowiliśmy zabawić się w obrońcę i przedstawić 10 argumentów za tym, dlaczego naszym zdaniem pałacu nie powinno się burzyć. Na tych, którzy chcą wyłożyć swoje racje albo kontrargumenty, czekają spotkania Fundacji Foma.

1. Ku przestrodze

Przeciwnicy PKiN jego obrońców mają niemal za obrońców samego komunizmu. To jakby powiedzieć, że ci, którzy nie wyobrażają sobie demontażu baraków w Oświęcimiu, są faszystami. Nienawidzący pałacu uważają go za symbol dominacji rosyjskiej i jako wzorcowy przykład pozbycia się takiego symbolu podają rozebranie soboru św. Aleksandra na dzisiejszym pl. Piłsudskiego w 1926 r. Dziś nikt nie domaga się odbudowy cerkwi, ale wielu chce odbudować stojący nieopodal symbol innej, saksońskiej dominacji, dużo słabszy architektonicznie Pałac Saski. Jak widać, historia Polski jest dosyć zawikłana i można by ją opowiedzieć także przez architekturę. W kraju, w którym większość młodzieży nie widzi różnicy między nazwiskami Gierek i Geremek jest to szczególnie ważne. Po co budujemy kolejne muzea oporu przeciwko komunizmowi, skoro jednocześnie chcemy zniszczyć ostatnie ślady komunizmu?

2. Koszty…

„Pekin” mieści wiele instytucji: Polską Akademię Nauk, Pałac Młodzieży z basenem, Muzeum Techniki i Muzeum Ewolucji PAN, Salę Kongresową, radę miasta, osiem sal kinowych oraz cztery teatry: 6. Piętro, Lalka, Studio oraz Dramatyczny. Na czas rozbiórki PKiN i budowy czegoś „w zamian” trzeba by znaleźć dla nich miejsce. I wyobraźmy sobie górę gruzu (34 mln cegieł, 50 tys. ton stali) wywożonego latami przez ciężarówki…

3. I… koszty

Wbrew obiegowej opinii PKiN nie jest skarbonką bez dna. Z ostatnich dostępnych danych, za 2015 r., wynika, że przychody pałacu wyniosły prawie 30 mln, a czysty zysk to 740 tys. zł.

4. Świadek historII

PKiN był świadkiem wielu przełomowych momentów w historii Polski. Przemówienie Gomułki w 1956 r. dawało nadzieję na odwilż polityczną, koncert Stonesów w Sali Kongresowej w 1967 r. – na odwilż kulturalną. W 1990 r. hasło Mieczysława Rakowskiego podczas zjazdu PZPR kończy epokę dominacji tej partii. Bez kontekstu pałacu trudno zrozumieć wiele dzieł naszej kultury – o paradoksie, dzieł często antytotalitarnych! – jak choćby książki i filmy Tadeusza Konwickiego (który widział PKiN z balkonu swojego mieszkania przy ul. Górskiego) czy przedstawienia najwybitniejszych twórców naszego teatru: Józefa Szajny, Jerzego Grzegorzewskiego, Jerzego Jarockiego czy Krystiana Lupy. To w pałacowej restauracji Kongresowa był pierwszy w Warszawie, a może i w Polsce,striptiz.

5. Styl polski

Jako argument za zburzeniem pałacu podaje się często to, że to kopia podobnych moskiewskich budynków. Tu trzeba przypomnieć, że przed rozpoczęciem projektowania ekipa Lwa Rudniewa odwiedziła wiele polskich miast. Efekt? Attyki na PKiN przypominają te z Sukiennic oraz kamienic z Kazimierza Dolnego; drewniane stropy klatek schodowych są jak kasetony z Zamku na Wawelu; sala przy tarasie widokowym to wariacja na temat polskiego gotyku, a Sala Kopernika – Kaplicy Zygmuntowskiej. Cała budowla jest osadzona na planie naszego typowego pałacu barokowego z elementami klasycyzmu. Oprócz alegorii jedynymi statuami przy pałacu nie są bynajmniej pomniki Bieruta czy rosyjskich watażków, ale Kopernika i Mickiewicza.

6. Dobra robota!

Nawet odporni na styl PKiN powinni docenić jego wykonanie. Kryształowe, szklane, a nawet porcelanowe żyrandole, mosiężne wentylatory i klamki, posadzki i drzwi ze szlachetnych gatunków drewna, marmurowe kolumny, ornamenty z piaskowca, ceramiczne płaskorzeźby, meble i boazerie… Pałac starzeje się wyjątkowo szlachetnie, czego nie można powiedzieć o większości współcześnie stawianych w Warszawie budynków, które już po dekadzie nadają się do rozbiórki (i często są rozbierane!).

7. Przystojniak

Porównując PKiN do jego komunistycznych kuzynów, możemy śmiało stwierdzić, że w tym konkursie zdobyłby tytuł mistera. Moskiewskie „pałace kultury” mają albo zbyt wąską podstawę (Hotel Leningradzki), albo są zbyt rozlazłe (Uniwersytet im. Łomonosowa). Z kolei wieżowce w Rydze (Akademia Nauk Łotwy) i Pradze (hotel Crowne Plaza) przez niemal zupełny brak ornamentyki są strasznie ponure. Zresztą podobne budynki powstawały nie tylko w demoludach, ale też w Nowym Jorku. Ktokolwiek wszedł do środka jednego z wieżowców na Manhattanie, wie, że i je nasz pałac bije w proporcjach na głowę. Stare amerykańskie wieżowce to wierne dzieci oszczędnego kapitalizmu, więc partery 200-metrowych kolosów skalą przypominają klatki schodowe w blokach na Tarchominie.

8. Nie powielać błędów

W XIX w. dosyć bezc eremonialnie niszczono budynki średniowieczne (z czym we Francji walczył Victor Hugo, a u nas Jan Matejko), od lat 20. – secesyjne, tuż po wojnie – eklektyczne. Nad Wisłą do uznawania stylów z przeszłości za bękarty dobrego smaku doszła jeszcze argumentacja ideowa – w latach 90. niszczono budynki polskiego modernizmu tylko dlatego, że powstały w PRL. Szybko pożałowano wszystkich tych rozbiórek…

9. Symbol miasta

„Pekin” stał się symbolem miasta. Zaakceptowanym nie tylko przez hipsterską młodzież, która nosi torby i koszulki z jego wizerunkiem, ale też przez turystów, dla których produkuje się najróżniejsze pałacopodobne suweniry i to nie tylko nudne breloczki oraz kubki, ale też np. młynek do pieprzu (foto obok) czy wieszak na ubrania. No cóż, symbolem miasta raczej nie stanie się ani żaden warszawski wieżowiec (bo wieżowce są wszędzie), ani zabytek (bo większość z nich jest albo zrekonstruowana, albo zbyt mało rozpoznawalna). Przez swoją skalę i oryginalność pałac na razie nie ma na tym polu konkurencji.

10. Organizator centrum

To prawda, że przed wojną na miejscu pałacu aż roiło się od kamienic (ciekawi historii miejsca powinni przeczytać książkę Magdaleny Stopy „Przed wojną i pałacem”). Jednak na zdjęciach z 1945 r. większość tych domów tworzyła już tylko morze gruzów. Te, które przetrwały, nie zawsze reprezentowały najwyższy poziom techniczny czy architektoniczny. Oczywiście ubolewać należy nad ich rozbiórką (patrz pkt 8), ale pamiętajmy, że podobnie przeszłość traktowali nie tylko komuniści. Po ponad ćwierć wieku III RP, wskutek a to nieudolności kolejnych prezydentów miasta, a to komplikacji własnościowych związanych z dekretem Bieruta, centrum miasta wygląda, jakby wojna dopiero co się skończyła. Budowa Teatru TR i Muzeum Sztuki Nowoczesnej na pl. Defilad wciąż nie ruszyła. W tym kontekście pałac, wraz z towarzyszącymi mu, symetrycznie rozmieszczonymi obeliskami, latarniami i fontannami, jest jedyną rzeczą organizującą centrum miasta. g

WIĘCEJ NA: PLACDEFILAD.ORG ORAZ NA: FB/SADNADPALACEM

© Wszelkie prawa zastrzeżone

Okładka tygodnika WPROST: 23/2018
Więcej możesz przeczytać w 23/2018 wydaniu tygodnika „Wprost”
Zamów w prenumeracie lub w wersji elektronicznej:
 0

Spis treści tygodnika Wprost nr 23/2018 (1838)

  • W labiryncie wartości 3 cze 2018, 20:00 O radosnych i uśmiechniętych Irlandczykach świętujących tryumf śmierci pisze w tym wydaniu „Wprost” Jan Rokita. Warto przeczytać tekst naszego felietonisty. Rozumiem, że można mieć różne poglądy na temat aborcji, dyskutować,... 3
  • Niedyskrecje parlamentarne 3 cze 2018, 20:00 Rafał Trzaskowski nie jest przysłowiowym bratem łatą, ale się stara PLATFORMA OBYWATELSKA ZACZYNA MIEĆ PROBLEM Z KANDYDATEM NA PREZYDENTA SZCZECINA, KTÓRYM JEST SŁAWOMIR NITRAS. – Wewnętrzne badania pokazują, że Nitras przegrywa w... 6
  • Obraz tygodnia 3 cze 2018, 20:00 28 mln euro niezapłaconych podatków musi do 15 czerwca zapłacić Cristiano Ronaldo. A 14 zaczyna się mundial… Wygrani Hubert Hurkacz wprawdzie w Paryżu przegrał pojedynek z mistrzem, ale tak zagrał, że mówi o nim cały tenisowy świat... 9
  • Info radar 3 cze 2018, 20:00 Dlaczego Macierewicz nabrał wody w usta MARCIN DZIERŻANOWSKI, ANNA GIELEWSKA To część procesu niszczenia Polski i Polaków oraz zmuszania nas do milczenia – powiedział o naszej książce „Antoni Macierewicz. Biografia nieautoryzowana”... 10
  • Drogie Społeczeństwo! 3 cze 2018, 20:00 MAGDA PAPUZIŃSKA PROTEST NIEPEŁNOSPRAWNYCH PO 40 DNIACH SIĘ ZAKOŃCZYŁ, ALE Z CAŁĄ PEWNOŚCIĄ NIE ZNIKNĘŁY JEGO PRZYCZYNY. I nawet ewentualne 500 zł dodatku nie załatwi sprawy. Pan Karol Milewicz, który towarzyszył w Sejmie dwóm... 11
  • Prezes choruje, PiS traci 3 cze 2018, 20:00 OBÓZ ZJEDNOCZONEJ PRAWICY KROCZY OD KRYZYSU DO KRYZYSU WIZERUNKOWEGO. Ledwie wygasił sprawę premii rządowych, wybuchł protest niepełnosprawnych i ich opiekunów. Gdy ten się skończył, media oszalały na punkcie domniemanego romansu... 13
  • Czy Europa pójdzie na wojnę z Trumpem 3 cze 2018, 20:00 NA STARYM KONTYNENCIE ZNÓW ZAWRZAŁO. Donald Trump ogłosił podwyżki ceł na stal i aluminium, co uderza głównie w europejskich producentów. Poszukiwacze pretekstów do zerwania więzów z Ameryką rządzoną przez nielubianego powszechnie w... 15
  • O moralności według PiS 3 cze 2018, 20:00 O TYM, ŻE ROCZNICA SMOLEŃSKA SŁUŻYŁA NIE TYLKO KULTYWOWANIU ŻAŁOBY, LECZ TAKŻE PEŁNIŁA WIELE RÓŻNYCH FUNKCJI (parareligijnych, politycznych, towarzyskich), wiedziało wiele osób, ale mało kto się spodziewał, że była również... 16
  • Pięta – jeden z wielu 3 cze 2018, 20:00 NIE DRWIŁEM Z POSŁA PETRU, KIEDY WYSZŁO NA JAW, CO WYSZŁO NA JAW. NIE RZUCĘ SIĘ TEŻ NA POSŁA PIĘTĘ, CHOCIAŻ TO NARWANIEC SZKODZĄCY I POLSCE, I PRAWICY. Po prostu wydaje mi się, że tak jeden, jak drugi ponoszą konsekwencje... 16
  • Tryumf śmierci 3 cze 2018, 20:00 Ilekroć jestem w Toskanii, staram się znaleźć jakiś pretekst, aby choć na chwilę zatrzymać się w średniowiecznym miasteczku Lucignano, położonym pośrodku Valdichiany. W centrum wielce oryginalnych, bo elipsoidalnych w kształcie,... 17
  • Kulisy seksafery, czyli zemsta Czarnej Pantery 3 cze 2018, 20:00 Przez Izabelę Pek, bohaterkę najgłośniejszej politycznej seksafery ostatnich lat, poważne kłopoty może mieć jeszcze co najmniej dwóch polityków obozu władzy – ustalił tygodnik „Wprost”. 18
  • Schetyna jest fighterem 3 cze 2018, 20:00 Trwa wojna. Każdy ma rozpisane swoje role i zadania, by ten pisowski walec powstrzymywać – mówi Krzysztof Brejza, poseł PO. 24
  • e-Dowód w niemieckich rękach 3 cze 2018, 20:00 Nie będzie „narodowego mikroprocesora” w naszych dowodach elektronicznych. Będzie holendersko-niemiecki. Niemcy też certyfikują jego oprogramowanie. 27
  • Między nami swingersami 3 cze 2018, 20:00 Bilety na imprezy dla swingersów rozchodzą się w ciągu kilku dni, powstają ośrodki i kluby specjalnie dla nich. Ale grupowy seks w Pałacu Kultury i Nauki? 29
  • Dzieci to całe nasze życie 3 cze 2018, 20:00 O 40-dniowym proteście w Sejmie opowiadają Katarzyna i Karol Milewiczowie, rodzice Wiktorii i Magdy. 34
  • Niech państwo się wstydzi 3 cze 2018, 20:00 Polska jest jednym z najbardziej homofobicznych państw w Europie. Za nasze miejsce w tym rankingu odpowiadają politycy. Obywatele próbują oddolnie walczyć z dyskryminacją. 38
  • Kto kibicuje niemieckim nacjonalistom 3 cze 2018, 20:00 Gościnny, otwarty Berlin przykrył czapką wyborców antyimigranckiej, nacjonalistycznej partii Alternatywa dla Niemiec. I tylko polska telewizja ma na ten temat inne zdanie. Na demonstracji 27 maja, która miała być wielkim ogólnoniemieckim... 41
  • Być działaczem 3 cze 2018, 20:00 W polskim sporcie jeszcze nigdy nie było tak dużo pieniędzy. Jednak wśród działaczy sportowych nadal królują „leśne dziadki”. Młodych i zdolnych menedżerów można policzyć na palcach jednej ręki. 42
  • Nie baronowie, tylko pasjonaci 3 cze 2018, 20:00 W Polsce na piłce nie da się zarobić. By myśleć o pieniądzach, trzeba grać w Lidze Mistrzów – mówi Zdzisław Kręcina, wieloletni sekretarz generalny PZPN. 45
  • Hossa Bessa 3 cze 2018, 20:00 Pesa sprzedana Bydgoski producent pojazdów szynowych Pesa wreszcie podpisał umowę z Polskim Funduszem Rozwoju, która szczegółowo reguluje zasady przejęcia prywatnej firmy przez państwo. PFR kupi wszystkie udziały należące do... 46
  • Energia zza oceanu 3 cze 2018, 20:00 Reaktory jądrowe nowej generacji są dużo tańsze w budowie od tradycyjnych – mówi Simon Irish, CEO w Terrestrial Energy. 48
  • Know How 3 cze 2018, 20:00 Mistrz fotografii Huawei wypuścił jednocześnie dwa flagowce: P20 i P20 Pro. Różnią się one ceną (model Pro jest o 900 zł droższy) oraz aparatem – który w droższej wersji jest znacznie lepszy. Ale nie oznacza to, że model P20 jest... 49
  • Klauzula dla czy na każdego? 3 cze 2018, 20:00 Urzędnicy skarbowi od niedawna dysponują bronią atomową – klauzulą obejścia prawa podatkowego. Przedsiębiorcy obawiają się, że któregoś dnia może ona eksplodować. 50
  • Centrum nowych możliwości 3 cze 2018, 20:00 Centrum magazynowo-logistyczne w Kielcach ma za zadanie ściągnąć do regionu inwestorów z całego kraju. 53
  • Silne polskie firmy 3 cze 2018, 20:00 Na GPW w Warszawie wręczyliśmy statuetki liderom Listy 200 największych polskich firm. 54
  • Nic nie jest czarno-białe 3 cze 2018, 20:00 Zmiany w Polsce mają dać temu i każdemu kolejnemu rządowi kontrolę nad wymiarem sprawiedliwości – mówi Hilarie Bass. 60
  • Gdzie się leczyć 3 cze 2018, 20:00 W przededniu rewolucyjnych zmian w polskiej okulistyce prezentujemy najlepsze kliniki w Polsce. 62
  • Nadać światu barwy 3 cze 2018, 20:00 Operacja zaćmy poprawia jakość życia – mówi dr n. med. Marcin Jezierski, ordynator Oddziału Okulistyki Centrum Medycznego MML. 65
  • W awangardzie okulistyki 3 cze 2018, 20:00 O pracy jednego z czołowych polskich ośrodków okulistycznych mówi prof. dr hab. n. med. Ewa Mrukwa-Kominek, kierownik Katedry i Kliniki Okulistyki Śląskiego Uniwersytetu Medycznego. 66
  • Pacjent powinien mieć wybór 3 cze 2018, 20:00 Soczewka wszczepiana podczas zabiegu usuwania zaćmy powinna być dopasowana do potrzeb pacjenta. Soczewki dwuogniskowe i trójogniskowe to dla większości pacjentów najlepsze rozwiązanie – mówią lekarze zajmujący się leczeniem zaćmy. 68
  • Ukryta władza 3 cze 2018, 20:00 Niespodzianka: pasożyty, które żyją w organizmie człowieka, wpływają na jego postawę polityczną, religijną i stosunek do seksu. Teza jest ryzykowna, ale przemawia za nią coraz więcej dowodów. 71
  • Świat u stóp Wandy 3 cze 2018, 20:00 Była pierwszą kobietą, która stanęła na szczycie K2, jako pierwszy Polak zdobyła Mount Everest. By się wspinać, była gotowa na wszystko, więc w zdobyciu himalajskiej korony mogła jej przeszkodzić tylko śmierć. 74
  • Góral urodzony w Łodzi 3 cze 2018, 20:00 Każda opowieść o Polsce, która jest głośna na świecie, powinna być doceniona, bo mamy historie łatwe i trudne – mówi Borys Szyc grający w „Zimnej wojnie”, która właśnie wchodzi do kin. 80
  • Spotkania przez opowieści 3 cze 2018, 20:00 Mój rozmówca jest często potomkiem ofiary, ja – synem mordercy. Już się przyzwyczaiłem – mówi austriacki pisarz Martin Pollack. Właśnie ukazał się wywiad rzeka z nim. 84
  • Warszawo, czas na zmiany 3 cze 2018, 20:00 WITOLD ORZECHOWSKI Kandydaci na prezydenta Warszawy przerzucają się obietnicami. Ja mam jedną prośbę: aby moje miasto stało się stolicą europejskiego formatu. Warszawa jest stolicą jednego z największych krajów Europy, miastem... 87
  • Oswojone monstrum 3 cze 2018, 20:00 Zburzyć go czy zostawić? Fundacja Foma proponuje sąd nad Pałacem Kultury, wcale nie oczekując ucięcia dyskusji. 88
  • Wydarzenie 3 cze 2018, 20:00 TEATR Oko za pejs, ząb za jarmułkę Fani pary Strzępka – Demirski mogą się nieco zdziwić, oglądając ich „Króla”. Tym razem duet porzucił intertekstualne gry, przerzucanie się bon motami i zabawy cytatami. Ale starzy fani, do... 90
  • Film 3 cze 2018, 20:00 DRAMAT Niesportowe wybory W piłce są tematy tabu: ćpanie, seks z nieletnimi i homoseksualizm – mówi jeden z bohaterów „Mario”. Marcel Gisler opowiada historię młodego piłkarza. Chłopak z wzajemnością zakochuje się w koledze z... 91
  • Muzyka 3 cze 2018, 20:00 SKŁADANKA Nazwa zobowiązuje POPRZEDNIA EDYCJA WYDAWNICTWA BYŁA HISTORYCZNA. Zbigniew Wodecki śpiewający Peję oraz Wojciech Gąssowski wykonujący nagranie Kalibra 44 czy Krystyna Prońko na swój sposób przedstawiająca wersy Tede pokazali,... 92
  • Książka 3 cze 2018, 20:00 DLA DZIECI Kryminał wegetariański Jan Brzechwa napisał przed laty uroczy, znany do dzisiaj wiersz „Na straganie”, w którym warzywa rozmawiały ze sobą, a jak rozmawiały, to upodabniały się do ludzi. Mikołaj Marcela poszedł dalej i... 93
  • Kalejdoskop 3 cze 2018, 20:00 TEATR Stracić głowę dla ludzi Raz do roku manekiny urządzają sobie bal. Choć krytykują ludzi, zazdroszczą im możliwości ruchu. Gdy wśród nich pojawia się prawdziwy człowiek, pozbawiają go głowy, która wędruje na kark jednego z... 94
  • Kulturalna trzynastka 3 cze 2018, 20:00 Szymon Bobrowski W TEATRZE 6. PIĘTRO GRA W SPEKTAKLACH „NIEZWYCIĘŻONY” I „MIŁOŚĆ W SAYBROOK” 1. Najbardziej znienawidzona lektura? Nigdy nie mogłem zrozumieć, jak matka mogła zamknąć Rozalkę w piecu, jak można było zmusić... 96
  • Wyprawa do Lemingradu 3 cze 2018, 20:00 MICHAŁ WITKOWSKI Przeprowadzka. Każdą skarpetkę bez pary trzeba osobno ująć w dłonie, poświęcić jej kilka sekund ze swojego życia intelektualnego, oszacować szanse na znalezienie się drugiej do pary, wyrzucić lub nie. Od naszego... 97
  • Budżetowe trele-morele kontra realia 3 cze 2018, 20:00 Co zmusza poważnych ludzi, aby pletli androny? Co powoduje, że politycy mający wiedzę o Unii Europejskiej i jej budżecie wygadują horrendalne bzdury, w całkowitym oderwaniu od ich realnej wiedzy na ten temat? Słyszę teraz polityków i... 98

ZKDP - Nakład kontrolowany