Bitwa o widza

Bitwa o widza

Aktorzy grający w filmie "Squadron 303"
Aktorzy grający w filmie "Squadron 303" / Źródło: X-news
Czekaliśmy na zrealizowany za granicą gwiazdorski film wojenny o heroicznych czynach Polaków. I się poniekąd doczekaliśmy. Choć to obraz bardziej potrzebny Anglikom niż nam.

Historia walecznego Dywizjonu 303 ma w kinie swoje 5 minut, a to za sprawą aż dwóch filmów opisujących bohaterstwo polskich pilotów. Oba opowiadają o wydarzeniach z perspektywy Jana Zumbacha. W pierwszym naszego żołnierza gra Maciej Zakościelny (premiera obrazu „Dywizjon 303. Historia prawdziwa” 31 sierpnia), w drugim – angielski aktor znany m.in. z roli Ramsaya Boltona w megaserialu HBO „Gra o tron”, Iwan Rheon („303. Bitwa o Anglię”, premiera 17 sierpnia). – Lepiej późno niż wcale – odpowiada mi aktor na pytanie, skąd nagle takie zainteresowanie tematem Polaków zaangażowanych w obronę Anglii w czasie II wojny światowej. – Cieszę się, że w końcu ktoś zajął się tym tematem i postanowił przybliżyć go widzom na całym świecie, bo jest to historia warta opowiedzenia. Wy ją pewnie bardzo dobrze znacie, ale mieszkańcy Wielkiej Brytanii mają o niej mgliste pojęcie. Tylu obywateli innych państw oddało swoje życie, by chronić naszą niepodległość. Nie możemy o nich zapomnieć.

Dlatego cieszę się, że nasz film został zrealizowany w języku angielskim, dzięki czemu więcej widzów będzie mogło go obejrzeć. Jest to ważne, zwłaszcza w obecnych czasach, gdzie nasi obywatele zaczynają chyba zapominać, że tak dużo zawdzięczamy emigrantom i próbujemy zamknąć przed nimi drzwi, ignorujemy ich i spychamy na margines – mówi z lekkim zdenerwowaniem w głosie Iwan. Jego irytacji trudno się dziwić – jeśli chodzi o podejście Brytyjczyków m.in. do Polaków, to historia zdaje się zataczać koło. W filmie „303. Bitwa o Anglię” znakomicie widać, z jaką pogardą dowództwo RAF podchodzi do naszych pilotów, twierdząc, że są niedouczonymi wieśniakami, którym strach powierzyć sprzęt. Ta niepochlebna opinia na temat naszych obywateli, zresztą nie tylko naszych, wiele się od tego czasu nie zmieniła. Skutkiem niechęci Anglików do obcokrajowców jest przecież przegłosowany w czerwcu 2016 brexit. – Etnocentryzm zawsze odgrywał ogromną rolę w naszym postrzeganiu innych narodów – przyznaje Rheon. – Jestem jednak przekonany, że nasza postawa bardzo się zmieniła od czasów wojny. Cały kraj się zmienił praktycznie nie do poznania. I choć obecne problemy Anglików mogą się wydawać podobne do dawniejszych, to wynikają z innych czynników.

Szczęśliwa trzynastka

O tym, że to Polacy okazali się barierą nie do sforsowania dla nazistowskich samolotów, uczą się u nas dzieci na lekcjach historii. A jaka jest świadomość o ich działalności wśród Brytyjczyków? Czy zdają sobie sprawę z tego, że bez wsparcia z zewnątrz nie obroniliby swoich granic? – Nie miałem bladego pojęcia, że ten dywizjon miał tak wielkie znaczenie dla naszej historii – mówi Rheon. – Nie uczymy się o tym w szkole. Wspomina się tylko, że w obronie naszych granic brało udział wiele nacji, ale o żadnej z nich specjalnie się nie wspomina. To moim zdaniem duży błąd. Powinniśmy się o takich rzeczach uczyć i zwiększać świadomość historyczną wśród naszych obywateli. Wiedza o tym, że bez wsparcia innych obywateli Europy nasz kraj mógłby wyglądać zgoła inaczej, jest niezbędna. Gdyby nie Dywizjon 303, który tak dobrze radził sobie z Luftwaffe w powietrzu, RAF mógł przegrać. Polacy bronili naszej wyspy, narażając swoje życie, i nikt im nawet za to odpowiednio nie podziękował – przypomina z wyrzutem aktor. – Jestem przekonany, że po seansie wielu ludzi będzie zaskoczonych tym, co zobaczyło. I nie chodzi mi tutaj o efekty wizualne, ale właśnie o historię, która jest u nas trochę pomijana. Wierzę też w to, i nie mówię tego pod publikę, że członkowie Dywizjonu 303 zostaną w końcu docenieni. Po wojnie zostali z Wielkiej Brytanii wyproszeni – z kraju, za który walczyli, co jest w mojej opinii hańbą. Im należą się pomniki i dozgonna wdzięczność, a nie pokazanie drzwi – dodaje aktor. I o ile o Dywizjonie 303 niektórzy Brytyjczycy coś tam słyszeli, choć nie przywiązywali do niego większej wagi, to o poszczególnych pilotach, jak Witold Urbanowicz czy Jan Zumbach, mało kto wie.

– Przygotowując się do roli Jana, starałem się znaleźć w księgarniach i bibliotekach jak najwięcej książek opisujących owe wydarzenia. Czułem wielką ekscytację z powodu tego, że mogę nareszcie zagrać postać, która naprawdę istniała, a nie była jedynie wytworem czyjejś wyobraźni, jak było to w przypadku Ramsaya. Znalazłem nawet kilka starych fotografii. Może to zabrzmi banalnie, ale łatwiej jest zrozumieć charakter człowieka, gdy zobaczy się jego oczy. Patrząc na Jana, widać, że miał w sobie dużo charyzmy. Miał taki błysk w oku, że nie dało się go nie lubić – opisuje Iwan. Niestety, musiałem aktora wyprowadzić z błędu, mówiąc, że podobnie jak w Wielkiej Brytanii, w Polsce postać Zumbacha nie jest powszechnie znana. Kim był? Przed II wojną światową służył w 111 Eskadrze Myśliwców, dzięki czemu tak dobrze czuł się za sterami każdego powierzonego samolotu bojowego. Niestety, uległ wypadkowi i na czas rehabilitacji musiał zrobić sobie przerwę od latania. W tym czasie wybuchła II wojna światowa, a jego jednostka została zdziesiątkowana. Zumbach postanowił udać się do Anglii, której cały czas udawało się odpierać ataki III Rzeszy. Jako że miał szwajcarskie obywatelstwo, mógł spokojnie przekraczać granice, nie wzbudzając większych podejrzeń. Tak dostał się do Wielkiej Brytanii, gdzie po tułaczce po różnych pułkach został w końcu przydzielony do polskiego dywizjonu myśliwskiego, noszącego dumny numer 303. Jego członkowie latali hawkerami hurricane – to dlatego angielski tytuł filmu „303. Bitwa o Anglię” brzmi: „Hurricane: Squadron 303”. Podczas wszystkich walk Zumbach zestrzelił 13 samolotów nieprzyjaciela. O ile jego postawa w czasie wojny jest jednoznacznie heroiczna, to jego działalność po jej zakończeniu może budzić kontrowersje – jako doświadczony pilot Zumbach został przemytnikiem o zawadiackim pseudonimie Johnny „Kamikaze” Brown (więcej o nim piszemy na str. 74).

Anglicy gęsi

W „303. Bitwa o Anglię” reżyser David Blair postawił na realizm, również w kwestiach językowych. W końcu nie wszyscy piloci z Dywizjonu 303 posługiwali się płynnie angielskim i pomiędzy sobą komunikowali się w ojczystym języku, więc reżyser potrzebował aktorów, którzy zrobią to bezbłędnie. Dlatego w obsadzie znalazło się tak wielu Polaków, jak choćby Marcin Dorociński czy Filip Pławiak. Mało tego, Blair wymusił na Iwanie Rheonie, by ten w scenach z udziałem członków Dywizjonu 303 także posługiwał się językiem polskim, którego aktor przecież nie zna. – Macie cholernie trudny język – śmieje się Rheon. – Gdy zgodziłem się na udział w tej produkcji, nie przypuszczałem, że będę musiał się go nauczyć. Może wcześniej wziąłbym jakieś lekcje? Ale w momencie gdy David Blair mnie o tym poinformował, było już za późno. Na szczęście miałem znakomitą nauczycielkę Monikę Popow, która fonetycznie rozpisała mi wygłaszane przez moją postać dialogi. Ona nawet nagrała mi wszystko, co miałem powiedzieć po polsku, bym sobie przyswoił, jak dany wyraz brzmi i bym potrafił wydać z siebie podobny dźwięk. A jak wiesz, wasz alfabet to nie jest takie hop-siup do nauczenia. Te wszystkie ż, ź, dź… – skarży się z uśmiechem aktor. – Fajnie to nawet wyszło na ekranie. Duża w tym zasługa także polskiej obsady, którą mieliśmy na planie.

Superchłopaki – dodaje Iwan. Niestety dystrybutor zdecydował, że w wersji, którą zobaczymy w kinach, wszystkie kwestie wypowiadane przez Jana-Iwana zostały zdubbingowane. Choć patrząc na ruch warg Iwana, wciąż możemy zobaczyć, że aktor stara się wymawiać dane słowa po polsku. Widać, że twórcom filmu bardziej zależało na ukazaniu postaci polskich pilotów i ich przeżyć w brytyjskiej armii niż ich dokonań w powietrzu. Podniebne walki nie są tu najważniejsze, są raczej rodzajem pretekstu, by pokazać, co się dzieje w koszarach i to, jak dowództwo traktowało „niechcianych” gości. – Chcieliśmy przedstawić członków Dywizjonu i ich motywację. Odpowiedzieć na pytanie, dlaczego postanowili udać się do obcego kraju i tam dalej walczyć z Niemcami, gdy ich rodziny zostały w zniewolonej Polsce. Wielu z nich stanęło przed trudnym wyborem. Broń Boże nie oceniamy, czy zrobili dobrze, czy źle, ale chcieliśmy, by widz zrozumiał ogrom tej wojny i poświęcenie, jakiego ci ludzie dokonali w obronie nie swojej ojczyzny – tłumaczy Rheon. Trudno nie przyznać mu racji – film pokazuje polskich pilotów zarówno w chwilach euforii, jak i tych tragicznych, np. wtedy, gdy dowiadujemy się, co przydarzyło się ich bliskim w Polsce. Rola Jana Zumbacha dla Iwana jest okazją do zagrania postaci, która nie jest negatywna. Nie ukrywa, że po kilku latach wcielania się w Ramsaya Boltona było mu to potrzebne. – Nie zrozum mnie źle. Udział w produkcji, która na całym świecie okazała się tak wielkim sukcesem, pewnie nigdy mi się już nie przytrafi. „Gra o tron” otworzyła mi wiele drzwi, nawet pewne mury skruszyła. To dzięki niej dostałem propozycję takiego interesującego projektu jak „303. Bitwa o Anglię”. Ale odbiór postaci Ramsaya był okropny. To przecież zło wcielone. Sadysta – wspomina Iwan. Czy będzie śledził finałowy sezon, który do HBO ma trafić w połowie lutego przyszłego roku? – Oczywiście! Choć mnie już w tym serialu nie ma, to chcę zobaczyć, jak to wszystko się skończy. Na pewno im bliżej finałowego odcinka, tym napięcie będzie większe. W końcu od dawna wszyscy czekamy, by się dowiedzieć, kto zwycięży – mówi Rheon. Choć w przypadku „303. Bitwa o Anglię” zwycięzcę znamy z lekcji historii, to nie znaczy, że i w tym przypadku nie czekają nas emocje. g

© Wszelkie prawa zastrzeżone

Okładka tygodnika WPROST: 33/2018
Więcej możesz przeczytać w 33/2018 wydaniu tygodnika „Wprost”
Zamów w prenumeracie lub w wersji elektronicznej:
 0

Spis treści tygodnika Wprost nr 33/2018 (1848)

  • Czas na Okrągły Stół. A nawet na dwa 12 sie 2018, 20:00 Ostatnie odsłony sporu wokół reformy sądownictwa i Sądu Najwyższego pokazują, że państwo polskie zaczyna być niewydolne. Do niedawna niszczący konflikt polityczny utrudniał konstruktywne dyskusje o przyszłości naszego kraju, teraz... 3
  • Niedyskrecje parlamentarne 12 sie 2018, 20:00 JAROSŁAW KACZYŃSKI, PREZES PIS, KRZYWYM OKIEM PATRZY NA WEWNĘTRZNE WALKI W OBOZIE WŁADZY. Podobno ostatnio otwarcie tego zakazał. – Nie wolno się zwalczać wewnętrznie, bo to jest działanie przeciwko całemu obozowi – mówi polityk z... 6
  • Obraz tygodnia 12 sie 2018, 20:00 100 proc. przegranych zaliczyły polskie drużyny w eliminacjach piłkarskiej Ligi Europy Przegrany Robert Janowski stracił program tv „Jaka to melodia?” i milion złotych rocznego dochodu, bo spadła jego oglądalność, a za kulisami... 9
  • Info radar 12 sie 2018, 20:00 IPN ukrywa akta śledztwa w sprawie Lecha Wałęsy IPN odmówił udostępnienia prasie akt umorzonego przez siebie śledztwa w sprawie podrabiania teczki „Bolka”. W lipcu białostocki oddział IPN umorzył śledztwo w sprawie podrabiania w... 10
  • Rocznice w służbie kampanii wyborczej 12 sie 2018, 20:00 PREZYDENT GDAŃSKA PAWEŁ ADAMOWICZ I SZEF MON MARIUSZ BŁASZCZAK KŁÓCĄ SIĘ O UROCZYSTOŚCI NA WESTERPLATTE w 79. rocznicę wybuchu II wojny światowej. W ubiegłym roku podczas obchodów na Westerplatte doszło do nieprzyjemnego incydentu –... 10
  • Przyszłość Kościoła 12 sie 2018, 20:00 Lewo ZBLIŻA SIĘ KOLEJNE WIELKIE ŚWIĘTO KOŚCIOŁA, KTÓRY W POLSCE ZAJMUJE PO ZYCJĘ DOŚĆ NIEZWYKŁĄ. Przede wszystkim dlatego, że sam jest przedmiotem wiary, którą szerzy. Znacząca część katolików wierzy po prostu w tę instytucję... 13
  • Ordynacja, czyli nowa gra prezydenta 12 sie 2018, 20:00 Najpóźniej w piątek Andrzej Duda zdecyduje, czy podpisać nową ordynację do Parlamentu Europejskiego, dającą przewagę dużym partiom. Prezydent nie kryje, że skłania się ku wetu. 15
  • Upadek Ryszarda Petru 12 sie 2018, 20:00 Założyciel Nowoczesnej dostał od Roberta Biedronia czarną polewkę. Według naszych informacji prezydent Słupska nie widzi dla niego miejsca w swoim nowym projekcie politycznym. – Petru w jego oczach skompromitował na długo nie tylko... 18
  • Rewolucja 2 sierpnia 12 sie 2018, 20:00 Od trzech lat wszyscy przeciwnicy rządów PiS łamią sobie głowy nad czymś, co wygląda jak kwadratura koła. Co mianowicie należałoby zrobić, aby przełamać skutki nieznośnego faktu, iż w wyborach 2015 r. PiS zdobył absolutną... 19
  • Celofanowa prezydentura 12 sie 2018, 20:00 Jeżeli prezydent nie podpisze ordynacji, to rozgniewa Kaczyńskiego, ale zachowa zdolność manewru w staraniach o reelekcję – mówi politolog dr Marek Migalski. 20
  • Powrót Macierewicza 12 sie 2018, 20:00 Prezes PiS poprosił Macierewicza o przeprowadzenie całościowej oceny stanu armii – dowiedział się „Wprost”. W partii spekuluje się, że polityk wróci do rządu. 23
  • Malowana psycholog 12 sie 2018, 20:00 Sabina Zalewska, kandydatka PiS na stanowisko Rzecznika Praw Dziecka, przedstawiana jest jako psycholog, choć nim nie jest. Jej kariera naukowa kryje też kilka innych ciekawostek. 26
  • Morawiecki może zastąpić Kaczyńskiego 12 sie 2018, 20:00 Kaczyński uległ czarowi Morawieckiego. Prawdopodobieństwo, że kiedyś zechce mu przekazać partię, wydaje się duże – mówi Jan Rokita, były polityk. 29
  • Wysłuchać pana Sebastiana 12 sie 2018, 20:00 Wrzuciłam na fejsbuka zdjęcia z parady równości w Berlinie, w której maszerowało w tym roku pół miliona ludzi. Odezwał się m.in. pan z Piotrkowa Trybunalskiego, nazwijmy go po prostu Sebastian. Napisał, że w Polsce tego na szczęście... 33
  • Modo polo 12 sie 2018, 20:00 Zawsze mówiono, że Polacy mają zły gust i ubierają się kiczowato. Tak się jednak złożyło, że chwilowo podążają za najnowszymi trendami. 35
  • Jak się ubierają politycy 12 sie 2018, 20:00 Polityk, zanim wejdzie na świecznik, musi popracować nad własnym wizerunkiem. 38
  • Bunt komorników 12 sie 2018, 20:00 Wściekli na ministra Ziobrę, który zamyka ich zawód. Rozgoryczeni zachowaniem starych kolegów po fachu, którzy tępią nową konkurencję. Młodzi komornicy chcą odchodzić z zawodu. 51
  • Hossa Bessa 12 sie 2018, 20:00 Straty przez brodaczy Gillette ma problem. Coraz więcej mężczyzn na świecie nie chce się golić. Amerykański producent maszynek do golenia przeprowadził własne badania. Wychodzi na to, że mężczyźni golą się średnio 3,2 razy na... 56
  • Poznań z nowym muralem 12 sie 2018, 20:00 W mieście odsłonięto wyjątkowy mural upamiętniający setną rocznicę odzyskania przez Polskę niepodległości i wybuchu powstania wielkopolskiego. 57
  • Apartheid wraca w RPA 12 sie 2018, 20:00 Podszyty nacjonalizmem populizm działa również w Afryce. Rząd Południowej Afryki chce wywłaszczyć z ziemi białych obywateli. Wielcy posiadacze są bezpieczni, pod warunkiem że są czarni. 59
  • „Dziwny jest ten świat...” 12 sie 2018, 20:00 W polityce zagranicznej nudno może bywało w XIX w. – po kongresie wiedeńskim – ale ta „nuda” trwała krótko, a ponadto zakończyła się dość gwałtownie: powstaniem niepodległego Królestwa Belgii (najmłodsze państwo Europy... 63
  • Ból trzeba leczyć 12 sie 2018, 20:00 Ból ma negatywny wpływ na przebieg choroby, niekorzystnie wpływa na psychikę chorego, odbiera chęć do leczenia – mówi dr Elwira Góraj, specjalista medycyny paliatywnej. 64
  • W Gdyni padł rekord świata 12 sie 2018, 20:00 Podczas szóstej edycji Enea IRONMAN 70.3 Gdynia rekordowa okazała się nie tylko temperatura, ale przede wszystkim wyniki i liczba uczestników. 66
  • Znajome z fast foodów 12 sie 2018, 20:00 Do zwierząt mamy niejednoznaczny stosunek: jedne kochamy i pieścimy, innych się boimy, a jeszcze inne zabijamy w przemysłowy sposób i zjadamy. Najmniej szczęścia mają kury – ponad dziewięć na dziesięć zwierząt lądowych, które zabijamy w celach konsumpcyjnych, to kury. 69
  • Know How 12 sie 2018, 20:00 Rozświetl swoje mieszkanie Ciemny, niemal pomarańczowy „Zachód słońca na sawannie” czy jasna, niebiesko-zielona „Zorza polarna”. A może biało-różowy „Wiosenny kwiat” lub przyciemniony „Tropikalny zmierzch”. Zestaw... 71
  • Uziemione asy 12 sie 2018, 20:00 Wojenne wyczyny polskich lotników w Wielkiej Brytanii obrosły legendą, którą chętnie karmi się popkultura. Ich powojenne losy to często materiał na dramat. 74
  • Bitwa o widza 12 sie 2018, 20:00 Czekaliśmy na zrealizowany za granicą gwiazdorski film wojenny o heroicznych czynach Polaków. I się poniekąd doczekaliśmy. Choć to obraz bardziej potrzebny Anglikom niż nam. 78
  • Powróćmy jak za dawnych lat 12 sie 2018, 20:00 Ta płyta może połączyć hipsterów i ich dziadków. „Za Foggiem idzie coś więcej niż tylko piosenki. Idzie historia przywiązania do miasta i do ludzi” – mówi Jan Młynarski, który z Marcinem Maseckim nagrał utwory Mieczysława Fogga w nowych wersjach. 82
  • Reżyser walczący z wiatrakami 12 sie 2018, 20:00 Film o Don Kichocie powstawał prawie 30 lat. Ale jego reżyser Terry Gilliam miał pecha nie tylko przy tej produkcji. 86
  • Wydarzenie 12 sie 2018, 20:00 Przypomnienie Andrzej Łuczeńczyk zmarł w sierpniu 1991 r. Miał 45 lat i mógł napisać jeszcze wiele świetnych utworów. Niestety, los zdecydował inaczej. Pisarz zostawił tylko dwa niewielkie tomiki opowiadań, trzy krótkie powieści... 89
  • Film 12 sie 2018, 20:00 Simpsonowie średniowiecza Matt Groening znów odziera naszą rzeczywistość z kojącego filtra kultury popkulturalnej. Już kiedyś obnażył jej mity w „Simpsonach”, potem wyobrażał sobie przyszłość w „Futuramie”. W animowanych... 90
  • Muzyka 12 sie 2018, 20:00 ELEKTRONIKA Perwersyjna przyjemność Druga płyta niemieckiej producentki, DJ-ki, kompozytorki i muzyczki będzie zdecydowanie jednym z najgoręcej komentowanych albumów z muzyką elektroniczną. Już przy okazji debiutu Heleny Hauff trzy lata... 91
  • Książka 12 sie 2018, 20:00 SZTUKA Trzy razy Lizbona Literatura to pragnienie, by zamieszkać w umyśle innego, niczym intruz w zamkniętym domu, widzieć świat jego oczyma” – napisał w swojej powieści Antonio Muñoz Molina. Jednym z jej bohaterów jest pisarz, który... 92
  • Kalejdoskop 12 sie 2018, 20:00 TEATR Z ziemi polskiej do włoskiej To już tradycja, że dwie warszawskie sceny – Polonia i Och-Teatr – grają w wakacje przed swoimi siedzibami. Zamiast biletów widownia zaopatruje się raczej w przeciwsłoneczne parasole oraz butelki z... 93
  • Kulturalna trzynastka 12 sie 2018, 20:00 Grzegorz Halama AKTOR KABARETOWY, FILMOWY I TEATRALNY, PARODYSTA 1. Jakie zaległości kulturalne chcesz nadrobić podczas urlopu? Filmy, seriale, książki, muzyka… tradycyjnie. 2. Którym bohaterem z literatury chciałbyś być i dlaczego?... 94
  • Serial, odcinek pierwszy 12 sie 2018, 20:00 Stary dobry sposób felietonistów: jak się nie wie, o czym napisać, to należy po prostu o czymś konkretnym i ciekawym opowiedzieć. Jak przyjaciółce przez telefon. No to, myślę sobie, opowiem wam, jak wygląda od podszewki granie w... 95
  • Pociąga mnie cisza 12 sie 2018, 20:00 Cenię sobie kontakt z ludźmi, którzy nie ulegają sztampowemu podejściu do życia, do kultury. 96
  • Bezpieczeństwo w sieci 12 sie 2018, 20:00 Każdy, kto nie wyobraża sobie życia bez trybu online, powinien wiedzieć, jak w sieci chronić swoje dane. 97
  • Zrób sobie… Trumpa 12 sie 2018, 20:00 Opalenizna, fryzura, a może idealne usta? Czym prezydent USA uwodzi rosyjskiego przywódcę? 98

ZKDP - Nakład kontrolowany