Zły system

Zły system

Marek Chrzanowski
Marek Chrzanowski / Źródło: Wikipedia / Chepry (Andrzej Barabasz) /CC BY-SA 4.0
Dymisja Marka Chrzanowskiego to niejedyna zmiana na rynku finansowym. Nie jest też pewna pozycja szefa Narodowego Banku Polskiego.

W 2009 r. młody doktor Szkoły Głównej Handlowej Marek Chrzanowski prowadził wykłady dotyczące „współczesnych problemów gospodarki polskiej”. Jedną z identyfikowanych przez niego trudności była korupcja. Poświęcił jej oddzielny wykład. Według doktora źródłem korupcji jest przekazanie przez państwo monopolu władzy urzędnikowi czy politykowi. „Jest nim także uznaniowość, czyli arbitralność towarzysząca wydaniu korzystnej lub niekorzystnej decyzji. I wreszcie brak odpowiedzialności za podjętą decyzję” – mówił studentom Chrzanowski. Niemal 10 lat później stało się dokładnie to, przed czym przestrzegał doktor, a dziś już profesor Chrzanowski. Urzędnikiem mającym monopol władzy na rynku kapitałowym, pełną uznaniowość i arbitralność przy podejmowaniu decyzji stał się przewodniczący Komisji Nadzoru Finansowego. Ten sam Marek Chrzanowski. Odpowiedzialność za tę decyzję oczywiście nie spadała na niego, płacili ci, których ona dotyczyła, najczęściej z prywatnych pieniędzy.

Przy prawie nieograniczonej władzy urzędnik taki budził postrach, nawet wśród najtwardszych bankierów i finansistów. I uginali oni plecy, wiedząc, że jeśli tego nie zrobią, będzie tylko gorzej. A człowiek, który wcześniej przestrzegał przed tak zdefiniowaną korupcją, prawdopodobnie sam nie oparł się pokusie nadużycia. Sprawa afery wokół KNF nie jest oczywiście wyłącznie problemem KNF i Marka Chrzanowskiego. Każdy gra w niej swoją rolę, także bankier Leszek Czarnecki. Nie dość, że celowo wybrał moment publikacji swoich nagrań, to i ewidentnie jego rozgrywka była polityczna. Nie jest on żadnym sygnalistą. Mając świadomość, że rozmowa jest nagrywana, mógł nią kierować, a dziś – niezależnie od intencji – jego działanie jest częścią narracji opozycji. Jednak dymisja Marka Chrzanowskiego nie będzie pierwszą, która dotknie rynek finansowy. Problemem jest system, który do tego dopuścił. Źródłem afery są niejasne i nadmierne kompetencje szefa KNF, prezesa Narodowego Banku Polskiego i konflikty w obozie władzy, które te błędy systemowe potęgują. Rozmawialiśmy z wieloma uczestnikami rynku kapitałowego i finansowego. Nikt o kulisach działania KNF, kadrowych wojnach i wykorzystywanych do tego mechanizmach nie chciał się wypowiadać pod nazwiskiem. Można to zrozumieć, bo zemsta może przyjść po latach. Ale wszyscy mówią jedno: ten system jest zły.

Kadrowa próżnia

– Te rozmowy właśnie tak tam wyglądają – mówi nasz rozmówca. – Wchodzisz czy to do przewodniczącego, czy nawet dyrektora departamentu KNF i telefon musisz zostawić w specjalnej szufladzie. Dla nich bardzo ważne jest, że „szczera” rozmowa musi się odbyć bez świadków. Dla bezpieczeństwa były jeszcze te „szumidła”. – Byłem na kilku takich spotkaniach, rozmowy mają charakter przesłuchania, nie ma ceregieli. Jak u prokuratora, odpowiadamy na pytania. Niektóre z tych pytań są powtarzane w kółko. Cel: znaleźć nieścisłości – dodaje inny. Według naszych rozmówców osią działania KNF są nominacje kadrowe. Komisja dzięki ogromnym kompetencjom ma wielki wpływ na instytucje rynku finansowego.

To ona decyduje, kto będzie prezesem banku. Często te decyzje wiążą się z jakąś wymianą. My zatwierdzimy prezesa, wy nam dacie stanowisko w banku. Już po odwołaniu Marka Chrzanowskiego rzecznik Polsatu mógł sobie pozwolić na odrobinę szczerości. Powiedział, że prawnik Grzegorz Kowalczyk (któremu były już szef KNF miał załatwiać pracę u Leszka Czarneckiego) był też „wyznaczonym przez KNF przedstawicielem komisji w radzie nadzorczej Plus Banku” (należącego do Zygmunta Solorza). KNF formalnie nie ma prawa wyznaczać, kto zasiądzie w radzie nadzorczej instytucji finansowej. W praktyce właśnie taki model nadzoru funkcjonuje. – Znam jednego prezesa, który opowiedział mi, jak to wygląda. A chcecie pana X mieć w zarządzie banku? No dobrze, komisja przyjrzy się kandydatowi, jednak w nadzorze przydałby się wam pan Y – mówi nasz rozmówca. Możliwości KNF są naprawdę duże. Może ona wydawać zgody na działanie ubezpieczycieli i banków, nakładać kary pieniężne, prowadzić bezpośrednią kontrolę, wnioskować o upadłość i – przede wszystkim – zatwierdzać prezesów. Przesłanki decyzji kadrowych są na tyle niejasne, że często nominacje wydają się loterią. Przykłady? Pierwszy z brzegu. Rafał Antczak w styczniu 2017 r. był nominowany na nowego prezesa GPW.

Choć to bardzo znany ekonomista, który wiele lat pracował na rynku finansowym, nie był on kandydatem cieszącym się przychylnością komisji. Zgodnie z prawem KNF musi zaakceptować prezesa giełdy. Antczak kilka miesięcy czekał na decyzję. Nie doczekawszy się jej, zrezygnował. Kolejnego kandydata na prezesa GPW, Jarosława Grzywińskiego, komisja prześwietlała przez kilka miesięcy. KNF bada bowiem, czy kandydat ma „nieposzlakowaną opinię”. – To pojęcie tak szerokie, że właściwie można w nie włożyć wszystko. Można stwierdzić, że kandydat ma nieposzlakowaną opinię i przegłosować go na pierwszym posiedzeniu, można też odstawić kandydata do poczekalni. Komisja z zasady nie ujawnia żadnych informacji, więc taka osoba trafia w próżnię. A w mediach pojawiają się przecieki, że może się nie nadaje – opowiada nam nasz rozmówca. Pat na GPW rozwiązało dopiero porozumienie premiera Morawieckiego z prezesem Narodowego Banku Polskiego Adamem Glapińskim. Według osób, z którymi rozmawialiśmy, też nie obyło się bez swoistej wymiany, bo za zgodę na kandydaturę Marka Dietla, KNF miała wpływ na obsadę stanowiska szefa Krajowego Depozytu Papierów Wartościowych. Ludzi, którzy trafiają w „próżnię decyzyjną”, jest więcej. Niedawno Michał Chyczewski został wybrany na prezesa Alior Banku. Też nie doczekał się akceptacji KNF. – Obok tych, którzy się nie doczekali zgody komisji, są ci, którzy dostali ją w kilka dni. Ludzie na rynku to widzą, bo praca w open spasie jakiegoś banku jest nagle brana jako doświadczenie w kierowaniu instytucjami finansowymi – mówi osoba, z którą rozmawialiśmy.

Każdy w swoją stronę

„Jeśli pan czyta prasę, to tworzymy dwa obozy. Jeden to jest obóz skupiony, powiedzmy, wokół NBP” – mówił Marek Chrzanowski Leszkowi Czarneckiemu. Po drugiej stronie jest obóz premiera Morawieckiego. Chrzanowski od razu deklaruje Czarneckiemu, że jego zdanie jest „tożsame z prezesem Glapińskim”, i narzeka na trudności, jakie prezes Glapiński ma z zyskaniem poparcia w zarządzie dla swoich pomysłów na funkcjonowanie NBP. „Każdy próbuje ciągnąć w swoją stronę” – mówi i od razu przechodzi do zarządzania kadrami. Opowiada historię, kiedy to z zarządu NBP próbowano wypchnąć Jacka Bartkiewicza [w stenogramie błędnie opisany jako „Babkiewicz” – red.], którego kuszono posadą prezesa SGB-Banku. „Bo była taka umowa, że on pójdzie sobie do SGB-Banku, ja mu tam przygotowałem taką możliwość” – mówi Chrzanowski. Po czym dodaje, że operacja się nie powiodła, bo Bartkiewicz ich „przechytrzył”. Nasi rozmówcy mówią o specyficznej relacji, jaka łączyła Chrzanowskiego z Glapińskim.

– Nie sądzę, żeby on kiedykolwiek podejmował decyzję sam. Zawsze było: „porozmawiam o tym z prezesem”, „muszę pójść z tym do prezesa”. Nieprzypadkowo Chrzanowski instruuje Czarneckiego, by przy „prezesie” nie był zbyt przychylny wobec Christine Lagarde, którą tamten uważa za lewaczkę. On bada grunt przed spotkaniem z osobą, która podejmie ostateczną decyzję – mówi nasz rozmówca. Ten podział był oczywiście znany osobom, które obserwują rynek finansowy w Polsce. Konflikt wokół GPW był tego jasnym przykładem. – Przewodniczący KNF i szef NBP tworzyli trzecią partię polityczną w Polsce. Obaj byli nominowani na kadencję praktycznie bez możliwości wcześniejszego odwołania. I doskonale to wykorzystywali. Ludzie, na których stawiali, wywodzili się z jednego kręgu, najczęściej związanego z warszawską SGH. Nagranie rozmowy Czarneckiego z Chrzanowskim odsłoniło ten układ. A propozycja korupcyjna, która pada w czasie tej rozmowy, pokazuje, do jak zepsutej sytuacji to doprowadziło. Premier Morawiecki zadziałał zdecydowanie, wymagając dymisji szefa KNF. Pytanie, czy to wystarczy?

Amerykański rezydent

Nie da się na to pytanie odpowiedzieć bez przyjrzenia się roli, jaką w całej tej sprawie odgrywa Leszek Czarnecki. Rozmowę z Chrzanowskim nagrał w marcu, prawdopodobnie nagrał też spotkanie z prezesem NBP. Nie wiadomo, jakim archiwum dysponuje, a każda taka taśma to polityczna bomba, zwłaszcza że Czarnecki, nagrywając, mógł prowadzić rozmowę w korzystny dla siebie sposób. – Sytuacja wokół banków Czarneckiego była zła, i to niezależnie od tego, jak źle traktowała go KNF. Widać to było w wycenach. Poza tym kredyty frankowe, polisolokaty czy na koniec sprzedaż obligacji GetBacku, wszędzie pojawiały się spółki związane z Czarneckim – mówi nasz rozmówca. – Jego imperium się przechylało, Czarnecki mówił o tym na spotkaniach z inwestorami. Skoro więc sam miał upaść, prawdopodobnie postanowił wywrócić cały system – dodaje. Inny mówi: „Dlaczego w całej sprawie pierwsze skrzypce gra prawnik związany z opozycją? Przecież to nieprzypadkowe”.

– Czarnecki jest rezydentem USA, jego grupa kapitałowa zarejestrowana jest w Luksemburgu, wspiera Fundację Auchwitz-Birkenau. Dalsze uderzanie w niego to groźba wybuchu skandalu międzynarodowego – dodaje. Rząd potrzebuje więc nowego otwarcia i powinien zbudować nadzór nad rynkiem kapitałowym od nowa. Adam Glapiński, który do niedawna był orędownikiem włączenia KNF do NBP (czyli faktycznego całkowitego przejęcia nadzoru), dziś jest skłonny do ustępstw. Na Kongresie 590 w Rzeszowie zasygnalizował, że nadzór należałoby podzielić na część bankową i kapitałową. Co zresztą chciał już wcześniej przeprowadzić rząd, tylko sprzeciwiał się temu wówczas Glapiński. – Ustawa o KNF powinna powstać od nowa. Na pewno bez takich uprawnień kadrowych, jakie ma teraz. Zasady, według których akceptuje się prezesów banków, powinny być proste i jasne. Nadzór w dotychczasowej formie jest źródłem samych kryzysów. Nie zapobiega aferom finansowym, wręcz je wywołuje. To dziś jedyna szansa na wyjście z tego kryzysu – mówi jeden z bankierów. Na razie jednak się zdaje, że ów kryzys nie ustępuje. Spekuluje się, że wkrótce zostaną opublikowane nagrania kolejnych rozmów Czarneckiego. I to na tych wątkach skupi się pewnie opinia publiczna. Warto jednak wykorzystać ten moment, by naprawić zły system. g

© Wszelkie prawa zastrzeżone

Okładka tygodnika WPROST: 47/2018
Więcej możesz przeczytać w 47/2018 wydaniu tygodnika „Wprost”
Zamów w prenumeracie lub w wersji elektronicznej:
 0

Spis treści tygodnika Wprost nr 47/2018 (1862)

  • Dwie afery, które trzeba szybko wyjaśnić 18 lis 2018, 20:00 Skandal związany z rozmową przewodniczącego Komisji Nadzoru Finansowego z jednym z najbogatszych Polaków uderza w fundamenty naszej gospodarki, a zatem i państwa. Bezpieczeństwo systemu bankowego ma pierwszorzędne znaczenie. W ślad za tym... 3
  • Niepokojące objawy u dziecka 18 lis 2018, 20:00 Z prof. Wojciechem Młynarskim, pediatrą, onkologiem i hematologiem dziecięcym z Uniwersytetu Medycznego w Łodzi, rozmawia Katarzyna Pinkosz. 5
  • Niedyskrecje parlamentarne 18 lis 2018, 20:00 JAROSŁAW KACZYŃSKI POJAWIŁ SIĘ NA OSTATNIM POSIEDZENIU W SEJMIE. Działacze opozycji odnotowali z niejakim zawodem, że lider PiS był w dobrym humorze i wyglądał na całkowicie zdrowego. POWYBORCZE ROZLICZENIA W SLD NIE NALEŻĄ DO MIŁYCH.... 8
  • Obraz tygodnia 18 lis 2018, 20:00 34 mln zł zapłacono za obraz Tamary Łempickiej na aukcji „Impressionist and Modern Art” domu aukcyjnego Christie’s. To rekordowa cena za obraz polskiego artysty. Wygrana Natalia Maliszewska zdobyła dwa złote medale Pucharu Świata i... 10
  • Info radar 18 lis 2018, 20:00 Ostatnie dni Czarzastego? Duża część działaczy SLD domaga się odwołania szefa Włodzimierza Czarzastego. Członkowie Sojuszu oskarżają go o klęskę w wyborach samorządowych. W cieniu afery KNF w piątek odbyło się posiedzenie... 12
  • Trzy lata złej zmiany 18 lis 2018, 20:00 ORGANIZACJE LGBTI CZARNO NA BIAŁYM WYKAZAŁY TO, czego mogliśmy się domyślać. 16 listopada 2015 r. w Polsce zaczęła się instytucjonalna homofobia. Państwo polskie zawsze dyskryminowało osoby LGBTI, pary jednopłciowe nigdy nie mogły... 13
  • Kogel-mogel na miarę naszych czasów 18 lis 2018, 20:00 Rozmowa z Ewą Kasprzyk, odtwórczynią roli Barbary Wolańskiej w filmie „Miszmasz, czyli kogel-mogel 3”. 14
  • Czy nacjonalizm jest groźny 18 lis 2018, 20:00 lewo POPRAWNOŚĆ POLITYCZNA, CIESZĄCA SIĘ W POLSCE ZŁĄ SŁAWĄ, MA CO NAJMNIEJ DWA WCIELENIA. Jedno liberalne, które ma na celu unikanie mowy pogardy i nienawiści. Drugie prawicowe, kamuflażowe. W liberalnym chodzi o używanie takich... 16
  • Jak się podrabia leki w Polsce 18 lis 2018, 20:00 Przy współpracy z Narodowym Instytutem Leków sprawdziliśmy, jak działa czarny rynek leków w Polsce. Wyniki eksperymentu są szokujące. 18
  • Polacy, co wy robicie?! 18 lis 2018, 20:00 To, co w ostatnich dwóch latach wydarzyło się w stosunkach polsko-ukraińskich, to sukces Moskwy, wynik kremlowskiej operacji. Nie rozumiem tego, co się dzieje w Polsce – mówi Wiktor Juszczenko, prezydent Ukrainy w latach 2005-2010. 24
  • Dobry policjant Kaczyńskiego 18 lis 2018, 20:00 W obliczu zagrożenia, które nazywa się Donald Tusk, Prawo i Sprawiedliwość zaczyna zwierać szeregi. W tym procesie szczególną rolę ma odegrać Joachim Brudziński – prawa ręka prezesa. 30
  • Bieda to nie tylko kwestia pieniędzy 18 lis 2018, 20:00 11 listopada stworzyliśmy ramy, które pozwoliły Polakom na wielkie, wspólnotowe przeżycie – ocenia wicepremier Piotr Gliński i nie szczędzi opozycji: PiS jest traktowany jak Żydzi przez Goebbelsa. 34
  • Wyścig o władzę na dole 18 lis 2018, 20:00 PiS walczy o sejmiki, by odebrać przyczółki PO i pokazać, że jest partią zdolną do koalicji. Dla Platformy i PSL są one niezbędne do utrzymania partyjnych szeregów przed przyszłorocznymi wyborami. 38
  • Szantaż, pieniądze i polityka 18 lis 2018, 20:00 Kolejna „taśma” w polskiej polityce kompromituje pisowskiego szefa nadzoru bankowego. Były już dostojnik pokazuje się na niej nie tyle jako reprezentant państwa, któremu dano wielką władzę po to, aby strzegł bezpieczeństwa systemu... 41
  • Żyj i daj żyć innym 18 lis 2018, 20:00 W berlińskiej knajpie przysłuchiwałam się rozmowie mojego partnera z Krzysztofem, gadali o motocyklach. Nic specjalnie godnego uwagi, gdyby nie to, że Krzysztof miał na sobie perukę z długimi lokami, obcisłą mini, szpilki i czerwoną... 42
  • Cukrzyca to choroba kłamców 18 lis 2018, 20:00 Wszyscy zakładają, że regularne wizyty u lekarza wyposażają cię w odpowiednią wiedzę, że ty traktujesz lekarza poważnie i można ci zaufać. Ja nie byłem osobą godną zaufania – mówi Michał Figurski. 44
  • Życie z cukrzycą 18 lis 2018, 20:00 To choroba znana od tysiącleci, która dziś ma cechy epidemii. Szacuje się, że choruje na nią 415 mln osób na świecie, w tym ponad 3 mln Polaków. Międzynarodowa Federacja Cukrzycy IDF ocenia, że do 2040 r. chorych będzie ponad 640 mln osób. 49
  • Cukrzyca nie pyta o wiek. Ale o styl życia – już tak 18 lis 2018, 20:00 Może powoli rozwijać się latami, a my długo bagatelizujemy jej objawy. Cukrzyca typu 2. jest powszechnym problemem, ale to nie oznacza, że nie można się przed nią uchronić. 54
  • Zły system 18 lis 2018, 20:00 Dymisja Marka Chrzanowskiego to niejedyna zmiana na rynku finansowym. Nie jest też pewna pozycja szefa Narodowego Banku Polskiego. 56
  • Hossa bessa 18 lis 2018, 20:00 Drogie frutti di mare Rząd majstruje przy ustawie VAT. Po zmianach niższy podatek ma dotyczyć większości produktów dla kobiet i podstawowych produktów spożywczych, jak pieczywo, owoce czy zupy. Podwyżek cen mogą się spodziewać... 59
  • Kongres 590 18 lis 2018, 20:00 Już po raz trzeci w podrzeszowskiej Jasionce odbył się Kongres 590. W miejscowości liczącej sobie 2,5 tys. mieszkańców rozmawiano o miliardach złotych. 60
  • Przewaga dzięki perfekcji 18 lis 2018, 20:00 Audi Perfect Lease zdobył nagrodę Laur Konsumenta 2018 jako Odkrycie Roku w kategorii usługi leasingowe. 62
  • Tworzymy historię płatności bezgotówkowych w Polsce 18 lis 2018, 20:00 – Świadome społeczeństwo zwraca ogromną uwagę na wygodę płatności – mówi Jolanta Rycerz, członek zarządu First Data Polska. 64
  • Zimna wojna 2.0 18 lis 2018, 20:00 Na świecie pęcznieje putinowska agentura, a skrytobójstwa na stałe wróciły do arsenału rosyjskich służb. Mimo to Zachód wciąż bagatelizuje zagrożenie ze Wschodu. 67
  • Blamaż Europy 18 lis 2018, 20:00 Wielki unijny plan uratowania przed Trumpem porozumienia nuklearnego z Teheranem okazał się niewypałem. Mimo buńczucznych deklaracji brakuje w Europie odważnych do rzucania gospodarczych wyzwań Ameryce. 70
  • Wyobraźnia i ekologia 18 lis 2018, 20:00 Na przestrzeni dziejów ludzkości wszelkie próby zrozumienia i zdefiniowania człowieka wiązały się ściśle ze sposobem, w jaki postrzegamy oraz przedstawiamy inne zwierzęta. 73
  • Mistrz 18 lis 2018, 20:00 Uważany za tytana pracy, jako dziecko dostawał od dziadka pieniądze, by uczyć się muzyki. Symbol polskiej kultury o korzeniach niemiecko-ormiańskich.Krzysztof Penderecki obchodzi 85. urodziny. 76
  • Lubię artystyczną udrękę 18 lis 2018, 20:00 Zdarza mi się słyszeć: „Moja córka śpiewa twoją piosenkę z serialu”. I w ogóle nie mam z tym problemu, każdy sposób dotarcia do piosenki jest fajny i dobry – mówi Bovska. 80
  • Na smutnym Zachodzie 18 lis 2018, 20:00 Wydawało się, że kino pogrzebało już westerny. A jednak dzisiaj przeżywają swój renesans. Tyle że odmienione. Przeżarte mrokiem i goryczą. 84
  • Wydarzenie 18 lis 2018, 20:00 Mądry deprawator Józef Hen, „Ja, deprawator”, Sonia Draga Józef Hen to postać imponująca, nie tylko ze względów literackich (powieści, eseje historyczne, scenariusze filmowe), ale też dlatego, że to człowiek, który nie poddaje się... 88
  • Film 18 lis 2018, 20:00 Pod wulkanem TO ONA (ON?) ZAPROPONOWAŁA SAVERIO COSTANZO ekranizację swojej bestsellerowej powieści. Najbardziej tajemnicza postać świata literatury, pisarka o pseudonimie Elena Ferrante kontaktowała się z reżyserem za pomocą e-maili.... 89
  • Muzyka 18 lis 2018, 20:00 Wielkie Dionizje Już sama wiadomość, że legendy znów spotykają się ze sobą, by twórczo skonfrontować solowe doświadczenia zawodowe, musi fana ucieszyć. Lisa Gerrard oraz Brendan Perry niemal od początku kariery poszukują, starają... 90
  • Książka 18 lis 2018, 20:00 Czytadło z wyższej półki Isabel Allende, „W samym środku zimy”, Muza SA Światowej sławy chilijska pisarka regularnie wydaje kolejne powieści o miłości, niemożliwej i możliwej, o losach uwikłanych w politykę współczesną i w... 91
  • Kalejdoskop 18 lis 2018, 20:00 Dojrzewając do odpowiedzialności Kto by tam liczył, ale dzieł komiksowych albo deprecjonujących, albo rozkładających na czynniki pierwsze opowieści superbohaterskie jest niewiele mniej niż historii z Batmanem czy Spider-Manem – na czele... 92
  • Kuturalna trzynastka 18 lis 2018, 20:00 Mateusz Damięcki AKTOR TEATRALNY, FILMOWY I TELEWIZYJNY 94
  • Co to za dom 18 lis 2018, 20:00 Z okazji obchodzonej niedawno setnej rocznicy odzyskania niepodległości życzę Polsce więcej tolerancji, otwartości, liberalizmu, mniej ksenofobii, negatywnych emocji. Jest wielu zdolnych Polaków, którzy pokazują, że można i robią... 95
  • Jak fotografować w naturze 18 lis 2018, 20:00 RADZI Tomasz Woźny, fotograf Od razu ostrzegam – nie wyśpicie się. Przy fotografowaniu natury kluczowa jest bowiem pora dnia. Najlepiej robić takie zdjęcia o świcie, ewentualnie wieczorem, czyli wtedy, gdy światło jest nisko, jest mało... 96
  • Zrób sobie… Beatę Szydło 18 lis 2018, 20:00 Znów jakaś kolumna o mało was nie rozjechała? Nie dzwońcie po policję – to może być pani premier i jeszcze będzie na was! Tomasz Broda Składniki: poduszka typu jasiek – 23 zł plastelina – 7,66 (całe opakowanie) zeszyt papierów... 98

ZKDP - Nakład kontrolowany