Małolaty za kraty

Małolaty za kraty

Za przebieganie przez pasy na zielonym świetle dziewczynie grozi... poprawczak (fot. sxc.hu) / Źródło: FreeImages.com
Rząd chce zaostrzyć kary dla nieletnich. Według specjalistów to sposób na hodowanie bandytów.

Rozalia, 17-latka spod Warszawy, chyba nigdy nie wybaczy matce, która zamiast pomóc, zepchnęła ją na samo dno. – Urodziła mnie, gdy była jeszcze niepełnoletnia, wychowywałam się bez ojca. Nie ukrywała, że zniszczyłam jej życie. W domu rygor. Musiałam wracać przed 20, żadnych kolegów, bo przecież mogę skończyć jak ona – opowiada. Zaczęła się buntować. – Dochodziło do dzikich awantur. Zdarzało się, że uciekałam z domu. Jechałam do dziadków lub do chłopaka. Zresztą dziadkowie wnosili o pozbawienie matki praw rodzicielskich, chcieli sprawować nade mną opiekę. Wagarowałam na potęgę, to fakt – przyznaje. To wystarczyło, aby pół roku temu patrol policji skuł ją w kajdanki i przywiózł do młodzieżowego ośrodka wychowawczego.

Matka towarzyszyła policjantom ze spakowaną dla Rozalii walizką. Laura pierwszy raz do MOW trafiła jako 14-latka. Za kilka miesięcy będzie pełnoletnia i jest już w trzecim ośrodku. – Nie jestem święta. Wpadłam w złe towarzystwo. Tak, próbowałam narkotyków, dopalaczy, metamfetaminy. Brałam udział w bójkach i drobnych kradzieżach. Ale kara jest za wysoka. Tęsknię za domem i siostrami. Dwie z nich skończyły studia, tylko ze mną są problemy – mówi. Matka przed sądem oskarżyła ją o włamanie do własnego domu. – Faktycznie, gdy pewnego dnia podpita mama nie chciała mnie wpuścić, wspięłam się i wybiłam okno w swoim pokoju – potwierdza dziewczyna. – Nauczyłam się życia w ośrodkach. W pierwszym mnie złamano. Kraty w oknach, poranne apele i musztra. Nawet do WC chodził ze mną wychowawca. Nieraz musiałam się bić, aby udowadniać, że nie jestem frajerką. Raz złapali mnie na paleniu papierosa, za karę zabrano mi przepustkę, nie wyjechałam do domu na Boże Narodzenie – wspomina.

Rozalia i Laura przebywają teraz w młodzieżowym ośrodku wychowawczym dla dziewcząt w Goniądzu nad Biebrzą. Ten MOW cieszy się dobrą sławą, bo prawdopodobnie jako jedyny w Polsce stawia na kompetencyjny model resocjalizacji, czyli taki, który zakłada przygotowanie podopiecznych do ról społecznych, rodzicielskich i zawodowych. Nie ma tu krat w oknach ani wysokiego ogrodzenia. Nie ma też kar, bo dyrektor Sławomir Moczydłowski uważa, że wystarczającą karą jest przymusowy pobyt.

Marchewka bez kija

– To nie jest wina dzieci, że ojciec pije, a matka nie ma dla nich czasu. Widzą świat przez pryzmat alkoholu i przemocy. Trudno oczekiwać od osoby, która wieczorem się boi, czy ojciec jej nie zleje albo czy rano będzie miała z czego zrobić kanapkę, że stanie się przykładnym, uśmiechniętym dzieckiem, które podnosi papierki z chodnika, zbiera kupę po psie i macha na dzień dobry sąsiadce – mówi. Próbuje wychowankom pokazać, że istnieje inny świat, a one mają w sobie potencjał. – Nie wierzę, że zakazy i nakazy zmienią młodzież. Trzeba dawać alternatywę. Jeśli nie zapełnimy im czasu, zaczną się nudzić. Z tego rodzi się agresja – tłumaczy. W Goniądzu stosuje się metodę marchewki, nie kija. Podopieczne mogą jeździć konno, chodzić na basen, uczestniczyć w zajęciach plastycznych, muzycznych, tanecznych, teatralnych. Wychowawcy organizują spływy kajakowe Biebrzą albo survival na tratwie. W ośrodku są szkoła podstawowa, technikum i liceum, a oprócz tego można się uczyć fryzjerstwa, makijażu, kosmetologii, gastronomii. Są nowoczesna biblioteka, sala komputerowa. Są nagrody za dobre zachowanie, na przykład wycieczka do warszawskiego Centrum Nauki Kopernik.

Oprócz głównego kompleksu budynków, gdzie znajdują się sale szkolne, gimnastyczne, świetlice, pracownie oraz pokoje dziewczyn, ośrodek zajmuje jeszcze dwa lokale w miasteczku. – W jednym mieszkają dziewczyny z MOW, a w tym samym budynku mieści się przedszkole. Rodzice maluchów nigdy się nie skarżyli na zdemoralizowane sąsiedztwo, co jest najlepszym dowodem, że dziewczyny świetnie się integrują społecznie. Chętnie chodzą do przedszkola jako wolontariuszki, jeżdżą pomagać osobom niepełnosprawnym, do schroniska opiekować się psami. Same gotują, robią zakupy. Zależy nam, żeby żyły w społeczności, budowały relacje z sąsiadami – tłumaczy dyrektor Moczydłowski. Ośrodek w Goniądzu jest wyjątkowy na tle innych MOW-ów, gdzie standardem są kraty w oknach, ostry rygor i brak kontaktu ze światem zewnętrznym. – Nie ma mowy o resocjalizacji bez życia w społeczeństwie, wśród ludzi – uważa prof. Marek Konopczyński, pedagog resocjalizacyjny, autor koncepcji twórczej resocjalizacji. – Odizolowanie przynosi skutek przeciwny do zamierzonego: uczy życia w sztucznym środowisku, pozbawia umiejętności budowania relacji, empatii i współdziałania. To mit, że człowiek zmieni się w warunkach zamkniętych.

Z kulą u nogi

– Sprawiedliwość to nie pobłażliwość. Kary muszą być na tyle surowe, by skutecznie odstraszały od popełniania przestępstw – przekonuje z kolei minister sprawiedliwości Zbigniew Ziobro. Jego resort niedawno przedstawił projekt zmian w kodeksie karnym i w ustawie o postępowaniu w sprawach nieletnich, który przewiduje radykalne zaostrzenie kar dla niepełnoletnich (patrz ramka). Projekt spotkał się z krytyką zarówno środowiska prawniczego, jak i specjalistów od resocjalizacji. – To polityczny populizm penalny – ocenia zamiary resortu prof. Zbigniew Ćwiąkalski, adwokat, były minister sprawiedliwości i były prokurator generalny. Jego zdaniem nie ma żadnego powodu, aby zaostrzać kary dla nieletnich, zwłaszcza że przestępczość wśród nich z roku na rok spada (patrz ramka).

– Ludzie powszechnie uważają, że przestępcy powinni gnić z kulą u nogi w zagrzybiałych celach, gdzie podgryzałyby ich szczury. Nawet jeśli to przestępcy młodociani. To błędny pogląd – mówi. – W więzieniach dzieci spotkają starszych, doświadczonych kolegów i zaczną uczyć się zawodu, ale nie tego pożądanego społecznie. Jeśli człowiek większość dzieciństwa, czyli okres kształtowania charakteru, i kawałek dorosłości spędzi w zakładzie karnym, skutki zmian psychicznych będą nieodwracalne. System wyhoduje bestie – ostrzega sędzia sądu rodzinnego Tomasz Bac. Tryb działania ustawodawcy sędzia Bac nazywa spazmem legislacyjnym. Gdy zdarzy się tragedia, która wstrząśnie opinią publiczną, rząd chce zaostrzać kary (projekt resortu jest odpowiedzią na zabójstwo prezydenta Gdańska Pawła Adamowicza – red.). – Jeśli tak będziemy działać, dojdziemy do ściany – mówi sędzia. – Gdy w XIX w. zaprzestano wtrącania dzieci do więzień, wtedy był to wielki postęp i dorobek. Dziś się cofamy. Taka ustawa jest przeciw prawom człowieka i prawom dziecka.

Kasa to za mało

Zdaniem specjalistów dzieci należy nie karać, lecz wychowywać. Ale z tym nie radzimy sobie dziś na każdym możliwym poziomie. System powinien robić wszystko, aby zawrócić małoletniego z drogi przestępczej i przerwać dalszą demoralizację, tymczasem z dużą łatwością wpycha go na tę drogę. Rodzic, który nie potrafi poradzić sobie z niegrzecznym dzieckiem, sam może wystąpić o czasowe umieszczenie go w młodzieżowym ośrodku socjoterapeutycznym lub zgłosić sprawę do sądu rodzinnego. – Gdy rodzic pozbywa się dziecka, wypycha je, żeby instytucja je naprawiła, jaki dziecko dostaje przekaz? Jak ma wierzyć w siłę dobra, miłości, opiekuńczości i solidarności? – pyta Konopczyński. – Pomoc rodzinie to nie tylko świadczenia finansowe, ale też narzędzia merytoryczne, wsparcie wychowawcze, których nasza polityka rodzinna i edukacyjna nie oferuje. Wbrew powszechnym przekonaniom narzędzi tych brakuje nie tylko rodzicom z nizin społecznych, lecz także tym dobrze sytuowanym i wykształconym. – W naszej świadomości patologia to pijany ojciec w zasikanych spodniach. A czym się różni uzależniona od alkoholu matka profesorka z filmu Kingi Dębskiej „Zabawa zabawa”?

Dziecko tak samo przeżywa problem alkoholizmu, niezależnie od zamożności i wykształcenia rodziców – mówi Moczydłowski. W jego ośrodku są córki profesorek i prezesów dużych korporacji. Dyrektor przyznaje: – Nie wychowamy dziewczyn. Nie jesteśmy ich rodzicami i nie powinniśmy nawet próbować ich zastąpić. Placówka to ostateczność. Gdyby dostały pomoc w odpowiednim momencie, wiele z nich nie trafiłoby do MOW-ów. Sędzia Tomasz Bac potwierdza te słowa: – Brakuje mi miejsca, gdzie mógłbym skierować dzieciaki, które nie są jeszcze na tyle zdemoralizowane, aby trafić do ośrodków wychowawczych, ale potrzebują pomocy, bo nie radzą sobie w klasycznym modelu szkolnym i w domu, w którym przecież bywa różnie. Potrzebne są placówki specjalistyczne dla dzieci z nałogami, z zaburzeniami rozwojowymi, spektrum autyzmu, ADHD i innymi, wymagającymi nadzoru nie tylko wychowawców, ale też psychologów i psychiatrów. Na tym rząd powinien się skupić. Zdaniem Konopczyńskiego szkoła również nie dokłada należytych starań. Profesor jeszcze pamięta czasy, kiedy wychowawcy odwiedzali domy swoich uczniów i wspólnie z rodzicami naradzali się nad taktyką wychowawczą.

Teraz, gdy uczeń wagaruje, ma problemy z nauką, tnie nadgarstki żyletką, popala papierosy lub próbuje alkoholu czy dopalaczy, szkoła dzwoni po policję, zgłasza sprawę do sądu rodzinnego. A stąd łatwa droga do ośrodka wychowawczego. Brakuje też wsparcia dla tych, którzy opuszczają ośrodki wychowawcze i zakłady poprawcze. – Wychodząc, na ogół nie mają nikogo, kto pomoże im się zaaklimatyzować w normalnym świecie. Nie mają się dokąd zwrócić o pomoc finansową czy psychologiczną. Są pozostawieni sami sobie, często bez kompetencji zawodowych i społecznych – mówi Moczydłowski. Szacuje się, że nawet 70 proc. młodzieży skierowanej do ośrodków wychowawczych prędzej czy później wraca do ośrodka lub do poprawczaka. A potem jako dorośli często trafiają do więzienia.

Marzenia i śmierdzący ogon

Rozalia planuje, że gdy za kilka miesięcy skończy 18 lat i zakończy pobyt w MOW, stanie na nogi. Znajdzie pracę jako kosmetyczka, skończy technikum charakteryzacji, bo w tym jest naprawdę dobra. Potem pójdzie na studia architektury i designu. Może wyjedzie do Wielkiej Brytanii. Laura czuje, że ma duszę artystki, marzy o Akademii Sztuk Pięknych. Chciałaby też wrócić do gimnastyki artystycznej, ale na to jest chyba za późno. W ośrodku wprawdzie chodziła na tańce, ale hip-hop znacznie się różni od jej ukochanego baletu. Obie boją się, że na marzeniach się skończy. – W papierach na zawsze zostanie, że jesteśmy z MOW.

Będzie się ciągnął za nami śmierdzący ogon. – Nie ukrywamy przed dziewczynami, że świat bywa okrutny. Muszą wiedzieć, że nikt nie będzie się nad nimi litował. Nie ma nic za darmo – tłumaczy dyrektor z Goniądza. Jednak na wszelki wypadek, aby na przykład przyszły pracodawca nie domyślił się, że ma do czynienia z osobą po przejściach, zmienił nazwę swojej placówki na Młodzieżowe Centrum Edukacji i Readaptacji Społecznej im. Unii Europejskiej. Ma nadzieję, że dzięki temu nikt jego podopiecznych nie skreśli już na starcie.

Okładka tygodnika WPROST: 11/2019
Więcej możesz przeczytać w 11/2019 wydaniu tygodnika „Wprost”
Zamów w prenumeracie lub w wersji elektronicznej:
 0

Spis treści tygodnika Wprost nr 11/2019 (1877)

  • Koniec historii – po polsku 10 mar 2019, 20:00 Pozamiatane, null, nie ma o czym mówić. Poza wyciąganiem sobie nawzajem haków, nagranych rozmów, wynoszeniem tablic i realizacją transferów na miarę Lewandowskiego i Piątka razem wziętych w polskiej polityce w tym roku niewiele już ma... 3
  • Niedyskrecje parlamentarne 10 mar 2019, 20:00 JACEK PROTASIEWICZ NIE ZNAJDZIE SIĘ NA LISTACH KOALICJI OBYWATELSKIEJ do parlamentu krajowego. Taka decyzja miała zapaść w kierownictwie Platformy Obywatelskiej. Najpierw Grzegorz Schetyna zablokował start Protasiewicza do Parlamentu... 6
  • Obraz tygodnia 10 mar 2019, 20:00 21 lat ma Kylie Jenner, najmłodsza miliarderka na świecie (według najnowszego rankingu „Forbesa”) Przegrana Margaret Piosenkarka po raz kolejny nie zakwalifikowała się do konkursu Eurowizji. – Bo nie znam szwedzkiego – wytłumaczyła.... 9
  • Info radar 10 mar 2019, 20:00 Opozycja zaatakuje Smoleńskiem W czasie kampanii wyborczej politycy PO będą się domagać rozliczenia budżetu, który od czasu rządów PiS został wydany na badanie katastrofy smoleńskiej – ustalił „Wprost”. W czasie kampanii... 10
  • Homofobiczny odlot Klepackiej 10 mar 2019, 20:00 NIE MIEŚCI MI SIĘ W GŁOWIE, JAK KTOŚ, KTO POWINIEN SWOIM ZACHOWANIEM HOŁDOWAĆ IDEI OLIMPIZMU, czyli także solidarności i zasadom fair play, może nazywać homoseksualizm wynaturzeniem. Brązowa medalistka letnich Igrzysk Olimpijskich w... 11
  • Jestem hardkorem 10 mar 2019, 20:00 Rozmowa z Jakubem Wocialem, aktorem musicalowym i kierownikiem sceny muzycznej Teatru Rampa 12
  • Strajk! 10 mar 2019, 20:00 Lewo W CZYM JAK W CZYM, ALE W STRAJKOWANIU JESTEŚMY DOBRZY: INNOWACYJNI I SOLIDNI. W czasach Solidarności, gdy nauczyciele akademiccy strajkowali i zajęcia przewidywane programem się nie odbywały, prowadzone były najwspanialsze seminaria,... 14
  • Lustracja lustratora 10 mar 2019, 20:00 Wraz z wnioskiem posłów PO o ponowną lustrację Antoniego Macierewicza wracają pytania o rolę tego polityka w osłabianiu opozycji w PRL. 16
  • Rzeź europosłów 10 mar 2019, 20:00 Tylko trzech z osiemnastu dotychczasowych europosłów PO ma w miarę pewną reelekcję, dwóch ma szansę na odnowienie mandatu, a reszta będzie musiała ustąpić miejsca nowym ludziom. 22
  • Bojkot konsumencki Pana Jezusa 10 mar 2019, 20:00 Gdybym sam tego nie przeczytał, to pewnie bym nie uwierzył. Redakcja ciekawej i nieźle redagowanej internetowej „Kultury Liberalnej” wystąpiła ze skierowanym do chrześcijan apelem o „bojkot konsumencki” Kościoła katolickiego.... 26
  • Dobro zawsze zwycięża. Na ekranie 10 mar 2019, 20:00 Taśmy Kaczyńskiego, korupcja w Komisji Nadzoru Finansowego, dziwne powiązania Antoniego Macierewicza z rosyjskimi służbami, aresztowanie Bartłomieja M., zarobki asystentek prezesa NBP, ustawianie przetargów w KGHM, tajemnicza przeszłość... 29
  • Anatomia heroizmu 10 mar 2019, 20:00 „Kurier” Władysława Pasikowskiego to opowieść o tragizmie XX-wiecznych polskich losów. Ale i hymn na cześć przedwojennej inteligencji, którą los postawił przed straszliwymi dylematami. 31
  • Zwierzęcy instynkt walki 10 mar 2019, 20:00 Patriotyzm nie jest dzisiaj daniną krwi. Jest taką sumą działań, żeby się w daninę krwi nie zmienił – mówi Władysław Pasikowski. 32
  • Jesteśmy dziećmi Nowaka 10 mar 2019, 20:00 Pewnie każda strona będzie w filmie znajdować potwierdzenie swoich tez, ale dobrze, żeby trwał taki spór, bo spór jest potrzebny – mówi Jan Ołdakowski, dyrektor Muzeum Powstania Warszawskiego. 36
  • Jak SB robiła z kuriera kolaboranta 10 mar 2019, 20:00 Komuniści wykorzystali życiorys Jana Nowaka-Jeziorańskiego w intrydze, która zmusiła go do odejścia z Radia Wolna Europa. 40
  • Małolaty za kraty 10 mar 2019, 20:00 Rząd chce zaostrzyć kary dla nieletnich. Według specjalistów to sposób na hodowanie bandytów. 43
  • Zranieni w Kościele 10 mar 2019, 20:00 Rzeczywiste dobro Kościoła to dobro osób skrzywdzonych, a nie ochrona wizerunku instytucji – ogłosili świeccy katolicy i uruchomili telefon zaufania dla osób poszkodowanych seksualnie w Kościele. 46
  • Pokuta na Dzień Kobiet 10 mar 2019, 20:00 KS. MICHAŁ ZALEWSKI SJ Najważniejsze to zachować pokerową twarz i udawać, że nic się nie stało. 8 marca to w końcu dzień jak każdy inny i absolutnie nie ma powodów, żeby nie organizować wtedy w polskim Kościele dnia modlitwy i... 49
  • Drogi kredyt zaufania 10 mar 2019, 20:00 Miał być wybawieniem dla frankowiczów. Okazał się rozczarowaniem. Prezydencki projekt pomocy zadłużonym lada dzień trafi pod głosowanie. W niczym nie przypomina wyborczych obietnic Andrzeja Dudy. 50
  • Stop markom własnym 10 mar 2019, 20:00 Otwiera się kolejny front z zachodnimi sieciami handlowymi. Problem w tym, że największe obrażenia mogą odnieść polscy producenci i konsumenci. Poza tym... prawo ograniczające sprzedaż marek własnych już istnieje. 54
  • Polskie Orły w podróży 10 mar 2019, 20:00 W sezonie pokonują samochodami tysiące kilometrów. Zawodnicy i pracownicy Polskiego Związku Narciarskiego spędzają w samochodach więcej czasu niż na zawodach. 57
  • Hossa Bessa 10 mar 2019, 20:00 Najdroższe auto świata 11 mln dolarów miał zapłacić tajemniczy nabywca za najnowszy model Bugatti La Voiture Noire, który zaprezentowano na targach motoryzacyjnych w Genewie. Czarna bestia jest napędzana 16-cylindrowym silnikiem o mocy 1,5... 58
  • PAŻP w Madrycie otwiera się na biznes 10 mar 2019, 20:00 Polska Agencja Żeglugi Powietrznej po raz pierwszy w historii będzie prezentować swoje produkty i usługi dla biznesu na światowym kongresie zarządzania ruchem lotniczym – World ATM Congress. 59
  • Pasja przekuta w biznes 10 mar 2019, 20:00 O rozwoju działalności biznesowej mówi Przemysław Trawa, prezes zarządu Grupy MTP, największego w kraju ośrodka targowo-kongresowego i organizatora eventów. 60
  • Strach przed rozwodem 10 mar 2019, 20:00 Wielka Brytania i UE przygotowują się na rozstanie bez porozumienia. Panika rośnie, mimo że taki twardy brexit wydaje się coraz mniej prawdopodobny. 62
  • Rosja oddaje Ukrainę 10 mar 2019, 20:00 Brak silnego prorosyjskiego kandydata w wyborach prezydenckich na Ukrainie pokazuje, że Moskwa traktuje dziś ten kraj bardziej jak Polskę czy Węgry niż jak byłą sowiecką republikę – mówi Serhii Plokhy, profesor Uniwersytetu Harvarda. 66
  • Rekordy i premiery targów Agrotech 10 mar 2019, 20:00 Najpopularniejsze halowe targi techniki rolniczej w Polsce świętują 25 lat. Jubileuszowa edycja odbędzie się 15-17 marca na Targach Kielce. 69
  • Bakterie zwalczyć bakteriami 10 mar 2019, 20:00 Małe dzieci często chorują, bo dopiero kształtują się ich mechanizmy odporności. A dorośli? Mamy różne okresy w życiu, kiedy dochodzi do spadku odporności. Przyczyną może być np. stres. Wszyscy żyjemy w stresie, a nie wszyscy mają... 70
  • Jelita, odporność i zły nastrój 10 mar 2019, 20:00 Chociaż ich głównym zadaniem jest trawienie pokarmów, badania wciąż pokazują, że jelita pełnią znacznie więcej funkcji. Mikroflora jelitowa wpływa na metabolizm, odporność i... nastrój. 72
  • Cud widzenia 10 mar 2019, 20:00 Chorzy, którzy w wyniku poparzenia częściowo lub całkowicie stracili wzrok, dzięki przełomowej technologii zyskali szansę na jego odzyskanie. 74
  • Nadchodzi wielki gracz 10 mar 2019, 20:00 Zarówno polska branża meblarska, jak i cały regionWarmii i Mazur bardzo potrzebowały tej inwestycji. Fabryka EGGER w Biskupcu jest już gotowa i wkrótce zacznie dostarczać produkty na nasz rynek. 75
  • Miejsce na udaną imprezę 10 mar 2019, 20:00 Targi, kiermasze i festiwale w mało znanych i ciekawych miejscach coraz częściej stają się atrakcyjną formą rozrywki i spędzania wolnego czasu. 76
  • Mroki Nibylandii 10 mar 2019, 20:00 Dokument „Leaving Neverland” o Michaelu Jacksonie wywołał burzę. Czasy, w których nie przejmowano się życiem prywatnym artystów, minęły bezpowrotnie. 78
  • Wyklęty król popu 10 mar 2019, 20:00 Piosenkarz został kanonizowany za życia, choć wiadomo było, że sypia z kilkuletnimi chłopcami. Dziś wszyscy udają szok, zagłuszając własny wstyd wprowadzaniem cenzury na muzykę artysty. 81
  • Wydarzenie 10 mar 2019, 20:00 Metafizyka Witkacego „Metafizyka dwugłowego cielęcia”, reż. Natalia Korczakowska, Teatr Studio w Warszawie Status Witkacego jest zagadkowy. Wątpię żeby dzisiejsi nastolatkowie, tak jak moje pokolenie zaczytywali się w „Pożegnaniu... 82
  • Film 10 mar 2019, 20:00 Zderzenia ze światem Reżyser „Wspomnienia lata”, a wcześniej „Chłopca na galopującym koniu”, Adam Guziński, nie walczy łokciami o atencję. Tym bardziej warto docenić jego intymną, niekrzykliwą, ale wspaniałą propozycję.... 83
  • Muzyka 10 mar 2019, 20:00 Mocne uderzenie Nie ma dziś rozmowy o polskim hip-hopie bez zauważenia fenomenu Pro8l3mu. Warszawski duet jest rozchwytywany, ich koncerty wyprzedają się na pniu, a album przed premierą pokrył się złotem. I nie chodzi tylko o mocny,... 84
  • Książka 10 mar 2019, 20:00 Tragedia i szczęście WIESŁAW KĘPIŃSKI W DZIECIŃSTWIE CUDEM PRZEŻYŁ RZEŹ WOLI W 1944 R., w której zginęli jego rodzice i brat. Po wojnie – również cudownym zbiegiem okoliczności – trafił do domu Jarosława Iwaszkiewicza i stał... 85
  • Kalejdoskop 10 mar 2019, 20:00 Spowiedź mizogina Ponoć życie rozpoczyna się na dobre dopiero po czterdziestce, ale zdaje się, że tytułowy bohater znakomitego komiksu Daniela Clowesa stał się zgorzkniały tuż po narodzinach. Jako dojrzały facet nie potrafi... 86
  • Kulturalna trzynastka 10 mar 2019, 20:00 Marieta Żukowska AKTORKA FILMOWA I TEATRALNA, OBECNIE MOŻNA JĄ ZOBACZYĆ W KOMEDII ROMANTYCZNEJ „CAŁE SZCZĘŚCIE” 87
  • Piwo marcowe 10 mar 2019, 20:00 Samiśmy sobie nawarzyli i sami musimy teraz wypić to marcowe piwo (inaczej märzen). Pochodzi z XVI w. Produkuje się je, jak sama nazwa wskazuje, w marcu z resztek zeszłorocznego słodu jęczmiennego. Idą na to ostatnie zapasy, dlatego jest... 88
  • Mania podglądania 10 mar 2019, 20:00 Instagramerzy są dziś niczym lokatorzy domu Wielkiego Brata. Codziennie do swojego prywatnego życia zapraszają setki tysięcy podglądaczy. By to robić, nie muszą wygrywać castingów. 90
  • „Big Brother” to będzie taki Instagram bez filtrów 10 mar 2019, 20:00 W tym programie będzie więcej prawdy o ludziach niż w mediach społecznościowych, którymi karmimy się dzisiaj – mówi w rozmowie z „Wprost” Agnieszka Woźniak-Starak. 93
  • Afrodyzjaki znad Wisły 10 mar 2019, 20:00 Kupała, słowiański odpowiednik Kupidyna, nie stałby bezczynnie w polskiej kuchni. Naszym rodzimym produktom nie brakuje właściwości wspomagających miłosne podboje. 96
  • Jak rozkochać dzieci w książkach 10 mar 2019, 20:00 RADZI Anna Dziewit-Meller, dziennikarka i pisarka 97
  • Zrób sobie… Glapińskiego 10 mar 2019, 20:00 Zazdrościcie prezesowi NBP? Mamy dziś dla was krótki kurs kariery w państwowej bankowości. 98

ZKDP - Nakład kontrolowany