Koniec bałwochwalstwa

Koniec bałwochwalstwa

Ksiądz, zdj. ilustracyjne
Ksiądz, zdj. ilustracyjne / Źródło: Shutterstock / Kamila Koziol
Zachowanie przedstawicieli Kościoła w sprawie pedofilii pokazuje, jak bardzo potrzebna jest zmiana zasad funkcjonowania tej instytucji w państwie. O konieczności tej zmiany mówią głośno nie tylko antyklerykałowie, lecz także księża i świeccy katolicy.

Ignacy Dudkiewicz, redaktor naczelny katolickiego pisma „Kontakt”: – Wszyscy biskupi, którzy kryli sprawców, powinni niezwłocznie podać się do dymisji z pełnionych funkcji. Także biskupi emeryci, którzy wiedzieli o tym, co robili księża dokonujący przestępstw seksualnych, powinni stanąć w prawdzie. To jest kwestia również pokoleniowa, kiedyś ukrywanie przestępstw seksualnych było standardem na całym świecie. Jan Paweł II zmienił ten standard dopiero po 2000 r. Świadomość, że samemu ma się na sumieniu ukrywanie takiego przestępstwa, wywołuje psychologiczny mechanizm obronny: przecież wszyscy tak robili. Zmiana w Kościele i jego relacjach z państwem się nie dokona, jeśli nie zajdzie zmiana personalna wśród hierarchów.

Wywyższenie

Ksiądz Grzegorz Strzelczyk, prezbiter archidiecezji katowickiej, dr teologii: – Teraz teologia nie buduje tak wywyższonej pozycji księdza, jednak od XVI do XX w. w użyciu był katechizm potrydencki, który ją podtrzymywał. To utrwaliło mentalność, która w miastach już słabnie, ale w mniejszych miejscowościach wciąż jest obecna. Zgodnie z nią ksiądz jest osobą nietykalną. To jest groźne, bo wzmacnia patologię. Ksiądz Jacek Prusak, jezuita, teolog, psychoterapeuta, prorektor Akademii „Ignatianum” w Krakowie, w kazaniu dzień po premierze filmu braci Sekielskich o pedofilii w Kościele: – Pamiętajcie, że ofiarom potrzebna jest troska, także wasza. To wasza dojrzałość chrześcijańska za bycie członkami tego Kościoła, nie wasze bieganie na klęczkach koło takiego czy innego księdza czy biskupa. Koniec z tym. Z tym bałwochwalstwem. Koniec. W przeciwnym wypadku te dysfunkcje będą się rozmnażać. Nie ta ofiara, to inna, nie w tym miejscu, to gdzie indziej. (…) Jak można doprowadzić do tego, do czego doprowadzają polscy biskupi, że zaczynamy mieć Kościół episkopatu i nas? Na mocy jakiego autorytetu mamy słuchać biskupów?

Zamknięcie

Wywyższenie duchownych ponad ofiary to jedna z cech charakterystycznych Kościoła pokazanego w filmie braci Sekielskich. Inną jest zamknięcie, dosłownie i w przenośni. Zamknięte są drzwi do kurii, do której próbuje wejść jeden z bohaterów, krążąc bezskutecznie od jednego wejścia do drugiego. Kościół jest też zamknięty w sensie symbolicznym, kiedy kolejne ofiary księży pedofilów szukają sprawiedliwości w jego wewnętrznych procesach, a nie są w nich nawet stroną i latami nie są informowane o ustaleniach czy decyzjach. Dzięki zamknięciu księża pedofile pozostają bezkarni, a biskupi nie boją się ich chronić.

Film Sekielskich to nie pierwsza bomba z pedofilią duchownych w Polsce, ale właśnie on poruszył do działania zarówno osoby zaangażowane we wspólnotę, jak i te spoza niej. Stało się oczywiste, że trzeba coś zrobić z zasadami działania zamkniętej i wywyższonej instytucji, która ma wpływ na ludzkie sumienia. Trzeba poddać ją społecznej i prawnej kontroli. Pytanie – jak to zrobić. Zmiana musi iść dwoma torami. Potrzebuje jej sam Kościół, ale państwo też musi ustalić nowe zasady swoich relacji z tą instytucją. Nie chodzi o zmiany fundamentalne, które wymagałyby wypowiedzenia konkordatu, tylko o takie, które doprowadzą do zakończenia bezkarności „wilków w koloratkach”, jak nazwał księży pedofilów ojciec Prusak, i poprawią bezpieczeństwo dzieci, mających kontakt z osobami duchownymi.

Przedawnienie

Rząd przedstawił projekt nowelizacji kodeksu karnego (k.k.). Górna granica kary za gwałcenie dzieci została w nim podniesiona z 25 do 30 lat więzienia, bez możliwości zawieszenia. Jednak to nie wysokość kar czy wiek ofiary są największą przeszkodą w skazywaniu sprawców. Jest nią przedawnienie, z powodu którego wiele spraw nie zostaje skierowanych do prokuratury. Ofiary pedofilii długo nie są w stanie opowiedzieć o tym, co je spotkało w dzieciństwie. Zanim zdobędą się na odwagę wyjawienia prawdy, bywa już za późno, bo przestępstwo przedawnia się, gdy ofiara skończy 30 lat. Eksperci od dawna postulują zniesienie tego przedawnienia. W nowelizacji k.k. przedłużono okres przedawnienia do 40 roku życia. – Przestępstwo pedofilii jest w Kościele maskowane w sposób instytucjonalny, na ofiary wywiera się presję, żeby nie mówiły, co je spotkało, one wręcz czują się winne, a sprawcy w celu uniknięcia kary są przenoszeni między parafiami – mówi Katarzyna Lubnauer, przewodnicząca Nowoczesnej. – Dlatego okres przedawnienia tego przestępstwa trzeba przedłużyć. Większość tych spraw wydarzyła się, kiedy biskupi nie mieli obowiązku zgłaszania ich do prokuratury – dodaje. Biskupi mają ten obowiązek od 2017 r. Wcześniej, jeśli ofiara sama nie zgłosiła się do prokuratury, nie ruszała w jej sprawie procedura karna.

Kontrola

Katarzyna Lubnauer zwraca też uwagę, że osoby, które ujawniają takie przestępstwo, spotyka ostracyzm. – Ważna jest akceptacja społeczna dla osób, które ujawniają takie przestępstwo, także sposób traktowania ich na policji i w prokuraturze – postuluje.

Kluczowa jest także kontrola Kościoła przez instytucje państwowe w sprawach, które dotyczą przestrzegania prawa. Gdy w marcu biskupi prezentowali swój raport na temat pedofilii księży, nie potrafili odpowiedzieć na pytanie, ile z tych spraw zgłosili organom ścigania. A więc realizacja przez nich tego obowiązku pozostaje poza państwową kontrolą. – Złożyliśmy do prokuratury wniosek o przesłuchanie hierarchów w tej sprawie – mówi przewodnicząca Nowoczesnej. – Jednak nawet nie dostaliśmy umorzenia. Po prostu prokuratura poinformowała nas, że się tym nie zajmie. Wyłączeniu spod państwowej kontroli sprzyja też organizacja lekcji religii w szkołach. Katecheci podlegają biskupowi, który przyznaje im misję kanoniczną.

Za program nauczania i jego wdrażanie odpowiada natomiast komisja przy episkopacie. – Nie możne być tak, że część nauczycieli funkcjonuje na innych zasadach niż reszta – mówi Lubnauer. – Dlatego zajęcia z religii trzeba wyraźnie oddzielać od innych, powinny odbywać się przed albo po lekcjach jako zajęcia dodatkowe. A dzieci w szkołach powinny od początku mieć edukację seksualną, która pozwoli im zrozumieć, czym jest zły dotyk. – Kontrola duchownych, którzy pracują z dziećmi, to kwestia woli politycznej. Mamy mechanizmy, które to umożliwiają, trzeba tylko z nich korzystać – mówi Joanna Scheuring-Wielgus, posłanka Teraz! związana z fundacją „Nie lękajcie się”, współautorka mapy pedofilii w Kościele katolickim. – Co z tego, że biskupi mają obowiązek zgłaszać przestępstwa pedofilii, skoro państwo tego obowiązku nie egzekwuje? A kiedy już dojdzie do skazania księdza pedofila, to zazwyczaj dostaje niski wyrok albo w zawieszeniu. Uważa, że debatowanie o wysokości kar za pedofilię to temat zastępczy.

– Potrzebujemy komisji, która zbada pedofilię w Kościele katolickim. W tym właśnie celu powstała inicjatywa obywatelska, która przedstawia założenia do ustawy powołującej taką komisję. W jej skład powinny wejść osoby świeckie, niezależne od Kościoła, prawnicy, psycholodzy, seksuolodzy, przedstawiciele organizacji pozarządowych. Komisja miałaby wyjaśnić okoliczności, w jakich dochodziło do przestępstw popełnianych przez osoby duchowne, zbadałaby reakcje hierarchów na zgłoszenia. Mogłaby też wystąpić do sądu z wnioskiem o przeszukanie archiwów.

Milczenie

O potrzebie powołania komisji mówią też osoby zaangażowane we wspólnotę Kościoła. Widzą ją jednak inaczej. – Prokuratura wchodzi do kurii? Obawiam się, że umiem sobie wyobrazić, co się dzieje z aktami w niektórych z nich. Taki sposób rozliczania Kościoła mógłby doprowadzić do jeszcze większego zamknięcia – mówi Ignacy Dudkiewicz. Nie wierzy też w powodzenie działania komisji parlamentarnej. Kto wymusi na biskupie obecność przed świecką komisją? – Wielu z nich wciąż żyje w poczuciu bycia ponad prawem, przekonaniu, że ich te świeckie procedury nie dotyczą. Nawet jeśli byłby sposób, żeby ich zmusić do przyjścia, łatwo mogliby się wymigać, powołując się choćby na stan zdrowia. Przecież wielu z tych, którzy byliby wzywani, to emeryci.

Bez ich woli współpracy do niczego nie dojdziemy. I również dlatego tak ważna jest zmiana personalna. Uważa, że rozwiązaniem jest wpuszczenie do instytucji kościelnych, które zajmują się sprawami pedofilii, osób świeckich. – Skrzywdzonych często powstrzymuje świadomość, że musieliby złożyć zeznanie przed księdzem – mówi. – Gdyby mogli zgłosić się do osoby świeckiej, łatwiej byłoby im podjąć decyzję. Obecność ekspertów z zewnątrz miałaby też wymiar kontrolny. Uleczenie procedur wewnątrzkościelnych jest ważne, dlatego że wiele ofiar księży pedofilów nie szuka sprawiedliwości w organach państwowych, bo są to osoby wierzące, które mimo tego, co je spotkało, nie chcą zaszkodzić Kościołowi. Jeśli zdecydują się poskarżyć gdzieś na swoją krzywdę, to do instytucji kościelnych. Dlatego dla dobra osób, które chodzą do Kościoła, ważne jest jego samooczyszczenie. Joanna Scheuring- -Wielgus: – W Polsce jest 30 tys. księży.

Dlaczego tylko kilku mówi głośno o konieczności zmian? Dlaczego reszta milczy? Aby nie dochodziło do patologii, konieczne jest regularne raportowanie na temat skali zjawiska i efektów postępowań. – To nie mogą być jednak pseudoraporty, jak ten, który przedstawili nam biskupi – zastrzega Ignacy Dudkiewicz. – Biskupi muszą też nawzajem się kontrolować, wspierać, a gdy trzeba, to jawnie krytykować. Cieszy, że prymas Polski zdecydował się jasno ocenić skandaliczne słowa Sławoja Leszka Głódzia na temat filmu braci Sekielskich, którego jest jednym z bohaterów. Jego zachowanie jest dla Kościoła kompromitujące. To jest stwierdzenie faktu, a biskupi powinni mieć odwagę stwierdzać fakty. Co zrobić, żeby tak było? Doprowadzić do dymisji przynajmniej dużej części biskupów i wymiany pokoleniowej. – Nie należy raczej pokładać nadziei w takim odruchu hierarchów – mówi jednak Dudkiewicz i przypomina przykład Chile, gdzie do dymisji podał się cały episkopat, a papież zdecydował, które z rezygnacji przyjąć. – Jest to jeden ze scenariuszy, który należałoby rozważyć w polskim Kościele, według mnie najlepszy – mówi. Nie jest to scenariusz nierealny. W czerwcu do Polski przyjeżdża arcybiskup Malty Charles Scicluna z Kongregacji Nauki Wiary, który od lat zajmuje się sprawą pedofilii w Kościele. To on doprowadził do wymiany hierarchów w Chile.

Celibat

W dyskusjach o pedofilii w Kościele powraca temat celibatu. W większości przypadków sprawców nie pociągają tylko dzieci, oni je wykorzystują zastępczo, bo nie współżyją z osobami dorosłymi. Zniesienie celibatu mogłoby ograniczyć skalę przestępstw i krzywd. Ale na to nie można szybko liczyć. Dudkiewicz zwraca jednak uwagę na formowanie kandydatów na księży w seminariach. – Należy sprawdzać, czy oni zdają sobie sprawę z tego, na co się decydują – mówi. – A także jaka jest ich dojrzałość psychoseksualna, czy są już w stanie podjąć decyzję na całe życie. Trzeba zdjąć odium z decyzji o rezygnacji z seminarium, jeśli ktoś zrozumie, że jednak się nie nadaje do stanu kapłaństwa. Rezygnacja powinna być traktowana jak mądry wybór, a nie porażka. Instytucja Kościoła nie upadnie, jeśli będzie mniej powołań, trzeba jednak wpuścić do niej więcej osób świeckich.

Obojętność

I ostatnia sprawa, od której właściwie trzeba by zacząć: wrażliwość na przemoc i reagowanie na nią. – Według mnie największym wyzwaniem nie są teraz kwestie prawne czy wizerunkowe, ale budowanie wrażliwości prewencyjnej, która sprawia, że ludzie szybko reagują na jakikolwiek rodzaj przemocy – uważa ks. Grzegorz Strzelczyk. Tłumaczy: – Określimy wiek, do którego napastowanie traktuje się jak pedofilię, a co z dziewczyną, która będzie starsza o cztery miesiące? Nie chodzi o kwestie prawne, tylko o to, żeby księża reagowali, kiedy widzą, co robią inni duchowni. Żeby reagowali ludzie w ogóle. Trzeba ich szkolić, kształtować świadomość problemu. Owszem, jest już późno, mogliśmy to robić 15 lat temu, jednak wtedy mało kto zajmował się problemem krzywdzenia dzieci – nie tylko w Kościele. Na szczęście w końcu wypłynął. Zbudujmy w ludziach wrażliwość na przemoc, a oni stworzą dobre procedury i będą ich przestrzegać.

Okładka tygodnika WPROST: 21/2019
Więcej możesz przeczytać w 21/2019 wydaniu tygodnika „Wprost”
Zamów w prenumeracie lub w wersji elektronicznej:
 0

Spis treści tygodnika Wprost nr 21/2019 (1886)

  • Unia Europejska musi zniknąć 19 maj 2019, 20:00 W filmie (mnie bawi) z Drew Barrymore i Benem Stillerem młode małżeństwo wprowadza się do wymarzonego mieszkania. I, jak to w komediach bywa, szybko przekonuje się, że rzeczywistość rozmija się z oczekiwaniami. Mieszkająca na górze... 3
  • Niedyskrecje parlamentarne 19 maj 2019, 20:00 PREZES PIS W „PYTANIU NA ŚNIADANIE” TO BYŁO NIE LADA WYDARZENIE. Przybycie JAROSŁAWA KACZYŃSKIEGO do telewizji śniadaniowej wywołało takie poruszenie, że na korytarzu TVP zaroiło się od gapiów. Ale nie tylko od nich, bo prezes PiS... 6
  • Obraz tygodnia 19 maj 2019, 20:00 240 tys. osób podpisało się w ciągu kilku dni pod petycją, by ostatni sezon „Gry o tron” został nakręcony jeszcze raz „przez kompetentnych scenarzystów” Wygrani Bracia Sekielscy odnieśli sukces o wiele większy niż bracia... 9
  • Info radar 19 maj 2019, 20:00 Edukacja razem z nauką Gdy kandydaci żyją wyborami do europarlamentu, pozostali politycy już się zastanawiają, co się stanie po nich, jeśli w rządzie zabraknie np. minister edukacji Anny Zalewskiej. – Moim zdaniem należałoby wrócić... 10
  • Niepełnosprawni wznawiają protest 19 maj 2019, 20:00 Rozmowa z Jagną Marczułajtis-Walczak, snowboardzistką, posłanką PO, matką dziecka z niepełnosprawnością. 11
  • Wieczne czekanie na cud 19 maj 2019, 20:00 Jak bardzo „Tylko nie mów nikomu” zmieniło świadomość Polaków 12
  • Krótki przewodnik po wyborach do Parlamentu Europejskiego 19 maj 2019, 20:00 KIEDY SIĘ ODBYWAJĄ 26 MAJA od godz. 7 do 21. Cisza wyborcza obowiązuje od 25 maja. 14
  • Jak hartuje się plastelina 19 maj 2019, 20:00 Kandydaci w eurowyborach lubią przedstawiać swoją misję w kategoriach ostrej walki o polskie interesy. Ta walka oczywiście w UE się toczy, ale opakowana w znacznie bardziej miękką retorykę niż w Polsce, gdzie eurowybory są całkowicie podporządkowane krajowej polityce. 16
  • Bomby i kapiszony, czyli ręka podniesiona na Polskę 19 maj 2019, 20:00 Już tylko kilka dni dzieli nas od głosowania w wyborach europejskich, które przez samych polityków zostały uznane za pierwszą turę jesiennych wyborów parlamentarnych. 20
  • Brukselskie okno na świat 19 maj 2019, 20:00 Dla tych, którzy dostaną się do europarlamentu, nowe stanowisko to nie tylko finansowe eldorado, lecz także szansa na warunki pracy, o których polscy posłowie mogą tylko pomarzyć. 24
  • Orbán się polonizuje 19 maj 2019, 20:00 Widowiskowe pojednanie Viktora Orbána z Ameryką zapowiada silniejsze niż dotąd oddziaływanie polskich interesów na politykę w naszym regionie Europy. W polityce – jak zresztą w życiu – wróg mojego przyjaciela, który na dodatek wcale... 27
  • Wojna po naszej stronie nie ma sensu 19 maj 2019, 20:00 Myślę, że Robert Biedroń osiągnie dobry wynik. Ale nie wygra z PiS. A Koalicja Europejska ma na to szansę – mówi Barbara Nowacka, przewodnicząca Inicjatywy Polskiej. 28
  • Wyborcze premiery książkowe 19 maj 2019, 20:00 Ogromne kontrowersje wzbudziło ujawnienie w książce „Delfin” tego, że premier wraz z żoną adoptowali dwoje dzieci 30
  • Matka Polka hejterka 19 maj 2019, 20:00 Matczyna solidarność to miejska legenda. Matki hejterki do perfekcji opanowały zadawanie ciosów innym. Choć nie tylko one to robią. Na krytykę mam pozwalają sobie wszyscy. Wojny z macierzyństwem są coraz brutalniejsze. 32
  • Królestwo ich nie z tego świata 19 maj 2019, 20:00 Piszę ten felieton pięć dni po premierze filmu „Tylko nie mów nikomu”. Szukam informacji, czy prokuratura wszczęła już śledztwa przeciwko biskupom, którzy nie zgłaszali gwałcenia dzieci organom ścigania. Nie mogę znaleźć. Czekam... 37
  • Koniec bałwochwalstwa 19 maj 2019, 20:00 Zachowanie przedstawicieli Kościoła w sprawie pedofilii pokazuje, jak bardzo potrzebna jest zmiana zasad funkcjonowania tej instytucji w państwie. O konieczności tej zmiany mówią głośno nie tylko antyklerykałowie, lecz także księża i świeccy katolicy. 38
  • Kto zarobi na Notre Dame 19 maj 2019, 20:00 Francuscy milionerzy, którzy tak hojnie zrzucali się na odbudowę paryskiej katedry, nie musieli działać bezinteresownie. Dla niektórych z nich odbudowa Notre Dame może się okazać prawdziwą żyłą złota. 42
  • Polscy ambasadorzy 19 maj 2019, 20:00 Jacht, który miał lansować Polskę za granicą, stoi uszkodzony w porcie na Rhode Island. To kolejny dowód na to, że nie potrzebujemy specjalnej fundacji do promowania naszego kraju. Najlepiej robią to polscy przedsiębiorcy. Oto tegoroczne zestawienie 100 największych rodzimych... 46
  • Energetyka: przyszłość zaczyna się teraz 19 maj 2019, 20:00 Magazynowanie energii jest jedną z najszybciej rozwijających się gałęzi przemysłu elektroenergetycznego. Dzięki magazynom możliwe jest gromadzenie energii, a potem dostarczanie jej do odbiorców. To rewolucja w energetyce. 54
  • Polska lotnicza – Chopin, Radom, CPK 19 maj 2019, 20:00 Nawet 50 mln pasażerów obsłużą w 2019 r. polskie lotniska – wynika z raportu PwC. To ponad 10-procentowy wzrost w porównaniu z 2018 r. 56
  • Z energią dla rozwoju lokalnych społeczności 19 maj 2019, 20:00 Grupa Enea we współpracy z Forum Odpowiedzialnego Biznesu organizuje w Poznaniu konferencję „Społecznie odpowiedzialni – regionalnie o przyszłości”. 58
  • Hossa Bessa 19 maj 2019, 20:00 Tłusty kąsek Łukasz Wejchert kupił udziały w spółce Beyond Meat, która produkuje roślinne zamienniki wyrobów z mięsa: kiełbasy, burgery i mielone. Taka roślinna kiełbasa składa się z groszku, ryżu i bobu. Burak nadaje jej... 60
  • Małopolskie Orły nagrodzone 19 maj 2019, 20:00 Firmy związane z produkcją żywności oraz branżowi liderzy zdominowali galę w Krakowie. 62
  • Kongres jakich mało 19 maj 2019, 20:00 Ponad 12,5 tys. uczestników. Tysiąc prelegentów. Trzy dni obrad. W Katowicach zakończył się właśnie XI Europejski Kongres Gospodarczy. 64
  • Inwestycja z wielokrotnym zwrotem 19 maj 2019, 20:00 Czy na sporcie da się zarobić? Tak, i to bardzo dobrze. „Sport – biznes i sukces” to temat debaty, która odbyła się na XI Europejskim Kongresie Gospodarczym. 66
  • Zarobić na tranzycie 19 maj 2019, 20:00 Jak wykorzystać szanse wynikające z położenia Polski na nowym jedwabnym szlaku – zastanawiali się uczestnicy debaty „Logistyka między Europą i Azją”. 68
  • Polska na nowym jedwabnym szlaku 19 maj 2019, 20:00 Dostosowujemy się do potrzeb rynku, bo tego oczekują nasi klienci. Chcemy być przewoźnikiem numer jeden na nowym jedwabnym szlaku – mówi Czesław Warsewicz, prezes PKP Cargo SA. 69
  • Kampania bez fake newsów 19 maj 2019, 20:00 Fake newsy stały się potężnym narzędziem politycznego wpływu i elementem wielu kampanii przedwyborczych. Dlatego tak ważne jest, abyśmy umieli je rozpoznawać. 71
  • Konopie pełne nadziei 19 maj 2019, 20:00 CBD to skrót, który większości ludzi niewiele mówi. Za to o marihuanie słyszał prawie każdy. A to jeden z jej wyciągów, którego właściwości lecznicze wykorzystuje się od wieków. 72
  • Gorzki śmiech outsidera 19 maj 2019, 20:00 Jim Jarmusch pozostaje sobą. W jego prezentowanym na festiwalu w Cannes „The Dead Don’t Die” abstrakcyjne poczucie humoru i popkulturowe żarty nie przysłaniają diagnozy, że ze światem nie jest dobrze. I że będzie gorzej. 77
  • Odwrócony lot 19 maj 2019, 20:00 „Lot” Romana Stańczaka był wydarzeniem tegorocznego Biennale Sztuki w Wenecji. Rzeźba stała się mocnym komentarzem do współczesnych przemian społeczno-ekonomicznych. A dla samego artysty – świadectwem jego powrotu do życia. 80
  • Fikołki prowokatora 19 maj 2019, 20:00 Kolejne powieści Michela Houellebecqa sieją popłoch wśród poprawnych politycznie Europejczyków. Teraz numer jeden literatury francuskiej znów sprawił niespodziankę. Wszystkim. 83
  • Wydarzenie 19 maj 2019, 20:00 Raport z napromieniowanego miasta W historii wybuchu reaktora jądrowego w Czarnobylu Johan Renck znajduje metaforę apokalipsy, wobec której bezradne są nauka, religia i polityka. Bohaterowie serialu – pracownicy elektrowni – muszą... 86
  • Film 19 maj 2019, 20:00 Na fali Nie zawsze film musi być oryginalny i świeży, żeby przejmować. „Oddech” jest jak piosenka, którą już znamy. Ale ładna piosenka. Lata 70. Dwóch nastolatków dojrzewa w małomiasteczkowej Australii. Znajdują swoją pasję –... 87
  • Muzyka 19 maj 2019, 20:00 Mistrzostwo świata Zamilska „UNCOVERED” Untuned Records Zamilska to znak jakości. Tytuł płyty „Uncovered” sugeruje, że artystka chce się przed słuchaczami odsłonić. A jednak pozostaje ona intrygująco introwertyczna. Polskie media... 88
  • Książka 19 maj 2019, 20:00 Spod wody Tytułowa Różowa Mysz to pisarz opisany jako „istota dziwna, dociekliwa, nieustraszona i tchórzliwa, zawsze na granicy paniki i prawdy, zdrady i wierności”. W podtytule zaś jest informacja, że ta pozycja to „niewielka... 89
  • Gra pozorami 19 maj 2019, 20:00 Problem koloru aureoli Matki Boskiej jest pozorny i zastępczy. Tak jak obraza uczuć religijnych nie jest szkodą prawdziwą ani na stanie zdrowia, ani mienia. Obraził się, to foch i dobrze, odobrazi się z czasem, nie zbiednieje od tego ani... 90
  • Fitness dla mózgu 19 maj 2019, 20:00 Karol Górski Trening w siłowni czy crossfit nie wychodzą z mody. Ale ci, którym oprócz idealnej sylwetki marzy się też życiowy sukces, mogą zacząć trenować swój mózg. Naukowcy radzą, co robić, by uodpornić się na stres i... 92
  • Kobiety są przyszłością 19 maj 2019, 20:00 W podstawówce udało mi się skopiować Matejkę i nie tylko byłem bardzo dumny z rysunku w formacie A4, ale też święcie przekonany o własnym sukcesie. 94
  • Nie mylić z bajglem 19 maj 2019, 20:00 Czymże zasłużył się niewielki pokręcony kawałek ciasta, by w maju w grodzie Kraka fetowano jego święto? 96
  • 5 sposobów jak nie dać się okraść specom od technologii 19 maj 2019, 20:00 Złodzieje coraz częściej posługują się nowymi technologiami. Podpowiadamy, jak się przed nimi chronić. 97
  • Zrób sobie... Liroya 19 maj 2019, 20:00 Były raper Liroy ostatnio występuje w duecie z Kają Godek (nie mylić z Kayah). O czym razem śpiewają? 98

ZKDP - Nakład kontrolowany