Nad granicą wytrzymałości

Nad granicą wytrzymałości

Tadeusz Konwicki
Tadeusz Konwicki Źródło: archiwum prywatne
Od śmierci Tadeusza Konwickiego minęło niedawno pięć lat, a od chwili, kiedy wydał ostatnią książkę i postanowił więcej nie pisać – ćwierć wieku. A jednak i jego twórczość, i pamięć o nim są żywe jak w przypadku mało którego pisarza.

Wpadliśmy kiedyś z kolegą Januszem do kawiarni Czytelnika. To musiał być początek 2013 r., kiedy nie żyli już i Gustaw Holoubek, i Andrzej Łapicki – stolikowi kompani Tadeusza Konwickiego, nie żył też Henryk Bereza zasiedlający sąsiedni stolik, a Janusz nie był już naczelnym wydawnictwa Czytelnik. Konwicki siedział sam przy stoliku i na nasz widok poderwał się, wylewnie przywitał i coś zagadał, postał z nami dłuższą chwilę, a potem poszedł, bo już był po obiedzie.

Popatrzyliśmy na siebie z Januszem zdumieni, bo znaliśmy pana Tadeusza, ale poza „dzień dobry” i zdawkowe uprzejmości nasza znajomość z nim nie wykraczała. I nagle uświadomiliśmy sobie, że byliśmy chyba na tej sali ostatnimi ludźmi, jakich znał, że – młodsi o pokolenie od wszystkich wymienionych – zaświadczaliśmy jeszcze o ciągłości środowiska, bywalców kawiarni, grupy znajomych. Choć wydawało nam się, że Konwicki woli być sam przy stoliku, że nie chce mu się z nikim gadać i że dlatego chodzi po ulicy z oczami wlepionymi w chodnik, a także przychodzi na obiad najwcześniej, jak się dało, by móc wyjść, zanim zacznie się kawiarniany ruch. Niby więc chciał być sam, a jednak brakowało mu chyba ludzi. Potem widywałem go co pewien czas na Wiejskiej, on mówił jedno, dwa zdania, ja coś uprzejmie odpowiadałem, on pomykał w kierunku Nowego Światu, ja szedłem w swoją stronę.

Po miesiącach – to już pewnie był 2014 r. – zobaczyłem go, jak jakiś pomniejszony i skulony siedział na ławce na placu Trzech Krzyży przy ogrodzeniu Instytutu Głuchoniemych. Prawie nie było go widać zza paskudnego cementowego kosza na śmieci. Głowę miał opuszczoną, wyglądał słabo. To była pora jego powrotu z obiadu. Prawdę mówiąc, przeraziłem się, bo kilkadziesiąt metrów dalej, też w taki ciepły dzień, padł niedawno na chodnik Henio Bereza, a potem umarł w szpitalu. Zatrzymałem się, on podniósł głowę, słabo się uśmiechnął i powiedział, że wszystko w porządku. No to poszedłem dalej, i to było ostatnie z nim spotkanie.

A potem był już tylko pogrzeb pana Tadeusza na Powązkach Wojskowych w ponury styczniowy dzień pięć lat temu. Tłum ludzi ze środowiska literackiego i filmowego, okolicznościowe mowy, wszyscy smutni. Salwy karabinowe zrozumiałe, ale też brzmiące jako bolesny dysonans na pogrzebie człowieka, który radykalnie odciął się od swojej partyzanckiej młodości i motywów, które go do niej zaprowadziły („Powiem wam tylko, że wojna to wielka powszechna agonia” – pisał). Nie powiedział tego wprost, ale wiedziało się, że był pacyfistą. I chodzącą łagodnością. No i dopadła mnie ekipa TVP Kultura, żebym im powiedział coś okolicznościowego. Ale co można w takiej chwili… Parę zdawkowych zdań przełamujących wzruszenie uroczystością, kilka powierzchownych opinii o jego książkach, jakiś banał, że „powiedzieć dziś, że Tadeusz Konwicki był wybitnym pisarzem, to tak, jakby nic nie powiedzieć, bo wszyscy to wiedzą”. I powracający żal, że się nic ważnego nie powiedziało w ważnej chwili, bo brak refleksu, bo nerwy, bo depresyjna pogoda.

Artykuł został opublikowany w 10/2020 wydaniu tygodnika Wprost.

Archiwalne wydania tygodnika Wprost dostępne są w specjalnej ofercie WPROST PREMIUM oraz we wszystkich e-kioskach i w aplikacjach mobilnych App StoreGoogle Play.

 0

Spis treści tygodnika Wprost nr 10/2020 (1926)

  • Wpływowe1 mar 2020, 20:00Od wielu lat na 8 marca „Wprost” przygotowuje listę najbardziej wpływowych Polek. W tym roku na kolegium redakcyjnym długo się zastanawialiśmy, czy w dzisiejszych czasach tworzenie takiego zestawienia nie trąci seksizmem. Gdy przed laty...4
  • Niedyskrecje parlamentarne1 mar 2020, 20:00Pisałyśmy niedawno, że według nieoficjalnych informacji Mariusz Kamiński uprzedzał prezesa PiS Jarosława Kaczyńskiego, iż w oświadczeniu majątkowym Mariana Banasia, wówczas kandydata na szefa NIK, są – delikatnie mówiąc – pewne nieścisłości. Ale...8
  • 7 dni dookoła świata1 mar 2020, 20:00Kolumbia Zaminowana koka Kolumbijska mafia narkotykowa, jeden z największych dostawców kokainy do Europy, broni się przed zarządzoną przez władze likwidacją upraw koki. W tym roku zostanie zniszczonych 130 tys. ha upraw, niełatwo jednak...10
  • Obraz tygodnia1 mar 2020, 20:00Wygrani Polscy emeryci – im częściej wybory, tym więcej dodatkowych wypłat. Jest czternasta emerytura, będzie piętnastka, w zapowiedziach szesnastka… Przegrany Robert Lewandowski – pechowa kontuzja wyeliminowała go z gry na co...13
  • Trzeba wracać do poezji1 mar 2020, 20:00Premierowa sztuka „Lily” w Och-Teatrze to komedia kryminalna. Co w tej inscenizacji dominuje: komedia czy jednak kryminał? To jest fantastycznie wyważone. Na pierwszy rzut oka wydawałoby się, że zagmatwany wątek kryminalny jest...14
  • Kościół poza kontrolą1 mar 2020, 20:00Wierni protestują przeciwko działaniom abp. Leszka Głódzia – pisaliśmy we „Wprost” tydzień temu. Rodzi się pytanie: czy hierarcha powinien sam podać się do dymisji, czy też powinien zostać odwołany?16
  • Pozwem w aktywistę1 mar 2020, 20:00J erzy Kwaśniewski: „Zdecydowanie rekomenduję podjęcie przez Małopolski Urząd Wojewódzki działań procesowych przeciwko aktywistom i politykom zniesławiającym fałszywie region z wykorzystaniem m.in. fałszywych znaków drogowych i nierzetelnych...18
  • 50 Najbardziej wpływowych Polek1 mar 2020, 20:00„Wprost” – jak co roku na Dzień Kobiet – przygotował ranking najbardziej wpływowych Polek. Ostatni rok niewątpliwie należał do kobiet – choćby za sprawą Olgi Tokarczuk, która otrzymała najbardziej prestiżową nagrodę literacką na świecie.19
  • Luksus w chmurach1 mar 2020, 20:00Luksus, zapierające dech w piersiach widoki i bezwarunkowy relaks to codzienność mieszkańców ZŁOTEJ 44, apartamentowca zaprojektowanego przez światowej sławy architekta Daniela Libeskinda.31
  • Czas na rewolucję informatyczek1 mar 2020, 20:00Chcą zmieniać naszą codzienność. Ułatwiać codzienne zakupy, dbać o cyberbezpieczeństwo czy wprowadzać na ulice autonomiczne pojazdy. Polki podbijają świat IT coraz skuteczniej.32
  • Nie kandyduję na prymasa1 mar 2020, 20:00Najlepszym narzędziem do rozstrzygania spraw światopoglądowych jest referendum. Ale przy tym poziomie spartyjnienia państwa natychmiast zamieniłoby się ono w kolejny plebiscyt: PiS czy PO – mówi Szymon Hołownia.34
  • Pomnikoza1 mar 2020, 20:00W ładza stawia pomniki, kiedy nie ma nic ciekawszego do zaproponowania. Każe wtedy narodowi zanurzyć się w historię, celebrować wzruszenia, śnić sny o potędze. Tak mu zalecza kompleksy. Przesłanie tej władzy jest takie: mamy mieć...39
  • Zwycięstwo Kidawy oznacza wojnę na górze1 mar 2020, 20:00Zjednoczona Prawica jest najbardziej udanym projektem politycznym w historii polskiej demokracji parlamentarnej. Ktoś, kto chciałby rozbić ten projekt, musiałby być niespełna rozumu – mówi Adam Bielan, rzecznik sztabu Andrzeja Dudy.40
  • Komentokracja, czyli rządy gadających głów1 mar 2020, 20:00Zamiast informacji dostarczają nam narrację. Zamiast krytycznych analiz opartych na faktach proponują swoje opinie. Warszawska bańka mówi nam, jak żyć i co myśleć. Żyjemy w świecie komentokracji.44
  • Lisiczki mają dość1 mar 2020, 20:00Hostessing w Polsce to dziki rynek, na którym molestowanie seksualne uchodzi bezkarnie, a kobiety namawia się do milczenia. Dzięki rzecznikowi praw obywatelskich pojawiła się szansa na zmianę.48
  • Kiedy dzieci idą spać1 mar 2020, 20:007-letni Patryk i 11-letnia Angelika płakali, kiedy komornik opowiadał, jak jednemu dłużnikowi zabrał psa, a innemu papugę. Tak wyglądała egzekucja w domu państwa Kornaków spod Mielca. Prowadził ją Marcin Musiał, który 11-letniej Zuzi z Libiąża...54
  • Polacy chcą luksusu1 mar 2020, 20:00Coraz częściej kupujemy luksusowe produkty, cenimy unikalność i jesteśmy otwarci na nowinki technologiczne, również w segmencie biżuterii – mówi Radosław Jakociuk, prezes firmy W.KRUK, najstarszej polskiej firmy jubilerskiej.60
  • Śląskie Orły nagrodzone1 mar 2020, 20:00W zeszłym tygodniu w Chorzowie odbyła się uroczysta gala rozdania Orłów Wprost. Po Wielkopolsce i Opolskiem tym razem wyróżniliśmy najlepsze śląskie firmy.64
  • Pieniądze i technologia1 mar 2020, 20:00Sztuczna inteligencja i nowoczesne technologie sprawiają, że rynek pożyczkowy staje się przyjaźniejszy dla klienta – uważa Bartosz Tomczyk, przewodniczący rady nadzorczej spółki Provema.66
  • know-how1 mar 2020, 20:00Włoskie dwa kółka M alaguti wchodzi do Polski z nowym modelem Dune X 125. Włoski producent motocykli chce wykorzystać rosnący w naszym kraju trend sprzedaży jednośladów o pojemności 125 cm sześc. Żeby nimi jeździć, nie trzeba mieć...67
  • Niepodległa Białoruś a polska racja stanu1 mar 2020, 20:00Pierwsza od 26 lat wizyta sekretarza stanu USA w Mińsku może świadczyć o tym, że Waszyngton poważnie obawia się anschlussu Białorusi przez Rosję. W Polsce wciąż brakuje odpowiedzi na pytanie, czy lepiej graniczyć na Bugu z suwerenną Białorusią,...68
  • Spór o Merkel1 mar 2020, 20:00Niemcy były, są i będą w przyszłości sąsiadem wysokiego ryzyka. Raz dlatego, że – jak dobrze wiadomo – są za duże i za silne jak na małą Europę, w związku z czym zbyt łatwo przychodzi im uprawianie politycznego dyktatu, jeśli...72
  • Piersi bez skazy1 mar 2020, 20:00Metoda umieszczania implantu „przez dziurkę od klucza” jest popularna wśród kobiet, które chcą mieć ładne, naturalne piersi bez widocznej blizny – mówi dr Janusz Jaworowski z kliniki Timeless w Warszawie.74
  • Zatrzymać czas, odzyskać młodość1 mar 2020, 20:00To naprawdę możliwe. Rekomendujemy dwa skuteczne zabiegi dla pań, które marzą o cofnięciu lub zatrzymaniu wskazówek zegara. To radiofrekwencja mikroigłowa z vacuum oraz HIFU Aquadermie.76
  • Młodość w cieniu nienawiści1 mar 2020, 20:00„Sala samobójców. Hejter” to film aktualny, wyszarpany z rzeczywistości. Nominowany do Oscara za „Boże Ciało” Jan Komasa po raz kolejny patrzy na współczesną Polskę oczami młodych ludzi.78
  • Nad granicą wytrzymałości1 mar 2020, 20:00Od śmierci Tadeusza Konwickiego minęło niedawno pięć lat, a od chwili, kiedy wydał ostatnią książkę i postanowił więcej nie pisać – ćwierć wieku. A jednak i jego twórczość, i pamięć o nim są żywe jak w przypadku mało którego pisarza.82
  • Ćwiczenia z wolności1 mar 2020, 20:00Na tegorocznym Berlinale najmocniejsze okazały się filmy z Europy Wschodniej, m.in. „Szarlatan” Agnieszki Holland.86
  • Polskie „Przeminęło z wiatrem”1 mar 2020, 20:00Lata lecą, ale na arcydzieło Jerzego Antczaka nie działa upływ czasu. Do Telewizji Polskiej powraca odrestaurowany cyfrowo serial „Noce i dnie”. Ekranizacja klasycznego dzieła Marii Dąbrowskiej emanuje zaraźliwą energią dzięki wybitnej kreacji...88
  • Film1 mar 2020, 20:00Kłamstwa ekranu Jestem aktorką, nie możecie ode mnie wymagać szczerości – mówi główna bohaterka „Prawdy”. W filmie Hirokazu Koreedy Catherine Deneuve wcieliła się w legendę francuskiego kina. Zadziorną i inteligentną,...89
  • Muzyka1 mar 2020, 20:00Starość księcia ciemności Czas nie obchodzi się z mistrzem dobrze. Z powodu stanu zdrowia cierpiący na chorobę Parkinsona Ozzy Osbourne odwołał trasę koncertową, a album „Ordinary Man”, który miał być pogodnym wyjściem muzyka do...90
  • Kalejdoskop1 mar 2020, 20:00Kocie życie Kot to piękny diabeł” – pisał Charles Bukowski. Bukowski, wiadomo, „ćma barowa”, seks, alkohol, pety, obsesje, wulgaryzmy. Ale że koty? Tymczasem w wydanym kilka lat temu tomie (tomiku) „O kotach”, sumującym teksty...91
  • Książka1 mar 2020, 20:00Upadek Gileadu To się musiało stać. „Opowieść podręcznej” wybitnej kanadyjskiej pisarki Margaret Atwood przed laty zdobyła rozgłos, ale dopiero przerobiona na świetny serial sprawiła, że autorka zyskała ogólnoświatową sławę....92
  • Wielka czytelnia1 mar 2020, 20:00Chciałbym kupić »Dziennik kubański« dla mojego przyjaciela, który nie może tego zrobić, ponieważ jest niestety chwilowo pozbawiony wolności, ale jest Pana wielkim fanem i poprosił mnie na widzeniu, żebym mu kupił”.94
  • Tygiel pracowniczy1 mar 2020, 20:00Coworking podbija polski rynek. Praca we wspólnych przestrzeniach biurowych nie jest już rozwiązaniem tylko dla freelancerów, którzy nie znoszą opcji „home office”.96
  • Ewa Kasprzyk: Cenię Meryl Streep i Krystynę Jandę1 mar 2020, 20:00W aktorstwie ważny jest kręgosłup moralny, etyka i zawodowa rzetelność oraz talent. Wszystkie te cechy odnajduję u obu pań.99
  • Loża VIP CAVALIADA – składnik udanego biznesu1 mar 2020, 20:00Loże VIP podczas CAVALIADY to znakomite miejsce na spotkania biznesowe. Komfortowa przestrzeń do tego, by przy lampce wina, wśród sportowych emocji i tętentu koni, porozmawiać o tym, co dla naszego biznesu najlepsze.100
  • Tatarski przysmak1 mar 2020, 20:00Bywa, że potrawy tatarskie kojarzą się tylko z tatarem, bo tak nazywamy befsztyk z surowej wołowiny. Oto porcja wiedzy na temat tradycji kulinarnych polskich Tatarów.102
  • Podwodny ogród w M31 mar 2020, 20:00Wywodzący się z Azji i coraz popularniejszy w Polsce aquascaping to sztuka aranżacji akwariów. Pasjonaci tworzą podwodne dzieła sztuki, które mogą stanowić istotny element wystroju wnętrza.103
  • Trendy miesiąca1 mar 2020, 20:00Wydziergaj sobie kieckę Jeśli na dnie szuflady wciąż macie jakieś szydełko albo znacie kogoś, kto zdecydowanie lepiej nim operuje – pora odnowić znajomość i poprosić o wydzierganie sukienki. Najlepiej długiej, do kostek. Ewentualnie...104
  • Zrób sobie… Kamińskiego1 mar 2020, 20:00Wygrażanie Marianowi, podkładanie świń Olkowi, uwodzenie pań z Platformy w ramach wyrabiania normy. Całą listę takich dań oferuje tani drań.106