Charakterny zwierz

Charakterny zwierz

Ludzie, małpy, psy i koty, a nawet bezkręgowce – kraby, muszki owocowe i pająki – mają „charakter” – twierdzi prof. Alison Bell z University of Illinois. Bez osobowości nie mogłaby działać naturalna selekcja.
Jedynie istnieniem osobowości można wytłumaczyć różnice w zachowaniu cierników. Osobniki odważne, niezrażone obecnością drapieżnika penetrują akwarium w poszukiwaniu pokarmu, tchórzliwe zamierają w bezruchu, nawet jeśli głód skręca im kiszki. Także inne zwierzęta obdarzone odwagą są bardziej agresywne w walce o rozmaite dobra. A agresywne osobniki są także bardziej aktywne, ciekawsze nowości i bardziej towarzyskie niż ich bojaźliwi krewniacy. Odwaga i tchórzliwość rozwijają się w odpowiedzi na  warunki środowiska: m.in.rodzaj opieki, jaką w młodym wieku zwierzę jest otoczone przez rodziców, oraz obecność drapieżników. Badane przez prof. Bell cierniki zamieszkujące stawy są mniej strachliwe niż te, które urodziły się w strumieniu. W stawie drapieżniki są większym zagrożeniem i trzeba się nauczyć funkcjonować mimo ryzyka pożarcia przez większą rybę.

Osobowość u zwierząt jest czymś więcej niż tylko wyuczoną reakcją na środowisko, gdyż wytrenowane zachowanie może być szybko zapomniane. Przybywa też dowodów na to, że charakter jest dziedziczony po rodzicach. Dr Niels Dingemanse z Max Planck Institute for Ornithology twierdzi, że  odwaga lub jej brak może się wiązać z ekspresją wielu genów. Ich działanie ujawnia się w zależności od tego, czy populacja jest dziesiątkowana przez drapieżniki, czy też żyje we względnym spokoju.

Nawet mszyca (szkodnik, o którego istnieniu boleśnie przekonują się każdego lata miłośnicy ogrodnictwa) może w takich samych warunkach zachować się inaczej niż jej siostry. W obliczu śmiertelnego zagrożenia, a takim jest dla mszyc biedronka, część mszyc spada z liścia, a część na  nim pozostaje. Owady nie zmieniają raz obranej strategii. Czy można powiedzieć, że mamy do czynienia z insektem odważnym i tchórzliwym? Nie  wszyscy uczestnicy konferencji, która odbyła się w grudniu 2009 r. w  Oksfordzie, podczas której zaprezentowano wyniki tych obserwacji, zgadzali się z taką interpretacją.

Trudno cokolwiek zarzucić wnioskom etologa Denisa Reale’a z University of Quebec, który prowadził badania genetyczne na owcach kanadyjskich. W czasie znakowania niektóre zwierzęta były bardzo płochliwe i stawiały opór, inne nie reagowały tak nerwowo. Owce co roku musiały mieć założony nowy znacznik i okazało się, że osobniki potulne zachowywały się łagodnie także w następnych latach. Początkowo Reale nie traktował tego spostrzeżenia poważnie, ale okazało się, że wiążą się z nim także inne prawidłowości. Najbardziej agresywne samce bardzo wcześnie płodziły potomstwo. Zostawały ojcami nawet w wieku 2-3 lat, ale rzadko dożywały dziewiątego roku życia. Łagodne barany zaczynały się rozmnażać dopiero jako pięcio-, sześciolatki i żyły znacznie dłużej. W dojrzałym wieku, mimo braku temperamentu przywódcy, dominowały wśród owiec. Z ewolucyjnego punktu widzenia osiągały podobny sukces, bo miały tyle samo potomków co samce agresywne. Dowodów na  istnienie cech osobowości dostarczyły także obserwacje ptaków. Jako modelowy gatunek posłużyła sikora bogatka. Piet Drent z Netherlands Institute of Ecology śledził relacje wśród sikor, porównywał zachowanie rodziców z zachowaniem ich potomstwa i analizował DNA osobników. Większość tych ptaków spędza życie w tym samym lesie. Drent przez pięć lat obserwował całą ptasią populację, odnotowując stan zdrowia i sukces rozrodczy każdej sikory z osobna. Niektóre z nich były przenoszone do  laboratorium, gdzie testowano ich reakcje na obcy przedmiot lub na  otwarte drzwiczki klatki. Okazało się, że sikory mają stabilnecechy osobowości. Odważne szybko badają nowe przedmioty i eksplorują nowe miejsca. Lękliwe potrzebują na to więcej czasu. Osobowość ptaków miała istotny wpływ na ich przeżywalność. W latach chudych odważne samice miały większe szanse na przeżycie niż lękliwe. Wśród samców było odwrotnie – bojaźliwe radziły sobie lepiej niż odważne. Mimo to z  wykarmieniem piskląt najlepiej dawały sobie radę ptaki o pośredniej osobowości, bo okazało się, że szybciej przystosowują się do zmian niż  przebojowe i skrajnie nieśmiałe.

Co roku sikory rywalizują o terytorium. Odważne i agresywne zwykle zwyciężają. Jeśli jednak przegrają, kończą na dole ptasiej drabiny społecznej i często migrują do innych miejsc, gdzie stają się numerem jeden. Jeśli w populacji jest wiele ptaków lękliwych, kilka odważnych wiedzie prym. Natomiast w tłumie odważnych nie ustają potyczki i w efekcie wiele ptaków opuszcza teren. Z czasem dominują tam mniej krewkie osobniki. W ten sposób żadna z osobowości nie znika z populacji.

Renée Duckworth, ekolog ewolucyjny z Uniwersytetu Harvarda, sprawdzała, czy istnienie odmiennych osobowości może przynosić korzyści całemu gatunkowi. Obiektem jej badań były krewniaki naszych drozdów –  błękitniki meksykańskie. Ptaki te są w różnym stopniu agresywne. Podstawą oceny tejcechy jest to, jak często atakują nadobniczkę drzewną, która naruszy ich terytorium. Bardziej agresywne samce zwyciężają w  walce o lokum, jednak mają poważną wadę – są gorszymi ojcami. I choć umieją zająć terytorium, ich sukces zostaje zaprzepaszczony, gdyż mniej przebojowe potrafią wykarmić więcej piskląt. Gdy jednak trzeba się przenieść na nowe tereny, skuteczniejsze są osobniki agresywne. I tu także naturze opłaca się utrzymać oba typy osobowości albo obie strategie zachowania.

Sceptycy uważają, że słowo „osobowość" to w  przypadku zwierząt nadużycie. Wolą indywidualne różnice nazywać temperamentem lub po prostu różnorodnością zachowań, by uniknąć zarzutu antropomorfizacji zwierząt. Czy słusznie? Gdzie zaczyna się osobowość na  miarę człowieka, a gdzie kończy jej mniej doskonała wersja zwana różnorodnością zachowań? W ciągu ostatnich 500 tys. lat rodzaj Homo podwoił rozmiary mózgu, ale początki naszej psychiki mają jeszcze dłuższą historię. Za funkcjonowanie ludzkiej świadomości najprawdopodobniej odpowiada około tysiąca genów. A może wielokrotnie więcej. Jak na ironię, poszukiwanie ewolucyjnych przyczyn odmiennych zachowań zwierząt może pomóc odpowiedzieć na pytanie, dlaczego ludzie mają tak niepowtarzalne osobowości.

Okładka tygodnika WPROST: 15/2010
Więcej możesz przeczytać w 15/2010 wydaniu tygodnika „Wprost”
Zamów w prenumeracie lub w wersji elektronicznej:
 0

Spis treści tygodnika Wprost nr 15/2010 (1419)

  • Nosimy po Was żałobę 11 kwi 2010 „Tutką” będzie bezpieczniej – powiedzieli w piątek Zbigniewowi Wassermannowi jego współpracownicy, gdy sprawdzali, którym samolotem będzie leciał do Smoleńska. Wassermann wsiadł do „tutki” za Jarosława Kaczyńskiego, który w ostatniej chwili... 7
  • Ta śmierć smoleńska 11 kwi 2010 Nigdy jeszcze w całych polskich dziejach nie zdarzyło się, by śmierć, by tragiczna katastrofa w jednej chwili zabijała wielką, liczną państwową reprezentację. 8
  • Pilot podjął tragiczną decyzję 11 kwi 2010 Pilot podjął tragiczną decyzję Członkami załogi samolotu prezydenckiego, który rozbił się pod Smoleńskiem, było czterech lotników 36. Specjalnego Pułku Lotnictwa Transportowego, oficerowie: kpt Arkadiusz Protasiuk, mjr Robert Grzywna, por. Artur Ziętek i chor. Andrzej... 10
  • Świat patrzy na polską żałobę 11 kwi 2010 Tragiczna śmierć najważniejszych polskich polityków natychmiast znalazła się na czołówkach światowych mediów. Kondolencje dla Polaków płyną ze wszystkich krajów. Polacy zjednoczeni w żałobie. 12
  • Zawsze byłam sobą - wywiad z Marią Kaczyńską 11 kwi 2010 Dwa dni przed tragedią rozmawiałem z Marią Kaczyńską. Nie wiedziałem, że będzie to Jej ostatnia wypowiedź dla mediów. Poprosiłem Żonę Prezydenta, by z czytelnikami „Wprost” podzieliła się refleksją na temat ostatnich lat spędzonych w Pałacu Prezydenckim. Jej słowa... 19
  • Teraz Polską rządzi marszałek Komorowski 11 kwi 2010 Zgodnie z konstytucją z chwilą śmierci prezydenta pełniącym obowiązki prezydenta został marszałek Sejmu Bronisław Komorowski. Przyspieszone wybory prezydenckie odbędą się najprawdopodobniej w czerwcu. 20
  • Jak agent Tomasz na gwiazdę polował 11 kwi 2010 „Tomasz twierdził, że powinnam mieć takiego faceta jak on” 22
  • „Czy” rządzi 11 kwi 2010 Czy podczas uroczystego obiadu w ambasadzie amerykańskiej w Pradze Tusk powinien pocałować Obamę: a) w rękę, b) w czoło, c) w inne miejsce ciała prezydenta USA? Jak wynika z najnowszego sondażu, 37 proc. respondentów uważa, że nasz premier powinien pocałować Obamę w rękę, 43... 26
  • Wspieramy demokrację (u siebie) 11 kwi 2010 Wspieramy demokrację (u siebie) Polski wymiar sprawiedliwości ułatwia represjonowanie członków demokratycznej opozycji na Białorusi – alarmują obrońcy praw człowieka. Polska strona bezrefleksyjnie przekazuje reżimowi Aleksandra Łukaszenki dane osobowe setek osób, które... 30
  • Wojna o odpady 11 kwi 2010 Wojna o odpady Polskie szpitale generują rocznie 30 tys. ton odpadów medycznych, które trzeba utylizować. Spalenie kilograma kosztuje nawet 25 zł. Unieszkodliwienie metodą alternatywną (autoklawowanie)– od kilkunastu groszy do złotówki. Tańszy sposób dopuszcza większość... 32
  • Praca za dyplom 11 kwi 2010 Jak znaleźć pracę po tak zwanym popularnym kierunku? To proste. Trzeba wybrać najlepszy wydział. Z naszą pomocą. 34
  • Zapytaj wprost - W polityce uroda nie pomaga 11 kwi 2010 Na 10 pytań czytelników internetowego wydania „Wprost” odpowiada Agnieszka Pomaska, posłanka PO 36
  • Poza schematem 11 kwi 2010 Jeszcze niedawno był to konserwatywny bastion białych mężczyzn w Stanach Zjednoczonych. Purytański duchowny John Harvard pewnie przewraca się w grobie, widząc, że założona przez niego uczelnia jest dziś rządzona przez... feministkę. 37
  • Rozmowa niepolityczna - Odrobina bestialstwa na co dzień 11 kwi 2010 Rozmowa z prof. Zygmuntem Baumanem, socjologiem i filozofem 39
  • Palić? Nie palić? Oto jest pytanie… 11 kwi 2010 Uwaga, to będzie autentyczna historia. W Sejmie debata. Gorąca dyskusja rozpala myśli parlamentarzystów do czerwoności. Palić? Nie palić? W szpitalach? W szkołach? Palarnie na dworcach czy może pod gołym niebem? Nerwowa atmosfera. Pytanie goni pytanie. Ktoś biegnie ukoić... 42
  • Oczekiwany koniec kryzysu 11 kwi 2010 Kryzys mija, ale bezrobocie pozostanie z nami przez długie lata. Dopiero w 2014 r. odczujemy w Polsce poprawę na rynku pracy, stopa bezrobocia spadnie poniżej 10 proc., a nasze zarobki znacząco wzrosną – twierdzą analitycy The Economist Intelligence Unit. Tygodnik... 44
  • Ożywienie przy wysokim bezrobociu 11 kwi 2010 Ożywienie przy wysokim bezrobociu Na dobre rozpoczął się globalny proces ożywienia gospodarczego, ale w najnowszym raporcie Międzynarodowej Organizacji Pracy (ILO) podano, że w 2010 r. średnie bezrobocie na świecie będzie tylko nieco niższe od rekordowej wartości tego... 45
  • Gdzie znajdą pracę wszyscy studenci 11 kwi 2010 Gdzie znajdą pracę wszyscy studenci Już wkrótce pracy będzie szukać 7 mln tegorocznych absolwentów chińskich uczelni. W 2011 r. ich liczba będzie jeszcze większa i wyniesie prawie 7,6 mln. 48
  • Nauczmy się korzystać z „50+” i „Lepszego startu” 11 kwi 2010 Jolanta Fedak, minister pracy i polityki społecznej – rozmowa „Wprost” 51
  • Firmy chcą zatrudniać 11 kwi 2010 Polski rynek pracy ma najlepsze prognozy zatrudnienia w całej Europie. W najbliższych miesiącach najwięcej ofert pracy pojawi się w sektorze publicznym i w handlu. 52
  • Absolwent na rynku 11 kwi 2010 W czwartym kwartale 2009 r. było w Polsce 216 tys. bezrobotnych absolwentów szkół wyższych – wynika z danych Głównego Urzędu Statystycznego. To o 50 proc. więcej niż rok wcześniej. 54
  • Hartowanie przez kryzys 11 kwi 2010 W 2009 r. Polak, który stracił pracę, poszukiwał nowego stanowiska przez ponad 8 miesięcy. W porównaniu z wcześniejszym okresem prosperity ten czas wydłużył się nawet o 6 miesięcy. 56
  • Praca zdalnie sterowana 11 kwi 2010 Telepraca w skali makro zmniejsza bezrobocie, w skali mikro przynosi oszczędności przedsiębiorstwom, a pracownikom zapewnia komfort i swobodę. 58
  • Dokąd zmierza Europa 11 kwi 2010 Co zmienił kryzys na europejskiej mapie gospodarczej, jak skutecznie rozwijać gospodarkę przez następne lata – to tematy debaty podczas Europejskiego Kongresu Gospodarczego 2010. 59
  • Chińskie przejście przez rzekę 11 kwi 2010 Chińskie przejście przez rzekę Eksporter numer jeden, najszybsza gospodarka globu, wreszcie największe wyzwanie dla amerykańskiej hegemonii w XXI w. Ostatnie 30 lat to bezprecedensowy awans cywilizacyjny i gospodarczy biednego i zacofanego Państwa Środka w fabrykę świata i... 60
  • Lubię Ruskich 11 kwi 2010 Bardzo często za granicą, gdy rozmawiam ze znajomymi po polsku, słyszę skierowane do mnie zapytanie: „Rosjanin? Tak?”. Dla świata zewnętrznego my, Słowianie, jesteśmy bardzo do siebie podobni. Jak Azjaci, których narodowości, język, a nawet zewnętrzny wygląd są... 63
  • Czas to pieniądz 11 kwi 2010 Polacy to naród oszczędny. Tak przynajmniej lubimy o sobie myśleć. Jeśli spojrzeć na tzw. stopę oszczędności, czyli odsetek przeznaczanych na nie dochodów, to na tle innych krajów rzeczywiście wypadamy nieźle. Niestety, regularnie odkłada pieniądze tylko co dziesiąty z nas. 64
  • Co dalej ze świadkiem koronnym 11 kwi 2010 Co trzeci świadek koronny wraca na drogę przestępstwa, z premedytacją oszukując państwo, które go chroni i utrzymuje. Prokuratura i policja nie mają żadnego pomysłu, jak temu zapobiec. W Polsce bezkrytycznie uznano, że ta instytucja się sprawdziła i nie trzeba w niej dokonywać... 69
  • Ciało samoczyszczące się 11 kwi 2010 Ciało samoczyszczące się Pozbądź się toksyn! Oczyść organizm po świątecznym obżarstwie! Takie zalecenia co roku pojawiają się wczesną wiosną. Niestety bezpiecznie i skutecznie możemy oczyścić jedynie skórę – od zewnątrz mydłem i wodą. Polecane metody oczyszczania od... 74
  • Kobiety z przeszłością 11 kwi 2010 Kobiety z przeszłością Systematycznie zwiększa się liczba kobiet, które nie poprzestają na jednym partnerze seksualnym na całe życie. Czy kobiety, które miały już kilkunastu czy kilkudziesięciu partnerów, mają szansę na stworzenie trwałego i udanego związku? 77
  • Ratunek dla nerek 11 kwi 2010 Ratunek dla nerek Aż 18 proc. Polaków może cierpieć na przewlekłą chorobę nerek. To wyjątkowo podstępne schorzenie, bo nie boli. Pierwsze symptomy (ból pleców), jeśli w ogóle wystąpią, wydają się nieistotne i nie są kojarzone z nerkami. Gdy dojdzie do niewydolności tego... 78
  • Homo żeglarz 11 kwi 2010 Rozmowa z prof. Thomasem Strasserem z Providence College na Rhode Island, odkrywcą paleolitycznych narzędzi na Krecie 80
  • Charakterny zwierz 11 kwi 2010 Ludzie, małpy, psy i koty, a nawet bezkręgowce – kraby, muszki owocowe i pająki – mają „charakter” – twierdzi prof. Alison Bell z University of Illinois. Bez osobowości nie mogłaby działać naturalna selekcja. 82
  • Polski towar eksportowy 11 kwi 2010 Nie Alicja Bachleda-Curuś i nie Iza Miko robią nam najlepszą reklamę. Polskę promują przede wszystkim śpiewacy operowi. Występują na najsłynniejszych scenach świata i zbierają same pozytywne recenzje. 84
  • Palmy opony 11 kwi 2010 Teatr Telewizji to trup na koturnach, bez komercyjnego potencjału, oglądany przez garstkę snobów? Nieprawda. Premierę „Prymasa w Komańczy” obejrzała rekordowa, ponaddwumilionowa widownia. 86
  • Bez ścian i ozdób 11 kwi 2010 Dla człowieka Zachodu ich pomysły są egzotyczne. Modernistyczną maksymę: „Mniej znaczy więcej”, doprowadzili do ekstremum: „Nic znaczy więcej”. Przestrzeń płynie, bo w ich budynkach ściany są ze szkła albo nie ma ich wcale. Tegoroczną nagrodę Pritzkera,... 88
  • Zbyt zdolny, by żyć 11 kwi 2010 W tym roku poznaliśmy jego niepublikowane nagrania, wkrótce będziemy mogli odkryć na nowo wszystkie jego albumy. Ale życie i śmierć Jimiego Hendriksa pozostają tajemnicą. 90
  • Wielkie grzebanie w życiorysach 11 kwi 2010 Wielkie grzebanie w życiorysach Moda na filmy biograficzne ma się świetnie – w końcu życie pisze najlepsze scenariusze. W ich poszukiwaniu twórcy sięgają już nie tylko po życiorysy mężów stanu i najsłynniejszych artystów, ale też nastoletnich piosenkarek i bezdomnych.... 93
  • Wyhamuj w Supraślu 11 kwi 2010 Ekologia, multi-kulti, slow food i slow life – wszystko to jest dziś modne. Ale w Supraślu jest codziennością. Wartą zakosztowania. 94
  • Niezłe Audi 11 kwi 2010 Niezłe Audi Lubię auta BMW za radość, jaką dają z jazdy. I dlatego nie lubię X1. 96
  • Kryterium uliczne 11 kwi 2010 Kryterium uliczne Krzysztof Skiba Ulica, podobnie jak upadająca spółka, nie ma dobrych notowań. Nawet gdy jest czysta, ma równy chodnik, a trawa obok jest ładnie przystrzyżona, i tak zawsze będzie w potocznym rozumieniu wylęgarnią wszystkiego, co najgorsze. Osoba „z... 97

ZKDP - Nakład kontrolowany