Myślenie

Myślenie

Dodano:   /  Zmieniono: 
Trwa bój o myślenie i o uniwersytety. Kontynuuję więc rozważania sprzed tygodnia mojej sąsiadki we „Wprost" Magdaleny Środy. Magda polemizowała ze zwolennikami upraktycznienia uniwersytetów. Wskazywała na fakt, że najlepiej przygotowany do każdej pracy jest ten, kto umie myśleć, a nie ten, kto wie. Pozwolę sobie posunąć się do sufitu i wspomnieć o cechach kultury europejskiej, spośród których najważniejszą jest myślenie. Leszek Kołakowski za szczególną cechę kultury europejskiej uważał zdolność do nieustającej samokrytyki. A to wymaga uznania, że myślenie jest najważniejsze.

Największe imperia rzymskie czy islamskie upadły, kiedy ludzie je zamieszkujący zatracili zdolność do twórczego myślenia. Inaczej: informatyk, który pisze program w zadanym celu, o lata świetlne różni się od informatyka, który wymyśla nowy program. W ostatnich dwóch dekadach pod względem wymyślania, czyli jak to się nazywa w nowomowie „innowacyjności", Europa dostarcza nieco poniżej 10 proc. światowego produktu. A europejskie (w tym polskie) wyższe uczelnie usilnie zabiegają, żeby ten procent jeszcze zmniejszyć. Oczywiście nie celowo, bo innowacyjność jest na wszystkich ustach i nie tylko z powodów finansowych, lecz także z racji zdumiewającego przestawienia się Europy na błędne tory.

Jeszcze niedawno wielcy filozofowie europejscy i wielcy pisarze, wymienię tylko Martina Heideggera i Louis-Ferdinanda Céline’a, zawzięcie krytykowali Amerykę, za mechanizację, odczłowieczenie, fordyzm, praktycyzm, pragmatyzm i niskie loty intelektualne. Mieli sporo racji, bo Ameryka rozpędu intelektualnego nabrała dopiero po II wojnie światowej nie bez udziału licznych europejskich emigrantów. Ale jak nabrała, tak do dzisiaj ten rozpęd utrzymuje. Europa natomiast jakby chciała naśladować Amerykę z czasów, które podlegały dawniej krytyce. Pragmatyzm, wdrożenia, student jako produkt gotowy do podjęcia ściśle określonej pracy. Nic dziwnego, że uniwersytety zwłaszcza, chociaż dotyczy to wszystkich uczelni i szkolnictwa, które nie ma charakteru ściśle zawodowego, przestają spełniać swoje zadanie.

A jakie to zadanie? Napisano na ten temat setki książek, ale spróbujmy je przedstawić w kilkunastu zdaniach. Najlepiej to zrobił jeden z ostatnich wielkich filozofów i zawzięty bojownik o rangę uniwersytetu (dla zainteresowanych – Michael Oakeshott), odróżniając myślenie techniczne od myślenia praktycznego. Myślenie techniczne (naturalnie niezbędne) polega na tym, że można się go zawsze nauczyć z podręcznika. Na podstawie instrukcji wiemy, jak wymienić worek w odkurzaczu, a na podstawie wiedzy technicznej inżynierowie potrafią zbudować most lub komputer. Dla mnie to czarna magia, ale w pełni doceniam ich kompetencje. Istnieje jednak myślenie praktyczne, którego tylko z podręczników nauczyć się nie można. Polega ono na tajemniczej umiejętności łączenia wiedzy, doświadczenia, inteligencji, intuicji, dobrego smaku, talentu i jeszcze innych elementów. Znajduje ono zastosowanie w kuchni – bo żadne porady nie zastąpią doświadczonego i utalentowanego kucharza, znajduje zastosowanie w uprawianiu ogrodu, bo nikt nie zastąpi osoby, która ma rękę do roślin. Znajduje ono także zastosowanie w polityce, której nie da się nauczyć z żadnego podręcznika. Dlatego też rola ekspertów zawsze będzie ograniczona. Mogą powiedzieć, że jak się do wody od razu doda soli, to się wolniej zagotuje, ale nie po co nam gotowana woda.

Myślenie praktyczne to, mówiąc wprost, myślenie jedyne, reszta jest zastosowaniem wymyślonych zasad do kolejnego „wdrożenia". A zatem to, co obserwujemy w Europie, to masowa, zorganizowana, celowa i bezsensowna ucieczka od myślenia. Dotyczy to procesu edukacyjnego od lat sześciu do trzydziestu (doktorat), dotyczy wielu dziedzin wiedzy, które chciałyby uchodzić za kopalnie myślenia technicznego, jak – przede wszystkim – ekonomia. Ekonomiści rozstają się z tym marzeniem, ale w mediach wciąż mamy ciągoty do myślenia technicznego typu: jak się podniesie wiek emerytalny, to będzie lepiej (lub gorzej). Kto się odważy powiedzieć, że jest to decyzja „na nosa", czyli ryzykowna, ale jak się zdaje, jedyna rozsądna, i że nie ma i nie będzie dowodu, że za 30 lat okaże się trafna. Jednak bez takich decyzji polityka ani życie społeczeństw nie są możliwe. Jeżeli w Europie myślenie (praktyczne) będzie się cieszyło coraz mniejszym szacunkiem, to w przeciwieństwie do Ameryki i innych krajów Europa stanie się zleceniobiorcą i wykonawcą pomysłów pochodzących skądinąd. Już się tak – i to całkiem szybko – dzieje. Już słyszymy, że europejskie uniwersytety nie są w stanie konkurować z najlepszymi amerykańskimi, a rozdział Nagród Nobla świadczy o tym dowodnie. Europa wie, że nie jest z nią najlepiej, ale wybiera na razie najgorsze możliwe wyjście, czyli bez-myślenie.

Więcej możesz przeczytać w 20/2012 wydaniu tygodnika e-Wprost.

Archiwalne wydania Wprost dostępne są w specjalnej ofercie WPROST PREMIUM oraz we wszystkich e-kioskach i w aplikacjach mobilnych App StoreGoogle Play.

 0

Spis treści tygodnika Wprost nr 20/2012 (1526)

  • Gorączka uderzyła 12 maj 2012, 23:45 Mówiąc wprost, tak dotąd nie było. A na pewno nie było po roku 1989. Piątkowe wydarzenia w Sejmie i pod Sejmem pokazują, że temperatura już nie rośnie, ale sięga zenitu. Jakby wielu osobom udzielił się klimat piłkarskiego starcia o... 4
  • Tydzień w skrócie 12 maj 2012, 23:45 Katastrofa rosyjskiego supersamolotuMiały być supermaszyna i superkontrakt, a jest wielki dramat.Najnowocześniejszy rosyjski samolot Suchoj Superjet 100 uderzył w środę w zbocze wulkanu na indonezyjskiej wyspie Jawa podczas promocyjnego lotu... 6
  • Między młotem a kowadłem 12 maj 2012, 23:45 Nie mamy pomysłu na Ukrainę. Po prawdzie nie ma go nikt w Europie, ale to my mamy na Wschodzie 45-milionowego sąsiada, którego historia właśnie bierze ostry wiraż. I nie ma mądrego, który wiedziałby, co jest za tym zakrętem.Polska w... 8
  • Tydzień kultury polskiej 12 maj 2012, 23:45 Kiedy piszę ten felieton, nie znam jeszcze zwycięzców Gdynia Film Festivalu. Państwo już znają. Jednak, jak widać, największe emocje wzbudził film „Jesteś Bogiem", traktujący o historii grupy Paktofonika i jej śp. lidera... 12
  • Trybunał Stanu? Proszę bardzo! 12 maj 2012, 23:45 Aleksander Kwaśniewski na razie do piaskownicy się nie wybiera, bo przedszkolem nazywa polską politykę. Ale jest gotów pomóc włożyć długie spodnie nawet Januszowi Palikotowi, który wysyła go przed Trybunał Stanu. Zuch, ale nie wódz. 14
  • Dokąd leci pilot 12 maj 2012, 23:45 Strategia Tuska zawiera się w jednym haśle: przeczekać zły czas. Tak samo jak konfrontację ze związkowcami. Potem utrzymać władzę w partii i walczyć o kolejną kadencję. 20
  • Piłką w okno 12 maj 2012, 23:45 Na horyzoncie wielkie sportowe wydarzenie. Pisze o nim europejska prasa. Piszą także niemieckie gazety. No właśnie – dziś chętnie porozmawiam o piłce. Podobnie jak miliony Europejczyków cieszę się z mistrzostw Europy, które... 24
  • Tusza i temperament. Proszę państwa, ten tramwaj dalej nie pojedzie 12 maj 2012, 23:45 Słynne słowa słynnej tramwajarki Henryki Krzywonos w słynnym już filmie Wajdy „Wałęsa” wypowie słynna celebrytka Dorota Wellman. 27
  • 30 lat "Wprost": 1982 12 maj 2012, 23:45 „Wprost” kończy w tym roku 30 lat. Podsumujemy ten czas cyklem publikacji o wydarzeniach i ludziach, którzy wywarli największy wpływ na życie Polaków. Dziś pierwsza opowieść. O roku 1982. 30
  • Hańba, hańba, zdrada, zdrada 12 maj 2012, 23:45 Z władzą się nie brata. Żadną. Bo politycy rzadko bywają normalni. Krzysztof Daukszewicz woli od nich death-metalowców i menelika Zygmusia, który na grobie brata kładzie trawkę z żubrówki, a butelkę sam osusza. 34
  • Miejsce mówi za ciebie 12 maj 2012, 23:45 Warszawskie knajpy Charlotte i Plan B dzieli tylko ściana, ale nie jest to bynajmniej przyjazne sąsiedztwo. Ich bywalcy od roku toczą z sobą zimną wojnę. Na ulicy prawie tego nie widać, ale w internecie wrze. Wkrótce pewnie konflikt umrze śmiercią naturalną. Jak moda na te... 40
  • Z „Koko, koko” nie jest spoko 12 maj 2012, 23:45 Śpiewają od blisko ćwierćwiecza, ale dopiero teraz poczuły moc sukcesu. I korzystają z niego. Wyrzuciły pomysłodawcę piosenki, z mediami nie chcą gadać. Jeśli już, to za pieniądze. 44
  • Co można zrobić za 2,6 mln zł? 12 maj 2012, 23:45 W młodości niezmiernie bawił mnie dowcip o warszawiaku, który przyjeżdżał do Zakopanego i prosił bacę o sprzedanie mu psa. Baca mówił, że chętnie, ale pies kosztuje dwa miliony. Po latach pies stawał się coraz starszy, ale baca ceny... 48
  • Myślenie 12 maj 2012, 23:45 Trwa bój o myślenie i o uniwersytety. Kontynuuję więc rozważania sprzed tygodnia mojej sąsiadki we „Wprost" Magdaleny Środy. Magda polemizowała ze zwolennikami upraktycznienia uniwersytetów. Wskazywała na fakt, że najlepiej... 50
  • Wojna polsko-ruska pod flagą biało-czerwoną 12 maj 2012, 23:45 Wrzucając Polskę i Rosję do jednego koszyka, prezydent UEFA Michel Platini stworzył wybuchowy koktajl. Eksplozja – 12 czerwca w Warszawie. Rosyjscy ultrasi mówią „Wprost”: jesteśmy gotowi na wszystko. 52
  • Putin 2.0 12 maj 2012, 23:45 Nowy stary prezydent wraca na Kreml. W rękach ma 11 dekretów, które odmienią Rosję, w sercu zaś miłość do wszystkich współobywateli. 56
  • Zemsta ludu 12 maj 2012, 23:45 Wygrana François Hollande’a we francuskich wyborach prezydenckich to koniec Unii Europejskiej, jaką znamy. Po dwóch latach politycy znów odbierają ją księgowym z Brukseli 60
  • Skandalicznie normalna 12 maj 2012, 23:45 François Hollande obiecywał w kampanii, że w odróżnieniu od Nicolasa Sarkozy’ego będzie „normalnym” prezydentem. Ale jego partnerka Valérie Trierweiler ma szansę zostać najbardziej nienormalną pierwszą damą – a w zasadzie partnerką – w dziejach... 64
  • Jak żyje więzień Tymoszenko 12 maj 2012, 23:45 Za ukraińskimi kratkami człowiek walczy o przetrwanie. Jeśli zdarzy się „nieszczęśliwy wypadek”, nie ma co liczyć na sprawiedliwość. Byli premierzy mają niewiele lepiej. 66
  • Seksmisja 12 maj 2012, 23:45 Były już „kobiety na traktory” i „kobiety na politechniki”. Na dziś hasło brzmi „kobiety do zarządów”. Deutsche Bank jako pierwsza firma w Polsce ogłasza, że do zarządzanej głównie przez mężczyzn branży bankowej chce wprowadzić więcej kobiet... 70
  • Polska ma być błękitną wyspą! 12 maj 2012, 23:45 Polska będzie łupkową potęgą – zdecydował rząd. Spółki skarbu państwa dostały rozkaz: wykonać! 74
  • I ty, Neczasie?! 12 maj 2012, 23:45 I ty, Neczasie?! – zawołał pewnie w ubiegłym tygodniu premier Donald Tusk na wieść, że premier Czech Petr Nečas dołączył do przywódców państw Europy Środkowej, którzy zrezygnowali z eksploatacji gazu z łupków. Kiedy w... 76
  • Facebookiem rządzą kobiety 12 maj 2012, 23:45 Mark Zuckerberg zarządza Facebookiem twardą ręką, ale już nie sam. Pomagają mu Priscilla Chan i Sheryl Sandberg. Ta druga zamieniła portal w maszynkę do zarabiania pieniędzy. 78
  • Węzeł brukselski 12 maj 2012, 23:45 Zwycięstwo Francois Hollande’a w prezydenckich wyborach we Francji już zdążyło zmienić retorykę, jaka dominowała na brukselskich salonach w sprawie kryzysu. Mario Monti, José Barroso, Mario Draghi zaczynają podobnie jak francuski... 80
  • Ranking szkół wyższych: dwa światy nauki 12 maj 2012, 23:45 Uniwersytet Medyczny w Łodzi i Collegium Civitas z Warszawy zwyciężyły w rankingu szkół wyższych „Wprost”. Nieco inna niż dotychczas metoda oceny promuje szkoły, które dbają o studentów i troszczą się o ich losy na konkurencyjnym rynku pracy. 81
  • Interes nie z tej Ziemi 12 maj 2012, 23:45 Rozpoczyna się druga faza podboju kosmosu – iście masowy, gorączkowy wyścig do dziewiczych pozaziemskich przestrzeni. I tym razem nie skończy się na pustych deklaracjach, bo stawka jak nigdy kusi inwestorów. Choć koszty tych ekspedycji będą słone, zyski pokryją je z... 94
  • Złe odruchy, dobre serce 12 maj 2012, 23:45 Doktor House odchodzi z telewizji. Po dziewięciu latach odkrywania najdziwniejszych chorób zostawia na całym świecie miliony fanów, niezdiagnozowanych pacjentów i… hipochondryków. 98
  • Mag anarchista 12 maj 2012, 23:45 „To pornografia” – mówi o swoich „Zagubionych dziewczętach” kultowy twórca komiksów Alan Moore. I jak zwykle prowokuje, bo stworzył erotyczne opowieści nie tylko po to, żeby podniecać. 102
  • Bez reszty oddany 12 maj 2012, 23:45 Wnosi do polskiego kina świeżość. W filmach Leszka Dawida kipi energia, a bohaterowie nie godzą się na porażki. Jego „Jesteś Bogiem” o Magiku z grupy Paktofonika stał się wydarzeniem 37. Gdynia Film Festivalu. 104
  • Diablo ważna sprawa 12 maj 2012, 23:45 Najwyższy czas złożyć wniosek o urlop: w tym tygodniu światowa premiera "Diablo III", gry oczekiwanej od ponad dekady. Już czuć zapach siarki i milionów dolarów. 106
  • Szum wodospadu 12 maj 2012, 23:45 W zakładzie fryzjerskim u Stefana, w naszej podwarszawskiej mieścinie. Drewniana budka, jak muzeum z dawnych lat, pełna pożółkłych wycinków z gazet i luster pociemniałych od twarzy ludzi, którzy za długo oglądali egzekucję swoich... 112
  • Gra w krótkiego 12 maj 2012, 23:45 Bardzo dawno temu grałem zawodowo w pokera. Kilka lat nie rozstawałem się z kartami, szczęście mi dopisywało, więc żyłem jak pączek w maśle. Gdy zrozumiałem, że mogę już niczego więcej w życiu nie zrobić, bo gra pochłania mnie... 113
  • Cały naród buduje swoją eurostradę 12 maj 2012, 23:45 Starcom łza się w oku zakręciła… Chodzi oczywiście o gospodarską wizytę ministra promocji idei autostrad w Polsce Sławomira Nowaka. Strapiony opóźnieniami na froncie robót na A2 minister zapowiedział. „Broni nie składamy.... 113
  • Ostatnie słowo 12 maj 2012, 23:45 Ostatnie słowo odgrywa coraz większą rolę w otaczającej nas przyrodzie. Wydaje się, że jego posiadanie jest atrakcyjne, co najmniej tak jak posiadanie nowego porsche. W wielu toczonych dziś sporach nie jest istotne, kto ma rację, ale to,... 114