Zespół badaczy z Uniwersytetu Warszawskiego, Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej w Lublinie oraz Speleoklubu Beskidzkiego odkrył w Polsce jeden z najmłodszych znanych skamieniałości tych zwierząt. Wyniki badań opisano w magazynie naukowym „Acta Geologica Polonica”.
Ichtiozaury miały opływowe ciała, a ich kończyny były przekształcone w płetwy – to pozwalało im poruszać się w wodzie podobnie jak rybom czy współczesnym waleniom. W dawnej kopalni fosforytów w Annopolu naukowcy odnaleźli fragmenty czaszki ichtiozaura, które pozostawały w skale od około 100 milionów lat. Obszar ten znajduje się dziś w Górach Świętokrzyskich.
Jak wydobywano skamieniałość?
Tradycyjne wykopaliska nie były możliwe, więc badacze przeprowadzili dokładną dokumentację w podziemnym korytarzu nieczynnej kopalni. W przekroju skały widać było zęby osadzone w zębodołach, szczeliny między kośćmi przedszczękowymi oraz maleńkie otwory – pozostałości po kanałach nerwowych i naczyniach krwionośnych. To pozwoliło odtworzyć szczegóły budowy anatomicznej pradawnego stwora.
Charakterystyczny kształt kości i niemal prostokątne korzenie zębów wskazywały, że odkryty osobnik był przedstawicielem platypterygów – dużych drapieżnych ichtiozaurów żyjących w kredzie.
Ostatnie dni ichtiozaurów w ciepłych morzach
Odkryty osobnik mierzył około siedmiu metrów i ważył od trzech do pięciu ton. Jego masywne, tępo zakończone zęby wskazują, że był groźnym drapieżnikiem, zdolnym do miażdżenia dużych kręgowców. Jak podaje portal naukawpolsce.pl, Platypteryg zajmował szczyt łańcucha pokarmowego, pełniąc w dawnych morzach rolę odpowiednika dzisiejszych orek.
Obszar dzisiejszego Annopola miliony lat temu pokrywało płytkie, ciepłe morze, w którym osadzały się szczątki organizmów znoszone przez prądy. Dzięki temu powstała wyjątkowo bogata warstwa kopalna. Po II wojnie światowej kopalnię zamknięto, ale ten teren nadal przyciąga badaczy i pasjonatów. Jeden ze speleologów, współautor badań, zauważył w 2009 roku w ścianie przekrój czaszki ichtiozaura. Skała, w której zachowała się czaszka, pochodzi z cenomanu – wczesnej części późnej kredy.
Schyłek morskich gigantów
Pod koniec cenomanu światowy ocean zmagał się z poważnymi zmianami środowiskowymi. Wzmożona aktywność wulkaniczna zwiększyła poziom CO₂ w atmosferze i podniosła temperaturę wód, które słabiej wiązały tlen. W rezultacie powstały rozległe strefy beztlenowe. Na takie warunki wyjątkowo wrażliwe były duże drapieżniki, jak ichtiozaury.
Dominować morza zaczęły rekiny z grupy lamniformów, lepiej przystosowane do zmieniających się warunków. Odkryty w Annopolu osobnik należał do jednych z ostatnich przedstawicieli swojej linii, być może obserwując kres epoki rybojaszczurów.
Czytaj też:
Kiedyś w tym miejscu chodziły dinozaury. To najpiękniejsza formacja skalna na świecieCzytaj też:
Przez lata się myliliśmy. Przełom w wiedzy o dinozaurach