Wprost

Barokowa fasada Bazyliki św. Apolinarego wyrasta niedaleko rzymskiego Piazza Navona. W kryptach kościoła spoczywają kości męczenników i świętych, dostojników Kościoła i uczonych. Wśród nich znalazł się wielki sarkofag z białego marmuru, a na nim znane większości Włochów nazwisko: Enrico De Pedis.

Jeden z najokrutniejszych kryminalistów współczesnych Włoch, szef Bandy z Magliany, specjalizującej się w zabójstwach na zlecenie, handlu narkotykami, wymuszaniu haraczy, został w 1990 r. zastrzelony podczas mafijnych porachunków na placu Campo di’ Fiori. Jego zwłoki przez miesiąc spoczywały na rzymskim cmentarzu Campo Verano, by w końcu, w najgłębszej tajemnicy, znaleźć się w bazylice. I spoczywałyby tam spokojnie do dzisiaj,gdyby w 1997 r. komuś nie wypsnęło się zdanie o tym szczególnym grobie w obecności dociekliwych dziennikarzy telewizji RAI 3. We Włoszech zawrzało. Kryminalista pochowany w watykańskiej bazylice?!

---

Szybko się okazało, że miejsce pochówku zostało zaakceptowane m.in. przez rektora kościoła Pietra Vergarę, który niejasno tłumaczył, że De Pedis „okazał skruchę i zajął się dobroczynnością". Prasa była jednak przekonana, że dobroczynność polegała zapewne na pokaźnych donacjach na rzecz Kościoła.

Nie od dziś Banda z Magliany posądzana jest o liczne powiązania ze skandalami finansowymi Stolicy Apostolskiej. Czyżby więc De Pedis został uhonorowany tym szczególnym pochówkiem w zamian za swoje zasługi? Mnożą się kolejne hipotezy, tym liczniejsze, im wytrwalej milczy Stolica Apostolska. A że milczy programowo, nazbierało się trochę niewyjaśnionych wątków.

Wątek pierwszy: pewna nastolatka

22 czerwca 1983 r. 15-letnia Emanuela Orlandi wychodzi z domu na lekcję muzyki. Mieszka w Watykanie, gdzie jej ojciec jest wysokim urzędnikiem prefektury w Domu Papieskim. Szczupła, ciemnowłosa, niewysoka, o uroczym uśmiechu. Już nigdy nie wróci do domu. Jej zniknięcie stanie się jedną z największych zagadek współczesnych Włoch. Ostatni raz widziano ją w towarzystwie szczupłego, łysiejącego mężczyzny średniego wzrostu, gdy wsiadała z nim do bmw.

Portret pamięciowy mężczyzny sporządzony na podstawie zeznań świadków przypomina... Enrica De Pedisa. Policja jednak nie podejmuje tropu, twierdząc, że mafioso w tym czasie ukrywał się za granicą.

Jan Paweł II zwraca się do porywaczy o wypuszczenie watykańskiej obywatelki. Rodzice obwieszają Rzym plakatami z wizerunkiem córki. Zaczyna do nich wydzwaniać mężczyzna z angielskim akcentem, obiecując, że Emanuela zostanie zwolniona w zamian za wypuszczenie z więzienia Mehmeta Alego Agcy, który dwa lata wcześniej próbował zabić papieża. Na kilkunastu telefonach jednak kontakt się kończy. Kto dzwonił? Gang Szarych Wilków, do którego należał Agca? KGB albo Stasi, które podobno stały za zamachem?

Zdaniem niektórych śledczych portret psychologiczny osoby, która wydzwaniała do Orlandich, pasuje do arcybiskupa Paula Marcinkusa, ówczesnego szefa watykańskiego banku, dla niepoznaki zwanego Instytutem Dzieł Religijnych.

Zdaniem innych nawet jeśli dzwonił Marcinkus, nie chodziło wcale o zwolnienie Agcy, lecz o odwrócenie uwagi policji od istotnego wątku sprawy: watykańskich finansów. Któryś z niezidentyfikowanych rozmówców doniósł bowiem policji, że Emanuela została porwana, żeby jej ojciec milczał. Podejrzewano, że trafił na delikatne dokumenty, które wiązały Instytut Dzieł Religijnych z praniem pieniędzy mafii, m.in. dla kierowanej przez De Pedisa Bandy z Magliany.

Wątek drugi: wielkie pieniądze

W 1896 r. pewien przewidujący signore założył katolicki bank, który od patrona Mediolanu, św. Ambrożego, nazwał Banco Ambrosiano. Instytucja szybko się rozrastała, aż stała się drugim co do wielkości prywatnym bankiem Italii. Przez lata kandydaci do pracy w tym banku musieli okazywać świadectwo chrztu.

W 1981 r. wieloletni szef Banco Ambrosiano, Roberto Calvi, zostaje znaleziony powieszony pod mostem Blackfriars w Londynie. W każdej kieszeni ma po jednej cegle. Szybko okazuje się, że to nie było samobójstwo. Calvi znalazł się w Londynie tydzień wcześniej, gdy zgoliwszy wąsy i załatwiwszy sobie fałszywy paszport, z pomocą członków Bandy na styku kościoła i mafii. Były szef Instytutu Dzieł Religijnych arcybiskup Paul Marcinkus i „władca Rzymu" Enrico De Pedis z Magliany uciekł z Włoch w trakcie śledztwa w sprawie malwersacji finansowych Banco Ambrosiano. Kilka dni po jego śmierci bank ogłasza bankructwo. Wierzyciele zaczynają domagać się zwrotu pieniędzy, wielu przedstawia listy gwarancyjne sygnowane przez Watykan. Media szaleją.

Śledztwo wykazuje, że Instytut Dzieł Religijnych był nie tylko udziałowcem Banco Ambrosiano, lecz także współpracował z nim przy licznych interesach, m.in. przy finansowaniu fikcyjnych spółek zarejestrowanych na Panamie. Arcybiskup Marcinkus, szef Instytutu od 1971 r., deklaruje, że spłaci część zobowiązań Banco Ambrosiano, pod warunkiem że udział Watykanu w sprawie nie będzie analizowany. To podwójne zabezpieczenie, bo na mocy traktatów laterańskich Marcinkus, mieszkający w Watykanie, nie musi odpowiadać karnie przed włoskimi władzami. I nie odpowiada. Spokojnie prezesuje Instytutowi aż do 1989 r., kiedy wyjeżdża na emeryturę do Chicago.

Może i lepiej, że Instytut Dzieł Religijnych zdystansował się od sprawy, bo właśnie się okazuje, że Banco Ambrosiano uczestniczył również w spekulacjach związanych z mafijnymi pieniędzmi, że prowadził interesy dzięki poparciu potężnej włoskiej loży masońskiej Propaganda Due, której Calvi był aktywnym członkiem. Co prawda finansował również zbożne dzieła, np. polską „Solidarność", lecz pieniądze wpływały i wypływały stamtąd tajnymi kanałami.

Zabójstwa Calviego nie wyjaśniono do dziś, tropy prowadzące do mafii i do masonerii okazały się nieprawdziwe.

Wątek trzeci: tajemniczy purpurat

Co jakiś czas jak refren w sprawie De Pedisa powraca nazwisko arcybiskupa Marcinkusa. Po raz kolejny pada ono z ust Sabriny Minardi, wieloletniej kochanki herszta mafii, która zeznaje policji w 2008 r., że to właśnie na rozkaz Marcinkusa De Pedis porwał Emanuelę. Kobieta, która jest świadkiem koronnym w tej sprawie, zeznała, że wraz z narzeczonym przekazali dziewczynę wysokiemu urzędnikowi kościelnemu, który przyjechał na spotkanie mercedesem z tablicami rejestracyjnymi Watykanu. Jej zdaniem ów urzędnik podobny był do Marcinkusa. Według Minardi niedługo potem De Pedis poderżnął Emanueli gardło, zapakował jej ciało do plastikowego worka i zalał betonem gdzieś w miejscowości Torvaianica.

Zdaniem Minardi właśnie w podziękowaniu za to porwanie i morderstwo De Pedis został uhonorowany miejscem spoczynku w kościele watykańskim. Znowu więc stoimy przy tym grobie. Jednak to jeszcze nie koniec.

Wątek czwarty: co kryje się w grobie?

W lipcu 2005 r. ktoś dzwoni do programu „Chi l’ha visto", odpowiednika polskiego „Ktokolwiek widział, ktokolwiek wie”. „Jeśli chcecie wiedzieć, co się stało z Emanuelą, zajrzyjcie do grobu De Pedisa” – mówi. Zaczynają się domysły. Czyżby szczątki porwanej znajdowały się w trumnie porywacza?

Kościół jest przeciwny otwieraniu grobu. Zmarłych nie powinno się niepokoić, zwłaszcza opierając się na anonimowych doniesieniach. Zaczyna się ogólnowłoska dyskusja, w której musi wypowiedzieć się każdy. Kościół to przychyla się do pomysłu przenoszenia zwłok Renatina w mniej prestiżowe miejsce, to się wycofuje.

– Trzeba to wyjaśnić – stwierdza papież Benedykt XVI tuż przed Wielkanocą 2012 r. Kilka dni temu jego wypowiedź tłumaczył dyrektor Biura Prasowego Stolicy Apostolskiej, ksiądz Federico Lombardi: – Jeśli prowadzące dochodzenie organa śledcze uznają za przydatne lub konieczne złożenie wniosku w Watykanie o przeprowadzenie nowych przesłuchań, mogą to uczynić w każdej chwili, spotkają się z odpowiednią współpracą. Zaraz jednak dorzuca: – W Watykanie nie ma żadnych sekretów do ujawnienia.

Na czym więc stoimy? Watykan w porozumieniu z władzami włoskimi twierdzi, że jeśli żadna ze stron się nie rozmyśli, do końca maja ciało De Pedisa spocznie na cmentarzu Prima Porta, a zawartość jego grobu zostanie sprawdzona. Co uda się tam znaleźć?

Dziennikarz Pino Nicotri przekonuje, że Emanuela została wykorzystana seksualnie przez wysoko postawioną osobę z Watykanu, a potem zamordowana. Żeby zatuszować sprawę, Watykan miał kierować uwagę mediów i śledczych na inne tory. Właśnie te związane z zamachem na papieża i te dotyczące gangstera De Pedisa.

Włochy zamarły w oczekiwaniu.