Najczęstszym kryterium wyboru audytora w naszym kraju jest wciąż cena. Jeżeli na firmie ciąży obowiązek wykonania audytu zewnętrznego, traktowany jest on jako zło konieczne i zazwyczaj zarząd stara się przeprowadzić go jak najniższym kosztem. Jeśli nie ma takiego obowiązku, często badanie takie jest pojmowane jako fanaberia albo coś, co samo w sobie (niezależnie od jakości) pomoże poprawić sytuację firmy na rynku. Wtedy liczy się, żeby audyt był po prostu wykonany i najlepiej, jeśli można to zrobić jak najtaniej.
Wyboru firmy audytorskiej nie powinniśmy jednak dokonywać pochopnie. Jeśli nie stać nas na usługi dużych firm mających dostęp do najlepszych narzędzi diagnostycznych i metod rozwiązywania problemów, możemy oczywiście sięgnąć po krajowych biegłych rewidentów. Zawsze pracują oni według reguł ustalonych w ustawie, regulaminów krajowej Izby Biegłych Rewidentów i - jeśli istnieje taka konieczność (przy badaniu sprawozdań w spółkach akcyjnych) - międzynarodowych standardów sprawozdawczości finansowej.
Spółki, którym zależy na wysokiej jakości badania i które skłonne są zapłacić dużo, żeby mieć pewność, że audyt przyniesie im korzyści (bo szukają na przykład poważnego inwestora), wybierają dziś najczęściej jedną z firm międzynarodowych z tzw. wielkiej czwórki (Deloitte, Ernst & Young, KPMG, PricewaterhouseCoopers), oferujących bardzo szeroką ofertę i dostęp do światowych rozwiązań. Oprócz podstawowego audytu finansowego prowadzą one wiele usług dodatkowych (audyty uzupełniające, doradztwo).
- W krajach z bardzo rozwiniętymi rynkami finansowymi większość raportów spółek giełdowych badana jest przez wielką czwórkę. Jest prawdopodobne, że podobną tendencję będziemy obserwować w przyszłości w Polsce
- mówi Krzysztof Wróbel z PwC.
Listy jednostek uprawnionych do przeprowadzania badań sprawozdań finansowych są publikowane i aktualizowane przez Krajową Radę Biegłych Rewidentów w Monitorze Polskim.
Pełne i najświeższe dane możemy uzyskać, kontaktując się z Krajową Izbą Biegłych Rewidentów. Listy uprawnionych (w podziale na regiony) są także na stronie internetowej tej organizacji - www.kibr.org.pl. Opinia wydana przez audytora niewątpliwie podnosi prestiż firmy. Nie wszystkich jednak na to stać i nie wszystkim jest to niezbędne. Rodzime firmy audytorskie (o referencje możemy zapytać w KIBR) świadczą tańsze usługi. W trakcie badania biegli służą także poradą i na pewno zapewnią nam rzetelną pomoc.
Firmy zazwyczaj wiedzą, jakiej wiedzy czy poprawienia jakich procesów potrzebują. Mogą nie znać konkretnych narzędzi, które należałoby zastosować, czy konkretnych metodologii wdrożeń, ale z reguły wiedzą, co szwankuje i jaka pomoc jest potrzebna. To już z pewnością nie te czasy, kiedy konsultant przynosił teczkę pełną gotowych rozwiązań.
Dzisiaj najlepsi, najbardziej odpowiedzialni fachowcy konstruują ofertę dopiero po wstępnym spotkaniu z potencjalnym klientem, będącym niczym innym jak konkretną dyskusją o niedomaganiach i potrzebach. Klient nie wybiera więc spośród gotowych ofert, ale raczej akceptuje (bądź nie) plan i sposób realizacji zaleceń zaproponowany mu indywidualnie przed doradcę. Ale nie zapominajmy, że akceptując ofertę, podpisuje także własne zobowiązanie do współpracy z doradcą w procesie realizacji jego zaleceń - bez tej współpracy żaden konsultant nie jest w stanie niczego w firmie zmienić.
Jak z nim wytrzymać?
Specjaliści za jeden z największych problemów pojawiających się w trakcie badania uważają brak odpowiedniego kontaktu z pracownikami audytowanej firmy. Obawiają się oni zazwyczaj "ewentualnych konsekwencji" i nie zgadzają na "przeszkadzanie im w pracy". Warto jednak zadbać o ich pozytywne nastawienie, ponieważ dobra atmosfera i sprawna współpraca rewidenta z pracownikami naszej firmy to podstawa szybkiego i rzetelnego prowadzenia badania.
Jeszcze przed rozpoczęciem prac przez członków zespołu badającego powinniśmy uzgodnić z nimi zakres i czas badania oraz wynagrodzenie. Usługą może być jedynie przegląd sprawozdania (trochę okrojone procedury), pełne badanie lub przeprowadzenie prac dotyczących wybranego zagadnienia, a nie wszystkich pozycji sprawozdania finansowego.
Inna sprawa, to stosunek wszystkich pracowników firmy do osób przeprowadzających badanie. Z natury rzeczy, jako kontrolujący, są oni ustawieni w mocno niekomfortowej sytuacji, zwłaszcza tam, gdzie ich rola, szczególnie w świadomości pracowników niższego szczebla, nie jest odpowiednio jasno zdefiniowana. Często zdarza się, że spotykają się z niechęcią lub wręcz wrogością, miewają utrudniony dostęp do dokumentów itd.
- W takich przypadkach przede wszystkim istotne jest odpowiednie nastawienie właścicieli, kadry kierowniczej i pozostałych pracowników do procesu audytu. Świadomość roli, jaką odgrywają audytorzy, pozytywna reakcja na ich komentarze i rekomendacje, otwartość na kooperację - to podstawy udanej współpracy - mówi Krzysztof Wróbel z PwC.
Rola audytorów bywa jednak niewdzięczna. Ich zadanie wiąże się przecież z zaglądaniem w wiele zakamarków, czytaniem dokumentów, zadawaniem pytań. W związku z tym nie darzy się ich przeważnie sympatią. I to nie tylko w przypadku, kiedy przedsiębiorstwo ma coś do ukrycia. Ludzka natura często buntuje się choćby przeciwko ciekawości innych.
Może więc trzeba unikać audytu, by zachować personel w dobrym nastroju?
- To postawienie problemu na głowie. Audyty są niezbędne. Pozwalają na bieżąco śledzić sytuację w firmie. Ich częste przeprowadzanie wpływa na przyzwyczajenia i akceptację konieczności kontroli, pomaga w samoorganizacji pracowników - uważa Wojciech Machała, wiceprezes firmy Golad.
- Jeśli audytor ma pomóc przedsiębiorcy, należy wybrać osobę, która ma odpowiednią wiedzę, doświadczenie i poradzi sobie z oceną zdarzeń gospodarczych dotyczących badanego podmiotu oraz ich zapisów w księgach
- uważa Beata Stefańska.
Joanna Niewiadomska
Bartłomiej Brzeziński, menedżer w dziale audytu Deloitte
Dobór firmy doradczej powinien być ściśle związany ze strategią rozwoju firmy: dojrzała, stabilna, ukierunkowana na lokalny rynek, bez planów szerszej ekspansji nie musi koniecznie sięgać po najdroższego audytora, bo nie przysporzy jej to raczej korzyści ekonomicznych, ekwiwalentnych do poniesionych kosztów. Firma zamierzająca działać na rynkach Unii Europejskiej niech zwróci się do takiego doradcy, który pomoże jej sporządzić sprawozdanie finansowe zgodne z Międzynarodowymi Standardami Sprawozdawczości Finansowej. A mając na względzie długoterminową współpracę z audytorem, byłoby też dobrze, by miał on swe oddziały w krajach, w których zamierzamy działać.
Z kolei spółka zamierzająca aktywnie działać na rynku finansowym, handlując np. opcjami, powinna rozważyć nawiązanie współpracy z doradcą mającym sprawny dział zarządzania ryzykiem finansowym. Przykłady można mnożyć - ważne jest, aby wybrany doradca miał ekspertów w dziedzinach, których firma dopiero się uczy i stopniowo rozwija. Łatwiej będzie ominąć rafy czyhające zwykle na niedoświadczonych.
Niestety, w praktyce firmy wybierają często mniej sprawdzonych konsultantów, kierując się własnymi ograniczeniami finansowymi, ale w tym scenariuszu narażają się na zagrożenie, że i oni sami i doradca będą się "uczyć na sobie" w trakcie realizacji danego projektu, popełniając nieuchronnie błędy i nienajlepiej wykorzystując zaangażowane zasoby. Właściwie dobrany doradca powinien być stale o "krok naprzód" w stosunku do klienta, i to nie pod względem wiedzy czy doświadczenia, ale pod względem rozumienia tego, co się na danym etapie współpracy dzieje, po to by mógł zawsze zapewnić optymalną pomoc doradczą.
Słownik
Audyt informatyczny - badanie kontrolujące legalność oprogramowania zainstalowanego w komputerach firmy. Jego efektem jest przyznanie kontrolowanej jednostce stosownego certyfikatu. Firmy poddają mu się dobrowolnie, najczęściej chcąc zweryfikować zasoby informatyczne lub upewnić się, czy nie zainstalowano w komputerach aplikacji
z nielegalnego źródła.
Za ile?
Dla wielu firm koszt usług audytorskich jest tak duży, że bardzo często
w ogóle z nich rezygnują. Możemy się jednak pocieszyć tym, że parę lat temu ceny usług firm audytorskich i doradczych były dużo wyższe. Podwyższenie progów, po przekroczeniu których powstaje obowiązek badania, spowodowało spadek popytu na tego typu usługi i oczywiście spadek cen.
Mimo to niełatwo jest znaleźć profesjonalistę, który podejmie zlecenie za nieduże pieniądze. Zwłaszcza w dużych miastach firmy audytorskie i działający indywidualnie biegli rewidenci cenią się bardzo wysoko.
Czy opłaca się zatrudnić specjalistów z firm mających siedziby na prowincji? W takim wypadku musimy im zapewnić lokum na czas trwania badania, a to może trwać i kosztować. Dlatego warto tę kwestię przemyśleć, skalkulować i rozważyć możliwość negocjacji z lokalnymi audytorami.
Krzysztof Wróbel z PricewaterhouseCoopers stwierdza: - Należy mieć świadomość, że jakość i dostęp do światowych rozwiązań i specjalistów kosztuje. Trudno, żeby na przykład nasza usługa została wyceniona na poziomie podobnym do małej lokalnej polskiej firmy audytorskiej nie oferującej tak dużego zakresu usług. Niewielkie spółki, które zlecają badanie tylko dlatego, że wymaga tego od nich ustawa, będą jednak nadal korzystać z tańszych rozwiązań.
Firmy audytorskie niechętnie podają ceny usług. Najczęściej słyszymy, że podlegają one negocjacjom. Na upust można zazwyczaj liczyć, jeśli oprócz podstawowego badania sprawozdania finansowego postanowimy dokupić dodatkowe usługi.
Przede wszystkim jednak koszt audytu zależy od skali działalności firmy, a co za tym idzie - liczby dokumentów, które muszą być zbadane. Zatem nawet małe przedsiębiorstwo, jeśli prowadzi ożywione interesy i zawiera wiele różnych transakcji, musi się liczyć ze sporymi wydatkami.
Cena zależeć może również od tego, jak długo biegły rewident współpracuje z daną organizacją. Im dłużej, tym większą mamy szansę na rabat. Prowadzenie badania w przedsiębiorstwie, które biegły rewident już poznał, wymaga od niego dużo mniej zaangażowania i wysiłku.
Należność za usługę badania sprawozdania finansowego często wyliczana jest wg średniego zryczałtowanego kosztu czasu pracy.
Oto przedziały cenowe niektórych usług audytorskich:
2000-4500 zł - bardzo tanio; w tej kwocie zmieścić się może badanie prowadzone przez samodzielnych biegłych rewidentów w mniejszych miastach,
5000-20000 zł ceny optymalne dla średnich przedsiębiorców; tyle możemy zapłacić za dokładną, szeroką analizę sfery finansów,
ponad 20000 zł ta kwota dotyczy dużych firm mających poważne zaniedbania i nieprawidłowości.
Podane ceny są kwotami netto, do których doliczyć musimy 22 proc. VAT.
Koszt badania stanowi koszt uzyskania przychodu zgodnie z ustawą o podatku dochodowym osób prawnych (Art. 22 ust 1).
Wyboru firmy audytorskiej nie powinniśmy jednak dokonywać pochopnie. Jeśli nie stać nas na usługi dużych firm mających dostęp do najlepszych narzędzi diagnostycznych i metod rozwiązywania problemów, możemy oczywiście sięgnąć po krajowych biegłych rewidentów. Zawsze pracują oni według reguł ustalonych w ustawie, regulaminów krajowej Izby Biegłych Rewidentów i - jeśli istnieje taka konieczność (przy badaniu sprawozdań w spółkach akcyjnych) - międzynarodowych standardów sprawozdawczości finansowej.
Spółki, którym zależy na wysokiej jakości badania i które skłonne są zapłacić dużo, żeby mieć pewność, że audyt przyniesie im korzyści (bo szukają na przykład poważnego inwestora), wybierają dziś najczęściej jedną z firm międzynarodowych z tzw. wielkiej czwórki (Deloitte, Ernst & Young, KPMG, PricewaterhouseCoopers), oferujących bardzo szeroką ofertę i dostęp do światowych rozwiązań. Oprócz podstawowego audytu finansowego prowadzą one wiele usług dodatkowych (audyty uzupełniające, doradztwo).
- W krajach z bardzo rozwiniętymi rynkami finansowymi większość raportów spółek giełdowych badana jest przez wielką czwórkę. Jest prawdopodobne, że podobną tendencję będziemy obserwować w przyszłości w Polsce
- mówi Krzysztof Wróbel z PwC.
Listy jednostek uprawnionych do przeprowadzania badań sprawozdań finansowych są publikowane i aktualizowane przez Krajową Radę Biegłych Rewidentów w Monitorze Polskim.
Pełne i najświeższe dane możemy uzyskać, kontaktując się z Krajową Izbą Biegłych Rewidentów. Listy uprawnionych (w podziale na regiony) są także na stronie internetowej tej organizacji - www.kibr.org.pl. Opinia wydana przez audytora niewątpliwie podnosi prestiż firmy. Nie wszystkich jednak na to stać i nie wszystkim jest to niezbędne. Rodzime firmy audytorskie (o referencje możemy zapytać w KIBR) świadczą tańsze usługi. W trakcie badania biegli służą także poradą i na pewno zapewnią nam rzetelną pomoc.
Firmy zazwyczaj wiedzą, jakiej wiedzy czy poprawienia jakich procesów potrzebują. Mogą nie znać konkretnych narzędzi, które należałoby zastosować, czy konkretnych metodologii wdrożeń, ale z reguły wiedzą, co szwankuje i jaka pomoc jest potrzebna. To już z pewnością nie te czasy, kiedy konsultant przynosił teczkę pełną gotowych rozwiązań.
Dzisiaj najlepsi, najbardziej odpowiedzialni fachowcy konstruują ofertę dopiero po wstępnym spotkaniu z potencjalnym klientem, będącym niczym innym jak konkretną dyskusją o niedomaganiach i potrzebach. Klient nie wybiera więc spośród gotowych ofert, ale raczej akceptuje (bądź nie) plan i sposób realizacji zaleceń zaproponowany mu indywidualnie przed doradcę. Ale nie zapominajmy, że akceptując ofertę, podpisuje także własne zobowiązanie do współpracy z doradcą w procesie realizacji jego zaleceń - bez tej współpracy żaden konsultant nie jest w stanie niczego w firmie zmienić.
Jak z nim wytrzymać?
Specjaliści za jeden z największych problemów pojawiających się w trakcie badania uważają brak odpowiedniego kontaktu z pracownikami audytowanej firmy. Obawiają się oni zazwyczaj "ewentualnych konsekwencji" i nie zgadzają na "przeszkadzanie im w pracy". Warto jednak zadbać o ich pozytywne nastawienie, ponieważ dobra atmosfera i sprawna współpraca rewidenta z pracownikami naszej firmy to podstawa szybkiego i rzetelnego prowadzenia badania.
Jeszcze przed rozpoczęciem prac przez członków zespołu badającego powinniśmy uzgodnić z nimi zakres i czas badania oraz wynagrodzenie. Usługą może być jedynie przegląd sprawozdania (trochę okrojone procedury), pełne badanie lub przeprowadzenie prac dotyczących wybranego zagadnienia, a nie wszystkich pozycji sprawozdania finansowego.
Inna sprawa, to stosunek wszystkich pracowników firmy do osób przeprowadzających badanie. Z natury rzeczy, jako kontrolujący, są oni ustawieni w mocno niekomfortowej sytuacji, zwłaszcza tam, gdzie ich rola, szczególnie w świadomości pracowników niższego szczebla, nie jest odpowiednio jasno zdefiniowana. Często zdarza się, że spotykają się z niechęcią lub wręcz wrogością, miewają utrudniony dostęp do dokumentów itd.
- W takich przypadkach przede wszystkim istotne jest odpowiednie nastawienie właścicieli, kadry kierowniczej i pozostałych pracowników do procesu audytu. Świadomość roli, jaką odgrywają audytorzy, pozytywna reakcja na ich komentarze i rekomendacje, otwartość na kooperację - to podstawy udanej współpracy - mówi Krzysztof Wróbel z PwC.
Rola audytorów bywa jednak niewdzięczna. Ich zadanie wiąże się przecież z zaglądaniem w wiele zakamarków, czytaniem dokumentów, zadawaniem pytań. W związku z tym nie darzy się ich przeważnie sympatią. I to nie tylko w przypadku, kiedy przedsiębiorstwo ma coś do ukrycia. Ludzka natura często buntuje się choćby przeciwko ciekawości innych.
Może więc trzeba unikać audytu, by zachować personel w dobrym nastroju?
- To postawienie problemu na głowie. Audyty są niezbędne. Pozwalają na bieżąco śledzić sytuację w firmie. Ich częste przeprowadzanie wpływa na przyzwyczajenia i akceptację konieczności kontroli, pomaga w samoorganizacji pracowników - uważa Wojciech Machała, wiceprezes firmy Golad.
- Jeśli audytor ma pomóc przedsiębiorcy, należy wybrać osobę, która ma odpowiednią wiedzę, doświadczenie i poradzi sobie z oceną zdarzeń gospodarczych dotyczących badanego podmiotu oraz ich zapisów w księgach
- uważa Beata Stefańska.
Joanna Niewiadomska
Bartłomiej Brzeziński, menedżer w dziale audytu Deloitte
Dobór firmy doradczej powinien być ściśle związany ze strategią rozwoju firmy: dojrzała, stabilna, ukierunkowana na lokalny rynek, bez planów szerszej ekspansji nie musi koniecznie sięgać po najdroższego audytora, bo nie przysporzy jej to raczej korzyści ekonomicznych, ekwiwalentnych do poniesionych kosztów. Firma zamierzająca działać na rynkach Unii Europejskiej niech zwróci się do takiego doradcy, który pomoże jej sporządzić sprawozdanie finansowe zgodne z Międzynarodowymi Standardami Sprawozdawczości Finansowej. A mając na względzie długoterminową współpracę z audytorem, byłoby też dobrze, by miał on swe oddziały w krajach, w których zamierzamy działać.
Z kolei spółka zamierzająca aktywnie działać na rynku finansowym, handlując np. opcjami, powinna rozważyć nawiązanie współpracy z doradcą mającym sprawny dział zarządzania ryzykiem finansowym. Przykłady można mnożyć - ważne jest, aby wybrany doradca miał ekspertów w dziedzinach, których firma dopiero się uczy i stopniowo rozwija. Łatwiej będzie ominąć rafy czyhające zwykle na niedoświadczonych.
Niestety, w praktyce firmy wybierają często mniej sprawdzonych konsultantów, kierując się własnymi ograniczeniami finansowymi, ale w tym scenariuszu narażają się na zagrożenie, że i oni sami i doradca będą się "uczyć na sobie" w trakcie realizacji danego projektu, popełniając nieuchronnie błędy i nienajlepiej wykorzystując zaangażowane zasoby. Właściwie dobrany doradca powinien być stale o "krok naprzód" w stosunku do klienta, i to nie pod względem wiedzy czy doświadczenia, ale pod względem rozumienia tego, co się na danym etapie współpracy dzieje, po to by mógł zawsze zapewnić optymalną pomoc doradczą.
Słownik
Audyt informatyczny - badanie kontrolujące legalność oprogramowania zainstalowanego w komputerach firmy. Jego efektem jest przyznanie kontrolowanej jednostce stosownego certyfikatu. Firmy poddają mu się dobrowolnie, najczęściej chcąc zweryfikować zasoby informatyczne lub upewnić się, czy nie zainstalowano w komputerach aplikacji
z nielegalnego źródła.
Za ile?
Dla wielu firm koszt usług audytorskich jest tak duży, że bardzo często
w ogóle z nich rezygnują. Możemy się jednak pocieszyć tym, że parę lat temu ceny usług firm audytorskich i doradczych były dużo wyższe. Podwyższenie progów, po przekroczeniu których powstaje obowiązek badania, spowodowało spadek popytu na tego typu usługi i oczywiście spadek cen.
Mimo to niełatwo jest znaleźć profesjonalistę, który podejmie zlecenie za nieduże pieniądze. Zwłaszcza w dużych miastach firmy audytorskie i działający indywidualnie biegli rewidenci cenią się bardzo wysoko.
Czy opłaca się zatrudnić specjalistów z firm mających siedziby na prowincji? W takim wypadku musimy im zapewnić lokum na czas trwania badania, a to może trwać i kosztować. Dlatego warto tę kwestię przemyśleć, skalkulować i rozważyć możliwość negocjacji z lokalnymi audytorami.
Krzysztof Wróbel z PricewaterhouseCoopers stwierdza: - Należy mieć świadomość, że jakość i dostęp do światowych rozwiązań i specjalistów kosztuje. Trudno, żeby na przykład nasza usługa została wyceniona na poziomie podobnym do małej lokalnej polskiej firmy audytorskiej nie oferującej tak dużego zakresu usług. Niewielkie spółki, które zlecają badanie tylko dlatego, że wymaga tego od nich ustawa, będą jednak nadal korzystać z tańszych rozwiązań.
Firmy audytorskie niechętnie podają ceny usług. Najczęściej słyszymy, że podlegają one negocjacjom. Na upust można zazwyczaj liczyć, jeśli oprócz podstawowego badania sprawozdania finansowego postanowimy dokupić dodatkowe usługi.
Przede wszystkim jednak koszt audytu zależy od skali działalności firmy, a co za tym idzie - liczby dokumentów, które muszą być zbadane. Zatem nawet małe przedsiębiorstwo, jeśli prowadzi ożywione interesy i zawiera wiele różnych transakcji, musi się liczyć ze sporymi wydatkami.
Cena zależeć może również od tego, jak długo biegły rewident współpracuje z daną organizacją. Im dłużej, tym większą mamy szansę na rabat. Prowadzenie badania w przedsiębiorstwie, które biegły rewident już poznał, wymaga od niego dużo mniej zaangażowania i wysiłku.
Należność za usługę badania sprawozdania finansowego często wyliczana jest wg średniego zryczałtowanego kosztu czasu pracy.
Oto przedziały cenowe niektórych usług audytorskich:
2000-4500 zł - bardzo tanio; w tej kwocie zmieścić się może badanie prowadzone przez samodzielnych biegłych rewidentów w mniejszych miastach,
5000-20000 zł ceny optymalne dla średnich przedsiębiorców; tyle możemy zapłacić za dokładną, szeroką analizę sfery finansów,
ponad 20000 zł ta kwota dotyczy dużych firm mających poważne zaniedbania i nieprawidłowości.
Podane ceny są kwotami netto, do których doliczyć musimy 22 proc. VAT.
Koszt badania stanowi koszt uzyskania przychodu zgodnie z ustawą o podatku dochodowym osób prawnych (Art. 22 ust 1).