W poszukiwaniu straconego sensu

W poszukiwaniu straconego sensu

Tegoroczny Festiwal w Gdyni zdominowali młodzi reżyserzy. Zaprezentowali świetne, dojrzałe filmy, w których stworzyli niepokojący portret kilku polskich pokoleń.

Urodzili się w latach 80., nie doświadczyli PRL-u, stanu wojennego, pustych półek w sklepach. Nie odczuli na własnej skórze hiperinflacji i zamętu po przełomie, a jako artyści – zapaści kinematografii pierwszej dekady wolności. Ale z punktu widzenia konsumentów gumy Turbo i pierwszej coca-coli byli świadkami transformacji i wiedzą, że porządek społeczny nie jest dany raz na zawsze. Obserwują kryzys, korporacyjną rzeczywistość umów śmieciowych, strach czasów terroryzmu. Umieją dostrzec bagaż posttransformacyjnych podziałów i uważnie rejestrują współczesność. Pogrążającą się w depresji, niestabilną, pełną przemocy. Tegoroczna edycja festiwalu w Gdyni należała do nich. O Złote Lwy walczyło siedem debiutów i dwa drugie filmy. Młodzi autorzy przyjechali tu już z nagrodami i sukcesami na zagranicznych festiwalach. „Zjednoczone stany miłości” w Berlinie, „Ostatnia rodzina” w Locarno, „Fale” w Karlowych Warach, „Wszystkie nieprzespane noce” na Sundance.

Krótkie filmy Kuby Czekaja i Grzegorza Zaricznego zjeździły pół globu, podobnie dokumenty Wojciecha Kasperskiego („Na granicy”), Michała Marczaka i Bartosza M. Kowalskiego. A „Plac zabaw” tego ostatniego na kilka dni przed polskim pokazem szturmem zdobył San Sebastian. Bo dla reżyserów tej generacji granice mają nikłe znaczenie. Ich punktem odniesienia jest kino europejskie i światowe. Kuba Czekaj swój pierwszy film „Baby Bump” zrobił dzięki weneckiemu Biennale College, Michał Marczak kończył studia w Stanach, Bartosz M. Kowalski w Paryżu. Ci artyści nie szukają po omacku. I choć podkreślają, że nie czują się częścią grupy, może łączy ich ta „światowość”? Każdy z nich ma wyraźną wizję kina i głęboką świadomość własnego stylu. I choć rejestrują inne aspekty rzeczywistości, ich precyzyjnie wyreżyserowane filmy pozostają w arcyciekawym dialogu.

Nuda nastolatków

O „Ostatniej rodzinie” głośno było długo przed gdyńskimi pokazami. „Zostań gościem rodziny Beksińskich” – krzyczał napis w zwiastunie. Ale reżyser Jan P. Matuszyński nie popłynął na fali kina biograficznego. Film jest autorską refleksją nad cierpieniem. Jego rytm wyznacza śmierć. Odchodzenie kolejnych członków rodziny. Ale i śmierć codzienna, która unosi się w powietrzu, nie pozwala o sobie zapomnieć. Reżyser śledzi losy Beksińskich od roku 1977. Tworzy gęsty, mroczny świat. W niewielkich mieszkaniach w bloku, wśród boazerii i meblościanek, zło staje się niemal namacalne. Cały niewypowiedziany ból, niezabliźnione rany, stłumione emocje. Obsesyjne nagrywanie wszystkiego kamerą VHS, kompulsje, fobie. Pozorny spokój Zdzisława staje się demoniczny. Zamyka drogę do jakiekolwiek oczyszczenia. A przecież psychologiczne problemy są zaraźliwe. Stają się kulą u nogi żony artysty. Wynosi je z domu Tomasz. – To te trzy postacie, opisane przez scenarzystę Roberta Bolestę, mnie zafascynowały – komentował Matuszyński. – Zdzisław, Tomasz, ale i często pomijana Zofia, którą chyba udało nam się w filmie wyciągnąć z cienia. Ci bohaterowie pozwolili stworzyć wyraziste role Andrzejowi Sewerynowi, świetnej Aleksandrze Koniecznej (tekst o aktorce na str. 122), Dawidowi Ogrodnikowi. „Ostatnia rodzina” to wiwisekcja bólu, która rozgrywa się w uniwersum ludzkiej psychiki. Ale w tej opartej na faktach historii odbija się również metamorfoza Polski: przemiany roli artysty, realia za oknem. W filmach autorów z roczników 80. czuje się bowiem wrażliwość społeczną. Świadomość tego, jak mocno o naszym życiu decydują kultura, sytuacja ekonomiczna, polityka.

Może dlatego tak chętnie portretują nastolatków – papierek lakmusowy naszego świata. Ich wstrząsający portret przedstawił Bartosz M. Kowalski w „Placu zabaw”. Troje dzieciaków w ostatni dzień szkoły podstawowej. Zaraz ma otworzyć się przed nimi nowy rozdział, gimnazjum. Ale od środka spala ich agresja. – To poważny problem społeczny. Nie umiemy sobie radzić z tą agresją, którą u dzieci nie nazywa się psychopatią, lecz zaburzeniami zachowań – tłumaczy mi reżyser. – Na Lubelszczyźnie nastolatek razem ze swoją dziewczyną morduje rodziców. W Nowym Targu troje młodych ludzi przywiązuje do samochodu psa i jeździ z nim po leśnych drogach, dopóki nie skona. We wsi pod Gorzowem Wielkopolskim mały chłopiec topi zwierzę w wannie. I nie są to pojedyncze historie świrów z TVN-owskiej „Uwagi”. Takie rzeczy dzieją się codziennie. Kowalski szuka korzeni zła, śledzi tropy. Jeden chłopiec droczy się z psem, inny nagle uderza ojca. Ktoś ma włączoną brutalną grę w pokoju. Ale czy takie obrazki wystarczą do diagnozy? W filmie nie ma psychologicznych wytrychów, łatwych uzasadnień. Uderza za to obezwładniająca nuda nastolatków. Nuda, która jest amoralna, łączy się ze stępieniem wrażliwości. Gdy krzywdzi się drugiego człowieka bez mrugnięcia powieką. I idzie dalej. Nagrywając wszystko komórką. Kowalski pochodzi z Gdyni, jego ojciec projektuje statki, matka jest psycholożką dziecięcą. Realia ludzi wykluczonych społecznie poznał, pracując nad dokumentami: „Moja wola”, „Niepowstrzymani”.

Swoje filmy zaczyna od głębokiej dokumentacji. Grzegorz Zariczny opowiada o swoim świecie. Czerpie z własnych doświadczeń, miejsc, które poznał od podszewki i wobec których „spłaca dług”. – Tak jest z Nową Hutą – mówi. – Kiedyś ona mnie przygarnęła, tam poszedłem do liceum, gdy nie zdałem do szkoły w Krakowie. Spotkałem ludzi, którzy sami w życiu kiedyś potrzebowali pomocy, więc umieją pomagać innym. Przygarnęli mnie, więc dzisiaj wracam tam z kamerą. W „Falach” Zariczny sportretował dwie uczennice szkoły fryzjerskiej, które muszą odnaleźć się w świecie pozbawionym nadziei. Gdzie brakuje perspektyw, bieda wyznacza horyzont marzeń, a trudne wspomnienia podcinają skrzydła miłości. Ucieszyły mnie te filmy. Brakuje w Polsce realistycznych obrazów, których twórcy dotykaliby istotnych problemów społecznych, nie gubiąc emocji bohaterów. Przewrotnie oba te tytuły łączą się z kreacyjnymiportretami nastolatków Kuby Czekaja. Reżyser od pierwszych krótkich metraży opowiadał o okresie w życiu człowieka, kiedy budzą się hormony, namiętności, ambicje, potrzeba niezależności. W „Królewiczu Olch” śledzi losy czternastoletniego geniusza fizycznego. To dynamiczny, pełen energii obraz mieszanki, jaka buzuje w głowie nastolatka. Mieszanki, na którą składają się: seksualność, dzika presja, bunt, ale i samotność. Wszystko w rytmie popkultury, która nakłada kaganiec na uczucia. U Czekaja można znaleźć coś, czego brakuje w innych celuloidowych obrazach dzieciaków – fizyczność. Dorastanie nie jest dla niego okresem wzdychania do dziewczyny na plaży. To krzyk, rozgoryczenie, cielesność, brud. A kiedy gniew nie znajduje ujścia, rodzą się tragedie.

Bez drogowskazów

Te filmy są opowieściami o cenie, jaką za rzeczywistość budowaną przez dorosłych płacą dzieci. Ale trzydziestolatkowie przyglądają się również własnej generacji. Odwracają kamerę na siebie i pytają: jacy jesteśmy? Michał Marczak przyznaje w wywiadach, że „Wszystkie nieprzespane noce” były i dla niego pożegnaniem z pewnym etapem życia. Mieszając fikcję z dokumentem, portretuje chłopaka w czasie jego nocnych eskapad po mieście. Hipsterskie imprezy, banalne rozmowy przy winie, poszukiwanie miłości – niekoniecznie na wiele lat, ale jakby się udało, też fajnie. Niektórzy zarzucają filmowi pretensjonalność. Ale ja tę pretensję znam. „Noce” dla mnie, mieszkańca Warszawy w podobnym co reżyser wieku, brzmią bardzo prawdziwie. To mój świat, moje środowisko, knajpy. Obok tego jest tu to bolesne poczucie niestabilności, które przyszło z nowoczesnością. Tego, że przecież inaczej wyobrażaliśmy sobie siebie w tym wieku. A rzeczywistość okazała się miałka. A może my też? Jak bohater komedii „Kamper” Łukasza Grzegorzka? Trzydziestokilkulatek ma żonę i pracę. Ale wszystko wydaje się jakby tymczasowe, pozbawione wagi. Związek wali się w powszednich konfliktach, codzienne chodzenie do biura nie daje satysfakcji. A przecież czas leci. W polskim kinie od dawna jest coraz lepiej. Ale dawno konkurs nie oferował tak wszechstronnego i nieoczywistego obrazu rzeczywistości. Twórcom udało się wydrzeć kawałek współczesnego świata. g

© Wszelkie prawa zastrzeżone

Nazwiska laureatów festiwalu zostały ogłoszone po zamknięciu tego numeru „Wprost”. Ich pełną listę opublikujemy na stronie www.wprost.pl

Okładka tygodnika WPROST: 39/2016
Więcej możesz przeczytać w 39/2016 wydaniu tygodnika „Wprost”
Zamów w prenumeracie lub w wersji elektronicznej:
 0

Spis treści tygodnika Wprost nr 39/2016 (1755)

  • Polska transformacja: od Balcerowicza do Petru 25 wrz 2016, 20:00 Poznaj siłę swoich pieniędzy – to popularne w latach 90. hasło oddawało ducha polskiej transformacji, cel opisany brzęczącą monetą. Kapitalizm miał nieść ze sobą rozwiązanie wszystkich problemów. Jak się okazało, nie niósł. 6
  • Skaner 25 wrz 2016, 20:00 Dymisje wymuszone Zmiany w rządzie, do których ma dojść w tym tygodniu, zostały wymuszone na premier Beacie Szydło. Z informacji, do których dotarł „Wprost”, wynika, że szefowa rządu w minionym tygodniu otrzymała od kierownictwa... 14
  • Zdarzyło się jutro 25 wrz 2016, 20:00 Pomnik Stefana, joint Krystynyi wiedeński apel Antoniego, czyli nasz cotygodniowy #czarnyprotest. 18
  • Aborcyjny kłopot PiS 25 wrz 2016, 20:00 Spór o aborcję to ostatnia rzecz, jakiej teraz potrzebował PiS. Dlatego Jarosław Kaczyński chce zawczasu wyeliminować wpływy radykałów w partii i rządzie. Biuro posła PiS. Na skrzynce e-mailowej dziesiątki wiadomości, wszystkie o... 20
  • CBA znów na fali 25 wrz 2016, 20:00 CBA staje się najpotężniejszą służbą w państwie. Agenci pod przykryciem zatrudniani są między innymi w spółkach Skarbu Państwa. 24
  • Smartfon w dłoń, dyrektora goń, goń, goń 25 wrz 2016, 20:00 Dzięki mediom społecznościowym Polacy przekonują się, że mają wpływ na politykę nie tylko przy okazji wyborów. Świadczy o tym przypadek Bartłomieja Misiewicza. 28
  • Ekologiczna firma za unijne 25 wrz 2016, 20:00 Poprawa efektywności energetycznej, lepsze wykorzystanie zasobów i odnawialnych źródeł energii to działania proekologiczne, na które przedsiębiorcy mogą dostać dofinansowanie unijne. Firmy mogą się ubiegać o wsparcie w ramach programów regionalnych lub krajowego programu... 29
  • Klaps podzielił Polskę 25 wrz 2016, 20:00 Spór o fizyczne karanie dzieci znowu zelektryzował kraj. Dobra zmiana w tej dziedzinie polega jednak na tym, że tym razem od idei klapsa odcinają się przedstawiciele zarówno lewej, jak i prawej strony. 30
  • Po pierwsze: nie bić 25 wrz 2016, 20:00 Gdy użyjemy agresji, dziecko nie nauczy się inaczej zachowywać. I jeśli nas zabraknie jako „straszaka”, nie będziemy mieć pewności, czy postąpi mądrze – ostrzega Małgorzata Klimowicz ze „Studia Dialogu”. 32
  • Gdzie ojciec nie może... 25 wrz 2016, 20:00 Rozszyfrowałam zagadkę, dlaczego na świecie jest więcej kobiet niż mężczyzn. Wyobraźcie sobie, że to wszystko z powodu dzieci. Jest kilka takich tematów, których poruszania unikam w towarzystwie, bo jako osoba nieco porywcza zbyt szybko... 33
  • Wojna, która ratuje życie 25 wrz 2016, 20:00 Wybuch bomby czy szaleniec z bronią to zagrożenia, które są wyzwaniem nie tylko dla policji, ale też dla medyków. Dzięki wiedzy zdobytej na misjach wojskowych służby ratownicze są do nich dziś lepiej przygotowane. Ale do zrobienia jest jeszcze sporo. 34
  • Szkoła szerokopasmowa 25 wrz 2016, 20:00 Resort cyfryzacji chce przenieść polską szkołę do epoki cyfrowej, łącząc 30 tys. placówek szybkim nternetem w ogólnopolską sieć. W tym czasie resort edukacji marginalizuje nauczanie informatyki. 38
  • 50 najbogatszych POLEK 2016 25 wrz 2016, 20:00 Złośliwi mówią, że bogatych kobiet nie ma, są takie, które dobrze wyszły za mąż. To nieprawda, bo są też panie, które dorobiły się majątku od zera, czasem z mniejszym lub większym udziałem mężczyzn. 40
  • Finanse dla wymagających 25 wrz 2016, 20:00 Osoby, które osiągnęły sukces finansowy, cenią oszczędność czasu. Dlatego od swojego banku oczekują nie tylko profesjonalnego zarządzania majątkiem, ale także usług dodatkowych pomagających w organizacji życia prywatnego – mówi Beata Majewska, dyrektor Departamentu Private... 75
  • Sezon na ostrygi 25 wrz 2016, 20:00 To teraz – jesienią, rozpoczyna się na nie sezon i teraz są najsmaczniejsze. To idealny moment, by spróbować ich po raz pierwszy lub ulec pokusie po raz kolejny. Najlepiej w restauracji L’ARC Varsovie 76
  • Bezpieczna przystań 25 wrz 2016, 20:00 Polski rynek luksusowych apartamentów jest w porównaniu do krajów Zachodu niewielki, ale nie oznacza to, że nie można na nim zarobić. Trzeba tylko wiedzieć, gdzie szukać. 77
  • Biżuteria w roli głównej 25 wrz 2016, 20:00 Punkowe agrafki i wymowne obroże, monstrualne wisiory i efektowne kolczyki – w luksusowej biżuterii w tym sezonie modna jest ostentacja. Można nosić cokolwiek, byle zwracało na siebie uwagę. 80
  • Jagiellońska 55 A, Warszawa adres wart zapamiętania! 25 wrz 2016, 20:00 Unikalne na skalę europejską SPA & Wellness zainspirowane mądrością natury! 81
  • Śląskie orły nagrodzone 25 wrz 2016, 20:00 Podczas gali w Piekarach Śląskich zostali uhonorowani najlepsi przedsiębiorcy, laureaci Orłów „Wprost” 2016. 82
  • Hossa Bessa 25 wrz 2016, 20:00 Pogrzeb małego druczku Koniec reklam kredytów za 0 zł, gwarancji najmniejszych rat na rynku i najniższego oprocentowania. Ministerstwo Finansów wspólnie z Urzędem Ochrony Konkurencji i Konsumentów pracują nad nowymi przepisami... 83
  • Polacy, chodźcie z nami 25 wrz 2016, 20:00 Decyzja o wyjściu z UE bardzo nas wzmocniła. Będę zachęcał Polaków, żeby poszli w nasze ślady – mówi konserwatywny brytyjski poseł Daniel Kawczynski, pierwszy w historii członek Izby Gmin urodzony w Polsce. 84
  • O włos od wojny 25 wrz 2016, 20:00 USA i Rosja stanęły na progu otwartej konfrontacji, obrzucając się wzajemnie oskarżeniami o zerwanie rozejmu w Syrii. 88
  • Know-How 25 wrz 2016, 20:00 McLaren do przejęcia? O SAMOCHODZIE APPLE’A MÓWI SIĘ OD LAT, a jednak przez ten czas nie wyciekły żadne konkretne informacje na jego temat. Teraz te plany zaczynają się krystalizować. Według „Financial Times” Apple negocjuje... 90
  • Dźwięki, które znamy 25 wrz 2016, 20:00 Naukowcy poszukujący praźródła języków odkryli niedawno, że w procesie ich tworzenia nazywanie podstawowych pojęć wywołało w różnych miejscach świata te same dźwiękowe skojarzenia. 92
  • Nierzeczywisty obraz rzeczywistości 25 wrz 2016, 20:00 Pacjent ze schizofrenią może się uczyć, pracować, być aktywny społecznie. Warunkiem tego jest jednak właściwa opieka medyczna, dostęp do leków i systematyczne ich przyjmowanie. 94
  • Szybkowar w służbie dżihadu 25 wrz 2016, 20:00 Robienie bomb już dawno przestało być domeną specjalistów. Historia chałupniczej produkcji śmiercionośnych ładunków ma już ponad 100 lat. 96
  • Biznes z gwiazdkami 25 wrz 2016, 20:00 Eksperci są zgodni – nadszedł świetny czas dla polskiego rynku hotelowego. Skorzystają na tym zarówno luksusowe, jak i ekonomiczne marki. Inwestorzy już intensyfikują swoje działania. 98
  • Jak przedłużyć wakacje 25 wrz 2016, 20:00 Jeszcze nie jest zimno, turystów mniej niż w wakacje, a hotele oferują atrakcyjne zniżki. Jesień to najlepszy moment na kilkudniowy wypad w Polskę. Podpowiadamy, które miejsca wybrać. 104
  • Powietrzne rekordy 25 wrz 2016, 20:00 Polacy pokochali latanie – latają więcej i coraz sprytniej. A linie lotnicze rewanżują się jeszcze lepszymi ofertami i powiększają sieć połączeń. 110
  • Wyjść poza zaklęty krąg 25 wrz 2016, 20:00 Chcieliśmy, by ten projekt nie był podobny ani do repertuaru zespołu Bracia, ani do twórczości Budki Suflera – deklaruje Wojciech Cugowski. Właśnie ukazuje się pierwsza wspólna płyta Krzysztofa i jego synów. 112
  • W poszukiwaniu straconego sensu 25 wrz 2016, 20:00 Tegoroczny Festiwal w Gdyni zdominowali młodzi reżyserzy. Zaprezentowali świetne, dojrzałe filmy, w których stworzyli niepokojący portret kilku polskich pokoleń. 116
  • Ukąszenie kobiety węża 25 wrz 2016, 20:00 30 września do kin wchodzi film „Ostatnia rodzina”, opowieść o rodzinie Beksińskich. Przede wszystkim o Zdzisławie, sławnym malarzu i jego synu Tomaszu, radiowym prezenterze i tłumaczu. I o grozie życia nadwrażliwców. 118
  • Konieczna? Koniecznie! 25 wrz 2016, 20:00 Przeczytałam, że Zofia Beksińska była jak łagodna firanka. Zagrać się tego nie da, trzeba się nią stać. Firanka bywa poruszana wiatrem, otula – mówi Aleksandra Konieczna. Jednak zagrała i stworzyła w „Ostatniej rodzinie” wielką kreację. 122
  • Książki 25 wrz 2016, 20:00 Polska królowa Wikingów Elżbieta Cherezińska, „Królowa” Zysk Wydajność Cherezińskiej budzi podziw. Tym bardziej że pisarka nie obniża jakości. Ledwie półtora roku temu wydała swoją najlepszą powieść, rozgrywający się w... 124
  • Muzyka 25 wrz 2016, 20:00 W imieniu ojca i syna To ważne uzupełnienie filmu, który stał się obrazem kultowym, jeszcze zanim wszedł do kin. Rzadko zdarza się, żeby twórcy – z reżyserem i scenarzystą na czele – tak bardzo ważną rolę przypisali muzyce,... 126
  • Film 25 wrz 2016, 20:00 Dziennik starej rockmanki Wolność to dla mnie uczciwe obserwowanie świata. Dostrzeganie jego złożoności, zachowywanie otwartego umysłu – powiedziała mi kiedyś Laurie Anderson. Jej „Serce psa” jest jednocześnie hymnem na cześć... 128
  • Misiewicze zawsze byli z nami 25 wrz 2016, 20:00 Ludzie, spoko. Dajmy sobie trochę czasu. Nie naparzajmy się. Że nasza demokracja kuleje? Że Misiewicze wokół? To przecież nie od dziś („Staszek chciał się sprawdzić w biznesie” – pamiętacie?). Że kombinowanie w omijaniu... 130
  • Medycyna estetyczna – nowe trendy i możliwości 25 wrz 2016, 20:00 XVI Kongres Medycyny Estetycznej odbędzie się w dniach 7-9 października 2016 roku. To największe i najważniejsze spotkanie naukowe dla ponad 1400 lekarzy zrzeszonych w polskim towarzystwie medycyny estetycznej i anti-aging. 135
  • Dla zdrowia i urody 25 wrz 2016, 20:00 Bezpieczeństwo pacjentów i osiąganie naturalnych efektów operacji i zabiegów to nasze priorytety – mówią lekarze z kliniki promedion. 142
  • Zachować naturalne piękno 25 wrz 2016, 20:00 Polki w gabinecie szukają zabiegów, które pozwolą im jak najdłużej zachować naturalne piękno. Brytyjki wybierają zabiegi naprawiające zaniedbania – mówi Elżbieta Lipska, właścicielka TLC Clinic w Ostrołęce. 143
  • Laser W GABINECIE 25 wrz 2016, 20:00 Laser Duetto MT służy nie tylko do depilacji, ale także do usuwania zmian naczyniowych i przebarwień oraz fotoodmładzania – mówi dr n. Med. Marta Wilkowska-Trojniel, specjalista dermatolog i wenerolog. 146
  • Polki odkrywają medycynę estetyczną 25 wrz 2016, 20:00 – Co trzecia polka chce skorzystać z zabiegów medycyny estetycznej – mówi Oliwia Bożek, business manager w warszawskim centrum szkoleniowym Ollie. 147
  • Techniki łączone 25 wrz 2016, 20:00 O zaletach technik łączonych w medycynie antiaging mówi dr Łukasz Preibisz, specjalista dermatolog z gabinetu Preibisz SkinDoctors. 148
  • Wymodelować twarz 25 wrz 2016, 20:00 – Przychodzą do mnie 20-letnie pacjentki, których skóra jest dwa razy od nich starsza – mówi dr n. med. Kamila Padlewska, właścicielka warszawskiej Kliniki Oricea. – Na naszą skórę oddziałują używki, słońce, niezdrowa dieta oraz wiek – dodaje. 150
  • Rewolucja w ginekologii estetycznej 25 wrz 2016, 20:00 Rodzenie dzieci i naturalne procesy starzenia nieodwracalnie zmieniają wygląd i napięcie żeńskich narządów płciowych, powodując dyskomfort i brak satysfakcji z życia seksualnego. Na szczęście teraz ten efekt można odwrócić dzięki rewolucyjnemu urządzeniu ThermiVa. 154

ZKDP - Nakład kontrolowany