Na krawędzi kosmosu

Na krawędzi kosmosu

Concorde rozbił się w lipcu 2000 r. (fot. sxc.hu) / Źródło: FreeImages.com
Mimo że od katastrofy lotniczej concorde’a minęło 17 lat, eksperci nadal spierają się, czy dałoby się uniknąć tragedii i końca ery pasażerskich lotów ponaddźwiękowych.

25 100 pasażerów wsiada na lipca 2000 r. na zatłoczonym lotnisku de Gaulle’a w Paryżu pokład ponaddźwiękowego samolotu pasażerskiego Concorde lecącego do Nowego Jorku. Za Atlantykiem czeka na nich statek pasażerski, gotów, by zabrać ich w 16-dniowy rejs. Trzyipółgodzinny lot elitarnym concorde’em ma być spektakularnym początkiem wakacyjnej wycieczki. Przelot na trasie Paryż – Nowy Jork i z powrotem kosztuje ponad 9 tys. dolarów. Kapitanem lotu AF4590 jest Christian Marty, znany we Francji jako pierwszy człowiek, który przepłynął Atlantyk na desce z żaglem. Niestety lot się opóźnia, bo concorde, którym mają lecieć, okazuje się niesprawny. Air France decyduje się zastąpić go maszyną zapasową – najstarszym concorde’em we flocie.

Ale i tę maszynę trzeba najpierw naprawić, bo w drugim silniku nie działa odwracacz ciągu. Jednocześnie na pokład samolotu trafia pół tony nadprogramowego bagażu, którego nikt nie odnotował. A całkowita masa maszyny to bardzo istotna informacja dla przebiegu startu. O 16.42 kontroler lotów zezwala załodze na start z pasa, blisko którego czeka boeing 747. Chwilę wcześniej wylądował prezydent Francji Jacques Chirac. Concorde dociera do początku pasa i zaczyna rozpęd. Nagle znosi go na lewo i mija zaledwie o dziewięć metrów boeinga z prezydentem na pokładzie. Inżynier pokładowy sugeruje Marty’emu przerwanie startu, ale jest za późno, bo osiągnęli prędkość krytyczną, przy której trzeba unieść ponaddźwiękowiec w powietrze. Kontroler obserwujący ich przez lornetkę z przerażeniem odkrywa, że za samolotem ciągną się płomienie. Informuje o nich załogę. Kapitan z trudem steruje maszyną, a samolot leci niebezpiecznie wolno. Piloci decydują się więc na lądowanie na pobliskim lotnisku Le Bourget. Nie udaje się jednak zdusić ognia i 90 sekund po starcie lot AF4590 kończy się katastrofą na obrzeżach miasteczka Gonesse pod Paryżem. Ginie 113 osób – wszyscy pasażerowie, dziewięciu członków załogi i cztery osoby przebywające w hotelu (w tym dwie Polki), na który spada samolot. Ta katastrofa to dla concorde’ów początek rychłego końca.

Concorde był przedsięwzięciem brytyjsko-francuskim, którego wartość szacowano na 150 mln funtów. Ostatecznie kosztowało 1,5 mld funtów. Nazwa samolotu miała podkreślać układ zawarty w 1962 r. między rządami Wielkiej Brytanii i Francji, a słowo concorde (ang. concord) w obydwu językach oznacza zgodę, harmonię lub unię. Concorde był przełomem w lotnictwie – samolot był w stanie dwukrotnie przekroczyć prędkość dźwięku i lecieć na wysokości ok. 17-18 km [prędkość dźwięku to ok. 1225 km/h – red.], a podnoszony dziób samolotu zmieniał go w rakietę. Podróżowanie z tak zawrotną prędkością było niemal nieodczuwalne przez człowieka, a za płynność lotu odpowiadało innowacyjne jak na tamte czasy sterowanie komputerowe. Z concorde’a można było nawet zobaczyć krzywiznę Ziemi.

Bliżej Boga

Swój dziewiczy lot concorde odbył w 1969 r. Jego przyszłość wydawała się pewna, gdy 16 linii lotniczych z całego świata zamówiło łącznie 74 takie maszyny. Ostatecznie światło dzienne ujrzało tylko 20, bo concorde przy przekraczaniu prędkości dźwięku powodował grzmot dźwiękowy. Zdarzało się, że wybijał tym szyby w oknach. Pewna Szkotka twierdziła nawet, że przez concorde’a zaszła w ciążę, bo huk uderzeniowy zakłócił jej cykl menstruacyjny. W obliczu niespodziewanej porażki rządom Francji i UK pozostało jedno rozwiązanie – sprzedawać concorde’y krajowym liniom lotniczym: British Airways i Air France. Pierwsi pasażerowie wsiedli na pokład 21 stycznia 1976 r. Niestety, protesty amerykańskich ekologów uniemożliwiły transatlantyckie loty aż do listopada 1977 r.

Ponieważ przez pierwsze sześć lat w służbie British Airways concorde przynosił gigantyczne straty, kierownictwo linii zdecydowało o podniesieniu cen i zmianie charakteru marki. To był strzał w dziesiątkę. Concorde stał się synonimem luksusu dla bankierów i biznesmenów, dla bogaczy i celebrytów. Samolot wreszcie zaczął zarabiać dla Brytyjczyków, a pokład concorde’a stał się miejscem, gdzie wypadało bywać. – Mam dla państwa informację o przebiegu lotu: lot przebiega błyskawicznie – zwykł mawiać do pasażerów kapitan Walpole, pilot latający we flocie British Airways. W tym czasie stewardesy na srebrnych tacach roznosiły kieliszki z szampanem. Niektóre z nich prowadziły nawet zeszyty na autografy, bo concorde’em latały takie osobistości jak: Margaret Thatcher, Elisabeth Taylor, Phil Collins, Arnold Schwarzenegger czy Paul McCartney. Ten ostatni zresztą śpiewał dla jednej z nich, stojąc pośrodku korytarza. – Sam lot concorde’em dawał poczucie przynależności do elitarnego klubu. Na lotniskach dla podróżujących nimi były specjalne salony – wspomina Phil Collins, światowej sławy wokalista. Concorde’a pokochali także Polacy. Wśród nich Wojciech Kilar, który mawiał, że w concordzie jest się dwa razy bliżej Boga niż na Mount Evereście. Dlatego chętnie zabierał nim żonę na elegancką kolację w Nowym Jorku.

Koniec legendy

Mimo że od katastrofy mija 17 lat, dyskusje nad jej przyczyną nadal nie cichną. Kawałki gumy na pasie były dowodem, że jedna z opon concorde’a pękła. W pobliżu znaleziono potencjalnego winowajcę – pogięty pasek metalu o długości ok. 50 cm. Bardzo zbliżony kształtem do przecięcia na oponie. Pochodził z silnika samolotu DC10 należącego do Continental Airlines, który wystartował pięć minut wcześniej. Uznano, że concorde po nim przejechał, opona pękła, a duży kawałek gumy uderzył w skrzydło od spodu. Coś wtedy spowodowało pożar paliwa, a wloty powietrza zassały płomienie, kawałki metalu i gumy, powodując utratę obu silników. Francuscy eksperci uznali, że przyczyna katastrofy została wyjaśniona. Ale zdaniem niektórych brytyjskich pilotów i projektantów concorde’ów było inaczej. Bo wypadki lotnicze mają to do siebie, że rzadko powoduje je jeden czynnik. Ponieważ maszyna była przeciążona (dodatkowe nieodnotowane 500 kg), mechanik mógł podjąć decyzję o kompensacji – przepompowaniu paliwa w kierunku nosa samolotu. Położenie przełączników znalezionych na miejscu katastrofy potwierdzałoby tę tezę. Paliwo mogło zostać podane do zbiornika nad pękającą oponą i uszkodzić zbiornik, w którym wytworzyłaby się fala uderzeniowa. Air France zaprzeczył jednak tej tezie.

Wnikliwemu badaniu poddano za to nie tylko procedury operacyjne. Pojawiły się pytania, czy wadliwa konstrukcja samolotu nie była śmiertelnym zagrożeniem, a maszyna zbyt krucha. Ostatecznie postawiono liniom Continental Airlines i pięciu osobom z USA i Francji zarzut nieumyślnego spowodowania śmierci. Nikt nie przyznał się do winy. A wynajęty przez Continental Airlines Olivier Metzner, jeden z najlepszych francuskich prawników, argumentował: – Czy można sobie wyobrazić, że samolot mógłby się rozbić przez pasek metalu o szerokości trzech centymetrów, długości 48 cm i grubości jednego milimetra? Przecież samoloty są w stanie wytrzymać znacznie więcej. Wkrótce okazało się, że przez wszystkie lata służby concorde’a odnotowano aż 57 pęknięć bądź utraty ciśnienia w oponach. Po jednej z takich awarii eksperci zalecili wzmocnienie zbiorników paliwowych kuloodpornym kevlarem, modyfikację skrzydeł i poprawę konstrukcyjną opon. Żadnych zaleceń jednak nie wdrożono. Zrobiono to dopiero po katastrofie w 2000 r. Rok po katastrofie, aby pokazać światu niesłabnącą wiarę w ten samolot, British Airways wydały kolejne 14 mln funtów na nowy wystrój – wyrafinowane wnętrza inspirowane francuską modą. Niestety, wkrótce po tym doszło do zamachów z 11 września. Jednocześnie Airbus, który zajmował się obsługą techniczną Concorde’a znacząco podniósł opłaty. Z ekonomicznego punktu widzenia loty ponaddźwiękowcem były już nieuzasadnione. Zaledwie 13 miesięcy po katastrofie nadszedł koniec epoki ponad 27 lat pasażerskich lotów ponaddźwiękowych, gdy concorde woził pasażerów na krawędź kosmosu. Szybciej niż pocisk. Swój ostatni lot concorde odbył w 2003 r. Dziś 18 takich maszyn można zobaczyć w muzeach zlokalizowanych na całym świecie. g

© Wszelkie prawa zastrzeżone

Okładka tygodnika WPROST: 30/2017
Więcej możesz przeczytać w 30/2017 wydaniu tygodnika „Wprost”
Zamów w prenumeracie lub w wersji elektronicznej:
 0

Spis treści tygodnika Wprost nr 30/2017 (1796)

  • Przełomowe reformy zasługują na debatę 23 lip 2017, 20:00 Pamiętam, kiedy zwątpiłem w nieomylność Sądu Najwyższego. 3
  • Marcin Dzierżanowski: Dlaczego byłem pod Pałacem Prezydenckim 23 lip 2017, 20:00 Rolą dziennikarza jest obiektywne informowanie opinii publicznej oraz wpływanie na jej poglądy przez publicystykę. Jest przyjęte, że dziennikarze nie działają w partiach politycznych, nie kandydują w wyborach, a nawet nie mówią, na kogo głosują. W zasadzie nie uczestniczą też... 4
  • Niedyskrecje parlamentarne 23 lip 2017, 20:00 Niech cię zobaczą – oto dewiza pani Irenki od protokołu (na zdj. w fioletowym kostiumie) JAK PRZEKUĆ PORAŻKĘ W SUKCES, DOWIEDZIELIŚMY SIĘ OD POSŁANKI PIS, która na spotkaniu wyborczym gdzieś w Polsce miała odpowiedzieć na pytanie,... 8
  • Obraz tygodnia 23 lip 2017, 20:00 100 mln Próg tylu subskrybentów na całym świecie przekroczył Netflix. W Polsce serwis ma 743 tys. użytkowników 16 MLN turystów zagranicznych odwiedza co roku Polskę, a ich wydatki sięgają ok. 13 mld euro. Udział turystyki w naszym PKB... 11
  • Info radar 23 lip 2017, 20:00 Chińczycy i Rosjanie na Bałtyku Niszczyciel rakietowy Hefei, fregata i okręt pomocniczy floty wojennej Chińskiej Republiki Ludowej wezmą udział w rosyjskich manewrach morskich na wodach wokół obwodu kaliningradzkiego. Chińska i rosyjska... 12
  • Czy prezydent znajdzie czas? 23 lip 2017, 20:00 Rafał Górski Od 2012 r. prowadzimy kampanię „Obywatele decydują”. Współpracujemy przy niej m.in. z NSZZ „Solidarność”, Klubem Jagiellońskim i Kongresem Ruchów Miejskich. W ramach kampanii przygotowaliśmy projekt nowelizacji... 12
  • Zdarzyło się jutro 23 lip 2017, 20:00 MARIUSZ CIEŚLIK I ROBERT GÓRSKI, KABARET MORALNEGO NIEPOKOJU Okoń na skuterze,czyli co wy na to mordeczki? TYDZIEŃ TEMU TRZEBA BYŁO TYLKO POWSTRZYMAĆ PIS. Teraz mamy już zamach stanu. Czyli Prezes czerpie z najlepszych polskich tradycji.... 14
  • Bo tak! 23 lip 2017, 20:00 WYDAWNICTWO TAKO WYDAŁO WŁAŚNIE KSIĄŻKĘ DLA DZIECI „Oto jest dyktatura”. Nie wiem, jaki ma nakład, ale z całą pewnością popyt przewyższy podaż. Rozsądni rodzice będą chcieli uświadomić dzieciom, gdzie dziś żyją i jaka... 15
  • Co będzie potem 23 lip 2017, 20:00 WŚRÓD NIE NAJMŁODSZYCH GAZET PRZECHOWYWANYCH W PUDLE MAM I TAKĄ Z PRZEŁOMOWYCH DNI ROKU, NO TAK, 1974. Rzecz jasna, rzecz dotyczy rewolucji goździków w Portugalii. Na jednym ze zdjęć więzienna cela, a pod zdjęciem radosny podpis, że w... 15
  • O dwóch takich 23 lip 2017, 20:00 W tle batalii o sądy toczy się zacięta rozgrywka dwóch prawników z UJ: prezydenta Andrzeja Dudy i ministra sprawiedliwości Zbigniewa Ziobry. Każdy chciał być kiedyś tam, gdzie dziś jest drugi. 17
  • Sąd ostateczny 23 lip 2017, 20:00 Wojna o sądy obnażyła słabości obozu Zjednoczonej Prawicy i opozycji oraz pokazała siłę ulicy. PiS po raz pierwszy udało się uruchomić ogromne negatywne emocje społeczne wśród młodych ludzi. 20
  • Wewnętrzny rozpad prezesa 23 lip 2017, 20:00 Wydarzenia ostatniego tygodnia to dowód na bezsilność opozycji. Mimo różnic programowych powinna się ona jak najszybciej połączyć. Zagrożenia są zbyt poważne, żeby z tym zwlekać – mówi prof. Jadwiga Staniszkis, socjolożka. 24
  • Obejdźmy bokiem wojnę polsko-polską 23 lip 2017, 20:00 Musimy działać razem i skupić się na programie dla Polski, który połączy centrum, umiarkowaną lewicę i umiarkowaną prawicę. 27
  • Bywamy głupi 23 lip 2017, 20:00 Tylko wspólny, zdecydowany, ale rozważny protest większości z nas może pomóc zatrzymać bezprawie i psucie demokracji – mówi Daniel Olbrychski, aktor. 29
  • Biedademokracja 23 lip 2017, 20:00 Dziś, 20.07.2017 r., PiS ostatecznie zarżnął państwo prawa. Emocjonalne wzmożenie, choć zrozumiałe, jest trudne do wytrzymania. Jak w stanie wojennym. Na Facebooku szantaż moralny wobec tych, którzy zamiast pod Sejmem, leżą na plaży.... 32
  • Solidarność z PiS-em 23 lip 2017, 20:00 Solidarność wspiera PiS – i w polityce, i w zakładach pracy. Dla PiS takie wsparcie jest bezcenne. Pytanie, jak to się skończy dla związku. 34
  • Seks to zdrowie 23 lip 2017, 20:00 Seks starzeje się z nami, choruje z nami i umiera z nami – mówi Michał Pozdał, seksuolog, psychoterapeuta, założyciel Instytutu Psychoterapii i Seksuologii w Katowicach. 37
  • Tarczyca – słaby punkt kobiety 23 lip 2017, 20:00 Choroby tarczycy mogą prowadzić do niepłodności, niedoczynności jajników i obniżenia libido – mówi prof. dr hab. med. Marek Ruchała, endokrynolog. 41
  • ABC zdrowia intymnego 23 lip 2017, 20:00 Infekcje dróg rodnych mogą prowadzić nawet do nowotworów. Wizyta u ginekologa raz w roku jest więc absolutną koniecznością. 43
  • Masowy zabójca Polek 23 lip 2017, 20:00 Rośnie liczba Polek umierających na raka płuca. Nowoczesne terapie wydłużają życie, ale do polskich pacjentów trafiają z kilkuletnim opóźnieniem. 44
  • Drapieżniki przy wodopoju 23 lip 2017, 20:00 Czym grozi powołanie Narodowego Instytutu Wolności – wyjaśnia Jakub Wygnański, socjolog, działacz społeczny, współtwórca polskiego trzeciego sektora. 46
  • ZUS – informatyczny rollercoaster 23 lip 2017, 20:00 Co nowy dyrektor, to nowa koncepcja na informatyzację ZUS. Efekt jest taki, że kluczowe przetargi stoją, a system nie jest wcale tańszy ani bezpieczniejszy. 50
  • Jak zarobić na piłce 23 lip 2017, 20:00 Piłka jest okrągła, bramki są dwie, czyli gra jest prosta. Ale jak zarobić na klubie piłkarskim, to już nie jest takie oczywiste. 55
  • Klienci drugiej kategorii 23 lip 2017, 20:00 W ZESZŁYM TYGODNIU SŁOWACKI RZĄD ZAGROZIŁ WSTRZYMANIEM IMPORTU ŻYWNOŚCI Z ZACHODU, jeśli jej jakość będzie gorsza niż sprzedawanej na Zachodzie. Premier Słowacji Robert Fico powiedział w ubiegły wtorek, że cała sprawa podwójnych... 58
  • Z Carsson nic cię nie zaskoczy 23 lip 2017, 20:00 Bez auta trudno się obyć. Nie chcesz tracić czasu i odwoływać spotkań? Skorzystaj z usług Carsson Car Rental. 59
  • Biegiem przez życie 23 lip 2017, 20:00 150 km po górach w trzy dni – o tym, co trzeba zrobić, aby się to udało, i o innych wyczynach opowiada Zygmunt Berdychowski, organizator Festiwalu Biegowego w Krynicy, zdobywca Korony Ziemi. 60
  • Google Glass dla robotników 23 lip 2017, 20:00 Google Glass, czyli słynne okulary, wracają. W nowej wersji i z nowym przeznaczeniem. Przez ostatnie dwa lata z tej wersji okularów Google Glass Enterprise Edition w tajemnicy korzystały setki pracowników firm takich jak GE, Boeing, DHL czy... 64
  • Kapitał o obiegu zamkniętym 23 lip 2017, 20:00 Oferując start-upom wsparcie na rynkowych zasadach, zwiększamy szanse na ich sukces. A gdy kapitał wróci, wspieramy kolejne firmy. 65
  • Kaczyńskiemu ku przestrodze 23 lip 2017, 20:00 Omawianie problemu wyjścia Polski z ue byłoby wielką porażką pisowskiej władzy. 67
  • Hulaj dusza, piekła nie ma 23 lip 2017, 20:00 Szanse Unii na skuteczną interwencję w sprawie zmian w polskim prawie są znikome. 68
  • Manifest prezydencki 23 lip 2017, 20:00 Sędziwy Bob Dole, kandydat na prezydenta USA w wyborach z 1996 r., ikona Partii Republikańskiej, uznał wystąpienie Donalda Trumpa w Warszawie za epokowe, a dziennik „Wall Street Journal” nazwał je programowym. Donald Trump po raz pierwszy... 69
  • To była bardzo polska narracja 23 lip 2017, 20:00 Prezydent, stojąc przed pomnikiem Powstania Warszawskiego, powiedział to, co słuchacze chcieli usłyszeć. Świadczyły o tym wiwaty na jego cześć – mówi o wystąpieniu amerykańskiego prezydenta na placu Krasińskich niemiecki historyk Gregor Feindt. 70
  • Czy Trump ma strategię 23 lip 2017, 20:00 WALDEMAR SKRZYPCZAK, generał broni Od blisko roku świat z uwagą śledzi dokonania nowego prezydenta USA. Obserwatorzy skupiają się na spotkaniach z liderami potęg światowych i na zaangażowaniu Trumpa w wydarzenia w skali globalnej.... 72
  • Marzenia o niepodległości 23 lip 2017, 20:00 W Kalifornii zaroiło się od separatystów. Jedni nie chcą już być częścią usa, inni chcą powołać nowy stan. Ale kto za nimi stoi? 74
  • Na krawędzi kosmosu 23 lip 2017, 20:00 Mimo że od katastrofy lotniczej concorde’a minęło 17 lat, eksperci nadal spierają się, czy dałoby się uniknąć tragedii i końca ery pasażerskich lotów ponaddźwiękowych. 76
  • Perfekcyjne malowanie 23 lip 2017, 20:00 Remont mieszkania nie musi się kojarzyć z bałaganem i użeraniem z ekipą budowlaną. Sami szybko i łatwo odświeżymy wnętrze. 78
  • Król jest tylko jeden 23 lip 2017, 20:00 Filmy i seriale, dzieła zebrane w księgarniach – takiego urodzaju Stephena Kinga w Polsce chyba jeszcze nie było. Wciąż jednak nie wiemy, co o nim myśleć. 83
  • Gdyby zapłonął cały świat 23 lip 2017, 20:00 Joe Hill ukrywał, że jest synem Stephena Kinga, aż uznał, że już nikt nie zarzuci mu, że karierę zawdzięcza ojcu. I teraz opowiada o literackim życiu rodzinnym. 84
  • Zostawią Polskę murowaną? 23 lip 2017, 20:00 Na kongresie PiS Jarosław Kaczyński zapowiedział odbudowę piastowskich zamków. Pytanie zadawane często po wojnie – które zabytki odbudowywać i jak? – nagle znowu stało się aktualne. 86
  • Przed postępem nie ma odwrotu 23 lip 2017, 20:00 W czasach szalejącego populizmu najnowsza powieść Péreza-Revertego, mimo XVIIIwiecznego kostiumu, to ważny głos w dyskusji o tolerancji i wolności. 90
  • Wydarzenie 23 lip 2017, 20:00 FILM Byle przetrwać To nie jest film o walce. Raczej o desperacji, przetrwaniu, umierającej nadziei. O moralnych decyzjach, do podejmowania których żaden człowiek nie powinien być zmuszony. W „Dunkierce” Christopher Nolan opowiada o... 92
  • Koniecznie! 23 lip 2017, 20:00 FILM Zemsta małej Makbet WILLIAM OLDROYD SIĘGNĄŁ PO „POWIATOWĄ LADY MAKBET” – opowiadanie Nikołaja Leskowa z 1864 r., na podstawie którego Dmitrij Szostakowicz stworzył klasyczną operę i które zekranizował już Andrzej Wajda. Ale... 93
  • Powyżej średniej 23 lip 2017, 20:00 muzyka Atak świeżości Za anglojęzyczną nazwą i tekstami piosenek kryje się grupa młodych polskich muzyków zafascynowanych latami 60., przede wszystkim jeśli chodzi o warstwę aranżacyjną i wokalną. I nie jest to inspiracja... 94
  • Bez entuzjazmu 23 lip 2017, 20:00 KSIĄŻKA Putin bije naszych Pomysłwydawał się świetny. Atak putinowskiej Rosji na Polskę to temat, który można rozegrać w najlepszym stylu amerykańskich fachowców (choćby tak jak w „Dniu Niepodległości”). I przyznać trzeba, że... 95
  • Karolina Szostak: To się państwu spodoba 23 lip 2017, 20:00 WŁAŚNIE WRACAM Z KINA, KTÓRE JEST NA STACJI KOLEJOWEJ W FALENICY, ZALEDWIE 20 KM OD CENTRUM WARSZAWY. 96
  • O Bałkanach i głupiutkiej Heather 23 lip 2017, 20:00 W marcu jak w garncu” – mówi stare polskie przysłowie. Stare, ale jare i do tego prawdziwe, a pamiętamy wszak detektywa Banaczka z amerykańskiego serialu kryminalnego, który sypał jak z rękawa polskimi przysłowiami, z których żadne... 98

ZKDP - Nakład kontrolowany