Przed postępem nie ma odwrotu

Przed postępem nie ma odwrotu

W czasach szalejącego populizmu najnowsza powieść Péreza-Revertego, mimo XVIIIwiecznego kostiumu, to ważny głos w dyskusji o tolerancji i wolności.

To nie jest książka o XVIII w. Mówi o ideach i człowieku, bez względu na epokę. W naszych czasach, gdy ciemność na nowo zaczyna ogarniać Europę, chciałem spojrzeć wstecz i opowiedzieć o ludziach, którzy postanowili zbudować świat oparty na książkach i udało im się to osiągnąć. Ta książka jest moim manifestem. Opowiadam się za inteligencją, za ideami, za rozumem, za światłem, za dialogiem. Opowiadam się za kulturą” – o swojej powieści „Misja: Encyklopedia” mówił niedawno Arturo Pérez-Reverte w wywiadzie udzielonym Natalii Szostak. Nie jest to deklaracja szeregowego producenta literatury rozrywkowej. To raczej wyznanie pisarza, który dbając o to, by dostarczyć czytelnikowi atrakcyjnej lektury, wie także, że literatura to poważna rzecz, która może i powinna służyć poważnym sprawom.

Ucieczka pisarza

Swoją literacką drogę Pérez-Reverte zaczynał jak Ernest Hemingway i wielu innych pisarzy – od dziennikarstwa. Przez ok. 20 lat był korespondentem wojennym, bo na studiach politologicznych specjalizował się w konfliktach zbrojnych. A tych w latach 70. ubiegłego wieku i następnych nie brakowało. Jako młody człowiek napatrzył się na okrucieństwa afrykańskich i innych wojen domowych. Zerwał z zawodem, bo widział beznadziejność konfliktów wybuchających z błahych powodów, jak chęć wzbogacenia się wąskiej grupy decydentów albo dotarcia do złóż bogactw naturalnych. Tu warto przypomnieć, że Hemingway tak szybko się nie zniechęcił. Jako młody dziennikarz i żołnierz został ranny w czasie I wojny światowej, ale konflikty zbrojne pasjonowały go nadal. Można wręcz powiedzieć, że przez całe dorosłe życie szukał ich, że budował na nich swoją legendę i wizerunek macho. Charakterystyczne, że często się chełpił swoimi wojennymi przygodami, choć skądinąd wiadomo, że jako dziennikarz był przez dowództwo chroniony. Pérez-Reverte uciekł od wszystkiego, czego był naocznym świadkiem. Czasami pięknie opowiada, jak lektura książek, które miał w plecaku, ratowała go przed szaleństwem, do którego mogły go doprowadzić widziane wokół okrucieństwa. Uciekł do biblioteki – stał się pisarzem, który wyspecjalizował się w historycznych powieściach przygodowych, jakby unikał współczesności. Raz tylko zdarzyło mu się wrócić do wojennych doświadczeń w krótkiej, nawiązującej do twórczości Hemingwaya powieści „Terytorium Komanczów”. Gdyby częściej trzymał się tego tematu, pewnie szybciej zostałby pisarzem cenionym, uznanym za tego, który dotyka najbardziej bolesnych spraw świata, a nie tylko definiowanym jako autor rozrywkowych błahostek. Stopniowo przekonał jednak snobistyczny świat literatury, że za przygodowymi fabułami jego powieści kryją się tematy wcale niebłahe, i stał się pisarzem docenianym i nagradzanym, aż wreszcie uhonorowanym zaszczytnym członkostwem Hiszpańskiej Akademii Królewskiej.

Czy tylko Hiszpania?

Członkostwo w akademii wypominam mu nie bez powodu – szacowni akademicy, tyle że XVIII-wieczni, są bohaterami jego najnowszej powieści „Misja: Encyklopedia”. Jej akcja osnuta jest wokół wyprawy z Madrytu do Paryża, jaką dwóch członków akademii odbyło po to, by kupić egzemplarz zakazanej w Hiszpanii przez inkwizycyjną cenzurę Wielkiej Encyklopedii Francuskiej. Akademia uznała jednak, że by pełnić swoje funkcje, jej członkowie muszą mieć dostęp do oświeceniowego dzieła. I mimo sprzeciwu Kościoła otrzymała zgodę króla na jej sprowadzenie. Sprawa była skomplikowana, bo wysłannicy akademii musieli kupić rzadkie pierwsze wydanie encyklopedii, a nie jedną z wielu jej podróbek, jakie ukazywały się raz po raz. Dodatkowym utrudnieniem było to, że dwóch członków Akademii zawiązało spisek, by nie dopuścić do pojawienia się dzieła w Hiszpanii. Jeden z nich był konserwatywnym dziennikarzem, katolickim integrystą, drugi dla odmiany zwolennikiem postępu i nowoczesności, ale sam chciał uchodzić za propagatora oświecenia i tworzył coś w rodzaju hiszpańskiego odpowiednika francuskiej encyklopedii, obficie korzystając z zawartych w tamtej artykułów.

Ów tandem – skrajny konserwatysta w sojuszu ze skrajnym postępowcem – wynajął specjalistę od mokrej roboty, który wprawdzie wysłanych z misją akademików miał oszczędzić, ale zniszczyć wszystkie 28 tomów zdobytej przez nich encyklopedii. Takie są założenia powieściowego wątku awanturniczego. Jego miłośnicy znajdą w „Misji: Encyklopedia” sporo atrakcji, choć nie tak wiele, jak w innych powieściach Péreza-Revertego. Widać, że pisarz zaplanował powieść poważniejszą, choć jednocześnie nie chciał sprawić zawodutym, którzy oczekują kostiumowych awantur. Dla tych z kolei, którzy są głębiej zainteresowani literaturą, a zwłaszcza kulisami jej powstawania, wkomponował w powieść wątek autotematyczny: opowiada, jak zbierał materiały, jak i gdzie szperał w starych księgach, z kim i o czym rozmawiał, szukając informacji o epoce, a także jak odtwarzał podróż odbytą przez dawnych akademików i jak szukał budynków, gdzie w XVIII w. mogły się mieścić zajazdy. Istotą książki jest jednak spór pomiędzy zwolennikami postępu i strażnikami wartości konserwatywnych. Powieściowy przedstawiciel tych drugich, redaktor konserwatywnego pisma, tak ocenia francuską encyklopedię: „Potrzebna nam jak cholera ten wydrukowany potok niewiary i bezbożności, który obraża całą tradycję i wszystko co uczciwe… Ta fala próbuje zmieść tron i ołtarze, zastępując je kultem takich słów jak rozum i natura, które mało kto rozumie…”. Z kolei reprezentantem postępowców jest admirał, były marynarz i autor cenionego słownika morskiej terminologii, który tak mówi o kraju poddanym kościelnej cenzurze: „Nie ma w Hiszpanii ani oryginalnych myślicieli, ani oryginalnych filozofów. Wszechobecna religia nie pozwala im rozkwitnąć. Nie ma wolności…”. A taką ma wizję pozytywną: „Tylko dobrze zorganizowane i silne państwo, chroniące artystów, myślicieli i naukowców, jest zdolne zapewnić materialny i moralny postęp narodowi…”. „Ale to nie jest nasz przypadek” – dodaje smętnie.

możliwe Porozumienie

Admirał jest właśnie jednym z akademików wypełniających tytułową misję. Drugim jest skromny bibliotekarz i zarazem głęboko wierzący katolik. Między nimi, wśród przygód i niewygód podróży, wypracowuje się coś, co możemy chyba nazwać konsensusem. Kostyczny, zamknięty w sobie admirał otwiera się na ludzi, przeżywa nawet miłosną przygodę, a bezrefleksyjnie uznający władzę króla i inkwizycji bibliotekarz otwiera się na oświeceniowe prądy myślowe. I po to – jak myślę – Pérez-Reverte napisał tę powieść: żeby pokazać, że porozumienie jest możliwe, że przed postępem i wolnościowymi dążeniami nie da się uciec. Co jest mocnym nawiązaniem do współczesności, wystraszonej tempem zachodzących przemian i cofającej się przed nimi, o czym łatwo się przekonać, choćby oglądając jakikolwiek kanał telewizji informacyjnej. W powieści pojawia się jeszcze przyszły rewolucjonista i pieczeniarz, przekonany o konieczności zniszczenia starego świata i zlikwidowania wszystkich sprzeciwiających się rewolucji, która – jak wiemy – wkrótce stanie się faktem. Razem z najważniejszymi postaciami Rewolucji Francuskiej człowiek ów traci głowę na gilotynie, co z kolei wydaje się ostrzeżeniem przed doktrynerstwem i ślepym zacietrzewieniem. I tak oto, zachowując pozory powieści awanturniczej, Pérez-Reverte napisał utwór o niepokojach dzisiejszego świata. Czyli – mimo wieloletniej samoobrony – znów odezwał się w nim dziennikarz. g

© Wszelkie prawa zastrzeżone

Okładka tygodnika WPROST: 30/2017
Więcej możesz przeczytać w 30/2017 wydaniu tygodnika „Wprost”
Zamów w prenumeracie lub w wersji elektronicznej:
 0

Spis treści tygodnika Wprost nr 30/2017 (1796)

  • Przełomowe reformy zasługują na debatę 23 lip 2017, 20:00 Pamiętam, kiedy zwątpiłem w nieomylność Sądu Najwyższego. 3
  • Marcin Dzierżanowski: Dlaczego byłem pod Pałacem Prezydenckim 23 lip 2017, 20:00 Rolą dziennikarza jest obiektywne informowanie opinii publicznej oraz wpływanie na jej poglądy przez publicystykę. Jest przyjęte, że dziennikarze nie działają w partiach politycznych, nie kandydują w wyborach, a nawet nie mówią, na kogo głosują. W zasadzie nie uczestniczą też... 4
  • Niedyskrecje parlamentarne 23 lip 2017, 20:00 Niech cię zobaczą – oto dewiza pani Irenki od protokołu (na zdj. w fioletowym kostiumie) JAK PRZEKUĆ PORAŻKĘ W SUKCES, DOWIEDZIELIŚMY SIĘ OD POSŁANKI PIS, która na spotkaniu wyborczym gdzieś w Polsce miała odpowiedzieć na pytanie,... 8
  • Obraz tygodnia 23 lip 2017, 20:00 100 mln Próg tylu subskrybentów na całym świecie przekroczył Netflix. W Polsce serwis ma 743 tys. użytkowników 16 MLN turystów zagranicznych odwiedza co roku Polskę, a ich wydatki sięgają ok. 13 mld euro. Udział turystyki w naszym PKB... 11
  • Info radar 23 lip 2017, 20:00 Chińczycy i Rosjanie na Bałtyku Niszczyciel rakietowy Hefei, fregata i okręt pomocniczy floty wojennej Chińskiej Republiki Ludowej wezmą udział w rosyjskich manewrach morskich na wodach wokół obwodu kaliningradzkiego. Chińska i rosyjska... 12
  • Czy prezydent znajdzie czas? 23 lip 2017, 20:00 Rafał Górski Od 2012 r. prowadzimy kampanię „Obywatele decydują”. Współpracujemy przy niej m.in. z NSZZ „Solidarność”, Klubem Jagiellońskim i Kongresem Ruchów Miejskich. W ramach kampanii przygotowaliśmy projekt nowelizacji... 12
  • Zdarzyło się jutro 23 lip 2017, 20:00 MARIUSZ CIEŚLIK I ROBERT GÓRSKI, KABARET MORALNEGO NIEPOKOJU Okoń na skuterze,czyli co wy na to mordeczki? TYDZIEŃ TEMU TRZEBA BYŁO TYLKO POWSTRZYMAĆ PIS. Teraz mamy już zamach stanu. Czyli Prezes czerpie z najlepszych polskich tradycji.... 14
  • Bo tak! 23 lip 2017, 20:00 WYDAWNICTWO TAKO WYDAŁO WŁAŚNIE KSIĄŻKĘ DLA DZIECI „Oto jest dyktatura”. Nie wiem, jaki ma nakład, ale z całą pewnością popyt przewyższy podaż. Rozsądni rodzice będą chcieli uświadomić dzieciom, gdzie dziś żyją i jaka... 15
  • Co będzie potem 23 lip 2017, 20:00 WŚRÓD NIE NAJMŁODSZYCH GAZET PRZECHOWYWANYCH W PUDLE MAM I TAKĄ Z PRZEŁOMOWYCH DNI ROKU, NO TAK, 1974. Rzecz jasna, rzecz dotyczy rewolucji goździków w Portugalii. Na jednym ze zdjęć więzienna cela, a pod zdjęciem radosny podpis, że w... 15
  • O dwóch takich 23 lip 2017, 20:00 W tle batalii o sądy toczy się zacięta rozgrywka dwóch prawników z UJ: prezydenta Andrzeja Dudy i ministra sprawiedliwości Zbigniewa Ziobry. Każdy chciał być kiedyś tam, gdzie dziś jest drugi. 17
  • Sąd ostateczny 23 lip 2017, 20:00 Wojna o sądy obnażyła słabości obozu Zjednoczonej Prawicy i opozycji oraz pokazała siłę ulicy. PiS po raz pierwszy udało się uruchomić ogromne negatywne emocje społeczne wśród młodych ludzi. 20
  • Wewnętrzny rozpad prezesa 23 lip 2017, 20:00 Wydarzenia ostatniego tygodnia to dowód na bezsilność opozycji. Mimo różnic programowych powinna się ona jak najszybciej połączyć. Zagrożenia są zbyt poważne, żeby z tym zwlekać – mówi prof. Jadwiga Staniszkis, socjolożka. 24
  • Obejdźmy bokiem wojnę polsko-polską 23 lip 2017, 20:00 Musimy działać razem i skupić się na programie dla Polski, który połączy centrum, umiarkowaną lewicę i umiarkowaną prawicę. 27
  • Bywamy głupi 23 lip 2017, 20:00 Tylko wspólny, zdecydowany, ale rozważny protest większości z nas może pomóc zatrzymać bezprawie i psucie demokracji – mówi Daniel Olbrychski, aktor. 29
  • Biedademokracja 23 lip 2017, 20:00 Dziś, 20.07.2017 r., PiS ostatecznie zarżnął państwo prawa. Emocjonalne wzmożenie, choć zrozumiałe, jest trudne do wytrzymania. Jak w stanie wojennym. Na Facebooku szantaż moralny wobec tych, którzy zamiast pod Sejmem, leżą na plaży.... 32
  • Solidarność z PiS-em 23 lip 2017, 20:00 Solidarność wspiera PiS – i w polityce, i w zakładach pracy. Dla PiS takie wsparcie jest bezcenne. Pytanie, jak to się skończy dla związku. 34
  • Seks to zdrowie 23 lip 2017, 20:00 Seks starzeje się z nami, choruje z nami i umiera z nami – mówi Michał Pozdał, seksuolog, psychoterapeuta, założyciel Instytutu Psychoterapii i Seksuologii w Katowicach. 37
  • Tarczyca – słaby punkt kobiety 23 lip 2017, 20:00 Choroby tarczycy mogą prowadzić do niepłodności, niedoczynności jajników i obniżenia libido – mówi prof. dr hab. med. Marek Ruchała, endokrynolog. 41
  • ABC zdrowia intymnego 23 lip 2017, 20:00 Infekcje dróg rodnych mogą prowadzić nawet do nowotworów. Wizyta u ginekologa raz w roku jest więc absolutną koniecznością. 43
  • Masowy zabójca Polek 23 lip 2017, 20:00 Rośnie liczba Polek umierających na raka płuca. Nowoczesne terapie wydłużają życie, ale do polskich pacjentów trafiają z kilkuletnim opóźnieniem. 44
  • Drapieżniki przy wodopoju 23 lip 2017, 20:00 Czym grozi powołanie Narodowego Instytutu Wolności – wyjaśnia Jakub Wygnański, socjolog, działacz społeczny, współtwórca polskiego trzeciego sektora. 46
  • ZUS – informatyczny rollercoaster 23 lip 2017, 20:00 Co nowy dyrektor, to nowa koncepcja na informatyzację ZUS. Efekt jest taki, że kluczowe przetargi stoją, a system nie jest wcale tańszy ani bezpieczniejszy. 50
  • Jak zarobić na piłce 23 lip 2017, 20:00 Piłka jest okrągła, bramki są dwie, czyli gra jest prosta. Ale jak zarobić na klubie piłkarskim, to już nie jest takie oczywiste. 55
  • Klienci drugiej kategorii 23 lip 2017, 20:00 W ZESZŁYM TYGODNIU SŁOWACKI RZĄD ZAGROZIŁ WSTRZYMANIEM IMPORTU ŻYWNOŚCI Z ZACHODU, jeśli jej jakość będzie gorsza niż sprzedawanej na Zachodzie. Premier Słowacji Robert Fico powiedział w ubiegły wtorek, że cała sprawa podwójnych... 58
  • Z Carsson nic cię nie zaskoczy 23 lip 2017, 20:00 Bez auta trudno się obyć. Nie chcesz tracić czasu i odwoływać spotkań? Skorzystaj z usług Carsson Car Rental. 59
  • Biegiem przez życie 23 lip 2017, 20:00 150 km po górach w trzy dni – o tym, co trzeba zrobić, aby się to udało, i o innych wyczynach opowiada Zygmunt Berdychowski, organizator Festiwalu Biegowego w Krynicy, zdobywca Korony Ziemi. 60
  • Google Glass dla robotników 23 lip 2017, 20:00 Google Glass, czyli słynne okulary, wracają. W nowej wersji i z nowym przeznaczeniem. Przez ostatnie dwa lata z tej wersji okularów Google Glass Enterprise Edition w tajemnicy korzystały setki pracowników firm takich jak GE, Boeing, DHL czy... 64
  • Kapitał o obiegu zamkniętym 23 lip 2017, 20:00 Oferując start-upom wsparcie na rynkowych zasadach, zwiększamy szanse na ich sukces. A gdy kapitał wróci, wspieramy kolejne firmy. 65
  • Kaczyńskiemu ku przestrodze 23 lip 2017, 20:00 Omawianie problemu wyjścia Polski z ue byłoby wielką porażką pisowskiej władzy. 67
  • Hulaj dusza, piekła nie ma 23 lip 2017, 20:00 Szanse Unii na skuteczną interwencję w sprawie zmian w polskim prawie są znikome. 68
  • Manifest prezydencki 23 lip 2017, 20:00 Sędziwy Bob Dole, kandydat na prezydenta USA w wyborach z 1996 r., ikona Partii Republikańskiej, uznał wystąpienie Donalda Trumpa w Warszawie za epokowe, a dziennik „Wall Street Journal” nazwał je programowym. Donald Trump po raz pierwszy... 69
  • To była bardzo polska narracja 23 lip 2017, 20:00 Prezydent, stojąc przed pomnikiem Powstania Warszawskiego, powiedział to, co słuchacze chcieli usłyszeć. Świadczyły o tym wiwaty na jego cześć – mówi o wystąpieniu amerykańskiego prezydenta na placu Krasińskich niemiecki historyk Gregor Feindt. 70
  • Czy Trump ma strategię 23 lip 2017, 20:00 WALDEMAR SKRZYPCZAK, generał broni Od blisko roku świat z uwagą śledzi dokonania nowego prezydenta USA. Obserwatorzy skupiają się na spotkaniach z liderami potęg światowych i na zaangażowaniu Trumpa w wydarzenia w skali globalnej.... 72
  • Marzenia o niepodległości 23 lip 2017, 20:00 W Kalifornii zaroiło się od separatystów. Jedni nie chcą już być częścią usa, inni chcą powołać nowy stan. Ale kto za nimi stoi? 74
  • Na krawędzi kosmosu 23 lip 2017, 20:00 Mimo że od katastrofy lotniczej concorde’a minęło 17 lat, eksperci nadal spierają się, czy dałoby się uniknąć tragedii i końca ery pasażerskich lotów ponaddźwiękowych. 76
  • Perfekcyjne malowanie 23 lip 2017, 20:00 Remont mieszkania nie musi się kojarzyć z bałaganem i użeraniem z ekipą budowlaną. Sami szybko i łatwo odświeżymy wnętrze. 78
  • Król jest tylko jeden 23 lip 2017, 20:00 Filmy i seriale, dzieła zebrane w księgarniach – takiego urodzaju Stephena Kinga w Polsce chyba jeszcze nie było. Wciąż jednak nie wiemy, co o nim myśleć. 83
  • Gdyby zapłonął cały świat 23 lip 2017, 20:00 Joe Hill ukrywał, że jest synem Stephena Kinga, aż uznał, że już nikt nie zarzuci mu, że karierę zawdzięcza ojcu. I teraz opowiada o literackim życiu rodzinnym. 84
  • Zostawią Polskę murowaną? 23 lip 2017, 20:00 Na kongresie PiS Jarosław Kaczyński zapowiedział odbudowę piastowskich zamków. Pytanie zadawane często po wojnie – które zabytki odbudowywać i jak? – nagle znowu stało się aktualne. 86
  • Przed postępem nie ma odwrotu 23 lip 2017, 20:00 W czasach szalejącego populizmu najnowsza powieść Péreza-Revertego, mimo XVIIIwiecznego kostiumu, to ważny głos w dyskusji o tolerancji i wolności. 90
  • Wydarzenie 23 lip 2017, 20:00 FILM Byle przetrwać To nie jest film o walce. Raczej o desperacji, przetrwaniu, umierającej nadziei. O moralnych decyzjach, do podejmowania których żaden człowiek nie powinien być zmuszony. W „Dunkierce” Christopher Nolan opowiada o... 92
  • Koniecznie! 23 lip 2017, 20:00 FILM Zemsta małej Makbet WILLIAM OLDROYD SIĘGNĄŁ PO „POWIATOWĄ LADY MAKBET” – opowiadanie Nikołaja Leskowa z 1864 r., na podstawie którego Dmitrij Szostakowicz stworzył klasyczną operę i które zekranizował już Andrzej Wajda. Ale... 93
  • Powyżej średniej 23 lip 2017, 20:00 muzyka Atak świeżości Za anglojęzyczną nazwą i tekstami piosenek kryje się grupa młodych polskich muzyków zafascynowanych latami 60., przede wszystkim jeśli chodzi o warstwę aranżacyjną i wokalną. I nie jest to inspiracja... 94
  • Bez entuzjazmu 23 lip 2017, 20:00 KSIĄŻKA Putin bije naszych Pomysłwydawał się świetny. Atak putinowskiej Rosji na Polskę to temat, który można rozegrać w najlepszym stylu amerykańskich fachowców (choćby tak jak w „Dniu Niepodległości”). I przyznać trzeba, że... 95
  • Karolina Szostak: To się państwu spodoba 23 lip 2017, 20:00 WŁAŚNIE WRACAM Z KINA, KTÓRE JEST NA STACJI KOLEJOWEJ W FALENICY, ZALEDWIE 20 KM OD CENTRUM WARSZAWY. 96
  • O Bałkanach i głupiutkiej Heather 23 lip 2017, 20:00 W marcu jak w garncu” – mówi stare polskie przysłowie. Stare, ale jare i do tego prawdziwe, a pamiętamy wszak detektywa Banaczka z amerykańskiego serialu kryminalnego, który sypał jak z rękawa polskimi przysłowiami, z których żadne... 98

ZKDP - Nakład kontrolowany