Gowina wyspy doskonałości

Gowina wyspy doskonałości

Wicepremier, minister nauki, Jarosław Gowin
Wicepremier, minister nauki, Jarosław Gowin / Źródło: Newspix.pl / KONRAD KOCZYWAS/FOTONEWS
Znikną studia doktoranckie, zaoczne będą trwały dłużej – nawet sześć lat, system finansowania uczelni będzie premiował jednostki wyróżniające się. „Wprost” dotarł do założeń przygotowywanej przez Jarosława Gowina ustawy reformującej szkolnictwo wyższe.

Prace nad tymi zmianami trwały grubo ponad rok, a ich szczegóły były utrzymywane w ścisłej tajemnicy. Projekt nowej ustawy o szkolnictwie wyższym Jarosław Gowin przedstawi na odbywającym się w tym tygodniu w Krakowie Narodowym Kongresie Nauki, który jest podsumowaniem wielomiesięcznych prac nad reformą. „Wprost” dotarł do dokumentu obszernie opisującego jej założenia. Został przygotowany przez jednego z najbliższych współpracowników ministra nauki. Nosi tytuł: „Zestawienie najważniejszych rozstrzygnięć w projekcie ustawy o szkolnictwie wyższym i nauce”. Liczy 39 stron i wyróżnionych zostało w nim 13 działów. Dokument powstał po posiedzeniu Rady Narodowego Kongresu Nauki, która się odbyła przed niespełna dwoma tygodniami – 7 września. Reformując szkolnictwo wyższe, Gowin ominął fundamentalne, a jednocześnie kontrowersyjne tematy. Chodzi o system płatności za studia. Studia stacjonarne będą nadal bezpłatne. Nie będzie także zmian w kwestii stopni naukowych. Habilitacja, zgodnie z założeniami, do których dotarliśmy, zostaje utrzymana.

Dłuższa droga do magisterki

To, co przede wszystkim może zainteresować przyszłych studentów, to propozycja wydłużenia studiów niestacjonarnych (przeważnie odbywających się w systemie weekendowych zjazdów). Tok pierwszego stopnia (studiów licencjackich) i drugiego stopnia (uzupełniających magisterskich) trwających obecnie odpowiednio sześć oraz cztery semestry, czyli trzy i dwa lata, ma zostać wydłużony o jeden semestr. To oznacza, że zaocznie zdobycie magisterki potrwa sześć lat, czyli rok dłużej niż w trybie dziennym. Jednolite studia magisterskie, obecnie przeważnie 10-semestralne, czyli pięcioletnie, w trybie niestacjonarnym zostaną wydłużone o dwa semestry. Co oznacza, że uzyskanie magisterki także będzie o rok dłuższe w porównaniu ze studiami dziennymi. W ocenie Ministerstwa Nauki ta zmiana ma zagwarantować odpowiednio wysoką jakość kształcenia na studiach zaocznych. Ministerstwo Nauki postanowiło zadbać także o studencką kieszeń. Założenia ustawy przewidują wprowadzenie katalogu czynności, za które uczelnie będą mogły pobierać opłaty, a także zasadę, że wysokość tych opłat ma być podana do wiedzy kandydatom jeszcze przed rozpoczęciem rekrutacji. Przez cały okres trwania studiów uczelnia nie będzie mogła zmieniać wysokości opłat ani wprowadzać nowych. W ten sposób Ministerstwo Nauki i Szkolnictwa Wyższego zabezpiecza interesy studentów przed podwyżkami czesnego czy wprowadzaniem opłat, o których przed rozpoczęciem studiów nie byli informowani.

Lepiej znaczy więcej

Reforma Gowina kładzie spory nacisk na podniesienie i kontrolę jakości kształcenia. Przede wszystkim chodzi o wprowadzenie do systemu finansowania publicznych uczelni dodatkowego elementu dotacji, który opiera się na konkurencyjności. Projekt zakłada uruchomienie dwóch konkursów. Pierwszy, o nazwie „Inicjatywa doskonałości”, jest przewidziany dla uczelni badawczych skupiających się głównie na działalności naukowej. Przewiduje on dodatkowe finansowanie przez sześć lat. Będzie to corocznie nawet o 10 proc. wyższa dotacja, w przypadku dużych uniwersytetów może być to nawet ok. 30-40 mln zł ekstra. Pieniądze dostanie 10 uczelni, które przedstawią najlepsze plany rozwoju nauki i dydaktyki. W ocenę projektów będzie zaangażowany zagraniczny panel ekspertów. Po trzech latach ministerstwo będzie prowadzić ocenę realizacji planu, której wynik będzie decydować o dalszym finansowaniu. Po sześciu latach, w wyniku kolejnego konkursu, na ekstradotację będzie mogło liczyć tylko pięciu najlepszych beneficjentów poprzedniej edycji. Drugi konkurs o nazwie „Regionalna inicjatywa doskonałości” ma wzmacniać wybijające się uczelnie w regionach, które w projekcie nazwane zostały „regionalnymi wyspami doskonałości”. Te uczelnie będą mogły ubiegać się o dodatkowe finansowanie na rozwój konkretnej dyscypliny naukowej (np. prawo, filozofia, archeologia). Będzie to dodatkowe 2 proc. przez cztery lata, przy czym uczelnia będzie mogła ubiegać się o ekstrawsparcie na rozwój nawet trzech dyscyplin. Także w tym przypadku przewidziana jest ocena realizacji planu, od której uzależnione będzie dalsze finansowanie.

Szkoły doktorskie

Projekt Gowina zakłada likwidację studiów doktoranckich. Zastąpią je szkoły doktorskie. Nie będzie trybu „niestacjonarnego”, pozostanie natomiast eksternistyczny. Uprawnienia do nadawania stopnia doktora będą miały tylko te uczelnie i instytuty naukowe, które będą posiadać jedną z trzech najwyższych kategorii naukowych (A+, A, B+). Doktoratów nie będą przyznawać jednostki, które mają niższe oceny, czyli B i C. Bardziej zobiektywizowana będzie także procedura nadawania tego stopnia. W ocenę rozprawy doktorskiej zostanie włączony trzeci recenzent pochodzący spoza uczelni lub instytutu. Gowin zamierza także uprościć realizowanie doktoratów z udziałem zagranicznych jednostek naukowych. Międzynarodowy akcent ma pojawić się także w systemie ocen szkół doktorskich, które będą przeprowadzane z udziałem co najmniej jednego eksperta zatrudnionego w zagranicznej uczelni lub instytucji naukowej. W system oceny będą włączeni także sami doktoranci. Czas na uzyskanie doktoratu będzie wynosił cztery lata i będzie mógł być wydłużony maksymalnie o dwa. Przez cztery lata doktorantowi będzie przysługiwało stypendium. Na początku będzie to 110 proc. minimalnego wynagrodzenia. Po dwóch latach, po pozytywnej ocenie okresowej, zostanie ono podniesione do pułapu 170 proc. minimalnej. Dla studentów niepełnosprawnych ta kwota w obu przypadkach będzie o 30 proc. wyższa.

Habilitacja po nowemu

Gowin proponuje także zmiany w systemie habilitacji. Między innymi ma powstać ułatwiona ścieżka. Z automatu habilitację otrzymają kierownicy projektów, którzy otrzymali grant Europejskiej Rady ds. Badań Naukowych lub innego podmiotu cieszącego się międzynarodową renomą.

Resort nauki zamierza się rozprawić także z patologicznym zjawiskiem tzw. grzecznościowych habilitacji, opisywanym także na naszych łamach. Tryb ten opiera się na towarzyskich układach, w którym „zaprzyjaźnione” wydziały habilitują wzajemnie swoich podopiecznych. Teraz ma się to zmienić, bo – zgodnie z planem – w proces recenzji będzie wchodzić dwóch anonimowych recenzentów, których opinie będą przekazywane komisji habilitacyjnej. W sumie recenzentów będzie czterech. Wprowadzona ma być też zasada, że przy dwóch negatywnych recenzjach habilitacji się nie nadaje. Obecnie taka regulacja nie istnieje, co prowadzi do tego, że tytuł ten nadawany jest także przy negatywnych ocenach recenzentów. Wbrew pozorom takie sytuacje, szczególnie na prowincjonalnych uczelniach, nie są rzadkością. Często negatywne oceny wynikają z tego, że ubiegający się o habilitacje dokonują plagiatów lub autoplagiatów.

Zmianie ma także ulec system oceny jakości pracy uczelni i jednostek naukowych. Przede wszystkim klasyfikacja dziedzin i dyscyplin naukowych będzie oparta na standardzie OECD. Osiem obszarów wiedzy, 22 dziedziny nauki i sztuki i 102 dyscypliny zostaną zastąpione sześcioma dziedzinami nauki, jedną dziedziną sztuki oraz w sumie 41 dyscyplinami.

Bliżej świata

System oceny działalności naukowej ma zostać uproszczony i będzie opierał się nie na czterech, ale trzech kryteriach. Będą to: poziom naukowy prowadzonych badań lub prac rozwojowych, mierzony jakością publikacji, oraz efekty działalności naukowej wyrażone w ilości środków pozyskanych z zewnętrznych źródeł finansowania i patentów. Trzecim elementem będzie ocena wpływu działalności naukowej na funkcjonowanie społeczeństwa i gospodarki (to ma być jedyny element podlegający ocenie eksperckiej). Oceniane będą poszczególne dyscypliny naukowe, którymi zajmuje się dana jednostka (a nie ona w całości, jak teraz), więc oceny będą bardziej precyzyjne. Całkowicie ma się też zmienić system oceny czasopism naukowych, które są podstawą do oceny publikujących w nich naukowców, a w konsekwencji także ich macierzystych jednostek naukowych. Obecnie istnieją trzy ministerialne listy: A, B oraz C, które podzielone są ze względu na prestiż. Po zmianach ma je zastąpić lista tytułów, które są indeksowane w międzynarodowych bazach bibliograficznych (to świadczy o sile tytułu i jakości pracy naukowców w nich publikujących), obok tego będzie wykaz listy czasopism, które spełniają wymogi formalne, ale nie są indeksowane w międzynarodowych bazach. Wszystkie tytuły na tej drugiej liście będą miały taką samą punktację, zdecydowanie niższą od tytułów znajdujących się na liście „międzynarodowej”.

O wiele bardziej przejrzyste i łatwiejsze będzie ustalenie dokonań pracowników naukowych i kadry akademickiej. Każdy z nich będzie miał obowiązek założyć elektroniczne konto, na którym będzie umieszczany ich dorobek naukowy. Dziś jest to zupełnie dobrowolne i w żaden sposób nieautoryzowane. W efekcie w publicznych bazach danych można znaleźć osoby, które przedstawiają się jako np. prof. medycyny, gdy w rzeczywistości ich dorobek naukowy to słowacka docentura z… pracy socjalnej!

Rektor, rada, federacja

Propozycje Gowina zakładają wzmocnienie pozycji rektora. Przede wszystkim będzie on jedyną osobą, która w imieniu uczelni będzie miała możliwość ubiegania się o finansowanie. Obecnie robią to kierownicy poszczególnych wydziałów. Prowadzi to do sytuacji, że niektóre uczelnie działają jako luźna federacja samodzielnych księstw, bez wspólnej strategii ani współpracy. Pracę rektora ma nadzorować rada uczelni. Zgodnie z założeniami ponad połowę jej składu mają stanowić osoby spoza uczelni, jedno miejsce jest zarezerwowane dla przewodniczącego samorządu studenckiego. Projekt zakłada tworzenie uczelni federacyjnych. Ma to być twór składający się z co najmniej dwóch uczelni akademickich lub uczelni i instytutu badawczego czy naukowego funkcjonujących w tym samym województwie. Priorytetem ich działalności ma być przede wszystkim działalność naukowa, kształcenie doktorantów, nadawanie stopni naukowych i komercjalizacja wyników badań. Uczelnie federacyjne to także suflowany od lat przez ekspertów pomysł na szybki awans polskich szkół wyższych w międzynarodowych rankingach. Przede wszystkim dlatego, że oceniany w rankingach potencjał naukowy czy dydaktyczny połączonych szkół gwałtownie wzrasta. Projekt reformy szkolnictwa wyższego zapewne jeszcze w tym tygodniu trafi do konsultacji. Resort nauki zakłada, że nowa ustawa zacznie obowiązywać jeszcze w roku akademickim 2018/2019, choć wiele zmian będzie wprowadzanych etapami w kolejnych latach. g

© Wszelkie prawa zastrzeżone

Okładka tygodnika WPROST: 38/2017
Więcej możesz przeczytać w 38/2017 wydaniu tygodnika „Wprost”
Zamów w prenumeracie lub w wersji elektronicznej:
 0

Spis treści tygodnika Wprost nr 38/2017 (1803)

  • 17 wrz 2017, 20:00 Do tego egzaminu na III roku studiów podchodziłem ze spokojem. Porównanie systemów gospodarczych było bardzo interesujące. Podzielam pogląd, że dobrobyt w kraju (lub jego brak) zależy od tego, na co pozwolimy (lub nie) jego mieszkańcom,... 3
  • 17 wrz 2017, 20:00 POLITYCY PEŁNĄ PARĄ ZACZĘLI SIĘ PRZYGOTOWYWAĆ do kampanii samorządowej. Prezydent Gdańska Paweł Adamowicz podobno szykuje się do kolejnego startu. – Jeszcze trzy miesiące temu był gotów poprzeć Jarosława Wałęsę na prezydenta... 6
  • 17 wrz 2017, 20:00 1/3 uczniów unika korzystania ze szkolnych toalet – wynika z badania „Wzorowa Łazienka” Wśród najczęstszych problemów dzieci wskazują: brzydki zapach, brak ręczników papierowych, papieru toaletowego oraz mydła (za Centrum Prasowe... 8
  • 17 wrz 2017, 20:00 Skóra zdjęta z sobowtóra Z DR. PIOTREM BORSUKIEM, BIOLOGIEM I GENETYKIEM z Instytutu Genetyki i Biotechnologii Uniwersytetu Warszawskiego, rozmawiała Magdalena Gryn. Co i rusz dyskutujemy o sobowtórach. Ostatnio o zdjęciu niemieckiego... 12
  • 17 wrz 2017, 20:00 RAFAŁ GÓRSKI #WPROSTOBYWATELSKO „PODSTAWOWĄ BLOKADĄ SAMOORGANIZACJI OBYWATELSKIEJ W POLSCE jest więc niechętna sektorowi pozarządowemu postawa większości polskich elit – nie tylko zresztą elit politycznych, ale także kulturalnych,... 13
  • 17 wrz 2017, 20:00 – mówi Wojciech Pijanowski, prowadzący w latach 90. „Koło Fortuny”, właśnie reaktywowane przez TVP 2. Blisko 2 mln widzów pierwszego odcinka „Koła Fortuny” to dobry wynik, choć nie tak imponujący jak 10 mln sprzed ponad 20 lat?... 14
  • 17 wrz 2017, 20:00 Tort, Świeżaki i inne przysmaki. A TO NIESPODZIANKA. Wraca dobranocka. I to w TVN. Jej bohaterami będą słynne już Świeżaki z Biedronki. Że pokażą to przy „Faktach”, to chyba nie dziwi. Choć mogliby równie dobrze przy... 16
  • 17 wrz 2017, 20:00 prof. Magdalena Środa, filozofka, feministka ZAKOPANE MA WIELE ATRAKCJI. Jest tam bodaj najwięcej reklamowych billboardów na metr kwadratowy; praktycznie nie widać gór, za to wiadomo, gdzie urządzić „wesele oraz iwent”. Zakopane ma też... 17
  • 17 wrz 2017, 20:00 WBREW TEMU, CO ZWYKŁO SIĘ POWTARZAĆ W DOBRYM TOWARZYSTWIE, działania PiS dają się jakoś bronić. W krajach demokratycznego Zachodu różnie bywa z Trybunałem Konstytucyjnym, sędziami, puszczą, stosunkiem do Unii, 500 plus, gimnazjami, a... 17
  • 17 wrz 2017, 20:00 Od lat jest recenzentem życia publicznego, ale ostatnio staje się coraz bardziej aktywny. Mowa o Leszku Balcerowiczu, ekonomiście, liderze partyjnym, twórcy polskiej transformacji. Człowieku, który budzi emocje. 18
  • 17 wrz 2017, 20:00 Czy przywódca polityczny może wyzywać własnych obywateli? Oczywiście nie wszystkich, ale tylko tych, których zachowanie na scenie publicznej przyprawia go o irytację. W Polsce karierę zrobił wtręt Jarosława Kaczyńskiego w lipcowej... 23
  • 17 wrz 2017, 20:00 Wszystko wskazuje na to, że prezydent porozumiał się z prezesem PiS w sprawie reformy sądów. Największym przegranym batalii o wymiar sprawiedliwości zostanie więc prawdopodobnie Zbigniew Ziobro. 24
  • 17 wrz 2017, 20:00 Znikną studia doktoranckie, zaoczne będą trwały dłużej – nawet sześć lat, system finansowania uczelni będzie premiował jednostki wyróżniające się. „Wprost” dotarł do założeń przygotowywanej przez Jarosława Gowina ustawy reformującej szkolnictwo wyższe. 28
  • 17 wrz 2017, 20:00 WALDEMAR SKRZYPCZAK, generał broni Cyberataki i propaganda – to formy wojny informacyjnej. Rosjanie toczą ją niezauważalnie, w okresie pokoju. Propaganda nieustannie atakuje nasze umysły przez media, polityków, agentów wpływu, świat... 31
  • 17 wrz 2017, 20:00 O Polsce lokalnej, roli partii politycznych, relacjach z Warszawą oraz pozycji kobiet z Elżbietą Polak, marszałek województwa lubuskiego, rozmawiał Jacek Pochłopień. 32
  • 17 wrz 2017, 20:00 EWA WANAT Sklep z odzieżą „patriotyczną” w Poznaniu przy pl. Cyryla Ratajskiego, koszulki z husarią i żołnierzami wyklętymi. Między nimi śpioszek dla niemowlaka – z orłem na brzuszku. Dziecko rodzi się jako Polak. I kropka. Już w... 35
  • 17 wrz 2017, 20:00 Nie każda kobieta musi być feministką. Niech sobie będzie, kim chce. Ale niech się dwa razy zastanowi, zanim skrytykuje feministki. Nie lubisz feministek, to zrezygnuj z ich dorobku – mówi Sylwia Chutnik, pisarka, felietonistka, aktywistka, feministka. 36
  • 17 wrz 2017, 20:00 Czy edukacja seksualna w szkole ma sens? Tak, ale musi być wiarygodna. 40
  • 17 wrz 2017, 20:00 Już 2010 r. Ministerstwo Gospodarki miało sygnały, że rynek zielonych certyfikatów może się załamać. W tym czasie koncerny energetyczne podpisywały długoletnie umowy z farmami wiatrowymi ze stałą ceną za certyfikat. Warte miliardy. 45
  • 17 wrz 2017, 20:00 Aplikacja, która płaci za spalone kalorie. Platforma internetowa, która pomogła 40 tys. Polek zajść w ciążę. Młodzi polscy przedsiębiorcy robią biznes na zdrowiu. 48
  • 17 wrz 2017, 20:00 Premier Morawiecki mówi stop i wrzuca kij w karuzele podatkowe. Ale przy okazji tego wielkiego hamowania obrywa się też tym, którzy wcale nie chcieli się kręcić. 52
  • 17 wrz 2017, 20:00 Duzi gracze oferują innowacyjnym firmom nie tylko pieniądze na inwestycje, lecz także możliwość korzystania z efektu skali i wsparcie. W zamian otrzymują rozwiązania, których nie sposób wypracować w korporacji. 54
  • 17 wrz 2017, 20:00 Rajd „Wiedźmina” W ciągu ostatniego tygodnia kurs akcji giełdowego CD Projektu podskoczył o jedną piątą, a producent „Wiedźmina” pierwszy raz w historii przebił stawkę 100 zł za jedną akcję. Kapitalizacja wzrosła ponad poziom... 56
  • 17 wrz 2017, 20:00 Lego odjazd Podziwiam Lego za to, że konsekwentną strategią udało mu się podnieść z poziomu przykurzonego producenta klocków i zmienić w firmę, która potrafi wciąż wymyślać się na nowo. I to działa. Drugi największy producent... 58
  • 17 wrz 2017, 20:00 Nie musisz czekać na rocznicę ślubu, urodziny czy randkę z kimś wyjątkowym... Wystarczającym powodem, by odwiedzić restaurację L’Arc, jest chęć spróbowania owoców morza i promocje, jakimi raczą gości właściciele. 59
  • 17 wrz 2017, 20:00 Unia Europejska to galaktyczna republika z „Gwiezdnych wojen”. Rolę kanclerza Palpatine’a budującego Imperium odgrywa szef Komisji Europejskiej, Donald Tusk to lord Vader, rebeliantami są Polacy, a Brytyjczycy to separatyści z Federacji Kupieckiej. 61
  • 17 wrz 2017, 20:00 W zbliżających się wyborach do Bundestagu największe szanse na wygraną mają chadecy. Niezależnie od tego, kto będzie ich koalicjantem, na zwrot w polityce imigracyjnej nie ma co liczyć. 64
  • 17 wrz 2017, 20:00 45 lat temu podczas olimpiady terroryści zamordowali 11 izraelskich sportowców. Przez dziesięciolecia Niemcy ukrywali dowody swoich błędów i zaniedbań, które doprowadziły do tragedii. 68
  • 17 wrz 2017, 20:00 Wystarczy 30 minut marszu dziennie, by wydłużyć swoje życie o 3,5 roku. Umiarkowana aktywność fizyczna działa na serce leczniczo. 70
  • 17 wrz 2017, 20:00 Zawałom, które co roku zabijają ponad 30 tys. Polaków, można zapobiegać. Dowiedz się jak. 72
  • 17 wrz 2017, 20:00 Powikłania cukrzycy związane z zaburzeniami krążenia to pierwsza przyczyna zgonów w Polsce. Są nowoczesne leki, mamy dla nich rekomendacje, lecz brak refundacji powoduje, że dostępne są dla ograniczonej liczby pacjentów. 74
  • 17 wrz 2017, 20:00 Po raz ósmy biegacze przejęli Krynicę-Zdrój. Przez trzy dni ponad 9 tys. razy meldowali się na mecie PKO Festiwalu Biegowego. 76
  • 17 wrz 2017, 20:00 Największą na świecie międzynarodową listą czasopism naukowych zarządza polska firma – Index Copernicus International. 78
  • 17 wrz 2017, 20:00 Za „blogerkę modową” jestem na siebie wściekły. Mam nadzieję, że poważna i gruba powieść, jaką jest „Wymazane”, odbuduje mój wizerunek i pozycję – mówi Michał Witkowski, pisarz. 80
  • 17 wrz 2017, 20:00 Polski rynek sztuki rozrasta się i profesjonalizuje. Czy nowi galerzyści odniosą sukces? Może na Warsaw Gallery Weekend? 84
  • 17 wrz 2017, 20:00 Pomnik, banknot, spotkania, sympozja, festyny. Czemu Anglia, nie tylko ta literacka, żyje postacią zmarłej 200 lat temu Jane Austen? 88
  • 17 wrz 2017, 20:00 MUZYKA Z otwartą przyłbicą Po udzieleniu przez Przybysz głośnego wywiadu „Wysokim obcasom” wokół wokalistki zrobiło się głośno.  Z tego też powodu gotowy album przeleżał na półce prawie rok. Dla artysty to zawsze niekomfortowa... 92
  • 17 wrz 2017, 20:00 MUZYKA Marsz, marsz Zimerman W OSTATNIM ROKU ŻYCIA SCHUBERT NAPISAŁ TRZY SONATY FORTEPIANOWE. W sonatach A-dur nr 20 i B-dur nr 21, które nagrał właśnie Krystian Zimerman, słychać inspiracje Beethovenem, ale ważniejszy jest chyba motyw... 93
  • 17 wrz 2017, 20:00 SZTUKA Pod dachami Paryża JÓZEF PANKIEWICZ, OLGA BOZNAŃSKA, LEOPOLD GOTTLIEB, XAWERY DUNIKOWSKI tworzyli w Paryżu kolonię artystyczną, która na kartach polskiej historii sztuki odcisnęła swe wyraźne pięto. Wystawa w Katowicach próbuje... 94
  • 17 wrz 2017, 20:00 Masłowska albo i nie Przypadek Aury Xilonen dowodzi niezwykłej skuteczności marketingu. Otóż recenzentom sprzedano „Jankeskiego fajtera” pod hasłem „meksykańska Masłowska”, w związku z czym zachwytom nie było końca.  Owszem... 96
  • 17 wrz 2017, 20:00 W moich szczenięcych latach kopałem namiętnie piłkę. Wtedy ważne było podwórko z jego wszystkimi atrakcjami. Dzisiaj dzieci żyją w bogatszych rodzinach niż dzieci z mojego pokolenia, ale chyba nie mają czegoś, co my mieliśmy. Na... 98

ZKDP - Nakład kontrolowany