Mądre i tajemnicze grzyby

Mądre i tajemnicze grzyby

Rekordowe grzybobranie Norwega
Rekordowe grzybobranie Norwega / Źródło: Facebook / Tommy Østhagen
Są grzyby olbrzymy i grzyby drapieżne. Największy grzyb świata zajmuje powierzchnię 880 hektarów, a jego mali krewniacy zjadają mrówki. Inne grzyby harmonijnie współżyją z drzewami.

Robert Hofrichter

Większość ludzi wie o grzybach bardzo mało, a jednocześnie wydaje się, że osoby niebędące biologami bardziej interesują się grzybami niż roślinami. Może nie tylko dlatego, że wiele owocników grzybów można jeść, ale także nie dlatego, że uchodzą one za cenione delikatesy o nadzwyczajnym smaku? Może powód fascynacji grzybami jest głębszy i bardziej złożony?

Handel wymienny w podziemiu

Współistnienie drzew i grzybów stanowi jeden z największych cudów świata. Częścią tego cudu są również najbardziej znane grzyby jadalne. Większość z nich jest symbiotyczna, to znaczy, że swoje smaczne owocniki może wytwarzać jedynie w połączeniu z korzeniami drzew. Bez ścisłego współistnienia drzew i grzybów musielibyśmy skreślić z listy dań borowiki, kurki i większość pozostałych rarytasów. Jedno drzewo może być powiązane z aż 100 gatunkami grzybów, a w obrębie tego samego gatunku – z wieloma różnymi osobnikami. Centymetr sześcienny gleby może zawierać do 20 kilometrów (!) cieniuteńkich strzępek grzybni. Trochę podobnie jak neurony ludzkiego mózgu grzybnia buduje niewyobrażalnie skomplikowany splot. Etnobotanik Wolf-Dieter Storl stwierdził, że grzyby tworzą coś na kształt mózgu wegetacji. Regulują one przepływ informacji między roślinami i otaczającym ekosystemem. Przejawem wegetatywnej inteligencji są również korzenie. Za pomocą niezliczonej ilości stale tworzących się cieniutkich jak włos korzeni rośliny, rozeznając środowisko, wyczuwają glebę. Szukają cząsteczek wody, pierwiastków śladowych i innych substancji. Grzybowi mieszkańcy podziemia, którzy przerastają o wiele większą powierzchnię podłoża, niż kiedykolwiek mogłoby tego dokonać drzewo, chętnie się dzielą. Niemal wszystkie minerały, które zbierają w glebie, oddają roślinom, a te z kolei, jako organizmy fotosyntetyzujące, są uzależnione od substancji odżywczych.

Obdarowane ochoczo przyjmują prezenty. Ich korzenie nigdy nie byłyby tak skuteczne w docieraniu do minerałów jak niezwykle cienkie strzępki grzybni ze swoimi niemal wszechmocnymi enzymami. Symbioza to jednak nie tylko branie, ale i dawanie. Rośliny odpłacają się grzybom, dostarczając im cukier (najczęściej glukozę), który produkują w znacznych ilościach w procesie fotosyntezy. Do 20 proc. tego, co wyprodukuje roślina, może zostać przekazane grzybowi. Oprócz węglowodanów podziemni pomocnicy otrzymują od roślin również witaminy lub ich prekursory (prowitaminy). Dzieje się tak, ponieważ wiele grzybów – podobnie jak zdarza się to u ludzi – nie jest w stanie samodzielnie wytwarzać witamin. Obecnie uważa się, że wyjście roślin na ląd było możliwe tylko dzięki symbiozie między nimi i grzybami. Wątpliwe jest także, by tego rodzaju niespecyficzna symbioza mogła rozwinąć się później. Od setek milionów lat korzyść z niej czerpią obie strony, a wraz z nimi wszystkie inne organizmy żywe. Wydaje się zatem, że podstawowym elementem ewolucji była nie konkurencja, lecz kooperacja – świadomość, że w grupie jest się silniejszym i że współpraca może przynieść nadzwyczajne rezultaty!

Tysiącletnia opieńka

Na pytanie o największą istotę żywą na świecie padają rozmaite odpowiedzi. Najcięższe znane zwierzę, jakie kiedykolwiek żyło na Ziemi, to płetwal błękitny (Balaenoptera musculus), czyli fiszbinowiec, a zatem ssak. Największe osobniki tego gatunku osiągają imponującą długość 33 m (do takich wielkości zbliżały się tylko niektóre gady kopalne) i masę ciała do 200 t. Tak ciężkie zwierzę może żyć tylko w wodzie. Jeżeli naszymi poszukiwaniami największych organizmów żywych obejmiemy także rośliny, to większe od płetwala błękitnego będzie drzewo o nazwie Generał Sherman – mamutowiec olbrzymi (Sequoiadendron giganteum) rosnący w Parku Narodowym Sekwoi w Kalifornii, szczególnie gdy oprócz „długości” uwzględnimy jego objętość: przy wysokości 83,8 m wynosi ona 1487 m sześc., a masa tego olbrzyma to ponad 2100 t. Naturalnie takie giganty mające ponad 3 tys. lat zawsze będą o wiele starsze od każdego zwierzęcia.

A gdy w poszukiwaniu największych stworzeń uwzględnimy również grzyby, zrobi się jeszcze ciekawiej. Dokładnie tyle samo co cztery (!) dorosłe samice płetwala błękitnego, po około 150 t każda, ważyła opieńka miodowa znaleziona w 2000 r. w USA w stanie Oregon. Mamutowiec olbrzymi jest wprawdzie dwa razy cięższy, ale rozmiary tego grzyba znacznie przewyższają wszystkie inne organizmy żywe na Ziemi, zajmuje on bowiem powierzchnię ok. 880 ha, co odpowiada 1200 boiskom piłkarskim! Przypuszczalnie największy grzyb w Europie znajduje się w Szwajcarskim Parku Narodowym, w okolicy Ofenpass, i zajmuje powierzchnię o wymiarach 500 x 800 m. Ta licząca około tysiąc lat opieńka ciemna jest przedstawicielką tego samego rodzaju, co wspomniana wyżej amerykańska rekordzistka. Jeżeli więc chodzi o wielkość, to grzyby zajmują pozycję numer jeden na Ziemi. Przedstawiciele tego największego organizmu ukazują czasami swoje żółtawe kapelusze na pniakach i osłabionych pniach drzew – są to jego owocniki, osiągające w najlepszym razie około 12 cm wysokości. Gdy tak się staje, oznacza to prawdziwe nieszczęście dla właścicieli lasów. Las w Oregonie, w którym rośnie owa gigantyczna opieńka, nosi nazwę Malheur (nieszczęście – przyp. tłum.) National Forest. Armillaria, jak brzmi naukowa nazwa opieńki, atakuje pasożytniczo drzewa i może doprowadzać do ich obumarcia. Gdy tak się stanie, grzyb, wykorzystując martwą materię organiczną z drzewa, ma jeszcze przez kilka lat możliwość saprotroficznego odżywiania się. Dla leśników i właścicieli lasów jest wrogiem, z którym raczej trudno się zmierzyć. To potężne grzybowe cielsko sięga do głębokości metra. Powoli przeżera drzewo po drzewie, przenikając przez leśny grunt, przewierca się przez glebę i nieustannie produkuje kolejne brązowoczarne milimetrowej grubości strzępki, których całkowitej długości niemal nie sposób oszacować. Grzyb olbrzym z Oregonu może mieć 2400 lat. W naszych szerokościach geograficznych opieńka miodowa należy do najczęściej występujących grzybów jesiennych. W krajach słowiańskich nazywa się ją często václavka, ale również na terenach niemieckojęzycznych znana jest jako Wenzelpilz (grzyb Wenzla, czyli Wacława); nazwę tę zawdzięcza faktowi, że co roku pojawia się ok. 28 września, dnia imienin narodowego patrona Czech – Świętego Wacława.

Mały horror w tropikach

W tym miejscu chcę opowiedzieć historię horror z tropikalnego lasu deszczowego, która stanowi inny przykład na to, że grzyb nie zawsze przybywa jako przyjaciel. Bohaterką tej opowieści jest mrówka z rodzaju Camponotus, która spaceruje sobie po leśnym gruncie w poszukiwaniu pożywienia. W pewnej chwili zatrzymuje się pod liściem. Gdybyśmy byli na planie horroru, to w tym momencie kamera powoli obróciłaby się ku górze, ukazując spód liścia, na którym zawieszony jest przeżarty pancerz innej mrówki, siostry naszej bohaterki, która kilka dni wcześniej – również w poszukiwaniu pożywienia – tędy przechodziła. Nieszczęsna mrówka została niepostrzeżenie zainfekowana mikroskopijnie małymi zarodnikami grzyba z rodzaju Ophiocordyceps i dwa dni później opuściła swoją kolonię w lesie. Jej mięśnie były już osłabione, ciałem wstrząsały drgawki, dlatego mogła pokonać drogę w dół, ale nie była już w stanie z powrotem wejść na górę i znaleźć się pod opieką swojej rodziny. Grzyb już od dłuższego czasu kontrolował jej mózg, nakłonił ją też do wejścia na małą roślinę, by tam, na wysokości 25 cm, wgryzła się w nerw liścia. Tego miejsca owad miał już nie opuścić, ponieważ tu właśnie panują optymalne warunki dla rozwoju grzyba zombi. Aplikuje on więc mrówce koktajl substancji trujących, po których na ogół w ciągu sześciu godzin owad umiera. Tymczasem w temperaturze od 20 do 30°C i przy wilgotności powietrza wynoszącej 95 proc. strzępki grzyba przerastają przez odnóża martwej mrówki, aby zapobiec jej spadnięciu z liścia. Z głowy owada wyrasta długa strzępka, na której końcu pojawia się owocnik. Przez tydzień grzyb odżywia się wewnętrznymi organami zwierzęcia, a pancerz martwej mrówki stanowi dla niego tarczę ochronną. Nowo powstały owocnik może teraz sypać zarodniki na przechodzące w poszukiwaniu pożywienia kolejne mrówki, które potem również czeka los zombi.

Podstępne grzyby mięsożerne

Nie musimy jednak podróżować do lasu tropikalnego, by przyjrzeć się grzybom drapieżnym w akcji. W naszych rodzimych okolicach grzyby te również stosują metody polowań i mechanizmy chwytania ofiar godne filmu z gatunku horrorów. Grzyb Polyphagus euglenae atakuje klejnotkę (Euglena) i wysysa ją. Inne grzyby z kolei chwytają organizmy jednokomórkowe na powierzchni wody za pomocą długich, delikatnych strzępek. Czy to w wodzie, czy na ziemi małe organizmy – takie jak nicienie (Nematoda), ameby i wiele innych – przyczepiają się do kleistych substancji wydzielanych przez grzybnię. Szczególnie dziwaczne jest polowanie przy użyciu lassa. Zoophagus tentacle wytwarza ze strzępek małe pętelki, w które może chwytać nicienie. Pod wpływem bodźców dotykowych pętelka zaciska się i uniemożliwia ofierze ucieczkę. Następnie grzyb powoli wrasta w jej ciało i rozkłada je za pomocą swoich enzymów. Niezwykły sposób odżywiania się tego grzyba jest ewolucyjnie bardzo starym wynalazkiem, co udowodniło pewne szczęśliwe znalezisko w postaci kawałka bursztynu, w którym został uwieczniony taki właśnie prehistoryczny minidramat. W tym kawałku bursztynu uległ zatopieniu grzyb nematofagiczny, czyli nicieniożerny, liczący 100 mln lat. Dobrze znany czernidłak kołpakowaty – jesienią występujący masowo i niemal wszędzie, zaliczany do najczęściej spotykanych grzybów w miastach – jest również złośliwym gościem (abstrahując od tego, że gdy delektujemy się nim w połączeniu z alkoholem, ma działanie toksyczne). Właściwie grzyb ten żyje saprotroficznie, czyli odżywia się martwą materią organiczną, niemniej chętnie wzbogaca swój monotonny jadłospis o nicienie. W glebie czernidłak kołpakowaty wykształca małe kuliste struktury z kolczastymi wypustkami, których toksyczna wydzielina pozbawia nicienie zdolności poruszania się. Unieruchomione w ten sposób ofiary czernidłak trawi w ciągu kilku dni. W tym wypadku grzyby nie różnią się zbytnio od roślin. Mięsożerne gatunki roślin występują często w glebach ubogich w azot. Dzięki „mięsnym posiłkom” poprawiają swoją gospodarkę azotową. Obecnie nauka zna już ponad 160 gatunków grzybów mięsożernych, tak zwanych drapieżnych, a z całą pewnością istnieje jeszcze wiele takich, które pozostają do dzisiaj nieodkryte. Mimo tych wszystkich nieco strasznych opowieści grzyby mogą dostarczać tematów nie tylko dla filmów grozy. g

© Wszelkie prawa zastrzeżone

Okładka tygodnika WPROST: 40/2017
Więcej możesz przeczytać w 40/2017 wydaniu tygodnika „Wprost”
Zamów w prenumeracie lub w wersji elektronicznej:
 0

Spis treści tygodnika Wprost nr 40/2017 (1805)

  • Gospodarcza oś sporu o Polskę 1 paź 2017, 20:00 Film „Raport mniejszości” nakręcony na podstawie opowiadania Philipa K. Dicka (ze świetną rolą Toma Cruise’a) rozpoczyna się dramatyczną sceną morderstwa w afekcie, a właściwie jego próbą. Oto bowiem, gdy zdradzany małżonek... 3
  • Niedyskrecje parlamentarne 1 paź 2017, 20:00 ELIZY OLCZYK I JOANNY MIZIOŁEK JAROSŁAW KACZYŃSKI NA ZAMKNIĘTYM SPOTKANIU Z POSŁAMI SWOJEGO KLUBU PARLAMENTARNEGO zapowiedział zmianę terminu wyborów samorządowych. Pierwotnie miały one odbyć się 11 listopada, PiS chce, aby Polacy... 8
  • Obraz tygodnia 1 paź 2017, 20:00 9,2 tys. zł miesięcznie zarabiają przeciętnie polscy youtuberzy. Ci najpopularniejsi – 13-27 tys. zł. Głównymi źródłami wpływów są reklamy AdSense, a także branded content i eventy. Wygrane Kobiety w Arabii Saudyjskiej Król Salman... 10
  • Info radar 1 paź 2017, 20:00 Play-old-boy Śmierć Hugh Hefnera to symboliczna śmierć epoki nieśmiałego, chłopięcego erotyzmu opartego na marzeniach i grze wyobraźni. Na tym zbudowana była filozofia „Playboya”, pisma, które młody Hefner wymyślił, którym... 11
  • Zdarzyło się jutro 1 paź 2017, 20:00 Perfekcyjna Pani Domu i szlafrok Wojewódzkiego 14
  • Rezolucja i do przodu! 1 paź 2017, 20:00 RADNI SEJMIKU DOLNOŚLĄSKIEGO PRZEGŁOSOWALI W ZESZŁYM TYGODNIU REZOLUCJĘ o uczczeniu 300. rocznicy ukoronowania Matki Boskiej Częstochowskiej. Nie wiem, czy już zdążyli obwieścić odpowiednim dokumentem, że Jezus jest królem Dolnego... 16
  • Seks Polek i PiS 1 paź 2017, 20:00 W WAKACJE PRZECZYTAŁEM W „ELLE” DŁUGI WYWIAD Z EKSPERTKĄ – SEX COUCHEM. Bez paniki, to tylko seksbełkot, możemy spokojnie dalej..., no, wiecie, jak uważamy za stosowne. Bo jednak w żadnej sprawie nie można brać na serio przemyśleń... 16
  • Na dobry początek 1 paź 2017, 20:00 Lata 1982-1985 to początki „Wprost”. Przypominamy, jak się zaczęła 35-letnia już historia najbardziej opiniotwórczego tygodnika ostatnich dekad. W następnych numerach będziemy przypominać najważniejsze teksty z kolejnych lat. Nie... 17
  • Dociskanie prezydenta 1 paź 2017, 20:00 Dopiero gdy PiS będzie pewny, że partii uda się osiągnąć kompromis z Andrzejem Dudą, zacznie sejmowe prace nad ustawami. Jeśli porozumienia nie będzie, reformę porzuci. I prezydenta też. 18
  • Wezwanie do oporu 1 paź 2017, 20:00 JAN ROKITA Prezydent Macron nie zamierza wyhamować swej retorycznej ofensywy przeciwko Polsce. A wtorkowe zdarzenia na paryskiej Sorbonie nie zostawiają tu cienia wątpliwości. Po prelekcji na temat Europy, skierowanej do zagranicznych... 23
  • Biedroń może zostać liderem lewicy 1 paź 2017, 20:00 Gdyby Andrzej Duda nie zdecydował się na weto, na stałe zostałby sprowadzony do roli Adriana – mówi Aleksander Kwaśniewski, były prezydent. 25
  • Oskarżony papież Franciszek 1 paź 2017, 20:00 Polski naukowiec znalazł się w grupie ponad stu księży, teologów i intelektualistów katolickich, którzy oskarżają Franciszka o szerzenie herezji. 28
  • Węzeł syryjski więcej niż… gordyjski 1 paź 2017, 20:00 WALDEMAR SKRZYPCZAK, generał broni Konflikt w regionie Bliskiego Wschodu nie ma końca. I nic tego końca nie zapowiada. O ile państwo ISIS chyli się ku upadkowi, o tyle źródła konfliktu pozostają. I rodzą się kolejne. Problem Bliskiego... 31
  • Dyplom lekiem na depresję 1 paź 2017, 20:00 Wyższe wykształcenie to nie tylko szansa na lepsze perspektywy na rynku pracy i dobrą pensję. Jak pokazuje nowy raport OECD, osoby z dyplomem uczelni rzadziej tracą radość i chęć do życia. 32
  • Świat, jaki znamy, odchodzi 1 paź 2017, 20:00 EWA WANAT W latach 50. gazety niemieckie, takie jak „Die Welt” lub „Frankfurter Allgemeine Zeitung”, biły na alarm – katoliczki w Bawarii noszą chustki, sterowane przez Watykan chcą zrobić z Niemiec katolicki kraj! W 2017 r. 61 proc.... 35
  • Kto oszukuje w grze o życie 1 paź 2017, 20:00 Antysmogowa krucjata wywołała panikę wśród sprzedawców węgla. Efektem jest kampania „NIE dla smogu, TAK dla węgla”. Rzetelna? 36
  • Szkoła tylko dla normalsów 1 paź 2017, 20:00 Nauczyciele rzadko bronią uczniów przed dyskryminacją, bo sami są pełni uprzedzeń. 39
  • Prawa nie są dane raz na zawsze 1 paź 2017, 20:00 Rzecznik praw obywatelskich jest od tego, żeby stać po stronie obywateli, jeśli dzieje się im krzywda ze strony państwa i instytucji publicznych. Stara się pomóc każdemu, ale nie zawsze może – mówi Adam Bodnar. 42
  • Księgowa Ojca Dyrektora 1 paź 2017, 20:00 Pilnuje finansów ojca Rydzyka i bije się o jego interesy. Teraz wypowiedziała wojnę Francuzom z koncernu energetycznego EDF. Kim jest Lidia Kochanowicz-Mańk, nadzorująca budżet redemptorystów z Torunia? 46
  • Nieśmieszne pieniądze 1 paź 2017, 20:00 Kilka milionów złotych rocznie – tyle może zarobić topowy kabaret w Polsce. 50
  • Dolnośląskie Orły nagrodzone 1 paź 2017, 20:00 Najlepsi przedsiębiorcy oraz ambasadorzy regionu odebrali nagrody podczas gali we Wrocławiu. 54
  • Czysta współpraca 1 paź 2017, 20:00 Nie uda się zagospodarować odpadów, jeśli ludzie nie będą segregować śmieci. 56
  • TIR-kartel 1 paź 2017, 20:00 880 mln euro kary nałożyła Komisja Europejska na Scanię. Producent samochodów ciężarowych uczestniczył w zmowie cenowej razem z MAN-em, DAF-em, Daimlerem, koncernem Iveco oraz Volvo/Renault. Śledztwo wykazało, że firmy od 1997 do 2011... 57
  • Przetworzyć przyszłość 1 paź 2017, 20:00 Jarosław Czaja pierwsze 800 zł zarobił, sprzedając program do analizy nieba. Dziś zatrudnia 800 osób i chce walczyć z rakiem. 58
  • Know How 1 paź 2017, 20:00 Kask rozszerzony Japońska firma Borderless stworzyła koncepcję kasku motocyklowego, który wykorzystuje rzeczywistość rozszerzoną. Cross Helmet X1 ma tylną kamerę, wbudowane wyświetlacze i funkcję kontroli dźwięków umożliwiającą... 60
  • Czego potrzeba polskim start-upom? 1 paź 2017, 20:00 Założyciele start-upów mogą liczyć na wiele form pomocy, m.in. ze strony inkubatorów przedsiębiorczości. 61
  • Niemiecki zakręt z wybojami 1 paź 2017, 20:00 W precyzyjnie zaprojektowanej i jeszcze lepiej wykonanej niemieckiej maszynie coś się zacięło. Polsce może się to przydać, choć granica między korzyściami a zagrożeniem dla rządu w Warszawie jest dosyć cienka. 62
  • W Wenezueli jest już tylko benzyna 1 paź 2017, 20:00 Z ogrodu zoologicznego w Caracas znikają zwierzęta, których mięso nadaje się do zjedzenia, a to niechybny znak, że koniec kolejnego socjalistycznego mirażu jest już bliski. 66
  • Życie po zawale 1 paź 2017, 20:00 Będzie lepszy dostęp do kardiologa, rehabilitacji kardiologicznej oraz niezbędnych zabiegów dla pacjentów po zawale. 68
  • Niewydolność serca – ukryta epidemia 1 paź 2017, 20:00 Na niewydolność serca cierpi milion Polaków – mówi prof. Piotr Ponikowski, prezes Polskiego Towarzystwa Kardiologicznego. 69
  • Zdrowie w dobrej cenie 1 paź 2017, 20:00 Aż trzy czwarte Polek nie kupuje drogich leków, ale prosi o tańsze zamienniki – wynika z badania przeprowadzonego przez Ipsos. 70
  • Mądre i tajemnicze grzyby 1 paź 2017, 20:00 Są grzyby olbrzymy i grzyby drapieżne. Największy grzyb świata zajmuje powierzchnię 880 hektarów, a jego mali krewniacy zjadają mrówki. Inne grzyby harmonijnie współżyją z drzewami. 73
  • Spętani tradycją, opętani wolnością 1 paź 2017, 20:00 Nagrywając płytę „Zbójnickie”, Krzysztof Trebunia-Tutka i Tymon Tymański podważyli obiegową opinię, że góralskie melodie są proste. – Mają emocjonalną siarczystość, są też bardzo energetyczne w eksponowaniu góralskich radości i smutków – przekonują muzycy, którzy chcą trochę... 76
  • Żarty na bok 1 paź 2017, 20:00 Pan Bóg niesie Ziemię do serwisu. Wie, że wymaga naprawy – to najlepszy, zdaniem czytelników, rysunek Andrzeja Mleczki. On sam dzięki tej bożej fuszerce ma z czego kpić. 80
  • Vega. Nowe porządki 1 paź 2017, 20:00 Nowy film Patryka Vegi „Botoks” ma utrzymać dobrą passę. Jak to się stało, że kolejne obrazy tego reżysera to kury znoszące złote jajka? 84
  • Nie serwuję powtórek 1 paź 2017, 20:00 Mechanizmy rynkowe są tak dziwne, że nie wiadomo, co będzie bestsellerem – mówi Jakub Małecki, zdumiony własnym sukcesem. 86
  • Wydarzenie 1 paź 2017, 20:00 FILM Żyć godnie W „Fantastycznej kobiecie” jeden z najlepszych współczesnych chilijskich reżyserów, Sebastián Lelio, portretuje transseksualistkę, która ż yje w zwią zku z wpływowym, zamoż nym facetem. Nagle, w nocy, mę ż czyzna... 88
  • Koniecznie! 1 paź 2017, 20:00 SZTUKA Sztuka wysoka WSIADAMY DO WINDY I JEDZIEMY NA 42. PIĘTRO COSMOPOLITAN – jednego z najładniejszych i najdroższych apartamentowców w Warszawie. I wkraczamy w świat malarstwa Meli Muter. Jej obrazy pochodzą ze zbiorów Grzegorza... 90
  • Powyżej średniej 1 paź 2017, 20:00 MUZYKA Klezmerski jazz PRZED CHWILĄ WYSKOCZYŁO MI NA FACEBOOKU ZDJĘCIE SYNAGOGI NA TŁOMACKIEM, wystającej znad przystanku tramwajowego. Takie zdjęcie nigdy nie powstało – to fotomontaż – wysadzili ją Niemcy, niszcząc warszawskie... 92
  • Bez entuzjazmu 1 paź 2017, 20:00 FILM Jest dym bez ognia Dystrybutor tego filmu obiecywał, że Patryk Vega podpali świat. I dym faktycznie jest, ale jednak bez ognia. „Botoks” to kolejny odcinek kina nafaszerowanego stereotypami zbudowanymi na suchych żartach spod budki z... 94
  • Maria Maj: To się państwu spodoba 1 paź 2017, 20:00 CZYTAM WIELE KSIĄŻEK NARAZ, WCZORAJ NP. SKOŃCZYŁAM SZÓSTY TOM KARLA OVE KNAUSGÅRDA „MOJA WALKA”. Na rynku ukaże się chyba w styczniu, na szczęście w TR Warszawa pracujemy nad spektaklem na podstawie tego tytułu, dlatego miałam do... 96
  • Emmanuel Katastrofa 1 paź 2017, 20:00 RYSZARD CZARNECKI Jeśli chcesz poznać człowieka – pozwól mu wydawać rozkazy”. To francuskie przysłowie pasuje jak ulał do francuskiego prezydenta. Emmanuel Macron rządzi drugim co do wielkości (a ściślej: liczby ludności) państwem... 98

ZKDP - Nakład kontrolowany