Szkoła uczy przetrwania

Szkoła uczy przetrwania

Flagi LGBT, zdjęcie ilustracyjne
Flagi LGBT, zdjęcie ilustracyjne / Źródło: Fotolia
Mamy nadzieję, że Pani Minister podziela naszą opinię, że homofobia jest groźnym problemem społecznym – napisali w liście do minister edukacji rodzice dzieci LGBT.

Po samobójczej śmierci Dominika z Bieżunia i Kacpra z Gorczyna ostatnie dni przyniosły kolejne wstrząsające wyznania homoseksualnej osoby wtłoczonej w system polskiego szkolnictwa. Jakub Lendzion był poddawany prześladowaniom bardziej przypominającym obyczaje panujące w zakładach karnych niż w placówce oświatowej” – piszą w liście do Anny Zalewskiej rodzice z nieformalnej grupy działającej przy Kampanii Przeciw Homofobii. „Prześladowania i znęcanie trwały przez cały rok szkolny i nie doczekały się reakcji ze strony grona pedagogicznego. Dyrekcja nie zrobiła nic, żeby zapanować nad uczniami (…). To odpowiedni moment na zadanie pytania, jak wygląda życie osób LGBT w szkołach. Czy polska szkoła to codzienna walka o przetrwanie?”. Niedawno z ministerstwa nadeszła odpowiedź podpisana przez dyrektor departamentu podręczników, programów i innowacji. „Kwestie dotyczące poszanowania godności i praw człowieka oraz bezpieczeństwo każdego ucznia są priorytetowe dla prowadzonej obecnie polityki oświatowej”.

W długim liście dyrektor Teresa Samecka opisuje podstawę programową, w której „zaakcentowano aspekty wychowawcze”. Odpowiedź jest bardzo długa, ale ani razu nie pada pojęcie „osoby LGBT”. Nie wiadomo, co minister sądzi na temat życia tych osób w szkołach. Na pytanie rodziców może natomiast odpowiedzieć wspomniany w liście Jakub Lendzion, a jego słowa potwierdzają badania – tak, dla osób LGBT polska szkoła to walka o przetrwanie. Najczęściej przy biernej albo nieporadnej postawie nauczycieli.

Jak gnębią w szkole

Jakub Lendzion jest prawnikiem, współpracownikiem Kampanii Przeciw Homofobii. W roku szkolnym 2011-2012 był uczniem Zespołu Szkół Gastronomiczno-Hotelarskich w Warszawie. Przeprowadził się do Warszawy z innego miasta, to była jego nowa szkoła, ostatnia klasa. Postanowił, że nie będzie ukrywał swojej orientacji. Pewnego dnia, po kilku miesiącach nauki w technikum, przyznał więc w rozmowie z kolegami, że jest gejem, wyszło z kontekstu.

W ciągu tego jednego dnia z lubianego, poważanego kumpla stał się szkolną ofiarą. Koledzy przestali z nim rozmawiać, zaczęli go unikać, a wkrótce znęcać się nad nim. Kiedy szedł korytarzem, ciągnęły się za nim wyzwiska: „pedał”, „ciota”, „pedofil”. Kiedy wchodził do szkoły, z okna męskiego WC roznosił się okrzyk: „Lendzion, ty pedale!”. Koledzy rzucali w niego skórkami po owocach, długopisami, gumkami. Strzelali obślinionymi kulkami papieru. Chowali mu plecak i książki i patrzyli rozbawieni, jak szuka. Parskali, rechotali, wyli. Dziewczyny się śmiały. Walentynki, uczniowie wysyłają sobie kartki, roznosi je szkolny samorząd. Na polskim przynieśli kartkę Jakubowi, wszyscy widzieli, że dostał starannie namalowany obrazek z zakazem pedałowania. Jakub na przerwach chował się do szkolnej biblioteki. Tam nikt w niego nie rzucał ogryzkami. Pewnego dnia, kiedy jak zwykle włączył ustawiony w bibliotece komputer, na stronie startowej zobaczył zdjęcie dwóch mężczyzn uprawiających seks. A pod spodem hasło: „Lendzion, jesteś jebanym homo”. Okazało się, że taką stronę startową mają też inne szkolne komputery. Jakub poważnie zaczął się bać, kiedy przed szkołą koledzy obrzucili go kamieniami. – Ze szkoły zapamiętałem głównie uczucie strachu – mówi.

Według badań przeprowadzonych przez Kampanię Przeciw Homofobii we współpracy z Centrum Badań nad Uprzedzeniami, na podstawie których powstał raport „Sytuacja społeczna osób LGBT” opracowany przez Magdalenę Świder z KPH i Mikołaja Winiewskiego, przemocy ze względu na orientację seksualną albo tożsamość płciową doświadczyło niemal 78 proc. uczniów i uczennic. 26 proc. osób badanych przyznało, że ostatnie miejsce, w którym doświadczyli przemocy, to szkoła. Było to więc najczęściej wskazywane miejsce. Zazwyczaj były to zaczepki i agresja słowna, rzadziej rozpowszechnianie negatywnych opinii na temat badanych, obrażanie, poniżanie oraz ciągłe negatywne komentarze. – Przemoc jest powszechnym problemem polskich szkół – mówi współautor raportu i psycholog Mikołaj Winiewski. Zwraca też uwagę na tę niekierowaną bezpośrednio do ofiary. – Młody gej chodzi do liceum, w którym na porządku dziennym są homofobiczne żarty, tyrady, komentarze – podaje przykład. – Nastolatek, u którego rozwija się świadomość seksualna, wysłuchuje rozmów o tym, że gej to ktoś niemoralny, że jest taki z własnego wyboru, bo mógłby się leczyć. A że wśród młodzieży bardzo silny jest wpływ grupy, taki człowiek przeżywa silny stres mniejszościowy, nawet jeśli jest niewyautowany. Odczuwa konflikt wewnętrzny z powodu niezgodności między własnymi pragnieniami a otoczeniem, czyli tradycją, religią, klimatem ideologicznym. Sam zaczyna się czuć niemoralny i zły. Z powodu ciągłego napięcia młodzi ludzie LGBT są bardziej podatni na lęki, brak pewności siebie, zaniżone poczucie własnej wartości, samotność i problemy w nauce. – Znam człowieka, który z powodu przemocy homofobicznej zrezygnował ze szkoły przed maturą – mówi Jakub Lendzion. – Wolał nie mieć matury, niż tam zostać. – Młodzież LGBT sześć razy częściej niż jej heteronormatywni rówieśnicy myśli o samobójstwie – zauważa Slava Melnyk, ekspert KPH do spraw edukacji. Prawie jedna trzecia badanych nastolatków z raportu opracowanego przez Winiewskiego i Świder ocenia swoje życie negatywnie. Ponad 70 proc. z nich czuje się osamotnionych i prawie tyle samo ma myśli samobójcze. Prawie 50 proc. młodzieży LGBT ma objawy depresji. – W szkołach dzieje się źle, chcemy, żeby ministerstwo coś z tym zrobiło – mówi Małgorzata Świerszcz, jedna z matek, która przygotowała list do minister edukacji.

Jak reaguje szkoła

Większość, bo 72 proc. młodzieży LGBT w szkole ukrywa tożsamość i orientację. Jakub Lendzion też to robił, zanim przeniósł się do szkoły w Warszawie. Tyle że to bardzo trudne, kiedy jest się nastolatkiem. – Nie da się funkcjonować w życiu towarzyskim, nie opowiadając o randkach, podrywaniu, o tym się mówi przed szkołą, w szkole i po szkole – tłumaczy. – Ludzie więc zmyślają albo, co gorsza, umawiają się na randki, żeby koledzy widzieli, tworzą w ten sposób legendę. Ja też tak robiłem, umawiałem się z dziewczynami. Nie chce o tym opowiadać. Świadomość, że krzywdzi te dziewczyny była straszna. – Dlatego, kiedy zmieniłem szkołę, postanowiłem, że to koniec ukrywania, chciałem żyć w prawdzie, w zgodzie ze sobą – mówi. – Konsekwencją były szykany. Nie ma więc dobrego wyboru, można budować wizerunek osoby, którą się nie jest, żeby w miarę bezpiecznie funkcjonować w szkole, albo być sobą i narażać się na przemoc. Kiedy Jakub dostał swoją walentynkę na lekcji polskiego, nauczycielka nie zareagowała, choć widziała. Kiedy poszedł po pomoc do szkolnej pedagog, usłyszał, że mogą popracować nad jego emocjami, ale nie zmienią wszystkich uczniów. Kiedy poskarżył się na przemoc nauczycielce, powiedziała, że po swoim coming oucie nie powinien się dziwić, że go wyśmiewają. Żaden z prześladowców nie został ukarany, mogli robić swoje i nikt im nie przeszkadzał, natomiast Jakub, który nikogo nie krzywdził, dostawał sygnały, że to z nim jest coś nie tak. – W szkole można zadręczyć dziecko przy bierności nauczycieli i mamy przykłady, że tak się dzieje – mówi Ewa Miastkowska, kolejna matka dziecka LGBT, która podpisała się pod listem do minister edukacji. – Czy im nie jest zwyczajnie żal tego dziecka, kiedy mają je przed oczami i widzą jego cierpienie?

Z badań KPH wynika, że kadra szkolna wobec przemocy homofobicznej jest bezradna i nie wie, jak sobie z nią radzić. Z doświadczeń Małgorzaty Świerszcz, która sama była nauczycielką, wynika, że ta bezradność dotyczy przemocy wywołanej jakąkolwiek innością. Jej syn też był prześladowany. – Jeszcze sam nie wiedział, że jest osobą homoseksualną, kiedy się nad nim znęcali – mówi. – Był delikatny, nie grał w piłkę, z powodów zdrowotnych nie ćwiczył na WF, to wystarczyło. Dzieci są dręczone z byle powodu. To może być zez, bieda, indywidualny styl ubierania, jakiekolwiek odstępstwo od normy. A nauczyciele zazwyczaj nic z tym nie robią. Według Małgorzaty Świerszcz powodem jest ich zmęczenie, obawa przed wyjściem przed szereg, brak motywacji do dodatkowego wysiłku. A żeby pomóc dziecku prześladowanemu przez rówieśników, trzeba to prześladowanie najpierw zauważyć, a potem wykonać dodatkową pracę, poszukać wskazówek, jak można to zrobić, nauczyć się tego i zadziałać. Są nauczyciele, którzy tak robią, potrzebują jednak wsparcia dyrekcji, a tego brakuje. Jeśli na przykład nauczyciel urządzi lekcję, na której powie dzieciom, że osoby homoseksualne nie są chore ani złe i zasługują na taki sam szacunek jak wszyscy, może narazić się na nieprzyjemności. – Pewien rodzic dał dziecku karteczkę dla nauczyciela, że nie życzy sobie, aby przy tym dziecku była omawiana sprawa gender – opowiada Małgorzata Świerszcz. – Jeżeli nauczyciel chce zrobić coś więcej, niż się od niego wymaga, może trafić na dywanik do dyrektora, bo przyjdą rodzice z pretensją. – Z badań wynika, że nauczycielom brakuje sygnału, że powinni reagować na homofobię – mówi Slava Melnyk. – Traktują ją jak zwykłą przemoc, a ważne jest, by to nazwać, bo wtedy społeczność szkolna dostanie sygnał, że homofobia jest nieakceptowalna. W statutach szkolnych zapisuje się, że w tej szkole nie ma miejsca na przemoc. Jeśli dodamy do tego przesłanki: kolor skóry, status społeczny, orientację seksualną, niepełnosprawność, strój, to nauczyciele będą wiedzieli, na co powinni reagować. Będą mieli też podstawę, na którą mogą się powołać, kiedy ktoś będzie niezadowolony z ich działania. W jednej ze szkół, w której działacze KPH prowadzili diagnozę mowy nienawiści,zaszła potrzeba interwencji. Eksperci KPH zaproponowali warsztaty dla młodzieży „Orientuj się” na temat osób LGBT i ich problemów, ale dyrektor nie chciał się zgodzić. Uważał, że rodzice mogą sobie tego nie życzyć. Eksperci zwrócili się więc do rady rodziców i wtedy okazało się, że nie mają oni problemu z warsztatami, mają go jednak lokalni narodowcy, którzy rozpoczęli protesty. Reagowanie na homofobię może więc też okazać się ryzykowne dla dyrektora, bo co jeśli niezadowoleni zainterweniują u kuratora?

Co robić

Dlatego rodzice podpisani pod listem do minister edukacji chcą, by rozmowy o tożsamości płciowej i seksualnej znalazły się w podstawie programowej. Jeśli nauczyciele będą musieli o tym rozmawiać z młodzieżą, nie będą bali się reprymendy od dyrektorów i niezadowolenia rodziców. „Oczekujemy, że jeszcze w tym roku szkolnym powstanie program rzetelnej edukacji dotyczącej tożsamości płciowej oraz orientacji seksualnej w oparciu o wytyczne Polskiego Towarzystwa Seksuologicznego, Polskiego Towarzystwa Psychologicznego i Polskiego Towarzystwa Psychiatrycznego” – napisali. „Oferujemy swoją pomoc w tworzeniu programów edukacyjno-informacyjnych dla uczniów, nauczycieli i rodziców”. Z badań nad mową nienawiści, które prowadziło Centrum Badań nad Uprzedzeniami we współpracy z Fundacją im. Stefana Batorego, wynika, że osoby nieheteronormatywne są narażone na ataki, bo o wiele słabiej niż inne są chronione przez normy społeczne.

– Nie wypada wyśmiewać się z osób niepełnosprawnych, bo tak mówi norma społeczna, podobnie z ludzi o innym kolorze skóry. Co do osób nieheteronormatywnych taka norma nie obowiązuje – mówi Mikołaj Winiewski. Dlatego ważna jest edukacja. Trudno ją jednak przeprowadzać, skoro od tego roku nauczyciele nie mają już obowiązku prowadzenia zajęć antydyskryminacyjnych. – Nadal jednak, zgodnie z prawem oświatowym, szkoła ma być miejscem bezpiecznym – podkreśla Slava Melnyk. I na to można się powoływać u dyrektorów. Jakub Lendzion trzy lata po odejściu ze swojej szkoły wytoczył jej proces o naruszenie dóbr osobistych. Zażądał przeprosin. I wygrał. Zespół Szkół Gastronomiczno-Hotelarskich opublikował przeprosiny na swojej stronie internetowej, bo nakazał mu to sąd, który orzekł, że doszło do naruszenia dóbr osobistych byłego ucznia. W uzasadnieniu wyroku sędzia napisał: „Używanie wulgaryzmów takich jak »pedał, ciota, (…) homoś, pedofil, pedzio« nie jest przejawem realizacji wolności słowa czy prawa do krytyki, lecz poniżającym, wyszydzającym i szkalującym godność człowieka zachowaniem, niemającym żadnego racjonalnego usprawiedliwienia”. To pierwszy taki wyrok w historii polskiego sądownictwa.

– Sprawa ta pokazuje, że istnieją środki prawne, z których mogą korzystać uczniowie i uczennice doświadczający przemocy motywowanej homofobią – komentuje na stronie KPH pełnomocnik Jakuba Paweł Knut. „Nasze dzieci nie potrzebują specjalnych praw. Potrzebują szacunku i równego traktowania” – piszą do pani minister rodzice dzieci LGBT. „Oczekujemy, że przestaną być niewidoczne w systemie oświaty. Każde dziecko jest ważne i wartościowe. Nie możemy się zgodzić na zachowania kształtujące w naszych dzieciach poczucie niższości lub odbierające im godność”. Od kiedy sprawa procesu Jakuba stała się głośna, dostaje listy od uczniów homoseksualnych. Niektórzy skończyli tę samą szkołę co on. Kiedy widzieli, co się z nim dzieje, bali się nawet do niego podejść, żeby nikt ich z nim nie skojarzył. Nastolatki LGBT piszą do Jakuba w prywatnych wiadomościach na Facebooku. Proszą o rady, szukają pomocy. Niektórzy boją się tak bardzo, że nawet przed nim nie chcą się ujawnić i na potrzeby korespondencji zakładają fałszywe konta. Rodzice, którzy napisali do pani minister, czują, że nie można czekać bezczynnie, ale realnie oceniają swoje możliwości. – Od czegoś trzeba zacząć – mówi Małgorzata Świerszcz. – Napisaliśmy list i zainteresowały się nim media, temat znowu jest żywy. Może ktoś pozwie szkołę jak Jakub, może znowu zacznie coś się dziać i nastąpi efekt kuli śnieżnej. – Z pewnością nie możemy nie robić nic – dodaje Ewa Miastkowska. g

© Wszelkie prawa zastrzeżone

Okładka tygodnika WPROST: 9/2018
Więcej możesz przeczytać w 9/2018 wydaniu tygodnika „Wprost”
Zamów w prenumeracie lub w wersji elektronicznej:
 0

Spis treści tygodnika Wprost nr 9/2018 (1825)

  • Prawda doceniona 25 lut 2018, 20:00 Nie mogłem uwierzyć własnym uszom: pełnomocnik rządu ds. smogu w rozmowie z Robertem Mazurkiem w RMF FM tłumaczył w ostatni piątek, że ewentualne zakazy wjazdu samochodów do centrów miast będą wydawać samorządy, bo to one są blisko... 3
  • Niedyskrecje parlamentarne 25 lut 2018, 20:00 POLITYKA KRĘCI SIĘ OSTATNIO WOKÓŁ SAMORZĄDÓW I UNII EUROPEJSKIEJ. I w obu przypadkach jest to uzasadnione, bo zbliżają się wybory samorządowe i negocjacje w sprawie nowego budżetu unijnego. Ta druga sprawa prawdopodobnie wyznaczy nową... 6
  • Obraz tygodnia 25 lut 2018, 20:00 1,5 mld dol. ze swojej rynkowej wartości stracił Snap po tym, jak celebrytka Kylie Jenner ogłosiła zamiar opuszczenia należącego do tej spółki Snapchata. Wygrana Aldona Reczek-Chachulska została laureatką szwedzkiej Nagrody... 10
  • Info radar 25 lut 2018, 20:00 Generał oszust skuteczny jak wnuczek Na portalu społecznościowym 35-letnią samotną prawniczkę zaczepia wysoko postawiony oficer armii amerykańskiej. Przesyła jej zdjęcia z misji, jest bardzo zainteresowany kobietą. Zaczynają flirtować.... 12
  • Zwykły człowiek 25 lut 2018, 20:00 PIS BARDZO LUBI ODWOŁYWAĆ SIĘ W SWOJEJ RETORYCE DO „ZWYKŁEGO CZŁOWIEKA”. To on jest beneficjentem reform, to on ma swój udział (poza Piłsudskim i Kaczyńskim) w wywalczeniu niepodległości Polski, to dla niego bogacą się partyjne... 14
  • Będzie nam przykro 25 lut 2018, 20:00 CO BY BYŁO, GDYBY PAWEŁ WROŃSKI OPISAŁ, ŻE ŻOŁNIERZE WYKLĘCI „ZATRZYMALI CIĘŻARÓWKĘ, KTÓRĄ GRUPA ŻYDÓW PRÓBOWAŁA UCIEC Z POLSKI. Kazali im wysiąść, wylegitymowano ich, a potem rozstrzelano. Zginęło 13 osób, w tym dzieci... 14
  • Gorące newsy 25 lut 2018, 20:00 W 2007 r. wiadomości z Polski obiegały cały świat. I to nie tylko z powodów przedterminowych wyborów, po których PiS oddał władzę PO Pierwszy raz w życiu mam jakieś oszczędności i trochę mi ich szkoda. Choć nadal nie mam konta.... 16
  • Rydzyk o Kaczyńskiej 25 lut 2018, 20:00 „Maria Kaczyńska to czarownica, która powinna się poddać eutanazji. Prezydent to oszust ulegający lobby żydowskiemu. Sprawa Jedwabnego służyła tylko temu, by środowiska żydowskie mogły wyłudzić od Polski 65 mld dolarów. A... 17
  • A może by zacząć jeszcze raz? 25 lut 2018, 20:00 Eskalowanie sporu Polaków z Żydami jest szkodliwe dla obu stron. Zbyt wiele nas łączy i zbyt wiele mamy wspólnych spraw do załatwienia, żeby dać się ponieść prymitywnym prowokacjom. 18
  • Prezent dla wrogów Polski i Izraela 25 lut 2018, 20:00 Jak ważna jest Polska dla Żydów? Rola Polski jest nieproporcjonalnie duża w stosunku do jej wielkości, liczebności społeczności żydowskiej i wpływów politycznych czy dyplomatycznych. Z Polską związana jest tożsamość milionów... 22
  • Gdzie jest premier? 25 lut 2018, 20:00 Cieszenie się z wyroków zapadających przeciw Polsce jest świadectwem poważnego zamętu umysłu i uczuć. Ale tym razem trzeba by od tej zasady uczynić wyjątek. Czwartkowy wyrok luksemburskiego Trybunału Sprawiedliwości stwierdzający, iż... 23
  • Wysadzanie Platformy 25 lut 2018, 20:00 W Platformie po deklaracji Pawła Adamowicza dochodzi do rozłamu. Część samorządowców i posłów chce wypowiedzieć lojalność szefowi partii Grzegorzowi Schetynie. 25
  • Prezydent na czerwonej kanapie 25 lut 2018, 20:00 Robert Biedroń rozpoczął intensywną kampanię wyborczą. Na razie na prezydenta Słupska, ale za dwa lata być może zechce powalczyć o prezydenturę Polski. 28
  • Zdolności militarne... renesans czy kolejna klęska? 25 lut 2018, 20:00 WALDEMAR SKRZYPCZAK, generał broni Każda zmiana przy sterze w Ministerstwie Obrony Narodowej rozbudza nadzieje, że może nadejdzie czas kompetencji. Czy raczej kompetentnych ludzi. Co najmniej od kilkunastu lat każda ekipa polityczna składa... 31
  • Nowy konflikt z UE na horyzoncie 25 lut 2018, 20:00 Komisja Europejska ma poważne zarzuty do projektu nowej ustawy o ochronie danych osobowych, nad którym pracuje resort cyfryzacji – wynika z dokumentu, do którego dotarł „Wprost”. 32
  • Obóz prawicy hoduje potwora 25 lut 2018, 20:00 Gdy oglądałam program o neonazistach, poczułam się wręcz chora. Obóz rządzący ma skłonności do legitymizowania agresji wobec obcych – mówi socjolog, prof. Jadwiga Staniszkis. 34
  • Być jak Turcja 25 lut 2018, 20:00 Trzeba czynić wszystko, by Polska była tym, czym jest dziś Turcja. O niej mówi się, że to poważne państwo” – powiedział w 2014 r. Jarosław Kaczyński. Podkreślił, że wymaga to „najpierw zmiany władzy, a potem przebudowy... 37
  • Szkoła uczy przetrwania 25 lut 2018, 20:00 Mamy nadzieję, że Pani Minister podziela naszą opinię, że homofobia jest groźnym problemem społecznym – napisali w liście do minister edukacji rodzice dzieci LGBT. 38
  • Sprzedam dziewictwo 25 lut 2018, 20:00 Za torebkę od projektanta lub buty z Paryża. Czasem za roczne czesne na wyższej uczelni, ale na ogół za gotówkę. Handel dziewictwem kwitnie, a specjaliści nie mają złudzeń – rośnie popyt, będzie rosła podaż. 42
  • Szkoły: ekonomia zamiast religii 25 lut 2018, 20:00 JERZY WYSOCKI Taki postulat zgłasza Wadim Tyszkiewicz, urodzony na Białorusi, przedsiębiorca, wieloletni prezydent Nowej Soli, 40-tysięcznego miasta w województwie lubuskim, który ostatnio zadeklarował, że będzie ubiegać się o... 45
  • Dzieci lubią latać 25 lut 2018, 20:00 Rośnie kolejne pokolenie skoczków narciarskich. Po sukcesach polskiej reprezentacji dzieci i rodzice pokochali ten zimowy sport. 46
  • Skok po pełnię sławy 25 lut 2018, 20:00 Polscy skoczkowie mają w tym sezonie wciąż dużo do wygrania. Przede wszystkim Kamil Stoch ma szansę na Kryształową Kulę. 49
  • Nawałka od skoczków 25 lut 2018, 20:00 Zaczynając pracę z Polakami, Horngacher skoczył na głęboką wodę. I stał się cud, Biało‑Czerwoni latają jak nigdy wcześniej. 50
  • Pożegnanie z giełdą 25 lut 2018, 20:00 Przeżyłem przy niej hossy i bessy, a także totalny, męczący bezruch. Giełda bywa urocza, uwodzicielska, a czasem nudna i chimeryczna. Niestety, minusy zaczęły przesłaniać pozytywne strony – Roman Karkosik, rekin warszawskiej giełdy, po 24 latach schodzi z parkietu. 53
  • Wyjść z długu 25 lut 2018, 20:00 Nawet jedna czwarta Polaków ma albo zetknęła się z problemem związanym z przeterminowanymi lub niespłaconymi długami. 57
  • Sportowa sztuka zarabiania 25 lut 2018, 20:00 Na igrzyskach na pewno zarobi MKOl. Inni może zarobią lub ledwo wyjdą na zero. Reszta musi się nagimnastykować, by nie stracić. 58
  • Hossa Bessa 25 lut 2018, 20:00 Męka Piotra i cierpienia Pawła Złe rzeczy dzieją się w sieci supermarketów Piotr i Paweł. Zaniepokojeni klienci wrzucają do internetu zdjęcia pustych półek i donoszą, że w niektórych sklepach brakuje podstawowych produktów. Powtarza... 60
  • Kielce targami stoją 25 lut 2018, 20:00 Jesteśmy numerem dwa nie tylko w Polsce, lecz także Europie Środkowej – mówi Andrzej Mochoń, prezes Targów Kielce. 62
  • Wiosna pachnie wojną 25 lut 2018, 20:00 Żaden z konfliktów dzielących Wschód i Zachód nawet nie zbliżył się do rozwiązania. Politycy coraz bardziej skaczą sobie do oczu, a generałowie przygotowują się na najgorsze. 64
  • Cienie przeszłości 25 lut 2018, 20:00 O historii rozmawia się dziś nie tylko w Polsce. Portugalczyków dogoniła właśnie ich kolonialna przeszłość. Pomysł upamiętnienia w Lizbonie ofiar niewolnictwa podzielił kraj na zwolenników bicia się w piersi i na obrońców historycznej prawdy. 68
  • Know How 25 lut 2018, 20:00 Urodzinowe Lego Firma Lego świętuje 60 lat. Pierwotne klocki były płaskie, więc miały ograniczone funkcje w zabawie. Można było budować z nich modele, które rozpadały się lub przewracały, gdy się je poruszyło. Wszystko zmieniło... 71
  • Stres ma wielkie oczy 25 lut 2018, 20:00 Dziś nie musimy jak nasi przodkowie uciekać przed dzikimi zwierzętami. Naszym źródłem stresu są presja czasu oraz natłok obowiązków. Właśnie to często przytłacza Polaków. 73
  • Muzyka może uratować życie 25 lut 2018, 20:00 Przed oscarową galą warto przypomnieć sobie piosenki z filmów nagrodzonych w poprzednich latach. Tomasz Raczek spróbował stworzyć z nich muzyczny spektakl. 79
  • Wydarzenie 25 lut 2018, 20:00 WYSTAWA Archanioł o rudych włosach Mniej więcej w połowie drogi między dwoma warszawskimi pomnikami Piłsudskiego znajduje się pomnik Paderewskiego. Tak też ten zapomniany kompozytor oraz genialny pianista jest dziś przede wszystkim... 82
  • Film 25 lut 2018, 20:00 BIOGRAFIA Tańcząc na lodzie Ten ton powraca ostatnio w wielu filmach. Pozornie lekki, niemal komediowy. Ale pod osłoną śmiechu kryją się zadry, cierpienie i społeczne problemy. Craig Gillespie sięgnął po prawdziwą historię.... 84
  • Muzyka 25 lut 2018, 20:00 OPERA 50 twarzy Peleasa i Melizandy Fabuła tej baśniowej opowieści o miłosnym trójkącie jest ledwie zarysowana. Nie poznajemy motywacji bohaterów, nie wiemy, jakie historie za nimi stoją. W interpretacji Mitchell świat opery staje się... 86
  • Książka 25 lut 2018, 20:00 Starszy brat Puchatka Michael Bond „Paddington. Więcej przygód”, „Paddington daje sobie radę”, „Paddington tu i teraz”, „Paddington się krząta”, Znak Emotikon W kinach sukcesy święci kolejny film o misiu Paddingtonie. Jego... 88
  • Kalejdoskop 25 lut 2018, 20:00 WYSTAWA Cywilizowany Wschód Kresy wciąż są w naszym imaginarium krainą dworków, a Lwów miastem secesji. Tymczasem w II RP stolica Galicji zaczęła się szybko modernizować. W latach 1921-1939 odbywały się tu Targi Wschodnie (których... 89
  • Za kulisami Opernballu 25 lut 2018, 20:00 Młodzi z całego świata debiutują na wielkim balu w Wiedniu. W tym roku było wśród nich sześcioro Polaków. Mistrz ceremonii specjalnie dla nich otworzył występ polonezem Chopina. 90
  • Na koń! 25 lut 2018, 20:00 Zawody jeździeckie w Polsce rozgrywane są w wielu dyscyplinach i różnych klasach. Udział w nich motywuje do dalszych treningów i daje ogromną satysfakcję. 92
  • Koniom w smak 25 lut 2018, 20:00 Naszą wizytówką są karmione przez nas konie – mówi Roland Aschinger, współwłaściciel marki Epona i ekspert ds. żywienia koni. 93
  • Jeździectwo – sport dla elit? 25 lut 2018, 20:00 Jeździectwo staje się coraz modniejsze. Można je uprawiać niezależnie od wieku. Czy faktycznie ten sport jest tak kosztowny? 94
  • Kulturalna trzynastka 25 lut 2018, 20:00 Aleksandra Popławska AKTORKA FILMOWA I TEATRALNA, W TEATRZE PRACUJE TEŻ JAKO REŻYSERKA. 1. Największy filmowy koszmar? W sensie dosłownym „Szczęki” Stevena Spielberga. To pierwszy film, na którym bałam się koszmarnie. Jeśli chodzi o... 96
  • Suplementy diety 25 lut 2018, 20:00 MICHAŁ WITKOWSKI Ależ moja droga, przecież nietrzymanie moczu wcale nie musi być przeciwwskazaniem do prowadzenia aktywnego życia seksualnego! Też kiedyś nie trzymałam, ale od kiedy jest suplement XYZ, już trzymam! Osiemdziesiąt lat to... 97
  • Kuwejt, czyli polityka dynastyczna 25 lut 2018, 20:00 Do Kuwejtu udaję się z Arabii Saudyjskiej. W Rijadzie, stolicy królestwa Saudów, na lotnisku niespodziewanie żegna mnie… śpiew muezzina. Jest po godz. 17, akurat czas wieczornych modłów. Pod względem muzułmańskiej ortodoksji Kuwejt... 98

ZKDP - Nakład kontrolowany