Lusterko z kosmonautą

Lusterko z kosmonautą

Mirosław Hermaszewski
Mirosław Hermaszewski / Źródło: Newspix.pl / Michał Fludra
Pierwszy Polak w kosmosie był też pierwszym celebrytą PRL. Być może dlatego historia nie obeszła się z Mirosławem Hermaszewskim zbyt łaskawie.

Tę twarz znał kiedyś w Polsce każdy. Mężczyzna w kombinezonie kosmicznym, z charakterystyczną przerwą między zębami, uśmiechał się promiennie z okładek czasopism, pocztówek, proporczyków, naklejek, medali, monet i znaczków pocztowych. Oficjalne wydawnictwa, przygotowane z okazji lotu mjr. Mirosława Hermaszewskiego na orbitę, rywalizowały na rynku z gadżetami produkowanymi przez zmyślnych prywaciarzy, jak kieszonkowe lusterka z podobizną kosmonauty na odwrocie. Na ulicach Warszawy witały go tłumy większe niż w czasie wizyty prezydenta Jimmy’ego Cartera czy zespołu Abba. Major, awansowany szybko, ale z umiarem – na podpułkownika – miał być żywym symbolem sukcesu gierkowskiej Polski, zdolnej wysłać człowieka na orbitę. Jego wybór do roli bohatera narodowego wcale nie był przypadkowy.

Wielkie reformy Gierka sprowadziły się do wielkiego pożyczania wielkich pieniędzy i to na procent, którego nie była w stanie obsłużyć niewydolna gospodarka. System zaczynał trzeszczeć, stąd też pomysł, żeby dać udręczonym kryzysem gospodarczym ludziom coś, co wprawiłoby ich w radość i poczucie dumy z przynależności do potężnego bloku sowieckiego. A ponieważ nic nie ekscytowało w tamtych czasach bardziej niż loty w kosmos, Rosjanie wspaniałomyślnie zaproponowali, że zabiorą na orbitę przedstawicieli krajów satelickich. Decyzję tę ogłoszono w Polsce tego samego dnia, gdy dziennik telewizyjny doniósł o wycofaniu się Gierka z części niepopularnych podwyżek.

Sprawy rodzinne

Hermaszewski nie wydawał się oczywistym kandydatem na bohatera masowej wyobraźni. Co prawda był lojalnym członkiem partii, ale jego pochodzenie mogło być niebezpieczne. Przyszły kosmonauta pochodził bowiem z patriotycznej rodziny, zasiedziałej na Wołyniu, która została dosłownie zdziesiątkowana w czasie wojny. 19 krewnych zginęło z rąk ukraińskich nacjonalistów w czasie rzezi wołyńskiej w 1943 r. Wśród nich był ojciec Hermaszewskiego i jego dziadek, a on sam, mając dwa lata, cudem ocalał z masakry wsi Lipniki. Ci, którzy uniknęli śmierci z rąk Ukraińców, ginęli z rąk Niemców i Sowietów, jak stryjowie: Jan, zabity przez NKWD, czy Teofil, żołnierz AK, rozstrzelany przez gestapo. Stryj Zygmunt, kurier AK, przeżył niemiecki obóz koncentracyjny, a jego brat Teofil służył na polskich okrętach wojennych na Atlantyku. Stryj Antoni przeszedł zaś przez katownie NKWD. Z Rosji wyszedł z armią Andersa i od tego czasu trzymał się od komunistów z daleka, udzielając się po wojnie w emigracyjnych kręgach londyńskich.

W PRL taka rodzina byłaby dyskwalifikująca, gdyby nie szczególna opieka, jaką otaczał takich ludzi gen. Jaruzelski. Sam wywodził się z kresowej szlachty i skupiał wokół siebie lojalnych wobec Moskwy wojskowych o podobnej przeszłości. Mieli oni stać się później jego politycznym zapleczem i oparciem w stanie wojennym. W czasach Gierka Mirosław Hermaszewski był co prawda na komitywę z generałem za młody, ale jego starszy brat Władysław, absolwent sowieckiej akademii wojskowej, należał do najbliższego kręgu przyjaciół Jaruzelskiego. Gdy więc zapadła decyzja o tym, że towarzysze radzieccy wyślą Polaka w kosmos, robiący szybką karierę w lotnictwie Mirosław Hermaszewski znalazł się wśród kandydatów. Faworytem do lotu Sojuzem był bardziej doświadczony pilot, ppłk Zenon Jankowski. W przeciwieństwie do Hermaszewskiego nie miał on jednak brata zaprzyjaźnionego z szefem MON. A to bardzo pomagało. Czeski kosmonauta Vladimír Remek, którego Rosjanie wzięli na orbitę kilka miesięcy przed Polakiem, był synem dowódcy czechosłowackich sił powietrznych. Z Jankowskim był też ten problem, że jako poznaniak z dziada pradziada nie pałał wielką miłością do Moskali, po rosyjsku mówił gorzej od Jaruzelskiego, a do tego traktował możliwość lotu w kosmos jako rodzaj sportowego wyzwania, a nie powinności wobec partii. Było jasne, że na bohatera propagandowych widowisk, które planowano w Polsce po jego powrocie, się nie nadaje. Więc jeszcze przed planowanym wyjazdem obu kandydatów na kosmonautów do podmoskiewskiego Gwiezdnego Miasteczka zadecydowano, że na orbitę 27 czerwca 1978 r. poleci jednak faworyt Jaruzelskiego.

Ziemia w kosmosie

Mirosław Hermaszewski, poza swoimi marzeniami o spojrzeniu na Ziemię z góry, o których tak pięknie do dziś opowiada, zabrał na orbitę także pokaźny bagaż, który do dziś wisi nad jego życiorysem. Zgodnie z międzypaństwowymi ustaleniami w ośmiodniowy lot kosmonautę wyposażono nie tylko w polską flagę, co oczywiste, ale także m.in. w manifest PKWN, uważany za akt założycielski PRL. Hermaszewski miał też ze sobą ziemię z Warszawy, dla upamiętnienia wojennej kaźni miasta, co pewnie ucieszyłoby stryja z Londynu, ale także ziemię spod Lenino, czemu z kolei nie przyklasnęliby raczej krewni pomordowani przez NKWD. W planie było jeszcze zabraniew kosmos ziemi spod Grunwaldu, ale Rosjanie się nie zgodzili, żeby nie drażnić enerdowców, których kosmonauta był następny w kolejce do lotu.

Sama misja Sojuza była w Polsce wielkim medialnym wydarzeniem. Radio i telewizja przerwały swoje programy, a największe gazety wypuściły przygotowane zawczasu dodatki specjalne. Ziemia była dobrze przygotowana na przyjęcie bohatera. Zaraz po lądowaniu, które nastąpiło 5 lipca na kazachskim stepie, spadł na niego deszcz medali polskich i rosyjskich. Sam Leonid Breżniew wręczał mu Order Lenina. Dla uzyskania lepszego efektu powrót Hermaszewskiego z Moskwy przeciągano, żeby zgrać go z obchodami święta państwowego PRL 22 lipca. Na polskiego kosmonautę rzeczywiście czekały w Polsce wiwatujące tłumy, autentycznie dumne z osiągnięcia pilota.

Władzom jednak do tego entuzjazmu i osobistego sukcesu Hermaszewskiego nie bardzo udało się podłączyć. W to, że jego lot był dowodem siły PRL, jak twierdziła propaganda 10. gospodarki świata, nikt nie wierzył. W sklepach straszyły puste półki, których nie dało się zakryć plakatami z kosmonautą naklejanymi na witryny. Po Polsce krążyły niewybredne żarty demaskujące strategię władzy. „Nie ma szynki, nie ma gnata, Hermaszewski w kosmos lata” – głosił jeden z wielu antyreżimowych żartów. Być może dlatego triumfalny objazd Hermaszewskiego po Polsce trwał tylko do końca lipca. Potem wysłano go wraz z rodziną na miesięczne wakacje na Kubę, gdzie oficjalnie był delegatem Światowego Festiwalu Młodzieży i Studentów. Podpułkownik miał wtedy 37 lat.

Skaza oficera

Po powrocie do Polski nie dane mu było cieszyć się dalej sławą. Już w październiku 1978 r. bohaterem narodowym Polaków został Karol Wojtyła, którego wybrano na papieża. W Polsce atmosfera dojrzewała do powstania Solidarności i nie było w niej miejsca na fetowanie człowieka kojarzonego z gierkowską propagandą.

Stan wojenny zastał go w Moskwie, na kursie w sowieckiej akademii wojskowej im. Woroszyłowa. Mimo stosunkowo niskiego stopnia został członkiem Wojskowej Rady Ocalenia Narodowego, bo Jaruzelski uznał, że popularność kosmonauty w narodzie może się przydać do uwiarygodnienia jego puczu. Był to dla Hermaszewskiego wizerunkowy cios, po którym nigdy tak naprawdę się nie podniósł. Jeszcze wiele lat po upadku komunizmu reagował agresywnie na wszelkie pytania dotyczące stanu wojennego, bo chciał być pamiętany jako zdobywca kosmosu, a nie listek figowy stanu wojennego. Dziś ta historia dogoniła go za sprawą ustawy degradacyjnej, pozbawiającej członków WRON stopni oficerskich. Dotyczy ona także Hermaszewskiego, jednak wątpliwości, jakie budzi ta decyzja, także wśród rządzących, dowodzą, że lusterka i proporczyki z kosmonautą pamiętane są w niejednym polskim domu. g

© Wszelkie prawa zastrzeżone

Okładka tygodnika WPROST: 12/2018
Więcej możesz przeczytać w 12/2018 wydaniu tygodnika „Wprost”
Zamów w prenumeracie lub w wersji elektronicznej:
 0

Spis treści tygodnika Wprost nr 12/2018 (1828)

  • Kartki z kalendarza cywilizacji 18 mar 2018, 20:00 Ech, ta Polska. Zaprzaństwo, ciemnota i ksenofobia. Nie to, co cywilizowany Zachód, któremu bezskutecznie próbujemy dorównać. Właściwie to już nawet nie wiadomo, za co po kolei Polacy powinni przepraszać, tyle się tego przez lata... 3
  • Niedyskrecje parlamentarne 18 mar 2018, 20:00 MINISTER PRZEDSIĘBIORCZOŚCI I TECHNOLOGII JADWIGA EMILEWICZ SŁYNIE Z ZASKAKUJĄCYCH DECYZJI. Po tym jak uznała, że wjazd samochodem do centrów miast powinien być płatny, a 30 zł to nieduża kwota za tę przyjemność, zajęła się... 6
  • Obraz tygodnia 18 mar 2018, 20:00 2 złote dziennie wynosi opłata klimatyczna, która po decyzji Naczelnego Sądu Administracyjnego jest w Zakopanem pobierana nielegalnie ze względu na złą jakość powietrza Wygrany Senat RP Nie godząc się na udział dzieci w polowaniach,... 10
  • Info radar 18 mar 2018, 20:00 Kampania w kampanii Duże kontrowersje wzbudza kampania billboardowa zachęcająca wrocławianki do profilaktycznych badań onkologicznych. Jedną z jej twarzy jest bowiem Jerzy Michalak, który w ten sposób zwiększa swoją rozpoznawalność... 12
  • Ludzie listy piszą… 18 mar 2018, 20:00 BŁAŻEJ, STUDENT Z BYDGOSZCZY, NAPISAŁ DO MNIE: „CZY NIE SĄDZI PANI, IŻ ZAJMOWANIE SIĘ PRZEZ LEWICĘ: GENDER, PRAWAMI KOBIET, HOMOSEKSUALISTAMI I TEGO TYPU SFERĄ OBYCZAJOWĄ PRZYCZYNIŁO SIĘ DO JEJ KLĘSKI? (…) Czy zalegalizowanie... 14
  • Na kółkach 18 mar 2018, 20:00 UCIESZYŁ MNIE WIDOK JEŻDŻĄCYCH PO ULICACH BILLBOARDÓW PO, których treść krytykuje pazerność i hipokryzję rządzących. Z jednej strony rządzącym naprawdę wypada w tej sprawie przysolić. Dobrze, że robi to opozycja, bo po to jest. Z... 14
  • Wstrząs 18 mar 2018, 20:00 Rok 2010 przyniósł Polsce niewyobrażalną tragedię. W katastrofie lotniczej w kwietniu pod Smoleńskiem zginęła elita polityczna kraju, na czele z prezydentem i prezydentową RP. Najpierw były szok i żałoba, potem pytania… 16
  • Ostatni wywiad Marii Kaczyńskiej 18 mar 2018, 20:00 8 kwietnia 2010 r., czyli dwa dni przed tragedią w Smoleńsku, Marcin Dzierżanowski, dziennikarz „Wprost” (dzisiaj wicenaczelny), rozmawiał z Marią Kaczyńską. „Nie wiedziałem, że będzie to Jej ostatnia wypowiedź dla mediów.... 17
  • Wszystkie oszustwa Michała Dzięby 18 mar 2018, 20:00 Oskarżał Rafała Trzaskowskiego, sam wyciągał pieniądze od przedsiębiorców. Historia o tym, jak idol prawicowych mediów Michał Dzięba nabrał dziennikarzy, polityków, biznesmenów i naukowców. 18
  • Nie jestem specem od burzenia 18 mar 2018, 20:00 Potrzebna jest koalicja wyborcza nie tylko Platformy z Nowoczesną, ale też z lewicą – mówi Rafał Trzaskowski, kandydat PO na prezydenta Warszawy. 24
  • Wyznawca i liberał 18 mar 2018, 20:00 Tak się zdarzyło, że niemal równocześnie zmienili się szefowie dyplomacji USA i Niemiec – dwóch państw kluczowych dla polskich interesów w świecie. Nominacja szefa wywiadu Michaela Pompeo na sekretarza stanu była nagła i... 27
  • Kukiz i jego kłopoty 18 mar 2018, 20:00 Spadające notowania, nieobecny lider, odchodzący posłowie. Kukiz’15 po ponad dwóch latach w Sejmie nie może na swoim koncie zapisać znaczących sukcesów. Za to porażki – owszem, tak. 29
  • Początek końca 18 mar 2018, 20:00 Postępowanie nadzorcze w centrali stowarzyszenia, śledztwa w sprawie wykupu mieszkania przez lidera i wykorzystywania przez niego znajomości w policji do politycznych rozgrywek to złe wieści dla trzeciej siły w Sejmie, o których dowiedział się „Wprost”. 32
  • Zakopiański Belvedere z nakazem rozbiórki 18 mar 2018, 20:00 Nadzór budowlany domaga się demontażu części luksusowego hotelu, który od lat bez pozwoleń na użytkowanie i bez odbioru przez strażaków przyjmował gości. Na przykład prezydenta Andrzeja Dudę z żoną Agatą, o czym pisał „Wprost”. 34
  • Mocna sprawa 18 mar 2018, 20:00 O kulisach śledztwa dziennikarskiego prowadzonego z Janem Kuciakiem opowiada „Wprost” Pavla Holcova z Czeskiego Centrum Dziennikarstwa Śledczego. 36
  • Społeczeństwo przyjemniaczków 18 mar 2018, 20:00 Polak ludzi nie lubi. Przynajmniej, jeśli wierzyć sondażowi CBOS. W sumie mnie to nie dziwi, za co niby miałby ich lubić, skoro są inni niż on? Że to nielubienie z niewiedzy wynika? A skąd taki pomysł? Polak jest inteligentny nad wyraz,... 39
  • Siłownia – świątynia hedonizmu 18 mar 2018, 20:00 Polacy chodzą do fitness klubu zrobić rzeźbę, pokazać się, załatwić interesy albo znaleźć partnera do seksu. 40
  • Skąd te piękne ciała 18 mar 2018, 20:00 Siłownia to dobre miejsce na podryw. Wyzwala się energia, hormony czuć w powietrzu – mówi Dawid Woliński, projektant mody, stylista i bywalec klubów fitness. 43
  • Skok na zbiórki 18 mar 2018, 20:00 Nie dziwię się, że Jurek Owsiak bije na alarm. Zbiórki do puszek to dla wielu organizacji społecznych jedyny sposób, aby zdobyć środki – mówi Ewa Kulik-Bielińska, dyrektorka Fundacji Batorego. 44
  • Wrocław – miasto otwarte 18 mar 2018, 20:00 Można? Można. Władze Wrocławia – oraz mieszkańcy – starają się z nieuchronnego napływu imigrantów wyciągnąć jak największe korzyści. Do sprawy podeszli systemowo. 48
  • Worek pomysłów na pracę 18 mar 2018, 20:00 Miał być wielki skok cywilizacyjny i koniec powszechnego zatrudniania na umowy cywilnoprawne. Zamiast tego mamy kilkadziesiąt różnych i niejasnych pomysłów na nowe prawo pracy, z których nikt nie jest zadowolony. 51
  • Wyboisty jedwabny szlak 18 mar 2018, 20:00 Zakupy w chińskich sklepach internetowych to ryzyko. Mimo to Polacy kupują tam coraz chętniej, bo nigdzie nie ma tak niskich cen. 54
  • Japońska lekcja dla Polski 18 mar 2018, 20:00 MICHAŁ KURTYKA Rok wystarczył Japonii, by po katastrofie w Fukushimie przestawić się z atomu na produkcję energii elektrycznej ze źródeł kopalnych. Węgiel i gaz odpowiadają dziś aż za ponad 70 proc. wytwarzania prądu. Ilościowo to... 56
  • Hossa Bessa 18 mar 2018, 20:00 Koniec zabawy Znany sprzedawca zabawek, amerykańska firma Toys „R” Us, zamyka wszystkie swoje sklepy w Stanach. Pracę straci 30 tys. osób. Spółka borykała się z problemami już od kilkunastu lat. Głównie przez konkurencję ze strony... 58
  • Luksus w centrum Warszawy 18 mar 2018, 20:00 Sheraton Warsaw Hotel od ponad 20 lat uchodzi za miejsce, które łączy świat biznesu, polityki oraz prywatnych podróży. 59
  • Jak się bronić przed oszustami w sieci 18 mar 2018, 20:00 Internetowi przestępcy stają się coraz bardziej przebiegli i bezwzględni. Żeby im przeciwdziałać, potrzeba współpracy ekspertów od bezpieczeństwa w sieci i użytkowników. 60
  • Problem ważny jak oddychanie 18 mar 2018, 20:00 Na poprawę jakości powietrza w Polsce musimy czekać co najmniej pięć lat. Potrzeba wielkich pieniędzy, zmian w prawie i współdziałania rządu z samorządami. 62
  • Dwa kroki w przód, jeden w tył 18 mar 2018, 20:00 O smogu, ocieplaniu domów i jakości paliw mówi Piotr Siergiej z Polskiego Alarmu Smogowego. 68
  • Enea dla czystego powietrza 18 mar 2018, 20:00 Enea walczy ze smogiem, proponując atrakcyjne rozwiązania dla klientów. 69
  • Uderzyć w smog 18 mar 2018, 20:00 Innowacyjne techniki ogrzewania elektrycznego oraz elektromobilność to skuteczne narzędzia w walce z niską emisją i smogiem w Polsce. 70
  • Know How 18 mar 2018, 20:00 Podniebna taksówka już lata W Nowej Zelandii odbyły się testy latającej taksówki. Projekt finansuje Larry Page, współzałożyciel Google’a. Pojazd o nazwie Cora poruszający się w powietrzu bez udziału pilota ma w przyszłości... 71
  • Putin sprawdza NATO 18 mar 2018, 20:00 W odwecie za użycie broni chemicznej w Wielkiej Brytanii Londyn idzie na zimną wojnę z Moskwą. Pytanie: jak długo Theresa May wytrwa w bojowym nastroju i czy jej rząd znajdzie dość sojuszników? 73
  • Jastrząb na czele dyplomacji 18 mar 2018, 20:00 Nagła zmiana na stanowisku szefa Departamentu Stanu USA może zwiastować bardziej zdecydowaną politykę zagraniczną Waszyngtonu. 76
  • Lusterko z kosmonautą 18 mar 2018, 20:00 Pierwszy Polak w kosmosie był też pierwszym celebrytą PRL. Być może dlatego historia nie obeszła się z Mirosławem Hermaszewskim zbyt łaskawie. 78
  • Precz z dyżurną singielką od depresji! 18 mar 2018, 20:00 Nie pierwszy raz Katarzyna Groniec zrzuca starą skórę. Jej nowa płyta „Ach!” może odstraszyć trochę dawnych fanów. I zjednać nowych. 81
  • Docenione dymki 18 mar 2018, 20:00 Polski komiks wreszcie wszedł na salony. Wystawa w Krakowie przypomina, że mimo swojej hardości wiek młodzieniaszka ma już dawno za sobą. 84
  • W sztuce nie można się bać 18 mar 2018, 20:00 Nie jesteśmy posiadaczami świata, tylko jego leasingowcami – mówi Jagoda Szelc. Do kin wchodzi jej „Wieża. Jasny dzień”. 88
  • Wydarzenie 18 mar 2018, 20:00 Talent i pustka I oto doczekaliśmy ostatniego tomu cyklu „Moja walka”. Najbardziej opasłego (ponad 1100 stron), a poprzednie też nie były szczupłe. Podkreślam objętość, bo to najważniejsza cecha przedsięwzięcia Knausgårda. To ona... 90
  • Film 18 mar 2018, 20:00 KOMEDIA Późna miłość TO NIE JEST KOLEJNY ROMANTYCZNY PRODUKCYJNIAK. Loncraine wpisuje się w nurt, który Amerykanie nazywają polowaniem na siwe dolary. Ale robi to z urokiem i brytyjskim poczuciem humoru. Impreza z okazji przejścia... 91
  • Muzyka 18 mar 2018, 20:00 METAL Odczuwamy przyjemno Anhedonia” – drugi materiał po długiej przerwie w działalności grupy – stoi blisko tego, co w latach 90. sprawiło, że o Illusion mówimy jako jednym z zespołów, które narzuciły brzmienie tamtej dekady.... 92
  • Książka 18 mar 2018, 20:00 DLA DZIECI Stara szkoła NIBY JEST TO KSIĄŻKA DLA DZIECI, ALE PEW- NIE SPRAWI NAJWIĘKSZĄ RADOŚĆ ICH DZIAD- KOM, bo jej strona graficzna przypomni im ich własne dzieciństwo i książeczki zupełnie inne niż te „wypasione”, wydawane... 93
  • Kalejdoskop 18 mar 2018, 20:00 Całujcie mnie wszyscy w dupę Antysemicka nagonka 1968 r. była dotychczas obecna głównie w debatach historyków, publicystów i polityków. Wiadomo było, że wcześniej czy później tą tematyką musi zainteresować się teatr. A musi, bo to... 94
  • Święto jeździectwa 18 mar 2018, 20:00 Cavaliada Tour to cykl zawodów rozgrywanych w trzech odsłonach – w Poznaniu, Lublinie i Warszawie. 95
  • Kulturalna trzynastka 18 mar 2018, 20:00 Grzegorz Hyży WOKALISTA, FINALISTA PROGRAMU „X FACTOR”, ZAŁOŻYCIEL I LIDER ZESPOŁU GRZEGORZ HYŻY & BAND 1. Największy filmowy koszmar? „Księga ocalenia” z Denzelem Washingtonem. Film z kiepską fabułą, jakich wiele, ale akurat... 96
  • Dzienniki Łapickiego, wspomnienia Łapickiej 18 mar 2018, 20:00 MICHAŁ WITKOWSKI Zuzanna Łapicka, dawniej Łapicka-Olbrychska, córka Andrzeja i była żona Daniela Olbrychskiego, „pasierbica” młodszej od siebie o wiele lat Kamili Łapickiej, osoba, która przez wiele lat pracowała (i przetrwała) jako... 97
  • Nowy rząd w Berlinie: gender i prokurator Maas 18 mar 2018, 20:00 A więc stało się! Fanfary! Niemcy mają rząd! Zmieścili się w pierwszym półroczu od wrześniowych wyborów do Bundestagu, dając odpór szydercom, którzy śmiali się, że Republika Federalna pobije rekord Królestwa Belgii, które... 98

ZKDP - Nakład kontrolowany