Docenione dymki

Docenione dymki

Okładka 1. części "Kapitana Żbika" (mat. prasowe)
Polski komiks wreszcie wszedł na salony. Wystawa w Krakowie przypomina, że mimo swojej hardości wiek młodzieniaszka ma już dawno za sobą.

Bartosz Czartoryski

Muzea w Polsce, nie tylko narodowe, rzadko goszczą u siebie komiks. Przyczyna? Od chwili swojego powstania opowieści obrazkowe, z dymkami czy bez, nosiły odium masowości, która niejako z definicji zdaje się wykluczać wysoką wartość artystyczną. A komiks jest umasowiony i uprzemysłowiony z natury – wystarczy przyjrzeć się kolejnym etapom jego produkcji i dystrybucji. Pogląd, że popularne może być też wartościowe, zmieniał się z biegiem lat, m.in. za sprawą kina, i dzisiaj nawet arcydzieła literatury mogą być jednocześnie bestsellerami. Skorzystał na tym i komiks.

Początki wśród kłosów

Pokłosiem jego nie najwyższego statusu w przeszłości jest – o czym mówił podczas wernisażu otwierającego krakowską wystawę „Teraz komiks!” wybitny polski rysownik i scenarzysta Tadeusz Baranowski – pejoratywny przymiotnik „komiksowy”. Dlatego obecność komiksu w salach krakowskiego Muzeum Narodowego, przestrzeni zwykle dlań niedostępnej, jest pewnego rodzaju rehabilitacją. – Dla nas samych spotkanie z dyrekcją muzeum było dość zaskakujące, ponieważ nasz pomysł praktycznie od razu został zaakceptowany – opowiada Artur Wabik, jeden z trzech, obok Wojciecha Jamy i Tomasza Trzaskalika, kuratorów wystawy. – Propozycja ta trafiła najwyraźniej w dobry moment, gdyż my dojrzeliśmy do zorganizowania tej wystawy, a muzeum do wpuszczenia komiksu na swoje salony. Wystawa, na którą złożyły się eksponaty z imponująco przepastnej kolekcji Jamy, pozwala nie tylko uzmysłowić sobie bogactwo i różnorodność polskiego komiksu, lecz także jego długą tradycję. Jego korzenie sięgają aż drugiej połowy XIX w., kiedy to w czasopiśmie „Kłosy” malarz i ilustrator Franciszek Kostrzewski publikował prace, które można uznać za prekursorskie dokonania rodzącej się sztuki. Formy zbliżonej do dzisiejszej nasz komiks nabrał jednak dopiero później.

Przed II wojną światową chętnie przedrukowywano w prasie historyjki zagraniczne, częstokroć spolszczając przy tym imiona występujących tam postaci; tworzono też tytuły rodzime. – Komiks polski rozwijał się wtedy bez żadnych opóźnień wobec komiksu europejskiego – mówi Wabik – i jednym z celów naszej wystawy jest pokazanie związków jednego z drugim. Gdyby nie wybuch wojny, komiks byłby immanentną częścią dziedzictwa kulturowego naszego kraju. Zapotrzebowanie na historyjki obrazkowe było na tyle duże, że udało się wykreować popularnego bohatera, Bezrobotnego Froncka, który na łamach katowickiej gazety „Siedem Groszy” pojawił się w maju 1932 r. Tak jak przeciętny czytelnik jego przygód, Froncek, górnik bez pracy, krążył od jadłodajni do biedaszybu (choć jego twórca, Franciszek Struzik, dla uatrakcyjnienia fabuły posyłał go też na zagraniczne wojaże). Ostatecznie jego popularność wyszła daleko poza pierwotne grono czytelnicze. Śląskie zakłady ceramiczne produkowały nawet podobizny komiksowego bohatera, co można uznać za skromne początki świadomego merchandisingu na ziemiach polskich. – Była to nasza pierwsza popkulturowa marka w dzisiejszym rozumieniu tego terminu – wyjaśnia Wabik.

– Gdy zorganizowano plebiscyt na nazwę polskiego bombowca wojskowego, wygrał go właśnie Bezrobotny Froncek. Również przed wojną wychodziło u nas efemeryczne czasopismo „Gazetka Miki” i polskie przedruki, a raczej adaptacje przygód Flasha Gordona, gdzie z wydania oryginalnego wykorzystywano jedynie niektóre kadry dla zilustrowania ciągłego tekstu pisanego – na wystawie można choćby obejrzeć odrestaurowany egzemplarz ilustrowanej powieści „Błysk Gordon i Królowa Błękitnej Magii”. Ukazywały się też tradycyjne paski komiksowe, jak „Cowboy w masce”, czyli „Lone Ranger”, na podstawie którego przed paroma laty mogliśmy obejrzeć film z Johnnym Deppem. Komiksy amerykańskie przechodziły niekiedy dość gruntowną adaptację, łącznie ze zmianą miejsca akcji na Polskę czy narodowości bohatera (na polską). Wybuch wojny, a potem przynależność do radzieckiej strefy wpływów na długie lata zablokowały import pozycji zza oceanu. – Mogliśmy obcować z komiksami bułgarskimi czy węgierskimi, ale z francuskimi już nie – mówi Wabik. Generalnie władza ludowa nie spoglądała na komiks przychylnym okiem i dopiero po śmierci Stalina przyszła w tej dziedzinie swoista odwilż polegająca na udomowieniu „obcej” formy. Na łamach prasy i ekranie telewizora rodziły się postacie dzisiaj już niemalże ikoniczne, jak Gapiszon, który z programu dla dzieci trafił do księgarń, czy dobrze znany z „Przekroju”, inspirowany zresztą przedwojennymi komiksami, profesor Filutek.

Superbohaterowie z mo i z zachodU

Godnym odnotowania wydarzeniem była też oczywiście premiera pierwszej regularnie wydawanej serii komiksowej niebędącej kompilacją historyjek z gazet, czyli „Tytusa, Romka i A’Tomka”. Pierwszy tom, a raczej „księga”, ukazał się w 1966 r. Komiks Henryka Chmielewskiego obecny jest na rynku wydawniczym i w przestrzeni kulturalnej do dzisiaj. Następnie ukazywały się inne serie, często rozpoczynające swój żywot od prasy, jak „Kajtek i Koko” Janusza Christy (ponad tysiąc odcinków opowiadających o przygodach przyjaciół w kosmosie złożyło się po latach na najdłuższy rodzimy komiks) i późniejsi „Kajko i Kokosz”, stanowiący swoiste odświeżenie formuły.

Sam autor odżegnywał się od domniemanych inspiracji serią o Asteriksie, ale nie krył fascynacji postaciami Galów. – Jest to pewien paradoks, że akurat PRL określamy mianem złotej ery polskiego komiksu, lecz nieosiągalna dzisiaj wysokość nakładów faktycznie szła wtedy w parze z jego jakością – dodaje Wabik. – Okres ten wykreował postaci niezapomniane, które pojawiały się także na opakowaniach artykułów życia codziennego, jak lizaki czy mydełka, zresztą przez nas pokazywane. O tym się często zapomina, że w ówczesnych reklamach państwowe firmy posługiwały się tymi postaciami dość swobodnie. Prócz komiksu stricte przygodowego pojawiały się oczywiście serie o wydźwięku propagandowym, jak cykl z kapitanem Żbikiem, wymyślonym przez Komendę Główną Milicji Obywatelskiej, lub – z dzisiejszej perspektywy postrzegane jako cokolwiek kontrowersyjne – komiksy o Hansie Klossie.

Obok nich istniały jednak takie produkcje jak chwilami surrealistyczne, śmiało eksperymentujące z kreską albumy Tadeusza Baranowskiego czy eskapistyczne, dynamiczne komiksy Szarloty Pawel. Przez sześć lat ukazywał się magazyn „Relax” (1976-1981), gdzie publikowali najważniejsi polscy twórcy komiksu: od Grzegorza Rosińskiego przez Bogusława Polcha po Jerzego Wróblewskiego. Niedługo przed rozpadem ZSRR i upadkiem muru berlińskiego czytelnicy w kraju otrzymali też, za pośrednictwem magazynu „Komiks-Fantastyka”, dostęp do pereł frankofońskich. – Do dzisiaj tamtejszych autorów, takich jak Marvano czy Bédu, szokują nakłady ich serii, które u nas sprzedawano – dodaje Wabik. Kolejne zmiany przyniósł okres transformacji i sprowadzenie do nas przez wydawnictwo TM-Semic amerykańskiego komiksu o superbohaterach. – Był to jak gdyby rok zero – komentuje Wabik. – I choć to wydarzenie z pewnością formatywne, trudno jednoznacznie ocenić jego bezpośredni wpływ na polski rynek. Otworzyło ono jednak drogę młodym komiksiarzom, którzy, jak Rafał Szłapa („Bler”), bracia Bartosz i Tomasz Minkiewicz („Wilq”) czy Ryszard Dąbrowski („Likwidator”), nierzadko z parodystycznym zacięciem, przenieśli tropy charakterystyczne dla zachodniego komiksu o bohaterach w trykotach na polski grunt.

Inni, jak Michał Śledziński („Osiedle Swoboda”) czy Rafał Skarżycki i Tomasz Leśniak („Jeż Jerzy”), znakomicie uchwycili czas przemian ustrojowych. Zresztą ostatnia, najkrótsza sekcja wystawy, skupiona na okresie po 1989 r., to zaledwie przebieżka po paru nazwiskach i myśląc o tych, które równie dobrze mogłyby się tam pojawić (jak choćby Krzysztof „Prosiak” Owedyk, laureat nagrody za najlepszy polski komiks na Międzynarodowym Festiwalu Komiksu i Gier w Łodzi), odwiedzający zda sobie sprawę, że polski komiks to nie tylko muzealny eksponat. g

© Wszelkie prawa zastrzeżone

„TERAZ KOMIKS!”, MUZEUM NARODOWE W KRAKOWIE, DO 22.07

Okładka tygodnika WPROST: 12/2018
Więcej możesz przeczytać w 12/2018 wydaniu tygodnika „Wprost”
Zamów w prenumeracie lub w wersji elektronicznej:
 0

Spis treści tygodnika Wprost nr 12/2018 (1828)

  • Kartki z kalendarza cywilizacji 18 mar 2018, 20:00 Ech, ta Polska. Zaprzaństwo, ciemnota i ksenofobia. Nie to, co cywilizowany Zachód, któremu bezskutecznie próbujemy dorównać. Właściwie to już nawet nie wiadomo, za co po kolei Polacy powinni przepraszać, tyle się tego przez lata... 3
  • Niedyskrecje parlamentarne 18 mar 2018, 20:00 MINISTER PRZEDSIĘBIORCZOŚCI I TECHNOLOGII JADWIGA EMILEWICZ SŁYNIE Z ZASKAKUJĄCYCH DECYZJI. Po tym jak uznała, że wjazd samochodem do centrów miast powinien być płatny, a 30 zł to nieduża kwota za tę przyjemność, zajęła się... 6
  • Obraz tygodnia 18 mar 2018, 20:00 2 złote dziennie wynosi opłata klimatyczna, która po decyzji Naczelnego Sądu Administracyjnego jest w Zakopanem pobierana nielegalnie ze względu na złą jakość powietrza Wygrany Senat RP Nie godząc się na udział dzieci w polowaniach,... 10
  • Info radar 18 mar 2018, 20:00 Kampania w kampanii Duże kontrowersje wzbudza kampania billboardowa zachęcająca wrocławianki do profilaktycznych badań onkologicznych. Jedną z jej twarzy jest bowiem Jerzy Michalak, który w ten sposób zwiększa swoją rozpoznawalność... 12
  • Ludzie listy piszą… 18 mar 2018, 20:00 BŁAŻEJ, STUDENT Z BYDGOSZCZY, NAPISAŁ DO MNIE: „CZY NIE SĄDZI PANI, IŻ ZAJMOWANIE SIĘ PRZEZ LEWICĘ: GENDER, PRAWAMI KOBIET, HOMOSEKSUALISTAMI I TEGO TYPU SFERĄ OBYCZAJOWĄ PRZYCZYNIŁO SIĘ DO JEJ KLĘSKI? (…) Czy zalegalizowanie... 14
  • Na kółkach 18 mar 2018, 20:00 UCIESZYŁ MNIE WIDOK JEŻDŻĄCYCH PO ULICACH BILLBOARDÓW PO, których treść krytykuje pazerność i hipokryzję rządzących. Z jednej strony rządzącym naprawdę wypada w tej sprawie przysolić. Dobrze, że robi to opozycja, bo po to jest. Z... 14
  • Wstrząs 18 mar 2018, 20:00 Rok 2010 przyniósł Polsce niewyobrażalną tragedię. W katastrofie lotniczej w kwietniu pod Smoleńskiem zginęła elita polityczna kraju, na czele z prezydentem i prezydentową RP. Najpierw były szok i żałoba, potem pytania… 16
  • Ostatni wywiad Marii Kaczyńskiej 18 mar 2018, 20:00 8 kwietnia 2010 r., czyli dwa dni przed tragedią w Smoleńsku, Marcin Dzierżanowski, dziennikarz „Wprost” (dzisiaj wicenaczelny), rozmawiał z Marią Kaczyńską. „Nie wiedziałem, że będzie to Jej ostatnia wypowiedź dla mediów.... 17
  • Wszystkie oszustwa Michała Dzięby 18 mar 2018, 20:00 Oskarżał Rafała Trzaskowskiego, sam wyciągał pieniądze od przedsiębiorców. Historia o tym, jak idol prawicowych mediów Michał Dzięba nabrał dziennikarzy, polityków, biznesmenów i naukowców. 18
  • Nie jestem specem od burzenia 18 mar 2018, 20:00 Potrzebna jest koalicja wyborcza nie tylko Platformy z Nowoczesną, ale też z lewicą – mówi Rafał Trzaskowski, kandydat PO na prezydenta Warszawy. 24
  • Wyznawca i liberał 18 mar 2018, 20:00 Tak się zdarzyło, że niemal równocześnie zmienili się szefowie dyplomacji USA i Niemiec – dwóch państw kluczowych dla polskich interesów w świecie. Nominacja szefa wywiadu Michaela Pompeo na sekretarza stanu była nagła i... 27
  • Kukiz i jego kłopoty 18 mar 2018, 20:00 Spadające notowania, nieobecny lider, odchodzący posłowie. Kukiz’15 po ponad dwóch latach w Sejmie nie może na swoim koncie zapisać znaczących sukcesów. Za to porażki – owszem, tak. 29
  • Początek końca 18 mar 2018, 20:00 Postępowanie nadzorcze w centrali stowarzyszenia, śledztwa w sprawie wykupu mieszkania przez lidera i wykorzystywania przez niego znajomości w policji do politycznych rozgrywek to złe wieści dla trzeciej siły w Sejmie, o których dowiedział się „Wprost”. 32
  • Zakopiański Belvedere z nakazem rozbiórki 18 mar 2018, 20:00 Nadzór budowlany domaga się demontażu części luksusowego hotelu, który od lat bez pozwoleń na użytkowanie i bez odbioru przez strażaków przyjmował gości. Na przykład prezydenta Andrzeja Dudę z żoną Agatą, o czym pisał „Wprost”. 34
  • Mocna sprawa 18 mar 2018, 20:00 O kulisach śledztwa dziennikarskiego prowadzonego z Janem Kuciakiem opowiada „Wprost” Pavla Holcova z Czeskiego Centrum Dziennikarstwa Śledczego. 36
  • Społeczeństwo przyjemniaczków 18 mar 2018, 20:00 Polak ludzi nie lubi. Przynajmniej, jeśli wierzyć sondażowi CBOS. W sumie mnie to nie dziwi, za co niby miałby ich lubić, skoro są inni niż on? Że to nielubienie z niewiedzy wynika? A skąd taki pomysł? Polak jest inteligentny nad wyraz,... 39
  • Siłownia – świątynia hedonizmu 18 mar 2018, 20:00 Polacy chodzą do fitness klubu zrobić rzeźbę, pokazać się, załatwić interesy albo znaleźć partnera do seksu. 40
  • Skąd te piękne ciała 18 mar 2018, 20:00 Siłownia to dobre miejsce na podryw. Wyzwala się energia, hormony czuć w powietrzu – mówi Dawid Woliński, projektant mody, stylista i bywalec klubów fitness. 43
  • Skok na zbiórki 18 mar 2018, 20:00 Nie dziwię się, że Jurek Owsiak bije na alarm. Zbiórki do puszek to dla wielu organizacji społecznych jedyny sposób, aby zdobyć środki – mówi Ewa Kulik-Bielińska, dyrektorka Fundacji Batorego. 44
  • Wrocław – miasto otwarte 18 mar 2018, 20:00 Można? Można. Władze Wrocławia – oraz mieszkańcy – starają się z nieuchronnego napływu imigrantów wyciągnąć jak największe korzyści. Do sprawy podeszli systemowo. 48
  • Worek pomysłów na pracę 18 mar 2018, 20:00 Miał być wielki skok cywilizacyjny i koniec powszechnego zatrudniania na umowy cywilnoprawne. Zamiast tego mamy kilkadziesiąt różnych i niejasnych pomysłów na nowe prawo pracy, z których nikt nie jest zadowolony. 51
  • Wyboisty jedwabny szlak 18 mar 2018, 20:00 Zakupy w chińskich sklepach internetowych to ryzyko. Mimo to Polacy kupują tam coraz chętniej, bo nigdzie nie ma tak niskich cen. 54
  • Japońska lekcja dla Polski 18 mar 2018, 20:00 MICHAŁ KURTYKA Rok wystarczył Japonii, by po katastrofie w Fukushimie przestawić się z atomu na produkcję energii elektrycznej ze źródeł kopalnych. Węgiel i gaz odpowiadają dziś aż za ponad 70 proc. wytwarzania prądu. Ilościowo to... 56
  • Hossa Bessa 18 mar 2018, 20:00 Koniec zabawy Znany sprzedawca zabawek, amerykańska firma Toys „R” Us, zamyka wszystkie swoje sklepy w Stanach. Pracę straci 30 tys. osób. Spółka borykała się z problemami już od kilkunastu lat. Głównie przez konkurencję ze strony... 58
  • Luksus w centrum Warszawy 18 mar 2018, 20:00 Sheraton Warsaw Hotel od ponad 20 lat uchodzi za miejsce, które łączy świat biznesu, polityki oraz prywatnych podróży. 59
  • Jak się bronić przed oszustami w sieci 18 mar 2018, 20:00 Internetowi przestępcy stają się coraz bardziej przebiegli i bezwzględni. Żeby im przeciwdziałać, potrzeba współpracy ekspertów od bezpieczeństwa w sieci i użytkowników. 60
  • Problem ważny jak oddychanie 18 mar 2018, 20:00 Na poprawę jakości powietrza w Polsce musimy czekać co najmniej pięć lat. Potrzeba wielkich pieniędzy, zmian w prawie i współdziałania rządu z samorządami. 62
  • Dwa kroki w przód, jeden w tył 18 mar 2018, 20:00 O smogu, ocieplaniu domów i jakości paliw mówi Piotr Siergiej z Polskiego Alarmu Smogowego. 68
  • Enea dla czystego powietrza 18 mar 2018, 20:00 Enea walczy ze smogiem, proponując atrakcyjne rozwiązania dla klientów. 69
  • Uderzyć w smog 18 mar 2018, 20:00 Innowacyjne techniki ogrzewania elektrycznego oraz elektromobilność to skuteczne narzędzia w walce z niską emisją i smogiem w Polsce. 70
  • Know How 18 mar 2018, 20:00 Podniebna taksówka już lata W Nowej Zelandii odbyły się testy latającej taksówki. Projekt finansuje Larry Page, współzałożyciel Google’a. Pojazd o nazwie Cora poruszający się w powietrzu bez udziału pilota ma w przyszłości... 71
  • Putin sprawdza NATO 18 mar 2018, 20:00 W odwecie za użycie broni chemicznej w Wielkiej Brytanii Londyn idzie na zimną wojnę z Moskwą. Pytanie: jak długo Theresa May wytrwa w bojowym nastroju i czy jej rząd znajdzie dość sojuszników? 73
  • Jastrząb na czele dyplomacji 18 mar 2018, 20:00 Nagła zmiana na stanowisku szefa Departamentu Stanu USA może zwiastować bardziej zdecydowaną politykę zagraniczną Waszyngtonu. 76
  • Lusterko z kosmonautą 18 mar 2018, 20:00 Pierwszy Polak w kosmosie był też pierwszym celebrytą PRL. Być może dlatego historia nie obeszła się z Mirosławem Hermaszewskim zbyt łaskawie. 78
  • Precz z dyżurną singielką od depresji! 18 mar 2018, 20:00 Nie pierwszy raz Katarzyna Groniec zrzuca starą skórę. Jej nowa płyta „Ach!” może odstraszyć trochę dawnych fanów. I zjednać nowych. 81
  • Docenione dymki 18 mar 2018, 20:00 Polski komiks wreszcie wszedł na salony. Wystawa w Krakowie przypomina, że mimo swojej hardości wiek młodzieniaszka ma już dawno za sobą. 84
  • W sztuce nie można się bać 18 mar 2018, 20:00 Nie jesteśmy posiadaczami świata, tylko jego leasingowcami – mówi Jagoda Szelc. Do kin wchodzi jej „Wieża. Jasny dzień”. 88
  • Wydarzenie 18 mar 2018, 20:00 Talent i pustka I oto doczekaliśmy ostatniego tomu cyklu „Moja walka”. Najbardziej opasłego (ponad 1100 stron), a poprzednie też nie były szczupłe. Podkreślam objętość, bo to najważniejsza cecha przedsięwzięcia Knausgårda. To ona... 90
  • Film 18 mar 2018, 20:00 KOMEDIA Późna miłość TO NIE JEST KOLEJNY ROMANTYCZNY PRODUKCYJNIAK. Loncraine wpisuje się w nurt, który Amerykanie nazywają polowaniem na siwe dolary. Ale robi to z urokiem i brytyjskim poczuciem humoru. Impreza z okazji przejścia... 91
  • Muzyka 18 mar 2018, 20:00 METAL Odczuwamy przyjemno Anhedonia” – drugi materiał po długiej przerwie w działalności grupy – stoi blisko tego, co w latach 90. sprawiło, że o Illusion mówimy jako jednym z zespołów, które narzuciły brzmienie tamtej dekady.... 92
  • Książka 18 mar 2018, 20:00 DLA DZIECI Stara szkoła NIBY JEST TO KSIĄŻKA DLA DZIECI, ALE PEW- NIE SPRAWI NAJWIĘKSZĄ RADOŚĆ ICH DZIAD- KOM, bo jej strona graficzna przypomni im ich własne dzieciństwo i książeczki zupełnie inne niż te „wypasione”, wydawane... 93
  • Kalejdoskop 18 mar 2018, 20:00 Całujcie mnie wszyscy w dupę Antysemicka nagonka 1968 r. była dotychczas obecna głównie w debatach historyków, publicystów i polityków. Wiadomo było, że wcześniej czy później tą tematyką musi zainteresować się teatr. A musi, bo to... 94
  • Święto jeździectwa 18 mar 2018, 20:00 Cavaliada Tour to cykl zawodów rozgrywanych w trzech odsłonach – w Poznaniu, Lublinie i Warszawie. 95
  • Kulturalna trzynastka 18 mar 2018, 20:00 Grzegorz Hyży WOKALISTA, FINALISTA PROGRAMU „X FACTOR”, ZAŁOŻYCIEL I LIDER ZESPOŁU GRZEGORZ HYŻY & BAND 1. Największy filmowy koszmar? „Księga ocalenia” z Denzelem Washingtonem. Film z kiepską fabułą, jakich wiele, ale akurat... 96
  • Dzienniki Łapickiego, wspomnienia Łapickiej 18 mar 2018, 20:00 MICHAŁ WITKOWSKI Zuzanna Łapicka, dawniej Łapicka-Olbrychska, córka Andrzeja i była żona Daniela Olbrychskiego, „pasierbica” młodszej od siebie o wiele lat Kamili Łapickiej, osoba, która przez wiele lat pracowała (i przetrwała) jako... 97
  • Nowy rząd w Berlinie: gender i prokurator Maas 18 mar 2018, 20:00 A więc stało się! Fanfary! Niemcy mają rząd! Zmieścili się w pierwszym półroczu od wrześniowych wyborów do Bundestagu, dając odpór szydercom, którzy śmiali się, że Republika Federalna pobije rekord Królestwa Belgii, które... 98

ZKDP - Nakład kontrolowany