W sztuce nie można się bać

W sztuce nie można się bać

Nie jesteśmy posiadaczami świata, tylko jego leasingowcami – mówi Jagoda Szelc. Do kin wchodzi jej „Wieża. Jasny dzień”.

ROZMAWIAŁ Bartosz Czartoryski

Trudno u nas nakręcić studentce reżyserii pełnometrażowy debiut, który, jakby nie było, na pewnym poziomie dokonuje dekonstrukcji gatunków filmowych?

Trudno jest zrobić film. Bardzo trudno zrobić pełnometrażowy film studentce. Szalenie trudno jest zrobić arthouse’owy film. Ale jest dużo prościej, jeśli się wie, kim się jest, kim się na pewno nie jest i kiedy nie masz absolutnie żadnych ambicji być kimś innym. Bardzo pomógł mi mój opiekun prof. Mariusz Grzegorzek [reżyser filmowy i teatralny, rektor Szkoły Filmowej w Łodzi – red.]. To on reaktywował Studio Indeks, żeby „takie świry”, jak łaskaw jest mnie pieszczotliwie nazywać, miały szanse robić swoje autorskie kino.

Sama, jeśli dobrze rozumiem, klasyfikuje się pani raczej jako artystka wizualna, a nie stricte filmowiec. Na czym polega różnica? Bo terminy te chyba się wzajemnie nie wykluczają?

Nie klasyfikuję się. Pan wybaczy, ale staram się nie klasyfikować. Mówię, że nie bardzo czuję się filmowcem. Mam jakąś niekompatybilność z tą nazwą, ponieważ nie wiem, czy będę to robić zawsze. Są filmy, które chcę opowiedzieć. Ale nie opowieści, które pozwolą mi zrobić film. Myślę, że dużo „filmowców” tak się czuje. Karierę rozumiem w kategoriach samorozwoju. Sprowadzanie siebie do zawodu jest problemem toczącym nasz świat, ponieważ wartościujemy się przez pryzmat stanowisk. Co oczywiście jest dla mnie wspaniałą pozycją – artystka. I natychmiast robi się piramida. Nie lubię tak.

Jednak wybrała pani film jako swoje medium, przynajmniej na tym etapie. Istniał ku temu konkretny powód?

Tak, ale nie mamy tak dużo czasu czy raczej znaków. Historia jest długa.

W opiniach o „Wieży. Jasnym dniu” bodaj najczęstszymi punktami odniesienia są nazwiska Kubricka, Polańskiego czy von Triera. To dobre tropy?

Każdy sobie zobaczy, co chce. Von Triera, bo kamera jest dokumentalna, Kubricka, bo na początku jedzie auto – szczerze mówiąc, bardziej się inspirowaliśmy „Sombre” Philippe’a Grandrieux – a Polańskiego zapewne dlatego, bo dobrze trzyma napięcie. Oczywiście bardzo to miłe. Ale mogę godzinami opowiadać o tym, jak inspirują mnie współcześni malarze. Na przykład jest scena, w której Kaja trzyma rękę w ustach Muli. To wzięłam z mojego ulubionego rysunku Aleksandry Waliszewskiej pod tytułem „Siostry”. Bardzo kocham malarstwo. W swoich filmach robię coś odwrotnego do product placementu, czyli grają u mnie obrazy i rzeźby młodych, superzdolnychartystów, takich jak Olaf Brzeski, Hubert Pokrandt czy Dorota Borowa.

Pani film pozostawia oglądającego z poczuciem dyskomfortu, niepewnego, co przed chwilą zobaczył. Czy wywołanie u widza konfuzji było pani artystycznym założeniem?

Mój film każdego zostawia z czymś innym. Pan wybaczy, ale film zostawił pana z czymś, co pan nosi w sobie, choć to nic złego, że z lękiem. Lęk jest w końcu chorobą naszej epoki. Każdy film pokazuje nam, kim jesteśmy. Jedni uważają „Pulp Fiction” za komedię. Mój film trochę mniej pomaga, nie prowadzi za rączkę. To taki papierek lakmusowy. Nie ma konfuzji, tylko trzeba samemu myśleć. Jak Dostojewski pisał w „Wielkim Inkwizytorze”, ludzie boją się decydować. Bardzo nie lubię określenia „robić filmy dla widzów”, bo to jest zakładanie, że „ja reżyser” wiem, czego widz potrzebuje. Gówno prawda. Proszę nie robić z tego tytułu, bo i tak ludzie już nie rozumieją, gdy mówię: „nie interesuje mnie, co ludzie powiedzą”, a chodziło o: „nie interesuje mnie, czy ktoś uważa, że to jest fajne, czy niefajne i czy ja jestem ładna czy brzydka, mądra czy głupawa”. Filmów nie ma. Nie istnieją. Są tylko nasze myśli.

A co w takim razie z kinem komercyjnym, które ma, po prostu, zapewnić doraźną rozrywkę na dwie godziny, niekoniecznie prowokując do rozważań?

Z każdego filmu widz coś bierze. Czasami tylko chwilową przyjemnostkę. Ale ja chciałam, żeby z mojego wziął sobie trudność i wolność interpretacji. Często jednak to działa tak: jest, oglądasz, cieszysz się i przelatuje przez ciebie jak kartofle. Ale jest mainstream, który kocham, na przykład „Foxcatcher” [amerykański dramat z 2014 r. w reżyserii Bennetta Millera – red.]. Myślę, że wszystko jest potrzebne. Tylko że ja nie robię mainstreamu. Ale moje filmy są dobrze skonstruowane i dobrze zrobione. „Czas apokalipsy” działa na każdym poziomie, ale przede wszystkim jest arcydziełem, filmem filozoficznym, a nie filmem wojennym.

„Wieża. Jasny dzień” to swego rodzaju wypadkowa rodzinnego dramatu, thrillera psychologicznego i filozoficznego horroru; wydaje się, że to mieszanka, z jaką polski widz jest cokolwiek nieobyty. Nie myślała pani, aby przy debiucie jednak chwilami trochę zdjąć nogę z gazu?

Nie. Raczej sprawdzałam co jakiś czas, czy nie kieruje mną lęk. Jak zacznę się bać, to przestanę to robić. W sztuce nie ma miejsca na lęk. Proszę nie mylić z moralnością. Moralność jest podstawą artystyczną. Przynajmniej dla mnie.

Często drugiemu filmowi, kręconemu po cieszącym się powodzeniem debiucie, towarzyszy chęć kapitalizacji owego sukcesu, lecz, jak rozumiem, nie interesują pani artystyczne kompromisy. Pytam nieco prowokacyjnie, bo pamiętam pani wypowiedź sprzed bodajże paru miesięcy, że nie wyklucza pani realizacji horroru, gatunku u nas naznaczonego piętnem niepowodzenia.

Już się stało. Został mi jeden dzień zdjęciowy. Kończymy właśnie dyplom aktorski studentów PWSFTViT „Monument”. Wróciłam na plan szybko, bo właśnie wszyscy kazali mi kalkulować. A mnie nie interesuje nic poza sztuką. Nie interesuje mnie nawet gatunek. To jest narzędzie. Interesuje mnie tylko postawa artystyczna. Nie chcę i nie będę się bać. Jak zacznę, to zacznę robić coś innego.

Przedstawiła pani w „Wieży. Jasnym dniu” niemalże apokaliptyczną panoramę rozpadu nie tylko komórki rodzinnej, ale i wiary. Czy naprawdę nie zostało już nic, czego można by się dzisiaj chwycić?

Żyjemy w czasie geopolitycznego i ekologicznego kryzysu. Nadprodukcja nie może trwać w nieskończoność. Jestem pokoleniem, które, jeśli nic się nie zmieni, będzie grzebać w śmieciach. Ale mój film kończy się powrotem do natury. Do czasów, w których ludźmi nie rządziły ambicje. Prawda jest taka, że jesteśmy tu na chwilę i nie mamy nic. Nie jesteśmy posiadaczami świata, tylko jego leasingowcami. Jesteśmy duszami z ciałami. Duchowość jest własnym doświadczeniem, a nie zapożyczeniem. Chwyćmy się tego. g

© Wszelkie prawa zastrzeżone

Okładka tygodnika WPROST: 12/2018
Więcej możesz przeczytać w 12/2018 wydaniu tygodnika „Wprost”
Zamów w prenumeracie lub w wersji elektronicznej:
 0

Spis treści tygodnika Wprost nr 12/2018 (1828)

  • Kartki z kalendarza cywilizacji 18 mar 2018, 20:00 Ech, ta Polska. Zaprzaństwo, ciemnota i ksenofobia. Nie to, co cywilizowany Zachód, któremu bezskutecznie próbujemy dorównać. Właściwie to już nawet nie wiadomo, za co po kolei Polacy powinni przepraszać, tyle się tego przez lata... 3
  • Niedyskrecje parlamentarne 18 mar 2018, 20:00 MINISTER PRZEDSIĘBIORCZOŚCI I TECHNOLOGII JADWIGA EMILEWICZ SŁYNIE Z ZASKAKUJĄCYCH DECYZJI. Po tym jak uznała, że wjazd samochodem do centrów miast powinien być płatny, a 30 zł to nieduża kwota za tę przyjemność, zajęła się... 6
  • Obraz tygodnia 18 mar 2018, 20:00 2 złote dziennie wynosi opłata klimatyczna, która po decyzji Naczelnego Sądu Administracyjnego jest w Zakopanem pobierana nielegalnie ze względu na złą jakość powietrza Wygrany Senat RP Nie godząc się na udział dzieci w polowaniach,... 10
  • Info radar 18 mar 2018, 20:00 Kampania w kampanii Duże kontrowersje wzbudza kampania billboardowa zachęcająca wrocławianki do profilaktycznych badań onkologicznych. Jedną z jej twarzy jest bowiem Jerzy Michalak, który w ten sposób zwiększa swoją rozpoznawalność... 12
  • Ludzie listy piszą… 18 mar 2018, 20:00 BŁAŻEJ, STUDENT Z BYDGOSZCZY, NAPISAŁ DO MNIE: „CZY NIE SĄDZI PANI, IŻ ZAJMOWANIE SIĘ PRZEZ LEWICĘ: GENDER, PRAWAMI KOBIET, HOMOSEKSUALISTAMI I TEGO TYPU SFERĄ OBYCZAJOWĄ PRZYCZYNIŁO SIĘ DO JEJ KLĘSKI? (…) Czy zalegalizowanie... 14
  • Na kółkach 18 mar 2018, 20:00 UCIESZYŁ MNIE WIDOK JEŻDŻĄCYCH PO ULICACH BILLBOARDÓW PO, których treść krytykuje pazerność i hipokryzję rządzących. Z jednej strony rządzącym naprawdę wypada w tej sprawie przysolić. Dobrze, że robi to opozycja, bo po to jest. Z... 14
  • Wstrząs 18 mar 2018, 20:00 Rok 2010 przyniósł Polsce niewyobrażalną tragedię. W katastrofie lotniczej w kwietniu pod Smoleńskiem zginęła elita polityczna kraju, na czele z prezydentem i prezydentową RP. Najpierw były szok i żałoba, potem pytania… 16
  • Ostatni wywiad Marii Kaczyńskiej 18 mar 2018, 20:00 8 kwietnia 2010 r., czyli dwa dni przed tragedią w Smoleńsku, Marcin Dzierżanowski, dziennikarz „Wprost” (dzisiaj wicenaczelny), rozmawiał z Marią Kaczyńską. „Nie wiedziałem, że będzie to Jej ostatnia wypowiedź dla mediów.... 17
  • Wszystkie oszustwa Michała Dzięby 18 mar 2018, 20:00 Oskarżał Rafała Trzaskowskiego, sam wyciągał pieniądze od przedsiębiorców. Historia o tym, jak idol prawicowych mediów Michał Dzięba nabrał dziennikarzy, polityków, biznesmenów i naukowców. 18
  • Nie jestem specem od burzenia 18 mar 2018, 20:00 Potrzebna jest koalicja wyborcza nie tylko Platformy z Nowoczesną, ale też z lewicą – mówi Rafał Trzaskowski, kandydat PO na prezydenta Warszawy. 24
  • Wyznawca i liberał 18 mar 2018, 20:00 Tak się zdarzyło, że niemal równocześnie zmienili się szefowie dyplomacji USA i Niemiec – dwóch państw kluczowych dla polskich interesów w świecie. Nominacja szefa wywiadu Michaela Pompeo na sekretarza stanu była nagła i... 27
  • Kukiz i jego kłopoty 18 mar 2018, 20:00 Spadające notowania, nieobecny lider, odchodzący posłowie. Kukiz’15 po ponad dwóch latach w Sejmie nie może na swoim koncie zapisać znaczących sukcesów. Za to porażki – owszem, tak. 29
  • Początek końca 18 mar 2018, 20:00 Postępowanie nadzorcze w centrali stowarzyszenia, śledztwa w sprawie wykupu mieszkania przez lidera i wykorzystywania przez niego znajomości w policji do politycznych rozgrywek to złe wieści dla trzeciej siły w Sejmie, o których dowiedział się „Wprost”. 32
  • Zakopiański Belvedere z nakazem rozbiórki 18 mar 2018, 20:00 Nadzór budowlany domaga się demontażu części luksusowego hotelu, który od lat bez pozwoleń na użytkowanie i bez odbioru przez strażaków przyjmował gości. Na przykład prezydenta Andrzeja Dudę z żoną Agatą, o czym pisał „Wprost”. 34
  • Mocna sprawa 18 mar 2018, 20:00 O kulisach śledztwa dziennikarskiego prowadzonego z Janem Kuciakiem opowiada „Wprost” Pavla Holcova z Czeskiego Centrum Dziennikarstwa Śledczego. 36
  • Społeczeństwo przyjemniaczków 18 mar 2018, 20:00 Polak ludzi nie lubi. Przynajmniej, jeśli wierzyć sondażowi CBOS. W sumie mnie to nie dziwi, za co niby miałby ich lubić, skoro są inni niż on? Że to nielubienie z niewiedzy wynika? A skąd taki pomysł? Polak jest inteligentny nad wyraz,... 39
  • Siłownia – świątynia hedonizmu 18 mar 2018, 20:00 Polacy chodzą do fitness klubu zrobić rzeźbę, pokazać się, załatwić interesy albo znaleźć partnera do seksu. 40
  • Skąd te piękne ciała 18 mar 2018, 20:00 Siłownia to dobre miejsce na podryw. Wyzwala się energia, hormony czuć w powietrzu – mówi Dawid Woliński, projektant mody, stylista i bywalec klubów fitness. 43
  • Skok na zbiórki 18 mar 2018, 20:00 Nie dziwię się, że Jurek Owsiak bije na alarm. Zbiórki do puszek to dla wielu organizacji społecznych jedyny sposób, aby zdobyć środki – mówi Ewa Kulik-Bielińska, dyrektorka Fundacji Batorego. 44
  • Wrocław – miasto otwarte 18 mar 2018, 20:00 Można? Można. Władze Wrocławia – oraz mieszkańcy – starają się z nieuchronnego napływu imigrantów wyciągnąć jak największe korzyści. Do sprawy podeszli systemowo. 48
  • Worek pomysłów na pracę 18 mar 2018, 20:00 Miał być wielki skok cywilizacyjny i koniec powszechnego zatrudniania na umowy cywilnoprawne. Zamiast tego mamy kilkadziesiąt różnych i niejasnych pomysłów na nowe prawo pracy, z których nikt nie jest zadowolony. 51
  • Wyboisty jedwabny szlak 18 mar 2018, 20:00 Zakupy w chińskich sklepach internetowych to ryzyko. Mimo to Polacy kupują tam coraz chętniej, bo nigdzie nie ma tak niskich cen. 54
  • Japońska lekcja dla Polski 18 mar 2018, 20:00 MICHAŁ KURTYKA Rok wystarczył Japonii, by po katastrofie w Fukushimie przestawić się z atomu na produkcję energii elektrycznej ze źródeł kopalnych. Węgiel i gaz odpowiadają dziś aż za ponad 70 proc. wytwarzania prądu. Ilościowo to... 56
  • Hossa Bessa 18 mar 2018, 20:00 Koniec zabawy Znany sprzedawca zabawek, amerykańska firma Toys „R” Us, zamyka wszystkie swoje sklepy w Stanach. Pracę straci 30 tys. osób. Spółka borykała się z problemami już od kilkunastu lat. Głównie przez konkurencję ze strony... 58
  • Luksus w centrum Warszawy 18 mar 2018, 20:00 Sheraton Warsaw Hotel od ponad 20 lat uchodzi za miejsce, które łączy świat biznesu, polityki oraz prywatnych podróży. 59
  • Jak się bronić przed oszustami w sieci 18 mar 2018, 20:00 Internetowi przestępcy stają się coraz bardziej przebiegli i bezwzględni. Żeby im przeciwdziałać, potrzeba współpracy ekspertów od bezpieczeństwa w sieci i użytkowników. 60
  • Problem ważny jak oddychanie 18 mar 2018, 20:00 Na poprawę jakości powietrza w Polsce musimy czekać co najmniej pięć lat. Potrzeba wielkich pieniędzy, zmian w prawie i współdziałania rządu z samorządami. 62
  • Dwa kroki w przód, jeden w tył 18 mar 2018, 20:00 O smogu, ocieplaniu domów i jakości paliw mówi Piotr Siergiej z Polskiego Alarmu Smogowego. 68
  • Enea dla czystego powietrza 18 mar 2018, 20:00 Enea walczy ze smogiem, proponując atrakcyjne rozwiązania dla klientów. 69
  • Uderzyć w smog 18 mar 2018, 20:00 Innowacyjne techniki ogrzewania elektrycznego oraz elektromobilność to skuteczne narzędzia w walce z niską emisją i smogiem w Polsce. 70
  • Know How 18 mar 2018, 20:00 Podniebna taksówka już lata W Nowej Zelandii odbyły się testy latającej taksówki. Projekt finansuje Larry Page, współzałożyciel Google’a. Pojazd o nazwie Cora poruszający się w powietrzu bez udziału pilota ma w przyszłości... 71
  • Putin sprawdza NATO 18 mar 2018, 20:00 W odwecie za użycie broni chemicznej w Wielkiej Brytanii Londyn idzie na zimną wojnę z Moskwą. Pytanie: jak długo Theresa May wytrwa w bojowym nastroju i czy jej rząd znajdzie dość sojuszników? 73
  • Jastrząb na czele dyplomacji 18 mar 2018, 20:00 Nagła zmiana na stanowisku szefa Departamentu Stanu USA może zwiastować bardziej zdecydowaną politykę zagraniczną Waszyngtonu. 76
  • Lusterko z kosmonautą 18 mar 2018, 20:00 Pierwszy Polak w kosmosie był też pierwszym celebrytą PRL. Być może dlatego historia nie obeszła się z Mirosławem Hermaszewskim zbyt łaskawie. 78
  • Precz z dyżurną singielką od depresji! 18 mar 2018, 20:00 Nie pierwszy raz Katarzyna Groniec zrzuca starą skórę. Jej nowa płyta „Ach!” może odstraszyć trochę dawnych fanów. I zjednać nowych. 81
  • Docenione dymki 18 mar 2018, 20:00 Polski komiks wreszcie wszedł na salony. Wystawa w Krakowie przypomina, że mimo swojej hardości wiek młodzieniaszka ma już dawno za sobą. 84
  • W sztuce nie można się bać 18 mar 2018, 20:00 Nie jesteśmy posiadaczami świata, tylko jego leasingowcami – mówi Jagoda Szelc. Do kin wchodzi jej „Wieża. Jasny dzień”. 88
  • Wydarzenie 18 mar 2018, 20:00 Talent i pustka I oto doczekaliśmy ostatniego tomu cyklu „Moja walka”. Najbardziej opasłego (ponad 1100 stron), a poprzednie też nie były szczupłe. Podkreślam objętość, bo to najważniejsza cecha przedsięwzięcia Knausgårda. To ona... 90
  • Film 18 mar 2018, 20:00 KOMEDIA Późna miłość TO NIE JEST KOLEJNY ROMANTYCZNY PRODUKCYJNIAK. Loncraine wpisuje się w nurt, który Amerykanie nazywają polowaniem na siwe dolary. Ale robi to z urokiem i brytyjskim poczuciem humoru. Impreza z okazji przejścia... 91
  • Muzyka 18 mar 2018, 20:00 METAL Odczuwamy przyjemno Anhedonia” – drugi materiał po długiej przerwie w działalności grupy – stoi blisko tego, co w latach 90. sprawiło, że o Illusion mówimy jako jednym z zespołów, które narzuciły brzmienie tamtej dekady.... 92
  • Książka 18 mar 2018, 20:00 DLA DZIECI Stara szkoła NIBY JEST TO KSIĄŻKA DLA DZIECI, ALE PEW- NIE SPRAWI NAJWIĘKSZĄ RADOŚĆ ICH DZIAD- KOM, bo jej strona graficzna przypomni im ich własne dzieciństwo i książeczki zupełnie inne niż te „wypasione”, wydawane... 93
  • Kalejdoskop 18 mar 2018, 20:00 Całujcie mnie wszyscy w dupę Antysemicka nagonka 1968 r. była dotychczas obecna głównie w debatach historyków, publicystów i polityków. Wiadomo było, że wcześniej czy później tą tematyką musi zainteresować się teatr. A musi, bo to... 94
  • Święto jeździectwa 18 mar 2018, 20:00 Cavaliada Tour to cykl zawodów rozgrywanych w trzech odsłonach – w Poznaniu, Lublinie i Warszawie. 95
  • Kulturalna trzynastka 18 mar 2018, 20:00 Grzegorz Hyży WOKALISTA, FINALISTA PROGRAMU „X FACTOR”, ZAŁOŻYCIEL I LIDER ZESPOŁU GRZEGORZ HYŻY & BAND 1. Największy filmowy koszmar? „Księga ocalenia” z Denzelem Washingtonem. Film z kiepską fabułą, jakich wiele, ale akurat... 96
  • Dzienniki Łapickiego, wspomnienia Łapickiej 18 mar 2018, 20:00 MICHAŁ WITKOWSKI Zuzanna Łapicka, dawniej Łapicka-Olbrychska, córka Andrzeja i była żona Daniela Olbrychskiego, „pasierbica” młodszej od siebie o wiele lat Kamili Łapickiej, osoba, która przez wiele lat pracowała (i przetrwała) jako... 97
  • Nowy rząd w Berlinie: gender i prokurator Maas 18 mar 2018, 20:00 A więc stało się! Fanfary! Niemcy mają rząd! Zmieścili się w pierwszym półroczu od wrześniowych wyborów do Bundestagu, dając odpór szydercom, którzy śmiali się, że Republika Federalna pobije rekord Królestwa Belgii, które... 98

ZKDP - Nakład kontrolowany