Największa budowla świata

Największa budowla świata

Do 2022 roku Wielka Rafa Koralowa całkowicie obumrze? (fot. sxc.hu) / Źródło: FreeImages.com
„Nowy cud świata”, „największe akwarium na świecie”, „podwodny świat, z którym nic nie może się równać” – takie określenia pojawiają się, gdy mowa o Wielkiej Rafie Koralowej.

Mario Ludwig

Leży na północny wschód od Australii, w pobliżu wschodniego wybrzeża stanu Queensland. Mierząca ponad 2,3 tys. km rafa jest nie tylko największa na świecie, ale stanowi równocześnie jedną dziesiątą wszystkich raf koralowych na globie. W jej wypadku nie chodzi jednak, jak często przypuszczano, o jedną gigantyczną rafę, ale o łańcuch złożony z 2,9 tys. raf. Doliczyć tu trzeba również prawie tysiąc wysp. W najszerszym miejscu Wielka Rafa Koralowa mierzy ok. 370 km, a w najwęższym poszczycić się może aż 40 km. Po stronie tak zwanej rafy wewnętrznej dzieli ją od wybrzeża poprzetykana mniejszymi rafami laguna o głębokości dochodzącej nawet do 100 m. Od strony rafy zewnętrznej, czyli części odwróconej od lądu stałego, Wielka Rafa opada w wielu miejscach niemal pionowo ku morskiemu dnu, które znajduje się prawie 2 tys. m niżej. Łączna powierzchnia rafy wynosi – choć trudno uwierzyć – 345 tys. km kw. Odpowiada to dość dokładnie wielkości Republiki Federalnej Niemiec albo 70 mln boisk piłkarskich. Tak gigantyczna powierzchnia sprawia, że Wielka Rafa Koralowa jest największą budowlą na Ziemi stworzoną przez żywe istoty. Budowlą, którą można nawet zobaczyć gołym okiem z Księżyca. Rafa, odkryta 11 czerwca 1770 r. przez sławnego żeglarza, który okrążył świat, i odkrywcę Jamesa Cooka podczas jego pierwszej podróży po południowym Pacyfiku, imponuje nie tylko wielkością, lecz także podwodną fauną, z którą żadna inna na świecie nie może się mierzyć.

By podać tylko parę liczb: w rejonie rafy widuje się regularnie ponad 30 gatunków delfinów i waleni, w tym płetwale karłowate i humbaki; tu żyją duże populacje rzadkich i zagrożonych wymarciem diugoni; rafa stanowi także środowisko naturalne sześciu gatunków żółwi morskich i 17 gatunków węży morskich. Dodać trzeba jeszcze ponad 1,5 tys. rozmaitych gatunków ryb, 400 gatunków koralowców, 5 tys. gatunków mięczaków, 1,5 tys. gatunków gąbek i ok. 800 gatunków najróżniejszych szkarłupni, do których należą, jak wiadomo, jeżowce, rozgwiazdy i strzykwy. Dom znalazło tam także ponad 500 gatunków rozmaitych wodorostów. Jeżeli do fauny i flory rafy włączymy ponadto drobne i te najdrobniejsze żyjątka, uzyskamy ok. 60 tys. przeróżnych gatunków, których obecności na Wielkiej Rafie Koralowej dowiedziono do tej pory. Naukowcy wychodzą jednak z założenia, że prawdopodobnie żyje tam jeszcze kilkaset tysięcy nieodkrytych gatunków. Liczby te zaświadczają, że Wielka Rafa Koralowa, obok tropikalnego lasu deszczowego, jest regionem o największym bogactwie gatunków na świecie. Nie dziwi zatem, że w 1981 r. została ona uznana przez UNESCO za światowe dziedzictwo kultury, a od pewnego czasu zaliczana jest – podobnie jak wyspy Galapagos i Wielki Kanion – do tak zwanych siedmiu cudów świata natury.

Biliony maleńkich budowniczych

Kim jednak lub czym byli budowniczowie Wielkiej Rafy Koralowej? Zdumienie budzi to, że największa rafa świata swe istnienie zawdzięcza akurat bilionom i trylionom maleńkich organizmów, które są wielkości łebka od szpilki i dlatego trudno je zauważyć gołym okiem. Są to polipy korali madreporowych, czyli organizmy bezkręgowe o prymitywnej strukturze. Na próżno szukalibyśmy u nich nóżek czy płetw – nieforemne, workowate ciało tych zwierząt, puste w środku, trzyma się tarczą czepną (stopą) podłoża. Znajdujący się pośrodku u góry wielki otwór gębowy jest otoczony pierścieniem długich, wyposażonych w komórki parzydełkowe chwytnych czułków, odpowiedzialnych za zdobywanie pożywienia. W przeciwieństwie do blisko spokrewnionych z koralami madreporowymi meduz i ukwiałów, również zaliczających się do grupy parzydełkowców, wykazują istotną osobliwą cechę – te miniaturowe istoty, które żyją w ogromnych koloniach, potrafią przyswajać, a następnie przekształcać w wapień, podstawowy budulec każdej rafy koralowej, dwie rozpuszczone w wodzie morskiej substancje, wapń i dwutlenek węgla. Z samodzielnie wyprodukowanego wapienia polipy tworzą kubkowate osłonki, które służą im jako ochronne jamki mieszkalne. Wapienne osłony budowane są jedna na drugiej, więc w miarę upływu czasu powstają olbrzymie kolonie tworzące ostatecznie szkielet rafy. Nie wyjaśniono jeszcze, jak dokładnie funkcjonują te twory. Dopiero w 1723 r. francuski przyrodnik Jean-André Peyssonnel ustalił na podstawie badań prowadzonych w akwariach, że jeśli chodzi o te miniaturowe żyjątka, bez wątpienia mamy do czynienia ze zwierzętami, nie zaś z roślinami morskimi. Korale są jednak wysoce czułymi organizmami. Musi zostać spełnionych wiele warunków bytowych, aby maleńcy budowniczowie dobrze się czuli i mogli tworzyć rafy czy w ogóle egzystować. I tak na przykład polipy koralowe reagują z wyjątkową wrażliwością na zmiany temperatury wody.

Gdy przez dłuższy czas utrzymuje się ona poniżej poziomu 20 st. C, oznacza to kres życia dla tropikalnych korali. Ważne jest również stabilne stężenie soli w wodzie morskiej, które powinno wynosić od 27 do 38 promili. Dodać też należy, że tropikalne rafy koralowe mogą istnieć wyłącznie w czystej, prześwietlonej słońcem wodzie powierzchniowej, maksymalnie na głębokości 50 m, gdyż głębiej nie dociera światło słoneczne. A potrzebują go do życia malutkie glony – zooksantelle. Te jednokomórkowe organizmy, które zasiedlają ektodermę korali, tworzą wraz ze swymi „gospodarzami” ścisłą symbiozę, biologiczną wspólnotę interesów, przynoszącą obu stronom wyraźne korzyści. Zooksantelle w komórkach korali są o wiele lepiej chronione przed wrogami niż w wodzie. Ponadto miniaturowe glony uzyskują dostęp do ważnych nieorganicznych substancji odżywczych, jak fosforany, azot i dwutlenek węgla. W koralach występują one w zdecydowanie wyższym stężeniu niż w wodzie morskiej. Zooksantelle mogą natomiast prowadzić fotosyntezę, wykorzystując wodę i dwutlenek węgla wydzielany przez polipa. Podczas tego procesu chemicznego, który jak wiadomo, zachodzi również u roślin lądowych, powstają dzięki energii słonecznej tlen i cukier. Oba te składniki glony w rewanżu udostępniają – przynajmniej częściowo – koralom, które zaspokajają w ten sposób w znacznym stopniu swoje potrzeby metaboliczne. Zużycie dwutlenku węgla podczas fotosyntezy przyspiesza ponadto tworzenie wapienia przez polipy koralowe, a tym samym rozrastanie się rafy.

Ukryte życie rafy

Korale nie zdają się jednak bez reszty na roślinnych partnerów symbiozy, jeśli chodzi o pozyskiwanie pożywienia. Zwłaszcza nocą miniaturowi budowniczowie za pomocą swych uzbrojonych w komórki parzydełkowe czułków przystępują do polowania na maleńkie organizmy, unoszące się swobodnie w wodzie, czyli plankton. Po schwytaniu są one przenoszone czułkami przez otwór gębowy do jamy chłonąco-trawiącej i tam trawione. Otwór gębowy służy im zresztą równocześnie za odbyt. Polip za jego pośrednictwem nie tylko pobierapokarm, lecz także wydala substancje odpadowe z powrotem do morza. Rozrost raf koralowych dokonuje się bezpłciowo. Polipy koralowe dzielą się, a wiele nowo powstałych tworzy znowu wapienne osłonki. W ten sposób rafa powiększa się milimetr po milimetrze, rozrastając się powoli, ale ciągle, zarówno w górę, jak i na boki. Gdybyśmy się jej bliżej przyjrzeli, przekonalibyśmy się, że mamy tu do czynienia z nader żywotną skałą, która bezustannie zmienia swój kształt i wielkość. Jednakże tylko powierzchniowa warstwa rafy koralowej składa się z żywych korali. Lity rdzeń rafy, stanowiący jej lwią część, tworzą niezliczone puste wapienne kubeczki, pozostające po obumarciu korali.

Na starych, martwych koralach stale rosną nowe i w ten sposób warstwa po warstwie powstaje rafa. Procesy te jednak wymagają dużo czasu. Wielka Rafa Koralowa potrzebowała, według szacunków naukowców, ok. 20 mln lat, by stać się tym, czym jest dzisiaj – największą żywą budowlą na Ziemi. Uczeni obliczyli również, że ilość wapnia produkowanego przez korale na całym świecie wynosi rocznie mniej więcej 900 mln t. Nowe rafy koralowe powstają natomiast drogą rozmnażania płciowego. Raz w roku wszystkie polipy koralowe rafy wyrzucają równocześnie komórki jajowe i plemniki, zostawiając resztę prądom morskim. Podczas tak zwanego kwitnienia korali wyrzucane są często tak wielkie ilości komórek rozrodczych, że chcący oglądać ten spektakl nurkowie w praktyce nic poza nimi nie widzą. Gdy w oceanie spotkają się komórka jajowa i plemnik, dochodzi do zapłodnienia. Zapłodnione jaja rozwijają się do postaci swobodnie pływających larw, które po blisko tygodniowej podróży osiadają na dnie morskim i tam przekształcają się we wrośniętego w podłoże polipa. Dzieli się on bezustannie i w ten sposób stopniowo powstaje nowa kolonia korali bądź też nowa rafa. Dzięki rozmnażaniu płciowemu korale mogą się bez trudu rozprzestrzeniać na dużych obszarach. g

© Wszelkie prawa zastrzeżone

Okładka tygodnika WPROST: 14/2018
Więcej możesz przeczytać w 14/2018 wydaniu tygodnika „Wprost”
Zamów w prenumeracie lub w wersji elektronicznej:
 0

Spis treści tygodnika Wprost nr 14/2018 (1830)

  • Na Wschodzie bez zmian 1 kwi 2018, 20:00 Zrozpaczeni mieszkańcy Kemerowa na różne sposoby skrzykiwali się, aby ustalić, ile właściwie jest ofiar tragicznego pożaru w centrum handlowym, do którego doszło w niedzielę, 25 marca. Nie mogli się doliczyć swoich bliskich i nie... 3
  • Niedyskrecje parlamentarne 1 kwi 2018, 20:00 PAMIĘTACIE, JAK TO NA OSTATNIM CZARNYM PROTEŚCIE KILKA KOBIET ODPALIŁO CZARNE RACE, policja natychmiast zainterweniowała, a posłanka Joanna Scheuring-Wielgus z Nowoczesnej rzuciła się bronić pań przed funkcjonariuszami? Otóż w Sejmie... 6
  • Obraz tygodnia 1 kwi 2018, 20:00 55,8, proc. badanych przez IBRiS na zlecenie „Rzeczpospolitej” jest prze ciwko degradacji Wojciecha Jaruzelskiego i Czesława Kiszczaka. Wygrany Ronnie Wood – 70-letni gitarzysta The Rolling Stones wygrał walkę z rakiem płuc Przegrana... 9
  • Info radar 1 kwi 2018, 20:00 Co grozi dzieciom w salach zabaw Pożar w centrum handlowym Zimowa Wiśnia w Kemerowie w Rosji prawdopodobnie zaczął się w sali zabaw na czwartym piętrze. Większość z kilkudziesięciu ofiar śmiertelnych stanowiły dzieci. Łatwopalne... 10
  • Godność Niepodległej 1 kwi 2018, 20:00 POCZTA POLSKA W SPOSÓB CORAZ BARDZIEJ DYNAMICZNY STAJE SIĘ INSTYTUCJĄ BRONIĄCĄ POLSKOŚCI, niepodległości, tradycji, wiary i przewodniej roli rządzącej partii. W produktach, które sprzedaje w swoich licznych punktach usługowych, łączy... 14
  • Słowa przerażające 1 kwi 2018, 20:00 DŁAWI NAS MITOLOGIA MEDIÓW TOŻSAMOŚCIOWYCH, TYCH, KTÓRE PRZEGLĄDAMY, bo dobrze szczują, a nie dlatego, że poszerzają nam horyzonty. Oczywiście aktywiści mediów tożsamościowych zwykle nie widzą, że ich media są właśnie takie. Co... 14
  • Wielka gra 1 kwi 2018, 20:00 W 2012 r. Polska była organizatorem mistrzostw Europy w piłce nożnej, żyła ulicznymi protestami ACTA, sprawą śmierci małej Madzi i więzieniami CIA w Starych Kiejkutach. I powoli szykowała się do kolejnych politycznych walk. Ziobro chce... 16
  • Maryla Rodowicz: Angolom mówimy „nie” 1 kwi 2018, 20:00 Euro 2012 okazało się organizacyjnym sukcesem Polski i Ukrainy. A przecież nie było łatwo! Tym bardziej że jeszcze kilka dni przed oficjalnym rozpoczęciem turnieju przed przyjazdem do naszego kraju przestrzegała m.in. telewizja BBC.... 17
  • Czy jutro będzie futro 1 kwi 2018, 20:00 Ogromne pieniądze, które mogą stracić nasi przedsiębiorcy, i wielkie zyski dla zachodnich koncernów. „Wprost” odsłania kulisy działań na rzecz zakazu hodowli zwierząt futerkowych, które podzieliły polską scenę polityczną. 18
  • Nowy mózg rządu 1 kwi 2018, 20:00 Kim jest Waldemar Paruch, który ma kierować Centrum Analiz Strategicznych i odpowiadać za strategię rządu. 25
  • Emir, sułtan i car 1 kwi 2018, 20:00 JAN ROKITA Właśnie odbyły się wybory w Egipcie, w których gen. Sisi zdobył ponad 20 mln głosów, a jego jedyny „konkurent” Mustafa Musa ledwie kilkaset tysięcy. Co prawda gen. Sisi zdobył władzę w wojskowym puczu, ale dziś jego... 27
  • Mira z ostatniego rzędu 1 kwi 2018, 20:00 Jedna udana kampania wyborcza i jedna afera wywindowały mało znaną działaczkę samorządową Mirosławę Stachowiak-Różecką na najważniejsze stanowisko polityczne na Dolnym Śląsku. 28
  • Kiedy nie wiadomo, o co chodzi... 1 kwi 2018, 20:00 Miesiąc temu napisałam, że FB ma wiele cech instytucji totalitarnej i że wszyscy, którzy mu zawierzyli, znaleźli się w pułapce. Kolejnym na to dowodem jest afera z firmą Cambridge Analytica, manipulującą użytkownikami FB podczas... 31
  • Czego brakuje antysystemowcom 1 kwi 2018, 20:00 Człowiek zaangażowany ideowo i politycznie, który z niczym się nie zgadza. Wieczny buntownik i wieczna siła sprzeciwu. To antysystemowiec. 32
  • Nieme bydlątka odzyskują głos 1 kwi 2018, 20:00 Kobiety nie chcą być już podporządkowane duchownym. Dotyczy to zarówno świeckich feministek, jak i zakonnic. Tyle że każde środowisko widzi to po swojemu. 34
  • Poszło o pieniądze 1 kwi 2018, 20:00 Mnie tam nie było – twierdzi skazany za morderstwo swego wierzyciela były prezydent Zabrza. 38
  • Interes na kolorowych piórach 1 kwi 2018, 20:00 Papugarnie to rozrywka dla rodzin z dziećmi i żyła złota dla właścicieli. Dla papug – obóz koncentracyjny. 43
  • Egzotyczna polska budowa 1 kwi 2018, 20:00 Polski rynek pracy wchłonął falę pracowników z Ukrainy. Teraz firmy szukają dalej. Nawet w Nepalu, Bangladeszu i Indiach. Wkrótce mają mieć łatwiej. 47
  • „Królowa Zakopanego” z zarzutami 1 kwi 2018, 20:00 Małgorzata Ch. oraz jej mąż Grzegorz K. – właściciele kilku hoteli, w tym zakopiańskiego Belvedere – zostali zatrzymani. Usłyszeli zarzuty oszustwa i ukrywania majątku przed wierzycielami. Działania Ch. „Wprost” opisuje od kilku miesięcy. 50
  • Niech moc będzie z nami 1 kwi 2018, 20:00 MICHAŁ KURTYKA To było jedno z najtrudniejszych zadań, przed którymi przyszło nam stanąć. Sprawa niby prosta, przygotować mechanizm, który będzie zapewniał bezpieczeństwo energetyczne kraju, pobudzi do ogromnych inwestycji, w dodatku... 52
  • Know How 1 kwi 2018, 20:00 Sophia w Krakowie Humanoidalny robot ze sztuczną inteligencją będzie jednym z mówców na czerwcowym kongresie Impact’18 w Krakowie. Sophia wygląda jak człowiek, jest zdolna nie tylko naśladować ludzkie ruchy i gesty. Sama stara się... 53
  • Hossa Bessa 1 kwi 2018, 20:00 Tesla w opałach O prawie jedną dziesiątą spadł w ubiegłym tygodniu kurs akcji Tesli. Kontrolowany przez Elona Muska producent pojazdów elektrycznych wpadł w tarapaty po tym, jak w zeszły wtorek Amerykańska Narodowa Rada Bezpieczeństwa... 54
  • Polska stolica bluesa 1 kwi 2018, 20:00 Suwałki stoją branżą drzewno-meblarską. Wizytówką miasta jest jednak nie tylko przemysł, ale także największy w kraju plenerowy festiwal bluesowy – mówi Czesław Renkiewicz, prezydent Suwałk. 56
  • Kłamstwo, które uwiera cesarza Xi 1 kwi 2018, 20:00 Tajwan to jedno z miejsc, w których mogłaby się zacząć nowa wojna. Pekin chciałby podporządkować sobie wyspę choćby i siłą, a USA na pewno nie będą na to patrzeć bezczynnie. 58
  • Norweska Realpolitik 1 kwi 2018, 20:00 Sylvi Listhaug wprowadziła politykę, którą powiela wiele krajów UE. To ona spowodowała, że imigrantów zarobkowych z Polski jest tam wciąż więcej niż azylantów z Bliskiego Wschodu. 62
  • Morderczyni bez imienia 1 kwi 2018, 20:00 Ja tylko zebrałem fakty, niech czytelnik wyciągnie wnioski – mówi Cezary Łazarewicz, autor książki „Koronkowa robota”, o sprawie Gorgonowej. 67
  • Na zdrowie 1 kwi 2018, 20:00 Talia a serce Kobiety, u których stosunek obwodu talii i bioder jest wyższy (czyli panie szersze w pasie), są narażone na większe ryzyko ataku serca niż mężczyźni o sylwetce przypominającej jabłko. O wynikach badań naukowców z George... 69
  • Efekt motyla 1 kwi 2018, 20:00 To mały narząd, kształtem przypominający motyla. Waży zaledwie 20-30 g, ale ma ogromny wpływ na funkcjonowanie całego organizmu. Tarczyca – jej choroby coraz częściej dotyczą Polek i Polaków. 70
  • Największa budowla świata 1 kwi 2018, 20:00 „Nowy cud świata”, „największe akwarium na świecie”, „podwodny świat, z którym nic nie może się równać” – takie określenia pojawiają się, gdy mowa o Wielkiej Rafie Koralowej. 74
  • Pisarz czterech osobach 1 kwi 2018, 20:00 Haruki Murakami nazwał kiedyś Paula Austera absolutnym geniuszem. Przesadził, ale autor powieści „4321” jest pisarzem, którego nie da się zlekceważyć. A jego nowa proza to utwór ocierający się o wybitność. 78
  • Prawda o polskiej modernizacji 1 kwi 2018, 20:00 Nasi politycy wciąż mówią o modernizacji. Warto sprawdzić, jak postęp po 1918 r. widzieli ich poprzednicy. 84
  • Serialowy biały kruk 1 kwi 2018, 20:00 Po infantylnym i kiepsko napisanym drugim sezonie „Belfra” Canal+ sięga po nowego bohatera, Adama Kruka. A przy okazji opisuje współczesną Polskę. 88
  • Wydarzenie 1 kwi 2018, 20:00 DRAMAT Polskie twarze W„Twarzy” Szumowskiej są dwa filmy. Pierwszy to bezlitosna satyra na tzw. Polskę B. Na wszystko, co najgorsze we współczesnej prowincjonalnej rzeczywistości. Alkoholizm, ksenofobię, pełną nienawiści... 90
  • Film 1 kwi 2018, 20:00 DRAMAT Kręgi piekła TEN FILM ZOSTAWIA W MILCZENIU, LECZ RODZI KRZYK I SPRZECIW WOBEC ŚWIATA WYPRANEGO Z ELEMENTARNEGO SZACUNKU DLA DRUGIEGO CZŁOWIEKA. Reżyser portretuje studentkę, która przyjechała do Tunisu z konserwatywnej prowincji, w... 91
  • Muzyka 1 kwi 2018, 20:00 HIP-HOP Rutyna na tronie Najbardziej bezpretensjonalna gwiazda polskiego przemysłu muzycznego to bez wątpienia Piotr „KęKę” Siara. Łączna sprzedaż jego już czterech płyt za chwilę przekroczy 200 tys. sztuk. Pierwszy teledysk,... 92
  • Książka 1 kwi 2018, 20:00 BIOGRAFIA Jak hartował się mit Od śmierci MM minęło już ponad 50 lat, a ona nadal jest obecna w popkulturze, nadal intryguje. Opowieści o jej życiu to z jednej strony historia Kopciuszka, który wdrapał się na szczyt świata, z drugiej... 94
  • Kalejdoskop 1 kwi 2018, 20:00 WYSTAWA Gość w dom, wróg w dom TA WYSTAWA OBROSŁA JUŻ SKANDALEM. DWÓJKA PUBLICYSTÓW ZAPOWIEDZIAŁA PO ZWY, gdyż ich wpisy znalazły się na ekspozycji jako przykłady antysemityzmu. Dwóch senatorów zwróciło uwagę, że Polin miesza... 95
  • Kulturalna trzynastka 1 kwi 2018, 20:00 Katarzyna Lengren SCENOGRAFKA, MALARKA, DZIENNIKARKA 1. Najbardziej znienawidzona lektura? Nie mam. Czytam najnudniejsze książki i zastanawiam się, dlaczego takie są, a jeśli są całkiem znienawidzone, to wyrzucam przez okno, na przykład... 96
  • Wielkanoc 1 kwi 2018, 20:00 MICHAŁ WITKOWSKI Moje święta wyglądają coraz częściej tak. Już nie pisanki, już nie koszyczki ze święconką, nie zjadanie baranka z cukru czy z masła, nie przeżywanie i ustrajanie białego obrusa bukszpanem, a jeśli prezenty, to... 97
  • Lipa globalnego ocieplenia (z Fortuną w tle) 1 kwi 2018, 20:00 Warszawa w śniegu, zimno, znaczy – idą święta. Rzecz w tym, że to Święta Wielkanocne. W Wielki Czwartek – gdy piszę te słowa – na granicy Podkarpacia i Lubelszczyzny jest -6 stopni Celsjusza, a w stolicy Państwa Polskiego co prawda... 98

ZKDP - Nakład kontrolowany