Czy Bóg coś przed nami ukrywa?

Czy Bóg coś przed nami ukrywa?

Anioł na grobie znajdującym się na jednym z katowickich cmentarzy (fot. Jan Mehlich)
„Oświadczenie, że Bóg istnieje, odpowiada uznaniu, iż na pewne pytanie dotyczące Wszechświata nie ma odpowiedzi” – twierdzi teolog. A naukowcy intensywnie przesuwają granice wiedzy.

Marcus du Sautoy

Żądza wiedzy jest wpisana w ludzką psychikę. To ci spośród naszych przodków, którzy pragnęli wiedzieć więcej, przetrwali, zaadaptowali się do nowych warunków, przekształcili swoje środowisko. Ci, których nie motywowały podobne pragnienia, zostali z tyłu. Ewolucja uprzywilejowała umysły chcące poznać tajemnice działania Wszechświata. Napływ adrenaliny towarzyszący odkrywaniu nowej wiedzy to sposób natury na przekazanie nam, że pragnienie poznania jest równie ważne jak popęd do rozmnażania się. Jak wyraził to Arystoteles w „Metafizyce”: „zrozumienie działania świata stanowi fundamentalną ludzką potrzebę”.

Wysyp odkryć

Kiedy wracam pamięcią do lat 70. i porównam to, co wiedzieliśmy wtedy, z tym, co wiemy teraz, wielkie wrażenie robi na mnie stopień, w jakim udało się nam pogłębić wiedzę o Wszechświecie nawet w ciągu tego półwiecza. Technologia zwiększyła możliwości ludzkich zmysłów, pozwalając nam zobaczyć obiekty leżące poza granicami wyobrażeń uczonych (…). Patrząc w drugą stronę, od wczesnych lat 90. skanery oparte na funkcjonalnym rezonansie magnetycznym umożliwiły nam zaglądanie w głąb mózgu i odkrywanie rzeczy, które w latach 70. uważano wręcz za leżące poza zasięgiem zainteresowania nauk ścisłych. Mózg należał wtedy do dziedziny badań filozofów i teologów, dziś jednak technologia pozwala stwierdzić, kiedy myślisz o Jennifer Aniston, albo przewidzieć, co za chwilę zrobisz, zanim jeszcze sam zdasz sobie z tego sprawę. Biologia doświadczyła w ostatnich latach prawdziwego wysypu przełomowych odkryć. W 2003 r. ogłoszono, że naukowcy odwzorowali pełną sekwencję ludzkiego DNA, składającą się z trzech miliardów liter kodu genetycznego. (...) Chemicy także wkroczyli na nieznane wcześniej terytoria. W 1985 r. odkryto zupełnie nową postać węgla, w której atomy układają się w kształt przypominający piłkę futbolową. W 2003 r. chemicy zaskoczyli nas kolejny raz, tworząc pierwsze przykłady grafenu i pokazując tym samym, że węgiel można układać w sieć przypominającą plaster miodu o grubości pojedynczego atomu. Także matematyka, której miałem się ostatecznie poświęcić, za mojego życia doświadczyła pojawienia się rozwiązań pewnych fundamentalnych zagadnień, z którymi wcześniej bezskutecznie próbowały sobie poradzić całe pokolenia matematyków: dowodów wielkiego twierdzenia Fermata oraz hipotezy Poincarego. Nowe narzędzia i spostrzeżenia otworzyły ukryte do tej pory ścieżki, pozwalające podróżować po matematycznym wszechświecie. Już samo nadążanie za wszystkimi tymi nowymi osiągnięciami, nie mówiąc nawet o ich dalszym rozwijaniu, stanowi bardzo poważne wyzwanie. (…) Czy to w ogóle możliwe, by pojedynczy naukowiec znał się na wszystkim? Potrafił rozwiązywać nieliniowe równania różniczkowe cząstkowe? Rozumiał, jak grupa SU(3) determinuje związki między cząstkami elementarnymi? Wiedział, jak inflacja kosmologiczna wpływa na stan Wszechświata? Umiał rozwiązać równania Einsteina z ogólnej teorii względności i równanie falowe Schrödingera? Rozumiał, jak neurony i synapsy generują myśli? Ostatnimi uczonymi, którzy znali całość ludzkiej wiedzy, byli zapewne Newton, Leibniz i Galileusz. (…)

Rzeczy niepoznawalne

Proces pozyskiwania wiedzy wiąże się w nieuchronny sposób ze „staniem na barkach olbrzymów”, jak ujął to Newton, pisząc o własnych osiągnięciach. (…) Dla każdego naukowca prawdziwe wyzwanie stanowi nie tyle pozostanie w bezpiecznym ogrodzie tego, co już znane, ile wyprawa w dzikie obszary niewiedzy. Pomimo wszystkich przełomów naukowych ostatnich wieków wiele głębokich tajemnic wciąż czeka na rozwiązanie. Nadal wielu rzeczy nie wiemy. Świadomość rozległości naszej niewiedzy zdaje się rosnąć szybciej od katalogu odkryć. Znane niewiadome są dużo liczniejsze od znanych wiadomych; a to właśnie niewiadome napędzają rozwój nauki. Uczonych znacznie bardziej interesuje to, czego nie potrafią zrozumieć, niż opowiadanie historii, które są już dobrze znane. Nauka to żywy, oddychający organizm właśnie dzięki wszystkim tym pytaniom, na które nie umiemy odpowiedzieć. (…) Choć tak wiele pozostaje wciąż nieznane, naukowcy optymistycznie uważają, że podobne pytania kiedyś doczekają się odpowiedzi.

Ostatnie kilka dekad dało nam powody, by wierzyć, że znaleźliśmy się w złotej erze nauki. Tempo odkrywania nowych faktów naukowych wydaje się rosnąć wykładniczo. W 2014 r. czasopismo „Nature” podało, że liczba opublikowanych artykułów naukowych od końca II wojny światowej podwaja się co dziewięć lat. Możliwości komputerów także rosną wykładniczo. Prawo Moore’a to obserwacja, że moc obliczeniowa komputerów podwaja się co dwa lata. Inżynier Ray Kurzweil uważa, że podobne prawidło dotyczy postępu technologicznego: jego zdaniem stopień zmian technologicznych w ciągu najbliższych stu lat dorówna temu, czego doświadczyliśmy w ciągu ostatnich 20 tys. lat. (…) Rzecz jasna w dowolnym momencie historii próby ustalenia listy Rzeczy Niepoznawalnych wiążą się z dużym ryzykiem. Jak można mieć pewność, że nie pojawią się nowe przełomowe spostrzeżenia, nagle sprawiające, że coś, co wydawało się absolutną tajemnicą, stanie się zrozumiałe? Przypomnijmy stwierdzenie francuskiego filozofa Auguste’a Comte’a, który w 1835 r. pisał o gwiazdach tak: „Nigdy nie zdołamy zbadać żadnymi metodami ich składu chemicznego czy struktury mineralogicznej”. (…) Kilkadziesiąt lat po publikacji przewidywań Comte’a naukowcy określili skład chemiczny naszego Słońca, analizując widmo emitowanego przez nią światła. Co się dzieje, gdy natrafiamy na pytanie, na które nie da się odpowiedzieć? Jak radzimy sobie z niewiedzą? Czy jestem gotów, by przyznać przed samym sobą, że pewne problemy pozostaną już na zawsze poza moim zasięgiem? Jak radzimy sobie z niewiedzą jako gatunek? Przez kolejne tysiąclecia ludzie reagowali na podobne wyzwania w bardzo interesujące sposoby. Jednym z nich było wytworzenie idei nazywanej Bogiem.

Transcendencja

Istnieje jeszcze jeden powód, który przyciągnął mnie do badań niepoznawalnego, także związany z moim nowym stanowiskiem. Poprzednią osobą pełniącą tę funkcję, profesora popularyzującego naukę, był niejaki Richard Dawkins. Kiedy zostałem jego następcą, przygotowałem się na nieuniknioną falę pytań, jaka miała mnie spotkać, niezwiązanych z nauką, ale raczej dotyczących religii. Publikacja „Boga urojonego” oraz gorące debaty z kreacjonistami sprawiły, że Dawkins znaczną część czasu spędzonego na stanowisku, które miałem objąć, poświęcił na dyskusje o religii i Bogu. Trudno było się więc spodziewać, że kiedy przejmę jego funkcję, ludzie nie będą się interesować moimi opiniami dotyczącymi religii. Początkowo miałem zamiar zdystansować się od debat o Bogu. Za moje zadanie uznałem uświadamianie opinii publicznej o postępie nauki i angażowanie jej w dokonujące się wciąż na świecie przełomowe odkrycia. Chciałem, by szeroka dyskusja wróciła raczej do tematów związanych z nauką, a nie z religią. W ramach strategii mającej mi pomóc zbić pytania o Boga przyznawałem, że tak naprawdę jestem religijny. Zanim rozmawiający ze mną dziennikarze zdążyli się nadmiernie podekscytować tym stwierdzeniem, dodawałem, że moja religia to Arsenal, świątynia zaś to stadion Emirates (a wcześniej Highbury) w północnym Londynie, a każdej soboty oddaję moim idolom cześć i śpiewam dla nich pieśni.

Na początku każdego sezonu od nowa wyznaję wiarę w to, że tym razem uda się nam wreszcie zdobyć jakiś tytuł czy puchar. W miejskim środowisku – takim jak londyńskie – piłka nożna przejęła rolę odgrywaną wcześniej przez religię: buduje więzy wewnątrz społeczności, zapewniając nam rytuały, w których możemy wspólnie uczestniczyć. (…) W nieunikniony sposób pytań o mój punkt widzenia na religię nie dało się długo zbywać żartobliwymi odpowiedziami. Pamiętam, jak podczas pewnego wywiadu radiowego w oddziale BBC w Irlandii Północnej dałem się stopniowo wciągnąć w dyskusję o kwestii istnienia Boga. (…) Po kilku minutach dociekań dziennikarza przeprowadzającego wywiad w sprawie mojego stanowiska w kwestii Boga zacząłem na niego naciskać, by spróbował zdefiniować, co właściwie rozumie przez Boga, bym mógł zaangażować do odpowiedzi mój umysł matematyka. „To coś, co przekracza ludzkie zrozumienie”. W pierwszej chwili pomyślałem: co za wykręt. Właśnie zdefiniowałeś Boga jako byt, który z uwagi na swoją naturę wymyka się próbom zrozumienia. Później ta definicja mnie zaintrygowała. Może jednak nie była wykrętem. Co wynikłoby ze zdefiniowania Boga jako tego, czego nie możemy poznać? Bogowie wielu starożytnych kultur często służyli jako symbole zjawisk, których nie umieliśmy wyjaśnić czy zrozumieć. Nasi przodkowie uważali wybuchy wulkanów czy zaćmienia za coś tak tajemniczego, że należało to uznać za konsekwencje działania bogów. Gdy nauka podała wyjaśnienia tych zjawisk, obszar przeznaczony bogom się skurczył. Ta definicja pod pewnymi względami przypomina opis Boga często nazywanego „Bogiem luk”. Tego ostatniego określenia zwykle używali w pejoratywnym sensie teolodzy dostrzegający, że rola tak rozumianego Boga kurczy się w miarę rozwoju nauki, i wzywający do odrzucenia takiego pojmowania istoty boskiej. Fraza „Bóg luk” została ukuta przez pracującego w Oksfordzie matematyka i jednego z liderówKościoła metodystycznego, Charlesa Coulsona, który zadeklarował: „Nie istnieje żaden »Bóg luk«, który mógłby wkraczać na scenę tam, gdzie nauka zawodzi”.

Religia zrozumienia

Określenie to kojarzy się jednak również z błędną argumentacją dotyczącą istnienia Boga, na której obalanie Richard Dawkins poświęcił sporo miejsca w „Bogu urojonym”: skoro istnieją kwestie, których nie da się wyjaśnić czy uzasadnić, to za takie luki musi odpowiadać Bóg. Mnie jednak dużo bardziej interesuje nie tyle egzystencja Boga, który miałby wypełniać luki, ile samo przyrównanie go do abstrakcyjnej idei tego, co niepoznawalne. Nie tego, czego nie wiemy obecnie, ale tego, co z samej swojej natury pozostanie nieznane już zawsze. Spraw, które będą transcendentne wiecznie. Religia to oczywiście dużo bardziej złożone zjawisko niż prosty stereotyp. W wielu starożytnych kulturach Indii, Chin czy Bliskiego Wschodu nie polegała ona na oddawaniu czci Nadprzyrodzonej Inteligencji, ale raczej właśnie na próbach zrozumienia granic języka i ludzkiego zrozumienia. Teolog Herbert McCabe stwierdził: „Oświadczenie, że Bóg istnieje, odpowiada uznaniu, iż na pewne pytanie dotyczące Wszechświata nie ma odpowiedzi”. Naukowcy bardzo intensywnie starają się przesunąć granice wiedzy. Czy wobec tego cokolwiek poza tymi granicami zostało? Czy coś pozostanie poza nimi na zawsze? Czy Bóg McCabe’a istnieje? Czy to, co niepoznawalne, może wpływać na los świata i na naszą przyszłość? Czy ma sens oddawać mu cześć? Najpierw jednak musimy się dowiedzieć, czy rzeczywiście istnieje jakieś dotyczące Wszechświata pytanie, na które nie sposób odpowiedzieć. Czy naprawdę jest coś, czego nie możemy się dowiedzieć? g

© Wszelkie prawa zastrzeżone

Okładka tygodnika WPROST: 17/18/2018
Więcej możesz przeczytać w 17/18/2018 wydaniu tygodnika „Wprost”
Zamów w prenumeracie lub w wersji elektronicznej:
 0

Spis treści tygodnika Wprost nr 17/18/2018 (1833)

  • Czas na nową konstytucję 22 kwi 2018, 20:00 Pamiętacie, jak wyglądało wasze życie w 1997 r. (o ile byliście już na świecie)? Ja zastanawiałem się, kiedy będę miał pierwszy telefon komórkowy, cieszyłem się, że można znaleźć niektóre informacje w internecie, nie ruszając... 3
  • Niedyskrecje parlamentarne 22 kwi 2018, 20:00 POGŁOSKA, ŻE TO PATRYK JAKI BĘDZIE KANDYDATEM ZJEDNOCZONEJ PRAWICY NA PREZYDENTA WARSZAWY, zelektryzowała PiS. Jeden z naszych rozmówców uważa, że wiceminister sprawiedliwości jest mistrzem autokreacji i to jest jego atut. – Te jego... 6
  • Obraz tygodnia 22 kwi 2018, 20:00 229 mln dni spędzili Polacy na zwolnieniach chorobowych w 2017 r. (9 mln więcej niż w 2016 r.) Wygrany Mike Urbaniak – krytyk teatralny i bloger, zainicjował udaną akcję, by w Warszawie w 75. rocznicę powstania w getcie zawyły syreny.... 10
  • Infor radar 22 kwi 2018, 20:00 Prezydent już nie chce referendum W KANCELARII PREZYDENTA ANDRZEJA DUDY TRWA URZĘDNICZA BURZA MÓZGÓW, jak zręcznie i delikatnie wycofać się z pomysłu przeprowadzenia referendum konstytucyjnego – twierdzi nasz informator. Z nieoficjalnych... 11
  • Wołanie na puszczy 22 kwi 2018, 20:00 MONIKA JARUZELSKA WKRACZA DO POLITYKI. NA RAZIE JAKO KANDYDATKA NA RADNĄ, ALE PRZECIEŻ NIE O SAMORZĄDY TU CHODZI (niestety, często traktuje się wybory samorządowe jako trening w wyborach „ważniejszych”). Ma dobrą rację: będzie... 12
  • Korniki w sądzie 22 kwi 2018, 20:00 NO, KTO BY NIE CHCIAŁ SĄDÓW SZYBSZYCH, MĄDRZEJSZYCH, TRAFNIEJSZYCH? Lat temu kilka, jeszcze za okupacji Polski przez PO poczytałem trochę o tzw. problemie biegłych sądowych. 12
  • Kisiel znów Na Rozdrożu 22 kwi 2018, 20:00 Jarosław Kaczyński, Jadwiga Emilewicz, Mariusz i Paweł Szataniakowie oraz Ryszard Pieńkowski zostali tegorocznymi laureatami Nagrody Kisiela. 14
  • Trudne wybory 22 kwi 2018, 20:00 W 2015 r. odbyły się w Polsce wybory – zarówno prezydenckie, jak i parlamentarne. „Wprost” też dokonywał trudnych wyborów. Publikował wstrząsające zdjęcia i podejmował odważne tematy, choćby molestowania seksualnego w mediach czy traktowania gejów przez Kościół. 16
  • Sprawa Kamila Durczoka 22 kwi 2018, 20:00 Zanim w USA wybuchła afera #MeToo pokazująca skalę molestowania seksualnego, „Wprost” oddał głos kobietom molestowanym i mobbingowanym przez znanego polskiego dziennikarza Kamila Durczoka, ówczesnego szefa „Faktów” TVN. Wywołało to dyskusję o prawach kobiet i pracowników, a... 17
  • Dzieci władzy 22 kwi 2018, 20:00 Synowie i córki najważniejszych osób w Polsce nie chcą robić kariery na nazwisku rodziców. Większość woli iść własną, niepolityczną drogą. 19
  • Miałem żal do ojca 22 kwi 2018, 20:00 Gdy ojciec był szefem MSZ, dzwoniłem do jego sekretariatu i negocjowałem, kiedy będę mógł z nim 15 minut porozmawiać. Czasem czekałem kilka dni – mówi Tomasz Cimoszewicz, poseł PO 26
  • Spór o nic 22 kwi 2018, 20:00 Jeśli naprawdę PiS i prezydent Duda zamierzają teraz spierać się o kształt konstytucji – to srodze się na tym sparzą. Najpierw dlatego, że w kampanii przed wyborami komunalnymi każdy spór w łonie obozu rządzącego będzie... 29
  • Czuję się ścigany 22 kwi 2018, 20:00 – Mariusz Kamiński stoi za wyrzuceniem mojej żony z ABW. Była mobbingowana – mówi Paweł Wojtunik, były szef CBA. 30
  • Multi-kulti, Szmulki i cmentarze 22 kwi 2018, 20:00 Pierwsze pół roku w Berlinie mieszkałam na Kreuzbergu, który obok Neukölln jest najbardziej multikulturową dzielnicą stolicy Niemiec. Okna sypialni wychodziły na duży, nocami pusty parking przy markecie. Co rusz rozgrywały się na nim... 33
  • PiS wychodzi na prostą 22 kwi 2018, 20:00 Obóz rządzący odzyskał po konwencji samorządowej wiarę w geniusz prezesa i możliwość wygrania kolejnych wyborów. Ale już wie, że zadyszki w polityce można dostać bardzo łatwo. 34
  • Miejsca dla taty premiera 22 kwi 2018, 20:00 W wyborach samorządowych na listach Zjednoczonej Prawicy znajdą się ludzie z partii Kornela Morawieckiego Wolni i Solidarni. 36
  • Tajna broń Sojuszu 22 kwi 2018, 20:00 Andrzej Celiński może być wspólnym kandydatem SLD i PSL na prezydenta Warszawy. 37
  • Zacznijmy ustrojową debatę 22 kwi 2018, 20:00 Samorząd nie jest wykonawcą woli polityków – mówi Zygmunt Berdychowski, szef rady programowej Forum Ekonomicznego. 38
  • Życie od kuchni 22 kwi 2018, 20:00 W domach dziecka nikomu się nie pokazuje, jak ugotować obiad. Ani jak skasować bilet, zrobić zakupy i żyć. Usamodzielnianie to fikcja. 40
  • Z prędkością żółwia 22 kwi 2018, 20:00 Kiedy zobaczycie biegaczy, którzy poruszają się wolniej od pieszych, nie wysilajcie się na drwiny. Tak ma być. To slow jogging – trucht bez zadyszki, bez rywalizacji, z uśmiechem. I koniecznie w towarzystwie. 44
  • 5 sposobów na szybki odpoczynek 22 kwi 2018, 20:00 To nieprawda, że potrzebujemy długiego urlopu, by się zresetować i naładować baterie na kolejne miesiące. 48
  • Świeży oddech Kuboty 22 kwi 2018, 20:00 Nikt nie wie, skąd się wzięły, ale wszyscy chcieli je mieć. Klapki Kubota, czyli kultowy obiekt pożądania lat 90., wracają na rynek. 50
  • Kraj cyklistów 22 kwi 2018, 20:00 Polacy pokochali bike-sharing. Tylko w zeszłym sezonie liczba wypożyczeń w Warszawie przekroczyła 5 mln. A to świetnie rozwijający się rynek, zdominowany przez firmy z Niemiec i Francji. 54
  • Demokracja to za mało 22 kwi 2018, 20:00 PAWEŁ JANKOWSKI Donald Trump prowadzi antyrynkową, protekcjonistyczną ofensywę wymierzoną w Chiny. Państwo Środka odpłaca Amerykanom pięknym za nadobne. Cios za cios, cło za cło. Populistyczne i szkodliwe dla gospodarki rozwiązania... 56
  • Najbogatszy człowiek wszech czasów 22 kwi 2018, 20:00 W czasach, gdy Kolumb przemierzał Atlantyk, a da Vinci malował Monę Lisę, niemiecki bankier Jakub Fugger zgromadził majątek, który uczynił go najbogatszym człowiekiem w historii. W 1525 r. należało do niego 2 proc. PKB Europy. 58
  • Hossa Bessa 22 kwi 2018, 20:00 Apple idzie w newsy Miesiąc temu Apple przejęło Texture. To wirtualny serwis pozwalający użytkownikom zasubskrybować ponad 200 czasopism za 9,99 dolarów miesięcznie. Teraz ujawniono, że nowa platforma ma zostać zintegrowana z oddziałem... 61
  • Millenialsi nie chcą jeździć tirami 22 kwi 2018, 20:00 Brak rąk do pracy nadal mocno doskwiera branży transportowej i logistycznej. W efekcie za kółkiem zasiadają cudzoziemcy. 62
  • Magazyny innowacji 22 kwi 2018, 20:00 Roboty, drony, wirtualna rzeczywistość. Branża transport, spedycja i logistyka inwestuje w nowoczesne technologie. 64
  • Okienne rewolucje 22 kwi 2018, 20:00 W ciągu ostatnich lat rynek okien przeszedł prawdziwą rewolucję. Duży udział ma w niej Polska, która jest jednym z czołowych producentów okien dachowych. 66
  • Inwestycja w przyszłość 22 kwi 2018, 20:00 Jeżeli mnożymy zyski, musimy też umieć się nimi dzielić – mówi Agnieszka Servaas, prezes VIVE Management. 69
  • Siła kobiet w biznesie 22 kwi 2018, 20:00 Przykład menedżerek z LINK4 pokazuje, że w zdominowanym przez mężczyzn świecie ubezpieczeń firmy kierowane przez kobiety w niczym nie ustępują konkurencji zarządzanej przez panów. 70
  • Targi nie tylko dla smakoszy 22 kwi 2018, 20:00 Kolejna edycja Międzynarodowych Targów Żywności Warsaw Food Expo odbędzie się w dniach 24-26 maja w Ptak Warsaw Expo w warszawskim Nadarzynie. 72
  • Czas wyzwań 22 kwi 2018, 20:00 Innowacyjne metody terapii rewolucjonizują ochronę zdrowia. Inwestycje w zdrowie, w nowoczesne terapie, biotechnologie to koło zamachowe polskiej gospodarki. 74
  • W elitarnym klubie biotechnologii 22 kwi 2018, 20:00 Będąc jednym z czempionów narodowych, przyczyniamy się do rozwoju polskiej gospodarki w oparciu o wiedzę i innowacyjne technologie – mówi Markus Sieger, prezes Polpharmy. 76
  • W elitarnym klubie biotechnologii 26 kwi 2018, 17:05 Będąc jednym z czempionów narodowych, przyczyniamy się do rozwoju polskiej gospodarki w oparciu o wiedzę i innowacyjne technologie – mówi Markus Sieger, prezes Polpharmy. 76
  • Dumni z innowacji 22 kwi 2018, 20:00 Boehringer Ingelheim to jedna z dwudziestu największych firm farmaceutycznych świata. Tajemnicą jej sukcesu są tworzący ją ludzie, pomysły i inwestycje. 78
  • Rozwiązania, które wchodzą w praktykę 22 kwi 2018, 20:00 Poza telemedycyną zajmujemy się genetyką, komórkami macierzystymi czy biodrukiem – mówi Adam Konka, prezes Śląskiego Parku Technologii Medycznych Kardio-Med Silesia. 80
  • Życie ze schizofrenią 22 kwi 2018, 20:00 Chorzy na schizofrenię mogą normalnie żyć i pracować. Pod warunkiem, że stosują systematycznie odpowiednią terapię. 82
  • Lepszy niż Zuckerberg 22 kwi 2018, 20:00 Paweł Durow i jego komunikator Telegram to w Rosji wrogowie numer jeden. Stawiający na ochronę prywatności użytkowników Rosjanin stanowi też wielkie wyzwanie dla Facebooka. 85
  • Pomniki niezgody 22 kwi 2018, 20:00 Stawianie i obalanie pomników to jedna z najstarszych gier w historii sporów politycznych. Spory wokół monumentu upamiętniającego katastrofę smoleńską świetnie mieszczą się w tej tradycji. 90
  • Moda na parzenie 22 kwi 2018, 20:00 Tradycyjny dylemat „kawa czy herbata” Polacy coraz częściej zastępują pytaniami: „jaka?” i „w jaki sposób zaparzona?”. 93
  • Mokate – z Ustronia na cały świat 22 kwi 2018, 20:00 Mokate jest obecne na 70 rynkach na świecie i ciągle zdobywa kolejne, rozwijając zarówno kanały dystrybucji, jak i portfolio – mówi dr Adam Mokrysz, prezes zarządu Mokate SA. 94
  • O kawie wiemy wszystko 22 kwi 2018, 20:00 O małej czarnej i jej sekretach opowiada Joanna Luto, Country Manager JUra Poland. 96
  • Kobiety i wino 22 kwi 2018, 20:00 Producenci i dystrybutorzy win chcą zawalczyć o polskie konsumentki, bo to one tworzą w Polsce kulturę picia wina. 98
  • Czy Bóg coś przed nami ukrywa? 22 kwi 2018, 20:00 „Oświadczenie, że Bóg istnieje, odpowiada uznaniu, iż na pewne pytanie dotyczące Wszechświata nie ma odpowiedzi” – twierdzi teolog. A naukowcy intensywnie przesuwają granice wiedzy. 100
  • Sezam seriali 22 kwi 2018, 20:00 Jedziecie na majówkę, a tu deszcz. Wchodzicie na Netflixa i… w natłoku propozycji potentata nie wiecie, co wybrać. Oto nasz przewodnik, który pomoże wam odsiać ziarno od plew. 104
  • Kopia jak oryginał 22 kwi 2018, 20:00 Na dwa koncerty przyjeżdża do Polski The Australian Pink Floyd Show – bodaj jedyny cover band chwalony przez oryginalną kapelę. A sami Floydzi? Niby nie istnieją, ale nie dają o sobie zapomnieć. 108
  • Wydarzenie 22 kwi 2018, 20:00 Dziwny jest ten świat Nowa książka Olgi Tokarczuk to zawsze wydarzenie, bo to pisarka, która zdobyła już chyba wszystkie możliwe krajowe nagrody literackie – w tym dwa razy Nike – i cieszy się nie tylko szacunkiem krytyki, ale też... 110
  • Film 22 kwi 2018, 20:00 Naprawdę złe psy JEST ON. ZGORZKNIAŁY GLINIARZ, KTÓRY ZA NIC MA PRZEPISY, GDY TRZEBA ROZWIĄZAĆ SPRAWĘ. Kiedyś brał udział w nieudanej zasadzce na gangstera. Jego partner zginął, na nim zostało odium. Wrobiono ich w aferę, sugerując,... 111
  • Muzyka 22 kwi 2018, 20:00 ELEKTRONIKA Ludzie w maskach Od lat powtarzane jest w naszym show-biznesie zdanie, że z formalnego punktu widzenia nie ma już żadnych przeszkód, by w polskiej muzyce powstawały płyty na światowym poziomie. Mamy studia, mamy świetnych... 112
  • Książka 22 kwi 2018, 20:00 Salonik literacki Frédéric Beigbeder, „Rozmowy dziecięcia wieku”, Noir sur Blanc Frédéric Beigbeder to gwiazdor literatury francuskiej – nie wystarcza mu, że pisze dobre powieści, lecz dba o obecność w mediach i ściga się na... 114
  • Kalejdoskop 22 kwi 2018, 20:00 Krucha niepodległość STULECIE ODZYSKANIA NIEPODLEGŁOŚCI Z PEWNOŚCIĄ ZAOWOCUJE NIEJEDNĄ WYSTA WĄ POŚWIĘCONĄ PATRIOTYCZNEJ SZTUCE, portretom czy broni. Wrocławskie muzeum wpadło na genialny w swej prostocie pomysł, by przypomnieć,... 116
  • Kulturalna trzynastka 22 kwi 2018, 20:00 Joanna Jabłczyńska AKTORKA, AUTORKA PORADNIKÓW 1. Najbardziej znienawidzona lektura? „W pustyni i w puszczy”. Pierwsza styczność z Sienkiewiczowskimi opisami przyrody była ciężkim przeżyciem dla ucznia podstawówki. 2. Którym... 120
  • Najokrutniejszy miesiąc to kwiecień 22 kwi 2018, 20:00 MICHAŁ WITKOWSKI Słońce świeci ostro w oczy. Czas zacząć jeść w ogrodzie, czas wyciągnąć grille, podpałkę, podręczne zestawy przypraw. Zalana światłem niedziela bez handlu. I znów, jak co roku, wszystko wyległo. Jeszcze blade,... 121
  • Nieśmiertelni 22 kwi 2018, 20:00 Integralną częścią sportu są legendy, bo sport to często pojedynki Dawida z Goliatem. Prawie zawsze jestem za Dawidem, zwykle nie tylko słabszym, ale i znacznie biedniejszym niż współczesny sportowy krezus Goliat. Prawie – wyjątki od... 122

ZKDP - Nakład kontrolowany