Jak wygrać z hashimoto

Jak wygrać z hashimoto

Zestresowana kobieta
Zestresowana kobieta / Źródło: Fotolia / nenetus
Niewykluczone, że winę za błyskawiczny wzrost liczby chorych na hashimoto ponosi katastrofa w Czarnobylu sprzed 30 lat. Na szczęście w walce z dolegliwością nie jesteśmy bezradni.

Kształtem przypomina motyla. Tarczyca waży od 30 do 60 g i wydziela hormony niezbędne do prawidłowego działania organizmu. W 1912 r. japoński chirurg pracujący w Berlinie Hakaru Hashimoto, badając próbki gruczołu tarczycy, odkrył ciekawy typ jej zapalenia i opisał w „Archiv für klinische Chirurgie”. Odkrycie nie spotkało się ze zbyt dużym uznaniem i dopiero kolejne opisy przypadków opublikowane w latach 30. ubiegłego wieku sprawiły, że lekarze zaczęli poważnie traktować problem. W 1957 r. choroba Hashimoto została uznana za chorobę autoimmunologiczną. Nie do końca wiadomo, co może być przyczyną hashimoto. Wśród czynników ryzyka wymieniane są stres i podłoże genetyczne. – Nie do końca poznany dotąd zespół czynników (geny, wirusy) sprawia, że nasz układ odpornościowy zaczyna atakować gruczoł tarczycy, dochodzi do stanu zapalnego, który nieodwracalnie niszczy jego strukturę – tłumaczy Mirosława Gałęcka, specjalista chorób wewnętrznych z Instytutu Mikroekologii w Poznaniu. W przypadku hashimoto, podobnie jak innych chorób autoimmunologicznych (czyli takich, gdy organizm atakuje sam siebie), najważniejsze i jednocześnie najtrudniejsze jest rozpoznanie.

Spadek po czarnobylu

Otatnio coraz popularniejsza jest teza, że lawinowy wzrost liczby przypadków hashimoto w Polsce to efekt katastrofy elektrowni w Czarnobylu z 1986 r. Wskazuje na to fakt, że najwięcej przypadków tej choroby stwierdza się na wschodzie kraju. A więc najbliżej Ukrainy, gdzie doszło do tragedii. Tym bardziej że wieść o wybuchu była w Polsce przez kilka dni utrzymywana w tajemnicy i w efekcie wielu z nas wchłonęło radioaktywny jod. Właśnie mieszkańcy wschodnich województw, gdzie radioaktywna chmura dotarła najszybciej, około tygodnia narażeni byli na działanie izotopu J131. Tak się składa, że okres jego połowicznego rozkładu wynosi właśnie osiem dni. Po tym okresie staje się on bezpieczny. Co więcej, najwięcej zachorowań stwierdza się u osób, które w dniu eksplozji były dziećmi. Do rozwoju choroby mogło się też przyczynić podawanie w szkołach płynu Lugola, który miał zapobiec zdrowotnym skutkom katastrofy. Podano go, niestety, dopiero po kilku dniach od tragedii, w dodatku – zdaniem niektórych specjalistów – zrobiono to w zbyt dużych dawkach. Naukowcy z Centralnego Laboratorium Ochrony Radiologicznej w Warszawie stwierdzili jakiś czas temu, że dziś nie rekomendowaliby podawania Lugola w takich dawkach, jak w 1986 r.

Krok pierwszy – rozpoznaj wrogA

Hashimoto atakuje podstępnie, bo zaczyna się niegroźnie, a pierwsze objawy kładziemy na karb przepracowania czy stresu. Czujemy się przemęczeni, brakuje nam energii, mamy kłopoty z wagą czy wypróżnieniami. Łatwo je na początku przeoczyć. Bo kto przejmuje się tym, że zdarzyło się mu zaparcie? – A jeśli nie zdarzyło się nam ono w podróży i trwa dłużej niż tydzień, to powinniśmy się zaniepokoić – ostrzega dr Gałęcka. Klasycznymi objawami tej choroby są także zmiany w wyglądzie. – Łamliwe paznokcie, wypadające włosy, wysuszona skóra, podpuchnięte oczy to objawy, na które skarży się wiele osób, lecz niewiele wiąże te problemy z tarczycą – mówi Iwona Radziejewska-Choma, lekarz medycyny estetycznej. Niedoczynność tarczycy sprawia, że znacząco pogarsza się kondycja organizmu i to widać. – Gdy nagle coś się zmienia, np. włosy stają się łamliwe albo pojawia się cellulit, to warto poszukać przyczyny tej zmiany, bo bardzo często ten problem może wynikać z zaburzeń pracy tarczycy – wyjaśnia. Diagnostykę hashimoto utrudnia to, że na problemy z urodą czy nieprzyjemnymi dolegliwościami, takimi jak np. nadmierna potliwość, która też jest charakterystyczna dla tej choroby, na rynku jest dostępnych wiele środków zaradczych. – Czasami kosmetyki, suplementy diety maskują problem.

Dlatego, zanim zaproponuję pacjentce jakikolwiek zabieg medycyny estetycznej, najpierw przeprowadzam wnikliwy wywiad medyczny i często zlecam badania tarczycy – tłumaczy dr Radziejewska-Choma. Równie łatwo przeoczyć problemy ginekologiczne, które związane są z hashimoto, tj. nieregularna miesiączka, obfite krwawienie albo wręcz przeciwnie – tylko drobne plamienie, po którym właściwie trudno stwierdzić, czy mamy już okres, czy nie. – Właściwie nie ma kobiety, która choć raz w życiu nie miałaby kłopotów z miesiączkowaniem, bo to, jak wygląda okres, jest zależne od bardzo wielu czynników. Najłatwiej wyregulować je przez podanie tabletek antykoncepcyjnych, ale zanim je przepiszemy, konieczne jest zrobienie badań hormonalnych – mówi Andrzej Wincewicz, ginekolog, endokrynolog. – Najpierw trzeba sprawdzić, co dzieje się w tarczycy. Przepisując antykoncepcję bez tych badań, łatwo możemy zamaskować problem, bo okres się unormuje, a tarczycę nadal będzie trawiła choroba – ostrzega. Hashimoto ma wpływ także na libido i płodność. – Kobiety skarżą się, że nie mają ochoty na seks. Mają także kłopoty z zajściem i utrzymaniem ciąży. Badania pokazują, że w przypadku hashimoto jest większe prawdopodobieństwo poronienia zwłaszcza wczesnej ciąży – mówi dr Wincewicz. Szacuje się, że choroba Hashimoto dotyka ok. 5 proc. Polaków. Zwykle chorują kobiety między 30. a 50. rokiem życia. – Ale to nie znaczy, że ten problem nie dotyka mężczyzn. W ich przypadku jeszcze trudniej o rozpoznanie, bo tarczyca traktowana jest jak kobieca dolegliwość – mówi Magdalena Jagiełło, endokrynolog, autorka bloga Doktor Magda. Statystycznie na jednego chorego na zapalenie tarczycy mężczyznę przypada 5-8 kobiet. Ponieważ stanowią oni znacznie mniejszą grupę chorych, prawidłowe rozpoznanie zwykle następuje w zaawansowanym stadium. Co powinno zaniepokoić w przypadku panów? Oprócz klasycznych objawów, jak wypadanie włosów, ból głowy czy przewlekłe zmęczenie, przede wszystkim kłopoty natury łóżkowej. – Coraz więcej panów skarży się dziś na obniżone libido i mamy dużą łatwość, żeby te zaburzenia składać na karb przemęczenia, stresu, a to może być wina hormonów. Aż 80 proc. chorych, u których zdiagnozowano hashimoto, skarży się na kłopoty z erekcją. Choroba sprawia, że pogarsza się jakość nasienia i występują kłopoty z płodnością. Dlatego nie można bagatelizować problemu, bo zniszczenia, jakich dokonuje choroba hashimoto, są nieodwracalne – tłumaczy dr Jagiełło.

Czytaj także:
Co potrafi chlorella? O tym nie miałeś pojęcia

Krok drugi – zrób badania

Kluczem do rozpoznania choroby jest odpowiednia diagnostyka. Na początek trzeba zbadać poziom TSH czy tyreotropiny hormonu wydzielanego przez przysadkę mózgową, który reguluje fukncje hormonalne tarczycy i stymuluje wydzielanie podstawowych hormonów tarczycy T3 (trójjodotyroniny) i T4 (tyroksyny). – To proste badanie wykonywane z krwi. W zasadzie raz do roku każdy z nas powinien zbadać sobie poziom TSH, bo jego nadmiar lub niedobór świadczy o nadczynności lub niedoczynności tarczycy – radzi dr Mirosława Gałęcka. W Polsce norma TSH wynosi do 4 mj/l, ale wielu lekarzy uważa, że wynik powyżej 3 mj/l, a u kobiet w ciąży powyżej 2,5 mj/l (lub nawet 2 mj/l) sugeruje niepokojące zmiany w funkcjonowaniu tarczycy. – Moim zdaniem wyniki powyżej dwóch są wskazaniem do dalszej diagnostyki – uważa Gałecka. Podobnego zdania jest endokrynolog Andrzej Wincewicz. – Oprócz TSH niezbędne minimum to oznaczenie poziomu FT4 i FT3, ale także badanie aTPO (przeciwciał przeciwko peroksydazie tarczycowej) i ATG (przeciwko tyreoglobinie) oraz USG tarczycy – zalecają. Na podstawie wyników tych badań lekarze są w stanie stwierdzić, czy pacjent cierpi na hashimoto, i rozpocząć odpowiednie leczenie.

Krok trzeci – podejmij leczenie

Dzięki leczeniu chorobę można ustabilizować oraz zapobiegać jej rozwojowi. – Kluczowe jest ustawienie odpowiedniej dawki lewotyroksyny, syntetycznego hormonu zastępującego tyroksynę, której tarczyca chorego na Hashimoto produkuje za mało – tłumaczy endokrynolog Magdalena Jagiełło. – W zależności od stopnia zaawansowania zniszczeń dokonanych przez hashimoto proces ustawiania leków trwa trochę dłużej lub krócej, ale w zasadzie u każdego pacjenta da się ustawić dawkowanie – mówi.

Krok czwarty – zmień dietę

Jednak farmakologia to tylko jeden element procesu leczenia, drugi, nie mniej ważny, to dieta i suplementacja. Na rozwój i postępowanie choroby hashimoto ma wpływ funkcjonowanie układu pokarmowego. Dlatego warto się dowiedzieć, jakie pokarmy pogarszają nasz stan, żeby je wyeliminować z diety. – Swoim pacjentom zalecam zrobienie immunologicznego profilu żywnościowego, czyli testu, który pokazuje, jak nasz organizm reaguje na to, co jemy – tłumaczy dr Mirosława Gałęcka. – Nie ma uniwersalnej diety dla osób z hashimoto, dlatego ważne jest sprawdzenie, co upośledza działanie naszego układu odpornościowego, bo wykluczenie tych czynników z diety znacząco poprawia jakość życia chorych. U wielu osób jest to np. gluten, ale nie u wszystkich – wyjaśnia. Drugim ważnym elementem, który ma wpływ na utrzymywanie choroby Hashimoto w ryzach, jest dbanie o mikrobiotę jelitową. – 70 proc. naszej odporności pochodzi z jelit, dlatego niezwykle ważne jest dbanie o to, by nasze jelita działały prawidłowo– tłumaczy dr Gałęcka. – Jest to tym bardziej ważne, że mikrobiota jelitowa ma wpływ na wchłanianie leków, a odpowiednio ustawiona dawka hormonów sprawia, że choroba jest znacznie mniej dojmująca. Bo nie wolno zapominać, że jedna choroba autoimmunologiczna zdecydowanie zwiększa ryzyko zachorowania na następną – ostrzega dr Gałęcka. Pozytywny wpływ na utrzymanie choroby w ryzach ma także odpowiednia suplementacja. – Zwłaszcza selen sprawia, że tarczyca funkcjonuje lepiej – mówi Gałęcka. – Nie można także zapominać o tym, by dostarczać organizmowi odpowiednie dawki witamin z grupy A, B, witaminę D 3. Ważny jest także poziom cynku i żelaza. Bo w przypadku hashimoto każdy niedobór w organizmie może negatywnie wpłynąć na zaostrzenie choroby – wyjaśnia.

Czytaj także:
Chorujesz na Hashimoto? Powinieneś sięgnąć po to zioło

Krok piąty – polub siebie

W walce z chorobą ważne jest znalezienie sposobu na jej zaakceptowanie. Gospodarka hormonalna organizmu ma ogromny wpływ na samopoczucie. Zaburzenia hormonalne wywołują zmienne nastroje – które wyrażają się m.in. kłopotami z adekwatnym okazywaniem złości czy gniewu. – Hashimoto jak każda choroba przewlekła sprawia, że odczuwamy niepokój i złość, bo nie jesteśmy w stanie spełniać ról społecznych w takim stopniu, w jakim mogliśmy to robić wcześniej. Mamy poczucie utraty kontroli nad swoim ciałem, a to wiąże się z lękiem, jak zareaguje otoczenie, czy osłabieni przez chorobę poradzimy sobie z wyzwaniami, jakie stawia życie – mówi Maja Lewandowska, psycholog. – To sprawia, że zaczynamy się wycofywać z życia i przyjmujemy postawę obronną. Stajemy się bardziej drażliwi, mamy mniej cierpliwości, a to wpływa na to, jak jesteśmy postrzegani – tłumaczy i dodaje, że zwykle pacjenci z hashimoto odczuwają znaczną poprawę samopoczucia już wtedy, gdy uda się ustawić prawidłowo leczenie. Ale by w pełni sobie poradzić z wyzwaniami, jakie stawia choroba autoagresywna, warto pomyśleć o wsparciu psychologicznym. – To zdecydowanie wpływa na jakość życia – zachęca Lewandowska.– Nie można też sobie odpuszczać. Hashimoto często traktowane jest jak wygodna wymówka – mówi Patrycja Tłustochowicz, psychodietetyk. – Jednym z pierwszych objawów hashimoto jest przyrost wagi. Zaburzenia hormonalne sprawiają, że organizm zatrzymuje wodę, ma problemy z metabolizmem. – Powszechne jest przekonanie, że hashimoto sprawia, że nie da się schudnąć. A to nieprawda. Przy dobrze ustawionej dawce hormonów oraz odpowiednim nastawieniu jest to możliwe. Dlatego z pacjentmi zaczynam od pracy nad nastawieniem. Potem dopiero jest czas na nowe przyzwyczajenia żywieniowe. Najważniejsza jest zmiana stylu życia i podejścia do niego. By choroba nie odbierała nam radości – podsumowuje.

Magda Kozińska

© Wszelkie prawa zastrzeżone

Czytaj także:
Depresja i Hashimoto? To częste. Sprawdź, jak sobie pomóc

Okładka tygodnika WPROST: 34/2018
Artykuł został opublikowany w 34/2018 wydaniu tygodnika „Wprost”
Zamów w prenumeracie lub w wersji elektronicznej:
 1
  • Ta choroba mnie nie dotyczy, ale tak jak jest wspomniane w artykule miałam bardzo poważne problemy z nieregularnym miesiączkowaniem, ten pms cały jeszcze do tego dochodził, no nie czułam się wtedy najlepiej. Całe szczęście że to już dawno za mną ten etap, a wszystko tak naprawdę to wzięło się od tego że poszłam do ginekologa na badania i opowiedziałam o swoim problemie i wtedy usłyszałam że dobrym rozwiązaniem dla mnie będą tabletki antykoncepcyjne vines, które mają niską zawartość hormonów ale będą stopniowo uwalniać mnie od tego bólu. I teraz po kilku miesiącach, faktycznie mogę to stwierdzić

    Spis treści tygodnika Wprost nr 34/2018 (1849)

    • Pamiętać o historii, myśleć o przyszłości 19 sie 2018, 20:00 Za nami 1 i 15 sierpnia, przed nami 1 i 17 września oraz inne historyczne rocznice, z setną odzyskania niepodległości na czele. Warto nieustannie odpowiadać sobie na pytanie, w jaki sposób upamiętniać ważne dla Polaków wydarzenia. Spory,... 3
    • Niedyskrecje parlamentarne 19 sie 2018, 20:00 POLITYCY PIS SĄ ROZŻALENI Z POWODU WETA PREZYDENTA DO ORDYNACJI EUROPEJSKIEJ. – Nie będziemy już pracować nad zmianą tej ordynacji – mówi poseł PiS. – Nie będziemy też próbować przełamać weta, bo Platforma Obywatelska by nam w... 6
    • Obraz tygodnia 19 sie 2018, 20:00 0 tyle polskich drużyn piłkarskich zagra w europejskich pucharach 48% Polaków uważa, że zakaz handlu w niedzielę to zły pomysł (wg sondażu IB Pollster dla „Super Expressu” Wygrany Właściciel jednej z kawiarni w Kołobrzegu, który... 9
    • Info radar 19 sie 2018, 20:00 Wojewoda Zastąpi Zalewską W Men Zdzisław Sipiera, wojewoda mazowiecki, który zasłynął z dekomunizacji stołecznych ulic oraz zgody na postawienie pomnika Ofiar Tragedii Smoleńskiej przy pl. Piłsudskiego, może zastąpić Annę Zalewską... 10
    • Polityka faktów dokonanych 19 sie 2018, 20:00 PREZYDENT ANDRZEJ DUDA I MINISTER OBRONY NARODOWEJ MARIUSZ BŁASZCZAK raczej nie podpiszą listu intencyjnego w sprawie zakupu starych, ale jarych – jak nas przekonywano – fregat rakietowych w Australii. Na ewentualny zakup – jak podały... 11
    • Tęczowy tramwaj pojedzie dalej 19 sie 2018, 20:00 Rozmowa z Aleksandrem Gapińskim, motorniczym tramwaju z Poznania 12
    • Czas na Bonę 19 sie 2018, 20:00 Rozmowa z Magdaleną Niedźwiedzką, pisarką 13
    • Czy lewica jest potrzebna? 19 sie 2018, 20:00 lewo MY, DEMOKRACI I PROGRESYWIŚCI, MAMY WYBÓR: albo popierać PO wraz z jej prokościelną prawicową nogą i dość kruchą koalicją obywatelską albo czekać na cud, że pojawi się ktoś bardziej demokratyczny, bardziej progresywny i... 14
    • Lewica (nie) wstaje z kolan 19 sie 2018, 20:00 W sondażach SLD wysunął się na pozycję trzeciej siły. Coraz głośniej też o nowej inicjatywie Roberta Biedronia. Ale odrodzenie lewicy na polskiej scenie politycznej to ciągle daleka wizja. 17
    • Od jednomyślności uchowaj nas, Panie 19 sie 2018, 20:00 Jeszcze Robert Biedroń nie ogłosił swoich politycznych planów, a już widzę te pogardliwe uśmieszki, nerwowe podśmiechujki i przewracanie oczami po stronie obrońców demokracji. Drogie Koleżanki i Koledzy, Komentatorki i Komentatorzy,... 20
    • Rząd zaciśnie pasa 19 sie 2018, 20:00 Z informacji „Wprost” wynika, że resort finansów szuka oszczędności, żeby zaspokoić oczekiwania związkowców. 21
    • Lato w Amsterdamie 19 sie 2018, 20:00 Przykuły moją uwagę wieści nadchodzące tego lata z Amsterdamu. Otóż w połowie lipca władzę w mieście przejęła Femke Halsema, 52-letnia prawniczka, która niegdyś była posłanką i przywódczynią partii Zielonej Lewicy, a w 2010 r.... 22
    • ORLEN dla polskich firm 19 sie 2018, 20:00 PKN ORLEN chce wspierać produkty regionalne, dlatego na swoich stacjach rozszerza ofertę polskich producentów. 23
    • My, hashimotki 19 sie 2018, 20:00 W Polsce lawinowo rośnie liczba osób cierpiących na hashimoto. Najczęściej są to kobiety. Jak żyć z tą groźną chorobą? 24
    • Jak wygrać z hashimoto 19 sie 2018, 20:00 Niewykluczone, że winę za błyskawiczny wzrost liczby chorych na hashimoto ponosi katastrofa w Czarnobylu sprzed 30 lat. Na szczęście w walce z dolegliwością nie jesteśmy bezradni. 30
    • Naturalnie, że leczymy 19 sie 2018, 20:00 Gdy lekarze rozkładają ręce, chorym na hashimoto przychodzi z pomocą medycyna niekonwencjonalna. 34
    • Suplementy diety przydatne w walce z hashimoto 19 sie 2018, 20:00 Chlorella, czyli mikro alga, została uznana za jeden z najstarszych organizmów żywych na Ziemi stanowiących źródło pożywienia. Chlorella zawiera naturalne środki chelatujące, które pomagają usunąć metale ciężkie zatruwające nasz... 36
    • Strefa wolna od dzieci 19 sie 2018, 20:00 Miejsca tylko dla dorosłych to prężnie rozwijający się nurt w światowej turystyce. Również w Polsce przybywa hoteli i pensjonatów, gdzie wstęp mają tylko pełnoletni goście. Zdaniem niektórych to dyskryminacja. 39
    • Kryzys od nadmiaru 19 sie 2018, 20:00 Branża budowlana przeżywa boom porównywalny do tego sprzed EURO 2012. Jednocześnie zadłużenie firm z tego sektora wynosi już ponad 4 mld zł i stale rośnie. Skoro jest tak dobrze, to dlaczego jest tak źle? 42
    • Groźny cień 19 sie 2018, 20:00 Dziesiątki mejli, oskarżenia o kradzież, szantaż, działanie w grupie przestępczej, żądania milionów dolarów, a w tle proces. Biznesowe rozwody potrafią być trudne. 46
    • Sprostowanie 19 sie 2018, 20:00 Nieprawdziwa jest informacja w treści wywiadu pt. „Jak stracić 18 milionów” („Wprost” z dnia 23 lipca 2018 r.), dotyczącego współpracy spółek Develo sp. z o.o. (dalej jako „Develo”) i J.W. Construction Holding S.A. (dalej jako... 50
    • Sprostowanie 19 sie 2018, 20:00 Nieprawdziwa jest informacja w treści wywiadu pt. „Jak stracić 18 milionów” („Wprost” z dnia 23 lipca 2018 r.) jakoby JWCH nie działało w dobrej wierze i nie chciało zrealizować transakcji. Celem współpracy pomiędzy Develo i JWCH... 50
    • Hossa Bessa 19 sie 2018, 20:00 Gra na lirze Turecka lira jest najsłabszą walutą 2018 r. W zeszły poniedziałek za jednego dolara trzeba było momentami zapłacić 7 lir. Tak źle jeszcze nie było. Powodem są amerykańskie sankcje nałożone na rząd w Ankarze, który od... 51
    • Know How 19 sie 2018, 20:00 Nudna firma i tunel The Boring Company, czyli Nudna Firma, należąca do Elona Muska poinformowała o planach budowy podziemnego tunelu pod Los Angeles, który połączy stadion Dodgersów z oddalonym o kilkanaście kilometrów centrum miasta... 52
    • Zbycie praw i obowiązków w spółce osobowej 19 sie 2018, 20:00 7 maja 2018 r. dyrektor KIS wydał kontrowersyjną interpretację przepisów prawa podatkowego w zakresie rozliczania przychodu ze sprzedaży miejsca w spółce osobowej. 53
    • Grillowanie Erdoğana 19 sie 2018, 20:00 Trump przycisnął Turcję zaporowymi cłami, wywołując rynkową panikę mogącą położyć gospodarkę na łopatki. To kara za to, że ważny członek NATO za bardzo flirtuje z Rosjanami. 55
    • Jak kradną i za co biją w Rumunii 19 sie 2018, 20:00 Rumuńska policja na polecenie lewicowego rządu spacyfikowała masowe protesty przeciwko rozpasanej korupcji władzy. 58
    • Recepta na długowieczność 19 sie 2018, 20:00 Chodzi o to, by cieszyć się życiem i czerpać z niego jak najwięcej, zachowując jednocześnie skandynawski umiar, złoty środek – podpowiada Wacław Jan Kroczek. 60
    • Szansa na życie 19 sie 2018, 20:00 Przewlekła białaczka limfocytowa to najczęstszy nowotwór krwi. Chorzy na nią zyskali nadzieję na dłuższe życie. 63
    • Stres nasz codzienny 19 sie 2018, 20:00 Stres jest potrzebny. Niekontrolowany może jednak zupełnie zdezorganizować życie. Ciągłe zmęczenie i wieczne poirytowanie to znak, że trzeba zwolnić tempo. 64
    • Nie lekceważ bólu 19 sie 2018, 20:00 Ból potrafi znacząco wpłynąć na samopoczucie, jakość życia i zdolność do pracy. Można i trzeba go leczyć. 66
    • Kiedy brakuje tchu 19 sie 2018, 20:00 Leki na idiopatyczne włóknienie płuc, które spowalniają postęp choroby, powinny być dostępne bez ograniczeń. Bez nich pacjenci są skazani na powolną śmierć przez uduszenie. 68
    • Ociec, reklamować? 19 sie 2018, 20:00 W tyglu zmian społecznych rodziła się reklama, która była instrukcją obsługi tego nowego świata – mówi Agata Jakóbczak, autorka książki o polskiej reklamie lat 80. i 90. 70
    • Reklama w PRL, czyli jak powstał Prusakolep 19 sie 2018, 20:00 W PRL wymyślaniem reklam zajmowali się poeci, pisarze i znani dziennikarze. Niestety, zarabiali na tym marnie. 74
    • Drzewa, które wspinają się po górach 19 sie 2018, 20:00 Muszą dosłownie walczyć o życie – o kawałek miejsca między skałami, o odrobinę słońca, muszą zmagać się z wichurami i zimnem. A jednak drzewa żyją w Tatrach, a my nie wyobrażamy sobie gór bez ich towarzystwa. 79
    • Demokracja to system niedoskonały 19 sie 2018, 20:00 Andrzej Sewerynpowraca na ekran, tym razem telewizyjny. W serialu „Rojst” zagrał pozbawionego złudzeń dziennikarza epoki PRL, w „Nielegalnych” – dawnego szpiega. 82
    • Czuły barbarzyńca 19 sie 2018, 20:00 Choć ma twarz Arnolda Schwarzeneggera, to bohater nie tylko kina, lecz także telewizji, literatury, komiksu czy gier komputerowych. 86
    • Wydarzenie 19 sie 2018, 20:00 Miłość, instrukcja obsługi Twórcy amerykańskiego kina niezależnego umieją lekko opowiadać o miłości. Chętnie idą szlakiem wyznaczonym przez Richarda Linklatera w trylogii „Przed..”. i pokazują, że uczucia wcale nie są tak... 88
    • Film 19 sie 2018, 20:00 Wojna w ludziach AKCJA „DO ZOBACZENIA W ZAŚWIATACH” ROZGRYWA SIĘ W RETROSPEKCJACH. Po pierwszej wojnie światowej żołnierz opowiada o swoich losach na posterunku policji. Zawiłości historii zwiodły go z drogi prawa. Ale nigdy nie... 89
    • Muzyka 19 sie 2018, 20:00 Wyluzowany jak Interpol Interpol, „Marauder”, Matador/Sonic Nowojorczycy bóle nagrywania płyt, które nagrać trzeba, mają szczęśliwie za sobą. Dwadzieścia lat po założeniu formacji proponują materiał, który może znów wytyczyć... 90
    • W stronę mobilności 19 sie 2018, 20:00 Już niedługo przy wyborze samochodów do firmowej floty kluczową rolę zacznie odgrywać całkowity koszt mobilności. Na czym on polega? 91
    • Książka 19 sie 2018, 20:00 Amerykańska wojna domowa Amerykański dziennikarz i pisarz Omar El Akkad czarno widzi przyszłość swojego kraju. W debiutanckiej powieści stworzył mroczną wizję drugiej wojny secesyjnej, która wybucha w Stanach Zjednoczonych w ósmej... 92
    • Kalejdoskop 19 sie 2018, 20:00 Stworzyciel świata Może rzeczywiście upały to nie najlepsza pogoda do zwiedzania galerii, ale co powiecie na sztukę na łonie przyrody, do tego sztukę najwyższych lotów? Henry Moore to twórca, który nie tylko zmienił historię rzeźby,... 93
    • Kulturalna trzynastka 19 sie 2018, 20:00 Andrzej Bargiel 94
    • Serial, odcinek 2 19 sie 2018, 20:00 Godzina czwarta rano, minut trzydzieści. W aucie siedzą już zaspani inni aktorzy, epizodziści lub statyści, często z małymi dziećmi, które także grają w serialu, choć o tym nie wiedzą, ale będą miały kiedyś piękną pamiątkę. Na... 95
    • Niepełnosprawność jest inspirująca 19 sie 2018, 20:00 Zrobienie kotleta z ziemniakami jest dziś dla mnie wyzwaniem 96
    • Jak, będąc dorosłym, nauczyć się języka 19 sie 2018, 20:00 RADZI Alicja Sekret, specjalistka od nauczania języków obcych Nigdy nie jest za późno, żeby nauczyć się języka obcego. Pod warunkiem, że wiemy, jak się do tego zabrać. Najpierw trzeba podjąć samą decyzję. I dobrze ją uzasadnić. Na... 97
    • Zrób sobie… Schetynę 19 sie 2018, 20:00 Mamy jeszcze jakąś opozycję? Przewodniczący PO zmontował nam właśnie koalicję, że ho, ho! Panie Grzegorzu – jak to się robi? 98

    ZKDP - Nakład kontrolowany