Kryzys od nadmiaru

Kryzys od nadmiaru

Budowa, zdj. ilustracyjne
Budowa, zdj. ilustracyjne / Źródło: Fotolia / Lev
Branża budowlana przeżywa boom porównywalny do tego sprzed EURO 2012. Jednocześnie zadłużenie firm z tego sektora wynosi już ponad 4 mld zł i stale rośnie. Skoro jest tak dobrze, to dlaczego jest tak źle?

Włoskie konsorcjum, na czele ze światowym gigantem firmą Astaldi, zrezygnowało właśnie z wartego 727 mln zł kontraktu na budowę tunelu w Świnoujściu. Dla całego regionu miał to być skok cywilizacyjny. Miasto leży w większości na dwóch wyspach – Wolin i Uznam. I do tej pory nie udało się zbudować między nimi połączenia lądowego, a mieszkańcy muszą codziennie korzystać z uciążliwej przeprawy promowej. A to na wyspie Uznam, czyli zachodniej części miasta, mieszka 80 proc. populacji Świnoujścia. Tam też znajduje się jego centrum i większość atrakcji turystycznych. Z kolei po wschodniej części cieśniny zlokalizowany jest m.in. dworzec PKP. I pomimo potężnych rozmiarów historycznej inwestycji Włosi woleli oddać miastu 10 mln zł w postaci wpłaconego wadium, niż podjąć się prac. – Po tym, jak doszło do złożenia podpisów, straciliśmy kontakt z wykonawcą – opowiada w rozmowie z „Wprost” Mariusz Rabenda, doradca prezydenta Świnoujścia ds. informacji o inwestycjach.

– Wezwaliśmy ich do podpisania ostatecznej umowy. Odpisali nam ostatniego możliwego dnia, że rezygnują. Następna firma z przetargu zaproponowała cenę o 50 mln zł wyższą. Teraz czekamy, czy oni podejmą się prac w zaproponowanej wcześniej kwocie. Przetarg rozstrzygnęliśmy we wrześniu 2017 r., a więc rok temu. Ale to niejedyny taki przypadek, gdy po wygranym przetargu firmy uciekają z budowy. Hiszpańska Polaqua zrezygnowała z kontraktu o wysokości miliarda złotych. Miała wybudować drogę ekspresową S7 na odcinku Widoma – Kraków (18,3 km). Wcześniej z budowy drogi S61 koło Łomży (13 km) zrezygnowała firma Impresa Pizzarotti. Także Budimex zrezygnował ze swojej wygranej. Odstąpił od budowy drogi z Kamiennej Góry do granicy z Czechami (15 km), chociaż budżet zamawiającego na to zadanie wynosił prawie 940 mln zł. Budimex zrezygnował także z 672 mln zł, na które miał podpisać umowę na trasę S61 Szczuczyn – Ełk (23 km). Dlaczego tak się dzieje? – Można powiedzieć, że u nas głowa zaczęła boleć od przybytku – tłumaczy Jan Styliński, prezes zarządu Polskiego Związku Pracodawców Budownictwa.

– A ten ból wziął się z drastycznego wzrostu kosztów. I ci, którzy podpisywali kontrakty dwa lata temu, nie wzięli tak dużych podwyżek pod uwagę. Po prostu ceny były kalkulowane w innych warunkach. Dzisiaj ratują się wycofaniem i niepodpisywaniem umów. Przecież nikt dobrowolnie nie rezygnowałby, widząc chociaż cień szansy na zarobek.

Same problemy

O jakim nadmiarze przybytku mówi Styliński? Głównie chodzi mu o to, że dziś ponad połowę popytu na prace budowlane generuje sektor publiczny. A te mają tendencję do pojawiania się falami, wraz z kolejnymi perspektywami finansowymi UE. Do tego mamy boom w budownictwie mieszkaniowym, w ciągu ostatnich czterech lat rynek mieszkaniowy wzrósł dwukrotnie. I firmy budowlane po prostu nie nadążają. W takich sytuacjach szybko rosną też ceny – tylko w ciągu ostatniego roku ceny materiałów budowlanych poszły w górę o 30 proc. Firmy budowlane starają się więc „kredytować się” podwykonawcami. To z kolei sprawia, że w branży pojawiają się potężne zatory płatnicze. W tamtym roku wyniosły one aż 84 dni. Czyli średnia przeterminowanych faktur wynosiła niemal trzy miesiące. W ciągu roku wzrosła do 116 dni, czyli o miesiąc. Takie nielegalne kredytowanie się inną firmą wymuszają z kolei banki, które, widząc pierwsze oznaki kryzysu płynnościowego, ograniczają linie kredytowe i zaostrzają warunki otrzymania nowych środków. Absurdalną sytuacją w branży jest też to, że samorządy w warunkach umów wpisują klauzule o zakazie faktoringu – czyli najłatwiejszej formie zdobycia pieniędzy z rynku (instytucja finansowa natychmiast przelewa dla wykonawcy pieniądze, które miałby otrzymać od inwestora dopiero po określonym czasie, w zamian zarabiając określony procent od „pożyczki”). Sektor publiczny nie chce po prostu mieć za przeciwnika korporacji bankowej z mnóstwem prawników. Z budowlańcem łatwiej jest sobie poradzić.

A im więcej jest zamówień, tym trudniej o transport. Można więc przepłacać, szukając ciężarówek na wolnym rynku, albo można kupić bądź wyleasingować pojazdy do własnej firmy. Ale wówczas znowu rosną koszty stałe. Największą jednak bolączką jest wzrost wynagrodzeń dla pracowników oraz ich ubytek z rynku. W porównaniu z 2011 r. z budownictwa zniknęło 150 tys. osób. Oni oczywiście nie wyparowali. Wyjechali do krajów Europy Zachodniej, bo tam również brakuje rąk do pracy. A doświadczony pracownik budowlany w Niemczech, Skandynawii czy Wielkiej Brytanii jest na wagę złota. Polacy korzystali więc z wysokich wynagrodzeń za granicą. Różnice w zarobkach między Polską a Zachodem są nawet czterokrotne. Tracą na tym firmy działające na naszym rodzimym rynku. Sytuację ratują jeszcze imigranci z Ukrainy. Tylko w każdej chwili możemy ich stracić. Według raportu przygotowanego przez Work Service aż 59 proc. respondentów przyznaje, że opuści nasz kraj, gdy otwarty stanie się dla nich niemiecki rynek pracy. Dużym kłopotem jest też to, że samorządy nie chcą renegocjować zawartych umów. Całe ryzyko związane ze wzrostem cen spada więc na wykonawcę. Branża sugeruje, by wprowadzić możliwość waloryzacji kontraktu o GUS-owskie wskaźniki makroekonomiczne. Na razie jednak nikt nie chce o tym słyszeć. Sytuacja w branży rzeczywiście jest nieciekawa. 156 mln zł – tyle wynosi zadłużenie rekordzisty względem swoich wszystkich kontrahentów. Ale nie tylko on sobie nie radzi na rynku. Już niemal 32 tys. przedsiębiorstw ma problemy ze spłatą swoich zobowiązań. Czyli niemal co czwarte. To daje budowlance niechlubne pierwsze miejsce wśród wszystkich branż w Polsce. Stała się wręcz liderem niesolidności. Nic więc dziwnego, że tylko w 2017 r. bankructwo ogłosiło 136 podmiotów, a w pierwszym półroczu tego roku wzrost upadłości wyniósł w porównaniu z analogicznym okresem 2017 r. aż 18 proc. Kolejne firmy, żeby się ratować przed podobnym losem, odstępują więc od podpisywania umów po wygranych przetargach.

Rząd na ratunek

Sytuację próbuje ratować rząd. Ministerstwo Przedsiębiorczości i Technologii zorganizowało spotkanie z całą branżą. Jak mówi w rozmowie z „Wprost” minister Jadwiga Emilewicz, do spotkania doszło, bo kondycja budowlanki przekłada się na kondycję innych działów gospodarki. – To dotyczy też producentów materiałów budowlanych czy firm transportowych – opowiada Emilewicz. – Prowadzimy już działania zmierzające do uzdrowienia relacji pomiędzy zamawiającym a wykonawcą. To m.in. polityka zakupowa państwa oraz nowe prawo zamówień publicznych. – Rozmawiamy też o zatorach płatniczych – dodaje Emilewicz. – Uczciwy przedsiębiorca, który dostarczył towar lub usługę, wystawił fakturę, czeka dzisiaj najdłużej w Europie na należyte wynagrodzenie. Przygotowujemy ustawę, która skróci czas oczekiwania na wynagrodzenie, wprowadzi system skuteczniej ograniczających ten proces kar i da ulgę przedsiębiorcom rozliczającym się w sposób właściwy z kontrahentem, aby, jeśli nie uzyskuje wynagrodzenia za te swoje towary i usługi, nie był zobowiązany do zapłacenia należnego podatku – wyjaśnia minister. Jednak prawdziwą rewolucję zapowiedział resort rodziny, pracy i polityki społecznej, który ogłosił, że zamierza otworzyć polski rynek pracy dla... Filipińczyków.

Porozumienie między oboma krajami ma być zawarte jesienią. Wiceminister Stanisław Szwed stwierdził, że azjatycki kraj liczący 100 mln mieszkańców byłby w stanie delegować 10 mln swoich obywateli. Swoją cegiełkę do branży dołoży też resort Zbigniewa Ziobry. Niedawno zaprezentował propozycje nowych rozwiązań prawnych, które, jak sam mówił, mają „zapobiegać nadużyciom koncernów przy budowie dróg i autostrad”. Nowe przepisy mają wprowadzić m.in. obowiązkowy rachunek powierniczy, utworzyć szybki tryb administracyjny czy powołać komisję inwestycji drogowych. W praktyce oznacza to przyspieszenie odwołań sądowych od decyzji samorządów. Jednak to, co najbardziej rzuca się w oczy, to fakt, że jeżeli wykonawca się nie rozliczy z podwykonawcami, to nie otrzyma środków od głównego inwestora, czyli np. GDDKiA. A to może oznaczać, że wykonawca miałby najpierw sam, przynajmniej w części, finansować roboty. Na reakcję branży nie trzeba było długo czekać. Polski Związek Pracodawców Budownictwa i Ogólnopolska Izba Gospodarcza Drogownictwa, czyli dwie organizacje zrzeszające większą część rynku budownictwa infrastrukturalnego w Polsce, skierowały do Mateusza Morawieckiego i Zbigniewa Ziobry pismo „wyrażające zaniepokojenie zaprezentowaną przez Ministerstwo Sprawiedliwości propozycją zmian dotyczących rozliczania robót budowlanych”. Uważają, że nowe prawodawstwo obróci się m.in. przeciwko polskim podwykonawcom.

Będzie drożej

Opóźnienia w bieżących inwestycjach samorządowych i centralnych to tylko wierzchołek góry lodowej. Przedsiębiorcy nauczeni wcześniejszym doświadczeniem teraz zabezpieczają się o wiele wyższymi cenami proponowanymi w przetargach. Rabenda podaje przykład swojego miasta. W Świnoujściu po otworzeniu kopert okazało się, że oferty są o ok. 150 proc. wyższe, niż zakładał samorząd. Ale są też miasta, gdzie ta różnica wynosi nawet 230 proc. Chociaż sektor publiczny powinien się cieszyć, gdy w ogóle wpływają jakieś oferty. Na ogłoszone przez PKP 11 postępowań związanych z remontem dworców aż do sześciu nie wpłynęła żadna propozycja. W pozostałych przypadkach ceny oscylowały właśnie w granicach 200 proc. powyżej oczekiwań. Taki stan rzeczy może też przyczynić się do opóźnień w budowie dróg ekspresowych. – W kolejnych miesiącach budownictwo nadal będzie korzystać na rosnącym popycie. Biznes stopniowo będzie zwiększał inwestycje w aktywa trwałe, a aktywność inwestycyjną sektora publicznego będą wspierać nadchodzące wybory: samorządowe, zaplanowane na jesień tego roku, a następnie przyszłoroczne wybory parlamentarne – uważa Grzegorz Sielewicz, główny ekonomista Coface w Europie Środkowo-Wschodniej. Oznacza to jeszcze większe problemy sektora publicznego, który skądś będzie musiał znaleźć dodatkowe środki. Albo zrezygnować z zaplanowanych inwestycji. Tylko kto normalny zrezygnuje ze swoich projektów budowlanych w okresie maratonu wyborczego? W takim razie trudności będą przekładać się na dalsze pogorszenie sytuacji płynnościowej branży. – W najbliższych kwartałach należy więc spodziewać się wzrostu liczby upadłości i restrukturyzacji firm budowlanych – kończy pesymistycznie Sielewicz. g

© Wszelkie prawa zastrzeżone

Okładka tygodnika WPROST: 34/2018
Więcej możesz przeczytać w 34/2018 wydaniu tygodnika „Wprost”
Zamów w prenumeracie lub w wersji elektronicznej:
 0

Spis treści tygodnika Wprost nr 34/2018 (1849)

  • Pamiętać o historii, myśleć o przyszłości 19 sie 2018, 20:00 Za nami 1 i 15 sierpnia, przed nami 1 i 17 września oraz inne historyczne rocznice, z setną odzyskania niepodległości na czele. Warto nieustannie odpowiadać sobie na pytanie, w jaki sposób upamiętniać ważne dla Polaków wydarzenia. Spory,... 3
  • Niedyskrecje parlamentarne 19 sie 2018, 20:00 POLITYCY PIS SĄ ROZŻALENI Z POWODU WETA PREZYDENTA DO ORDYNACJI EUROPEJSKIEJ. – Nie będziemy już pracować nad zmianą tej ordynacji – mówi poseł PiS. – Nie będziemy też próbować przełamać weta, bo Platforma Obywatelska by nam w... 6
  • Obraz tygodnia 19 sie 2018, 20:00 0 tyle polskich drużyn piłkarskich zagra w europejskich pucharach 48% Polaków uważa, że zakaz handlu w niedzielę to zły pomysł (wg sondażu IB Pollster dla „Super Expressu” Wygrany Właściciel jednej z kawiarni w Kołobrzegu, który... 9
  • Info radar 19 sie 2018, 20:00 Wojewoda Zastąpi Zalewską W Men Zdzisław Sipiera, wojewoda mazowiecki, który zasłynął z dekomunizacji stołecznych ulic oraz zgody na postawienie pomnika Ofiar Tragedii Smoleńskiej przy pl. Piłsudskiego, może zastąpić Annę Zalewską... 10
  • Polityka faktów dokonanych 19 sie 2018, 20:00 PREZYDENT ANDRZEJ DUDA I MINISTER OBRONY NARODOWEJ MARIUSZ BŁASZCZAK raczej nie podpiszą listu intencyjnego w sprawie zakupu starych, ale jarych – jak nas przekonywano – fregat rakietowych w Australii. Na ewentualny zakup – jak podały... 11
  • Tęczowy tramwaj pojedzie dalej 19 sie 2018, 20:00 Rozmowa z Aleksandrem Gapińskim, motorniczym tramwaju z Poznania 12
  • Czas na Bonę 19 sie 2018, 20:00 Rozmowa z Magdaleną Niedźwiedzką, pisarką 13
  • Czy lewica jest potrzebna? 19 sie 2018, 20:00 lewo MY, DEMOKRACI I PROGRESYWIŚCI, MAMY WYBÓR: albo popierać PO wraz z jej prokościelną prawicową nogą i dość kruchą koalicją obywatelską albo czekać na cud, że pojawi się ktoś bardziej demokratyczny, bardziej progresywny i... 14
  • Lewica (nie) wstaje z kolan 19 sie 2018, 20:00 W sondażach SLD wysunął się na pozycję trzeciej siły. Coraz głośniej też o nowej inicjatywie Roberta Biedronia. Ale odrodzenie lewicy na polskiej scenie politycznej to ciągle daleka wizja. 17
  • Od jednomyślności uchowaj nas, Panie 19 sie 2018, 20:00 Jeszcze Robert Biedroń nie ogłosił swoich politycznych planów, a już widzę te pogardliwe uśmieszki, nerwowe podśmiechujki i przewracanie oczami po stronie obrońców demokracji. Drogie Koleżanki i Koledzy, Komentatorki i Komentatorzy,... 20
  • Rząd zaciśnie pasa 19 sie 2018, 20:00 Z informacji „Wprost” wynika, że resort finansów szuka oszczędności, żeby zaspokoić oczekiwania związkowców. 21
  • Lato w Amsterdamie 19 sie 2018, 20:00 Przykuły moją uwagę wieści nadchodzące tego lata z Amsterdamu. Otóż w połowie lipca władzę w mieście przejęła Femke Halsema, 52-letnia prawniczka, która niegdyś była posłanką i przywódczynią partii Zielonej Lewicy, a w 2010 r.... 22
  • ORLEN dla polskich firm 19 sie 2018, 20:00 PKN ORLEN chce wspierać produkty regionalne, dlatego na swoich stacjach rozszerza ofertę polskich producentów. 23
  • My, hashimotki 19 sie 2018, 20:00 W Polsce lawinowo rośnie liczba osób cierpiących na hashimoto. Najczęściej są to kobiety. Jak żyć z tą groźną chorobą? 24
  • Jak wygrać z hashimoto 19 sie 2018, 20:00 Niewykluczone, że winę za błyskawiczny wzrost liczby chorych na hashimoto ponosi katastrofa w Czarnobylu sprzed 30 lat. Na szczęście w walce z dolegliwością nie jesteśmy bezradni. 30
  • Naturalnie, że leczymy 19 sie 2018, 20:00 Gdy lekarze rozkładają ręce, chorym na hashimoto przychodzi z pomocą medycyna niekonwencjonalna. 34
  • Suplementy diety przydatne w walce z hashimoto 19 sie 2018, 20:00 Chlorella, czyli mikro alga, została uznana za jeden z najstarszych organizmów żywych na Ziemi stanowiących źródło pożywienia. Chlorella zawiera naturalne środki chelatujące, które pomagają usunąć metale ciężkie zatruwające nasz... 36
  • Strefa wolna od dzieci 19 sie 2018, 20:00 Miejsca tylko dla dorosłych to prężnie rozwijający się nurt w światowej turystyce. Również w Polsce przybywa hoteli i pensjonatów, gdzie wstęp mają tylko pełnoletni goście. Zdaniem niektórych to dyskryminacja. 39
  • Kryzys od nadmiaru 19 sie 2018, 20:00 Branża budowlana przeżywa boom porównywalny do tego sprzed EURO 2012. Jednocześnie zadłużenie firm z tego sektora wynosi już ponad 4 mld zł i stale rośnie. Skoro jest tak dobrze, to dlaczego jest tak źle? 42
  • Groźny cień 19 sie 2018, 20:00 Dziesiątki mejli, oskarżenia o kradzież, szantaż, działanie w grupie przestępczej, żądania milionów dolarów, a w tle proces. Biznesowe rozwody potrafią być trudne. 46
  • Sprostowanie 19 sie 2018, 20:00 Nieprawdziwa jest informacja w treści wywiadu pt. „Jak stracić 18 milionów” („Wprost” z dnia 23 lipca 2018 r.), dotyczącego współpracy spółek Develo sp. z o.o. (dalej jako „Develo”) i J.W. Construction Holding S.A. (dalej jako... 50
  • Sprostowanie 19 sie 2018, 20:00 Nieprawdziwa jest informacja w treści wywiadu pt. „Jak stracić 18 milionów” („Wprost” z dnia 23 lipca 2018 r.) jakoby JWCH nie działało w dobrej wierze i nie chciało zrealizować transakcji. Celem współpracy pomiędzy Develo i JWCH... 50
  • Hossa Bessa 19 sie 2018, 20:00 Gra na lirze Turecka lira jest najsłabszą walutą 2018 r. W zeszły poniedziałek za jednego dolara trzeba było momentami zapłacić 7 lir. Tak źle jeszcze nie było. Powodem są amerykańskie sankcje nałożone na rząd w Ankarze, który od... 51
  • Know How 19 sie 2018, 20:00 Nudna firma i tunel The Boring Company, czyli Nudna Firma, należąca do Elona Muska poinformowała o planach budowy podziemnego tunelu pod Los Angeles, który połączy stadion Dodgersów z oddalonym o kilkanaście kilometrów centrum miasta... 52
  • Zbycie praw i obowiązków w spółce osobowej 19 sie 2018, 20:00 7 maja 2018 r. dyrektor KIS wydał kontrowersyjną interpretację przepisów prawa podatkowego w zakresie rozliczania przychodu ze sprzedaży miejsca w spółce osobowej. 53
  • Grillowanie Erdoğana 19 sie 2018, 20:00 Trump przycisnął Turcję zaporowymi cłami, wywołując rynkową panikę mogącą położyć gospodarkę na łopatki. To kara za to, że ważny członek NATO za bardzo flirtuje z Rosjanami. 55
  • Jak kradną i za co biją w Rumunii 19 sie 2018, 20:00 Rumuńska policja na polecenie lewicowego rządu spacyfikowała masowe protesty przeciwko rozpasanej korupcji władzy. 58
  • Recepta na długowieczność 19 sie 2018, 20:00 Chodzi o to, by cieszyć się życiem i czerpać z niego jak najwięcej, zachowując jednocześnie skandynawski umiar, złoty środek – podpowiada Wacław Jan Kroczek. 60
  • Szansa na życie 19 sie 2018, 20:00 Przewlekła białaczka limfocytowa to najczęstszy nowotwór krwi. Chorzy na nią zyskali nadzieję na dłuższe życie. 63
  • Stres nasz codzienny 19 sie 2018, 20:00 Stres jest potrzebny. Niekontrolowany może jednak zupełnie zdezorganizować życie. Ciągłe zmęczenie i wieczne poirytowanie to znak, że trzeba zwolnić tempo. 64
  • Nie lekceważ bólu 19 sie 2018, 20:00 Ból potrafi znacząco wpłynąć na samopoczucie, jakość życia i zdolność do pracy. Można i trzeba go leczyć. 66
  • Kiedy brakuje tchu 19 sie 2018, 20:00 Leki na idiopatyczne włóknienie płuc, które spowalniają postęp choroby, powinny być dostępne bez ograniczeń. Bez nich pacjenci są skazani na powolną śmierć przez uduszenie. 68
  • Ociec, reklamować? 19 sie 2018, 20:00 W tyglu zmian społecznych rodziła się reklama, która była instrukcją obsługi tego nowego świata – mówi Agata Jakóbczak, autorka książki o polskiej reklamie lat 80. i 90. 70
  • Reklama w PRL, czyli jak powstał Prusakolep 19 sie 2018, 20:00 W PRL wymyślaniem reklam zajmowali się poeci, pisarze i znani dziennikarze. Niestety, zarabiali na tym marnie. 74
  • Drzewa, które wspinają się po górach 19 sie 2018, 20:00 Muszą dosłownie walczyć o życie – o kawałek miejsca między skałami, o odrobinę słońca, muszą zmagać się z wichurami i zimnem. A jednak drzewa żyją w Tatrach, a my nie wyobrażamy sobie gór bez ich towarzystwa. 79
  • Demokracja to system niedoskonały 19 sie 2018, 20:00 Andrzej Sewerynpowraca na ekran, tym razem telewizyjny. W serialu „Rojst” zagrał pozbawionego złudzeń dziennikarza epoki PRL, w „Nielegalnych” – dawnego szpiega. 82
  • Czuły barbarzyńca 19 sie 2018, 20:00 Choć ma twarz Arnolda Schwarzeneggera, to bohater nie tylko kina, lecz także telewizji, literatury, komiksu czy gier komputerowych. 86
  • Wydarzenie 19 sie 2018, 20:00 Miłość, instrukcja obsługi Twórcy amerykańskiego kina niezależnego umieją lekko opowiadać o miłości. Chętnie idą szlakiem wyznaczonym przez Richarda Linklatera w trylogii „Przed..”. i pokazują, że uczucia wcale nie są tak... 88
  • Film 19 sie 2018, 20:00 Wojna w ludziach AKCJA „DO ZOBACZENIA W ZAŚWIATACH” ROZGRYWA SIĘ W RETROSPEKCJACH. Po pierwszej wojnie światowej żołnierz opowiada o swoich losach na posterunku policji. Zawiłości historii zwiodły go z drogi prawa. Ale nigdy nie... 89
  • Muzyka 19 sie 2018, 20:00 Wyluzowany jak Interpol Interpol, „Marauder”, Matador/Sonic Nowojorczycy bóle nagrywania płyt, które nagrać trzeba, mają szczęśliwie za sobą. Dwadzieścia lat po założeniu formacji proponują materiał, który może znów wytyczyć... 90
  • W stronę mobilności 19 sie 2018, 20:00 Już niedługo przy wyborze samochodów do firmowej floty kluczową rolę zacznie odgrywać całkowity koszt mobilności. Na czym on polega? 91
  • Książka 19 sie 2018, 20:00 Amerykańska wojna domowa Amerykański dziennikarz i pisarz Omar El Akkad czarno widzi przyszłość swojego kraju. W debiutanckiej powieści stworzył mroczną wizję drugiej wojny secesyjnej, która wybucha w Stanach Zjednoczonych w ósmej... 92
  • Kalejdoskop 19 sie 2018, 20:00 Stworzyciel świata Może rzeczywiście upały to nie najlepsza pogoda do zwiedzania galerii, ale co powiecie na sztukę na łonie przyrody, do tego sztukę najwyższych lotów? Henry Moore to twórca, który nie tylko zmienił historię rzeźby,... 93
  • Kulturalna trzynastka 19 sie 2018, 20:00 Andrzej Bargiel 94
  • Serial, odcinek 2 19 sie 2018, 20:00 Godzina czwarta rano, minut trzydzieści. W aucie siedzą już zaspani inni aktorzy, epizodziści lub statyści, często z małymi dziećmi, które także grają w serialu, choć o tym nie wiedzą, ale będą miały kiedyś piękną pamiątkę. Na... 95
  • Niepełnosprawność jest inspirująca 19 sie 2018, 20:00 Zrobienie kotleta z ziemniakami jest dziś dla mnie wyzwaniem 96
  • Jak, będąc dorosłym, nauczyć się języka 19 sie 2018, 20:00 RADZI Alicja Sekret, specjalistka od nauczania języków obcych Nigdy nie jest za późno, żeby nauczyć się języka obcego. Pod warunkiem, że wiemy, jak się do tego zabrać. Najpierw trzeba podjąć samą decyzję. I dobrze ją uzasadnić. Na... 97
  • Zrób sobie… Schetynę 19 sie 2018, 20:00 Mamy jeszcze jakąś opozycję? Przewodniczący PO zmontował nam właśnie koalicję, że ho, ho! Panie Grzegorzu – jak to się robi? 98

ZKDP - Nakład kontrolowany