Drzewa, które wspinają się po górach

Drzewa, które wspinają się po górach

W Tatrach działa System Informacji Wizualnej dla Turystów przygotowany we współpracy z Plusem (fot. Wikipedia)
Muszą dosłownie walczyć o życie – o kawałek miejsca między skałami, o odrobinę słońca, muszą zmagać się z wichurami i zimnem. A jednak drzewa żyją w Tatrach, a my nie wyobrażamy sobie gór bez ich towarzystwa.

Tomasz Skrzydłowski, Beata Słama

Tatry – maleńkie powierzchniowo, a jednak niezwykłe góry w środku Europy. Niezwykłe, bo urozmaicone krajobrazowo i geologicznie, o wyjątkowej roślinności – niektóre gatunki trudno spotkać w innych częściach Karpat, a nawet Polski. W Tatrach polskich i słowackich rośnie wiele gatunków drzew, choć z racji chłodnego klimatu jest ich mniej niż w Beskidach lub na niżu. Drzewa te prezentują wiele przystosowań do różnych warunków siedliskowych i sposobów na życie. Jedne rosną na glebach wilgotnych, inne na suchych, część na żyznych, jeszcze innym wystarczy uboga gleba bielicowa. Są wśród tatrzańskich drzew gatunki pionierskie, potrafiące szybko wykorzystać gwałtowne zmiany warunków środowiska (wiatrołomy czy atak kornika drukarza). Są takie, które do wzrostu i rozwoju potrzebują bardziej stabilnego mikroklimatu, jaki panuje wewnątrz lasu.

Co tam rośnie

W zależności od warunków siedliskowych, czyli od tego, jakie są gleba i klimat w danym miejscu, drzewa wraz z towarzyszącymi im roślinami zielnymi tworzą zespoły leśne. W reglu dolnym są to: żyzna buczyna karpacka (głównie buk, jodła, świerk, znacznie rzadziej jawor, jesion, wiąz i cis), jedliny (na ogół jodła, której towarzyszą świerk i gatunki liściaste), dolnoreglowe bory jodłowo-świerkowe (jodła i świerk), nadrzeczne i bagienne olszyny górskie (olsza szara z domieszką świerka, różnych gatunków wierzb i rzadko jesionu), reliktowe laski sosnowe (sosna zwyczajna), lasy jaworowe (jawor i buk z domieszką świerka, jarzębiny, a niekiedy wiązu). W reglu górnym największą powierzchnię zajmuje górnoreglowa świerczyna karpacka „granitowa” (głównie świerk i jarzębina), reliktowe bory limbowo-świerkowe (limbie i świerkowi towarzyszą jarzęby, brzoza karpacka i wierzby), nawapienna świerczyna (podobnie jak świerczyna na „granicie”, głównie świerk i jarzębina, lecz bogatsze florystycznie runo). W strefie subalpejskiej obok kosodrzewiny rosną dość często wierzby, brzoza karpacka, świerk i limba. Strefa hal i turni to domena karłowatych wierzb. Niestety przyroda tatrzańska, a lasy w szczególności, bardzo ucierpiały wskutek ponaddwustuletniej działalności gospodarczej człowieka. Dziś tak zwanych lasów pierwotnych już prawie nie ma. W reglu dolnym niewielkie fragmenty naturalnych buczyn zachowały się w Dolinie Białego, na Samkowej Czubie i w Suchym Żlebie w masywie Łysanek. Większe połacie lasów zbliżonych do naturalnych spotkać można w reglu górnym, choć z wszelkich złudzeń o dziewiczym charakterze tych lasów odzierają nas zdjęcia dziewiętnastowiecznych fotografów. Piękne dziś reliktowe bory limbowo-świerkowe w Dolinie Rybiego Potoku przed stu kilkudziesięciu laty prawie nie istniały. Na przykład na zdjęciach Awita Szuberta zobaczymy nieliczne świerki i limby na Grani Żabiego. Także dla kosodrzewiny los nie był zbyt łaskawy: utraciła większość terenów na rzecz pasterstwa i dziś z trudem powraca na dawne siedliska.

Skąd się wziął tatrzański las

Nie sposób opowiadać o drzewach rosnących w tatrzańskim reglu, nie rzuciwszy okiem na dzieje klimatyczne tego rejonu, bo przecież drzewa nie rosły tu od zawsze. Przez tysiące lat było zimno i dopóki nie dobiegła końca epoka lodowcowa, w kwestii drzewnej nie działo się zbyt wiele interesujących rzeczy. Potem nastąpił niezwykle ważny okres w dziejach Ziemi. Od tej daty – dla Europy Środkowej można ją ustalić na ok. 11 700 lat temu – rozpoczął się cykl przemian, który doprowadził wszystkie składniki przyrody do stanu, jaki możemy oglądać dziś. Mówiąc po prostu: przestało być zimno i mogło rozszaleć się życie. W czasie załamania się surowego klimatu u podnóża Tatr czyhały już różne gatunki drzew, a z iglastych – kosodrzewina, limba, sosna, modrzew i świerk. Drzewa te nie tworzyły jednolitej grupy pod względem wymagań ekologicznych, byli w niej sami indywidualiści. Co sprawiło, że część z nich najszybciej wzięła w posiadanie hale i upłazy? Najbardziej ekspansywne były drzewa światłożądne, idące ku słońcu. Dużą rolę odgrywała też łatwość wysiewania się. A co najlepiej roznosi nasiona po świecie? Wiatr. Drzewa szpilkowe, takie jak modrzew, sosna zwyczajna, kosodrzewina i świerk, wytwarzają nasiona lekkie i oskrzydlone (choć nie z tych najlżejszych), więc to również one były świadkami, jak uwolniona spod lodowców tatrzańska ziemia zaczynała żyć. Nie miały jednak drzewa łatwej drogi w góry, ponieważ jednocześnie w przeciwnym kierunku przemieszczał się glacjalny i peryglacjalny materiał skalny, który w końcowej fazie cofania się lodowców w głąb Tatr spychany był ze zboczy do dolin i potoków. Te zaś, tocząc spienione wody, wymiatały rumosz skalny z dolin Tatr na ich przedpola, tworząc naturalną barierę dla kroczących ku górze drzew. W różnych dolinach bywało różnie, jedne oczyszczały się wolniej, inne szybciej, dlatego skład najstarszego tatrzańskiego lasu był bardzo zróżnicowany. Skąd wiemy, jak wyglądał, które drzewa pojawiły się wcześniej, a które później? Głównie dzięki badaniom palinologicznym, polegającym na oznaczaniu pyłków w osadach torfowisk i jezior, gdzie ich warstwy dobrze się zachowały. Analizując je, można z dużym prawdopodobieństwem odtworzyć skład roślinny w danym miejscu.

Drzewa – niezwykli towarzysze człowieka

Podążając z ciężkim plecakiem ku tatrzańskim szczytom czy idąc noga za nogą za przewodnikiem, raczej nie zwracamy uwagi na to, co rośnie wokół nas. Jeśli idziemy przez las, na ogół oznacza to, że przed nami jeszcze kawał drogi, a kiedy las, a potem piętro kosodrzewiny się kończą i zaczynają hale i turnie, wiemy, że do celu, czyli szczytu lub przełęczy, niedaleko. Warto się jednak zatrzymać i spojrzeć w górę na korony drzew – to widok nad widoki. Koronka gałęzi, cień rzucany przez liście… to trochę zużyte i banalne porównanie, ale czy nie przychodzi nam na myśl sklepienie katedry? Drzewa to najstarsi towarzysze człowieka w jego ziemskiej wędrówce: ubierały, dawały schronienie i żywiły.

Szczególnie w czasach głodu przychodziły z pomocą, dając korę i podkorze – które, zmielone, można było dodać do ciasta na chleb – jadalne liście czy nasiona. A ponieważ drzewa to istoty czasem wielkie i bardzo tajemnicze, często antropomorfizowano je, wierzono, że to zaklęci bogowie, przypisywano im magiczne właściwości. Wiązano los człowieka z ich losem (np. horoskop celtycki), od nazw drzew pochodzą imiona ludzi, ich nazwiska, nazwy miast i ulic, a z ich liści i kory się wróży… W mitologiach wielu krajów pojawiało się Drzewo Życia, będące podporą świata i jego centrum, symbolizujące ciągłość istnienia i tradycję. I tak w Persji czasów Zaratustry było to drzewo Haoma, w mitologii skandynawskiej Yggdrasil, w judaizmie ‘Ez Chajim, w Tybecie Drzewo Zgromadzenia Bogów, czyli Ts’ogs-shing, a pośrodku muzułmańskiego raju rosło drzewo Toba. Drzewa tworzą las i chyba na osobną książkę zasługuje jego rola w historii i kulturze. To miejsce groźne, nie do końca poznane, w baśniach z całego świata był on siedliskiem nadprzyrodzonych stworów, miejscem inicjacji, probierzem dzielności. Czasem las udzielał przyjaznego schronienia, innym razem wściekłe drzewa więziły w gałęziach i korzeniach zbłąkanych wędrowców. Alicja Zadrożyńska w książce „Światy i zaświaty. O tradycji świętowania w Polsce” pisze, że w dawnych czasach ludzie tak bali się wejść do lasu, że zanim to zrobili, odprawiali różne dziwne rytuały:

żegnali się, oddawali mocz, obnażali pośladki lub przez cały czas trzymali w zębach kawałek chleba. W niedzielny poranek nie można było wybrać się do lasu, nie poszedłszy przedtem do kościoła na mszę. (...) Należy zdawać sobie sprawę, że gdyby historia pomknęła innym torem i nie powstałby Tatrzański Park Narodowy, być może leśny krajobraz Tatr wyglądałby zupełnie inaczej. TPN chroni las, a robi to na dwa sposoby: przez ochronę czynną i ścisłą. W tej pierwszej wycina się i usuwa drzewa chore, sadzi nowe, starając się przywrócić dawny skład regla dolnego (buki, jodły, świerki). Na obszarach objętych ochroną ścisłą przyrodnicy nie ingerują w to, co się tam dzieje, i niektóre fragmenty lasu wyglądają jak prastara puszcza: doły, wykroty, sterczące w niebo korzenie powalonych drzew, martwe pnie dające nowe życie, porośnięte kożuchami mchów i siewkami drzew następnego pokolenia. Wszystko toczy się tam w niezmąconym rytmie pór roku, przemijania i odradzania się… g

© Wszelkie prawa zastrzeżone

Okładka tygodnika WPROST: 34/2018
Więcej możesz przeczytać w 34/2018 wydaniu tygodnika „Wprost”
Zamów w prenumeracie lub w wersji elektronicznej:
 0

Spis treści tygodnika Wprost nr 34/2018 (1849)

  • Pamiętać o historii, myśleć o przyszłości 19 sie 2018, 20:00 Za nami 1 i 15 sierpnia, przed nami 1 i 17 września oraz inne historyczne rocznice, z setną odzyskania niepodległości na czele. Warto nieustannie odpowiadać sobie na pytanie, w jaki sposób upamiętniać ważne dla Polaków wydarzenia. Spory,... 3
  • Niedyskrecje parlamentarne 19 sie 2018, 20:00 POLITYCY PIS SĄ ROZŻALENI Z POWODU WETA PREZYDENTA DO ORDYNACJI EUROPEJSKIEJ. – Nie będziemy już pracować nad zmianą tej ordynacji – mówi poseł PiS. – Nie będziemy też próbować przełamać weta, bo Platforma Obywatelska by nam w... 6
  • Obraz tygodnia 19 sie 2018, 20:00 0 tyle polskich drużyn piłkarskich zagra w europejskich pucharach 48% Polaków uważa, że zakaz handlu w niedzielę to zły pomysł (wg sondażu IB Pollster dla „Super Expressu” Wygrany Właściciel jednej z kawiarni w Kołobrzegu, który... 9
  • Info radar 19 sie 2018, 20:00 Wojewoda Zastąpi Zalewską W Men Zdzisław Sipiera, wojewoda mazowiecki, który zasłynął z dekomunizacji stołecznych ulic oraz zgody na postawienie pomnika Ofiar Tragedii Smoleńskiej przy pl. Piłsudskiego, może zastąpić Annę Zalewską... 10
  • Polityka faktów dokonanych 19 sie 2018, 20:00 PREZYDENT ANDRZEJ DUDA I MINISTER OBRONY NARODOWEJ MARIUSZ BŁASZCZAK raczej nie podpiszą listu intencyjnego w sprawie zakupu starych, ale jarych – jak nas przekonywano – fregat rakietowych w Australii. Na ewentualny zakup – jak podały... 11
  • Tęczowy tramwaj pojedzie dalej 19 sie 2018, 20:00 Rozmowa z Aleksandrem Gapińskim, motorniczym tramwaju z Poznania 12
  • Czas na Bonę 19 sie 2018, 20:00 Rozmowa z Magdaleną Niedźwiedzką, pisarką 13
  • Czy lewica jest potrzebna? 19 sie 2018, 20:00 lewo MY, DEMOKRACI I PROGRESYWIŚCI, MAMY WYBÓR: albo popierać PO wraz z jej prokościelną prawicową nogą i dość kruchą koalicją obywatelską albo czekać na cud, że pojawi się ktoś bardziej demokratyczny, bardziej progresywny i... 14
  • Lewica (nie) wstaje z kolan 19 sie 2018, 20:00 W sondażach SLD wysunął się na pozycję trzeciej siły. Coraz głośniej też o nowej inicjatywie Roberta Biedronia. Ale odrodzenie lewicy na polskiej scenie politycznej to ciągle daleka wizja. 17
  • Od jednomyślności uchowaj nas, Panie 19 sie 2018, 20:00 Jeszcze Robert Biedroń nie ogłosił swoich politycznych planów, a już widzę te pogardliwe uśmieszki, nerwowe podśmiechujki i przewracanie oczami po stronie obrońców demokracji. Drogie Koleżanki i Koledzy, Komentatorki i Komentatorzy,... 20
  • Rząd zaciśnie pasa 19 sie 2018, 20:00 Z informacji „Wprost” wynika, że resort finansów szuka oszczędności, żeby zaspokoić oczekiwania związkowców. 21
  • Lato w Amsterdamie 19 sie 2018, 20:00 Przykuły moją uwagę wieści nadchodzące tego lata z Amsterdamu. Otóż w połowie lipca władzę w mieście przejęła Femke Halsema, 52-letnia prawniczka, która niegdyś była posłanką i przywódczynią partii Zielonej Lewicy, a w 2010 r.... 22
  • ORLEN dla polskich firm 19 sie 2018, 20:00 PKN ORLEN chce wspierać produkty regionalne, dlatego na swoich stacjach rozszerza ofertę polskich producentów. 23
  • My, hashimotki 19 sie 2018, 20:00 W Polsce lawinowo rośnie liczba osób cierpiących na hashimoto. Najczęściej są to kobiety. Jak żyć z tą groźną chorobą? 24
  • Jak wygrać z hashimoto 19 sie 2018, 20:00 Niewykluczone, że winę za błyskawiczny wzrost liczby chorych na hashimoto ponosi katastrofa w Czarnobylu sprzed 30 lat. Na szczęście w walce z dolegliwością nie jesteśmy bezradni. 30
  • Naturalnie, że leczymy 19 sie 2018, 20:00 Gdy lekarze rozkładają ręce, chorym na hashimoto przychodzi z pomocą medycyna niekonwencjonalna. 34
  • Suplementy diety przydatne w walce z hashimoto 19 sie 2018, 20:00 Chlorella, czyli mikro alga, została uznana za jeden z najstarszych organizmów żywych na Ziemi stanowiących źródło pożywienia. Chlorella zawiera naturalne środki chelatujące, które pomagają usunąć metale ciężkie zatruwające nasz... 36
  • Strefa wolna od dzieci 19 sie 2018, 20:00 Miejsca tylko dla dorosłych to prężnie rozwijający się nurt w światowej turystyce. Również w Polsce przybywa hoteli i pensjonatów, gdzie wstęp mają tylko pełnoletni goście. Zdaniem niektórych to dyskryminacja. 39
  • Kryzys od nadmiaru 19 sie 2018, 20:00 Branża budowlana przeżywa boom porównywalny do tego sprzed EURO 2012. Jednocześnie zadłużenie firm z tego sektora wynosi już ponad 4 mld zł i stale rośnie. Skoro jest tak dobrze, to dlaczego jest tak źle? 42
  • Groźny cień 19 sie 2018, 20:00 Dziesiątki mejli, oskarżenia o kradzież, szantaż, działanie w grupie przestępczej, żądania milionów dolarów, a w tle proces. Biznesowe rozwody potrafią być trudne. 46
  • Sprostowanie 19 sie 2018, 20:00 Nieprawdziwa jest informacja w treści wywiadu pt. „Jak stracić 18 milionów” („Wprost” z dnia 23 lipca 2018 r.), dotyczącego współpracy spółek Develo sp. z o.o. (dalej jako „Develo”) i J.W. Construction Holding S.A. (dalej jako... 50
  • Sprostowanie 19 sie 2018, 20:00 Nieprawdziwa jest informacja w treści wywiadu pt. „Jak stracić 18 milionów” („Wprost” z dnia 23 lipca 2018 r.) jakoby JWCH nie działało w dobrej wierze i nie chciało zrealizować transakcji. Celem współpracy pomiędzy Develo i JWCH... 50
  • Hossa Bessa 19 sie 2018, 20:00 Gra na lirze Turecka lira jest najsłabszą walutą 2018 r. W zeszły poniedziałek za jednego dolara trzeba było momentami zapłacić 7 lir. Tak źle jeszcze nie było. Powodem są amerykańskie sankcje nałożone na rząd w Ankarze, który od... 51
  • Know How 19 sie 2018, 20:00 Nudna firma i tunel The Boring Company, czyli Nudna Firma, należąca do Elona Muska poinformowała o planach budowy podziemnego tunelu pod Los Angeles, który połączy stadion Dodgersów z oddalonym o kilkanaście kilometrów centrum miasta... 52
  • Zbycie praw i obowiązków w spółce osobowej 19 sie 2018, 20:00 7 maja 2018 r. dyrektor KIS wydał kontrowersyjną interpretację przepisów prawa podatkowego w zakresie rozliczania przychodu ze sprzedaży miejsca w spółce osobowej. 53
  • Grillowanie Erdoğana 19 sie 2018, 20:00 Trump przycisnął Turcję zaporowymi cłami, wywołując rynkową panikę mogącą położyć gospodarkę na łopatki. To kara za to, że ważny członek NATO za bardzo flirtuje z Rosjanami. 55
  • Jak kradną i za co biją w Rumunii 19 sie 2018, 20:00 Rumuńska policja na polecenie lewicowego rządu spacyfikowała masowe protesty przeciwko rozpasanej korupcji władzy. 58
  • Recepta na długowieczność 19 sie 2018, 20:00 Chodzi o to, by cieszyć się życiem i czerpać z niego jak najwięcej, zachowując jednocześnie skandynawski umiar, złoty środek – podpowiada Wacław Jan Kroczek. 60
  • Szansa na życie 19 sie 2018, 20:00 Przewlekła białaczka limfocytowa to najczęstszy nowotwór krwi. Chorzy na nią zyskali nadzieję na dłuższe życie. 63
  • Stres nasz codzienny 19 sie 2018, 20:00 Stres jest potrzebny. Niekontrolowany może jednak zupełnie zdezorganizować życie. Ciągłe zmęczenie i wieczne poirytowanie to znak, że trzeba zwolnić tempo. 64
  • Nie lekceważ bólu 19 sie 2018, 20:00 Ból potrafi znacząco wpłynąć na samopoczucie, jakość życia i zdolność do pracy. Można i trzeba go leczyć. 66
  • Kiedy brakuje tchu 19 sie 2018, 20:00 Leki na idiopatyczne włóknienie płuc, które spowalniają postęp choroby, powinny być dostępne bez ograniczeń. Bez nich pacjenci są skazani na powolną śmierć przez uduszenie. 68
  • Ociec, reklamować? 19 sie 2018, 20:00 W tyglu zmian społecznych rodziła się reklama, która była instrukcją obsługi tego nowego świata – mówi Agata Jakóbczak, autorka książki o polskiej reklamie lat 80. i 90. 70
  • Reklama w PRL, czyli jak powstał Prusakolep 19 sie 2018, 20:00 W PRL wymyślaniem reklam zajmowali się poeci, pisarze i znani dziennikarze. Niestety, zarabiali na tym marnie. 74
  • Drzewa, które wspinają się po górach 19 sie 2018, 20:00 Muszą dosłownie walczyć o życie – o kawałek miejsca między skałami, o odrobinę słońca, muszą zmagać się z wichurami i zimnem. A jednak drzewa żyją w Tatrach, a my nie wyobrażamy sobie gór bez ich towarzystwa. 79
  • Demokracja to system niedoskonały 19 sie 2018, 20:00 Andrzej Sewerynpowraca na ekran, tym razem telewizyjny. W serialu „Rojst” zagrał pozbawionego złudzeń dziennikarza epoki PRL, w „Nielegalnych” – dawnego szpiega. 82
  • Czuły barbarzyńca 19 sie 2018, 20:00 Choć ma twarz Arnolda Schwarzeneggera, to bohater nie tylko kina, lecz także telewizji, literatury, komiksu czy gier komputerowych. 86
  • Wydarzenie 19 sie 2018, 20:00 Miłość, instrukcja obsługi Twórcy amerykańskiego kina niezależnego umieją lekko opowiadać o miłości. Chętnie idą szlakiem wyznaczonym przez Richarda Linklatera w trylogii „Przed..”. i pokazują, że uczucia wcale nie są tak... 88
  • Film 19 sie 2018, 20:00 Wojna w ludziach AKCJA „DO ZOBACZENIA W ZAŚWIATACH” ROZGRYWA SIĘ W RETROSPEKCJACH. Po pierwszej wojnie światowej żołnierz opowiada o swoich losach na posterunku policji. Zawiłości historii zwiodły go z drogi prawa. Ale nigdy nie... 89
  • Muzyka 19 sie 2018, 20:00 Wyluzowany jak Interpol Interpol, „Marauder”, Matador/Sonic Nowojorczycy bóle nagrywania płyt, które nagrać trzeba, mają szczęśliwie za sobą. Dwadzieścia lat po założeniu formacji proponują materiał, który może znów wytyczyć... 90
  • W stronę mobilności 19 sie 2018, 20:00 Już niedługo przy wyborze samochodów do firmowej floty kluczową rolę zacznie odgrywać całkowity koszt mobilności. Na czym on polega? 91
  • Książka 19 sie 2018, 20:00 Amerykańska wojna domowa Amerykański dziennikarz i pisarz Omar El Akkad czarno widzi przyszłość swojego kraju. W debiutanckiej powieści stworzył mroczną wizję drugiej wojny secesyjnej, która wybucha w Stanach Zjednoczonych w ósmej... 92
  • Kalejdoskop 19 sie 2018, 20:00 Stworzyciel świata Może rzeczywiście upały to nie najlepsza pogoda do zwiedzania galerii, ale co powiecie na sztukę na łonie przyrody, do tego sztukę najwyższych lotów? Henry Moore to twórca, który nie tylko zmienił historię rzeźby,... 93
  • Kulturalna trzynastka 19 sie 2018, 20:00 Andrzej Bargiel 94
  • Serial, odcinek 2 19 sie 2018, 20:00 Godzina czwarta rano, minut trzydzieści. W aucie siedzą już zaspani inni aktorzy, epizodziści lub statyści, często z małymi dziećmi, które także grają w serialu, choć o tym nie wiedzą, ale będą miały kiedyś piękną pamiątkę. Na... 95
  • Niepełnosprawność jest inspirująca 19 sie 2018, 20:00 Zrobienie kotleta z ziemniakami jest dziś dla mnie wyzwaniem 96
  • Jak, będąc dorosłym, nauczyć się języka 19 sie 2018, 20:00 RADZI Alicja Sekret, specjalistka od nauczania języków obcych Nigdy nie jest za późno, żeby nauczyć się języka obcego. Pod warunkiem, że wiemy, jak się do tego zabrać. Najpierw trzeba podjąć samą decyzję. I dobrze ją uzasadnić. Na... 97
  • Zrób sobie… Schetynę 19 sie 2018, 20:00 Mamy jeszcze jakąś opozycję? Przewodniczący PO zmontował nam właśnie koalicję, że ho, ho! Panie Grzegorzu – jak to się robi? 98

ZKDP - Nakład kontrolowany