Wkrótce nowy kierunek do USA

Wkrótce nowy kierunek do USA

Dreamliner biało-czerwony
Dreamliner biało-czerwony / Źródło: LOT
Już w przyszłym roku możemy latać do USA bez wiz – mówi prezes LOT-u Rafał Milczarski.

LOT dotknęła w ostatnim czasie fala opóźnionych i odwołanych lotów. Nawet prof. Zdzisław Krasnodębski publicznie narzekał, że zawiódł się na was. Skąd te kłopoty?

Wszystkich pasażerów, także prof. Krasnodębskiego, chcę z całego serca przeprosić, jeśli w ostatnim czasie zawiedliśmy ich zaufanie. Zakłócenia punktualności i regularności miały jednak charakter tymczasowy, a sytuacja wraca do normy. W sierpniu odsetek opóźnionych lotów był znacząco niższy niż w czerwcu i lipcu. Za każdym odwołanym lotem stoją konkretne przyczyny, część jest niezależna od nas. W wakacje mieliśmy do czynienia np. ze strajkami kontrolerów ruchu lotniczego we Francji.

Ale jakie znaczenie dla polskiego pasażera mają strajki we Francji?

Zarządzanie przestrzenią powietrzną to system naczyń połączonych. Kiedy kontrolerzy z Francji strajkują, to znacznie bardziej obciążone są ruchem lotniczym m.in. Niemcy. W efekcie dostajemy sloty [okienko czasowe do lądowania – red.] opóźnione o kilkadziesiąt minut. To daje efekt domina: jeden samolot opóźnia kolejny, co utrudnia sprawne przesiadki.

Kolejnym problemem, który jest niezależny od LOT-u, to konieczność wymiany silników Rolls-Royce’a Trent 1000 w dreamlinerach. Jeden z naszych 11 samolotów tego typu jest z tego powodu wyłączony z eksploatacji. Zastąpiliśmy go airbusem A330 wynajętym doraźnie w ramach umowy ACMI od linii Air Europa. Z powodu problemów z silnikami Rolls-Royce’a na całym świecie jest obecnie uziemionych ponad 50 dreamlinerów.

Będziecie się domagać od producenta rekompensaty?

Oczywiście, że tak. Nasza reputacja została zachwiana, ponieśliśmy straty z tytułu odwołanych rejsów, a ponadto dotknęły nas koszty leasingu samolotów zastępczych. Z tego tytułu egzekwujemy konsekwentnie finansową rekompensatę od producenta silników.

Czy te czynniki wpłyną też na zysk LOT-u. Podtrzymuje pan prognozę 225 mln zł zysku na działalności podstawowej w tym roku?

Tak, choć osiągnięcie tego wyniku nie będzie wcale łatwe, m.in. z powodu rosnących cen paliwa. Jednocześnie będziemy dochodzić rekompensat i nadal będziemy walczyć o każdego pasażera. Z tego, co się wydarzyło w wakacje, wyciągamy wnioski.

I jakie one są?

Na przykład takie, że w przyszłości będziemy musieli planować większy bufor czasowy między dostawą samolotu a jego wejściem na siatkę połączeń. Te wnioski płyną konkretnie z opóźnionych o kilka tygodni dostaw samolotów Embraer 195 od leasingodawcy NAC.

Wyniki finansowe są imponujące, w tym roku 225 mln zł zysku, rok wcześniej 288 mln. Mało kto już pamięta, że całkiem niedawno firma stała u progu bankructwa. Dziś problemem jest jednak konflikt ze związkami.

Staramy się uczynić z LOT-u firmę zdrową i trwale rentowną. Mam wrażenie, że to się niestety nie podoba liderom związkowym. Ich wypowiedzi, sugerujące to, że nie dbamy dostatecznie o bezpieczeństwo pasażerów, są po prostu oszczerstwem. LOT nigdy nie oszczędzał i nie będzie oszczędzał na bezpieczeństwie. Z każdej usterki wyciągamy wnioski. Przykład? 10 stycznia br. doszło w Warszawie do awaryjnego lądowania samolotu Bombardier Q400 z powodu usterki przedniej goleni samolotu, której trwałość została określona niewłaściwie przez producenta. W efekcie natychmiast profilaktycznie wymieniliśmy na naszej flocie – wówczas dziesięciu Q400 – wszystkie części, które zawiodły w egzemplarzu lądującym awaryjnie.

Ten spór jest dość emocjonalny. W maju udało się uniknąć strajku, związkowcy zapowiadają teraz kolejny we wrześniu. Wy z kolei domagacie się od nich odszkodowania za tamten protest. Oni odpowiadają, że mają prawo do protestowania zagwarantowane konstytucją.

Uważam, że liderzy niektórych związków zawodowych błądzą. Spór zbiorowy, na kanwie którego odbywa się swoista strajkowa opera mydlana, stracił rację bytu po kolejnych wyrokach Sądu Najwyższego. Okazało się, że w 2013 r. ówczesny zarząd LOT-u miał prawo wprowadzić w spółce nowy regulamin, który uzależniał wysokość wynagrodzenia od liczby wylatanych godzin. W Polsce jest bardzo wielu mądrych i odpowiedzialnych związkowców, ale niestety zdarzają się też tacy, którzy nie mają standardów i działają na granicy prawa. I na to mojej zgody nie będzie.

Widzi pan jakieś pole do kompromisu?

Dotychczas każda nasza propozycja, która wprowadzała pozytywne rozwiązania finansowe dla pracowników, była przez liderów związkowych automatycznie odrzucana. Liderzy związkowi odkleili się od rzeczywistości. Odrzucili już 12 propozycji podwyżek, upierając się przy powrocie do zasad wynagradzania z 2010 r., które doprowadziły spółkę przed laty na skraj bankructwa. Kiedyś być może była możliwość oddziaływania siłą, szantażem, groźbą na zarząd, który ustępował, ale dzisiaj już nie.

Linie lotnicze na całym świecie borykają się ze związkami i strajkami. Może trzeba jednak ustąpić?

Nie możemy dla świętego spokoju zgodzić się na coś, co jest dla LOT-u niedobre. Czy w porządku jest to, że osoba zarabiająca, dajmy na to 5 tys. zł, która oszczędza przez wiele miesięcy, kupuje bilet i leci z rodziną na wycieczkę, jest narażona na to, że rejs się nie odbędzie przez pilota, które zarabia kilkadziesiąt tysięcy złotych i uważa, że to jest zdecydowanie za mało? Jeżeli strajk jest legalny, to pracownicy mają do niego prawo. Jeśli jest nielegalny, to nie, a my mamy prawo, by domagać się odszkodowania.

Sądzi pan, że dojdzie do tego strajku we wrześniu?

Nie sądzę, żeby do niego doszło. Wierzę w rozsądek pracowników. Jednocześnie przepraszam pasażerów za zachowanie niektórych pracowników i za to, że narażają nas na straty. Zachęcam wszystkich pasażerów do latania z LOT-em. Robimy wszystko, by samoloty latały bez zarzutów i opóźnień.

A czy będą latały na nowych kierunkach?

Na początku września ogłosimy nowy kierunek do Stanów Zjednoczonych, który Polakom na pewno się bardzo spodoba.

Zaangażował się pan bardzo w program zachęcający Polaków do tego, by więcej aplikowali o wizy do USA. Dlaczego dla LOT-u to takie ważne?

LOT jest jedną z wielu firm, które stworzyły koalicję „Bez wiz do USA”, w której funkcjonuje też wiele wspaniałych instytucji, m.in. z branży turystycznej, transportowej i medialnej. Zniesienie wiz będzie oznaczało skokowy wzrost zainteresowania przelotami na trasach do USA, czyli nasz strategiczny rynek dalekodystansowy. Mamy więc powody biznesowe, ale nie tylko: także historyczne. W tym roku wypada stulecie odzyskania przez Polskę niepodległości, więc wejście przez nasz kraj do Visa Waiver Program miałoby wymiar symboliczny. Żeby tak się stało, musimy zejść poniżej 3 proc. odmów. Za zeszły rok budżetowy, który w USA się skończył 30 września, mieliśmy wynik na poziomie 5,9 proc. Sukcesem będzie 2,99 proc. i to jest taki mój osobisty amerykański sen. Myślę, że ten trend się utrzyma i już w przyszłym roku się to uda, i że wtedy będziemy latać do USA bez wiz. Zachęcam do składania wniosków teraz, we wrześniu, bo warto. Procedura jest prosta, rozmowa z konsulem trwa kilkanaście minut, a potem można lecieć już do USA. Najlepiej LOT-em. g

© Wszelkie prawa zastrzeżone

Okładka tygodnika WPROST: 36/2018
Więcej możesz przeczytać w 36/2018 wydaniu tygodnika „Wprost”
Zamów w prenumeracie lub w wersji elektronicznej:
 0

Spis treści tygodnika Wprost nr 36/2018 (1851)

  • Długa droga za ocean 2 wrz 2018, 20:00 Aby zrozumieć, w jaki sposób Amerykanie podchodzą do przybyszów, trzeba odwiedzić Ellis Island w Nowym Jorku. Na wyspie położonej tuż obok Manhattanu i Statuy Wolności od 1892 do 1924 r. funkcjonowało główne centrum przyjmowania... 3
  • Niedyskrecje parlamentarne 2 wrz 2018, 20:00 PIS MARZY O MAZOWSZU. Oczywiście nie o zespole pieśni i tańca ani o całym województwie, tylko o przejęciu sejmiku mazowieckiego, w którym od wielu lat niepodzielnie rządzi Adam Struzik, wpływowy polityk PSL. Mazowsze jest łakomym... 6
  • Obraz tygodnia 2 wrz 2018, 20:00 6,9 miliarda tranzystorów mieści się na 1 cm kw. najnowszego i najszybszego na świecie procesora Kirin 980 od Huawei Wygrany Rafał Zawierucha Jeden z bohaterów naszego tekstu (s. 16) zagra Romana Polańskiego w najnowszym filmie Quentina... 10
  • Info radar 2 wrz 2018, 20:00 POLITYKA Strach o europejską emeryturę Była europosłanka PO pytała niedawno jednego z brukselskich polityków, czy gdyby rozpadła się Unia Europejska, to brukselskie emerytury mimo wszystko będą wypłacane. Na szczęście dla europosłów... 12
  • Między oczyszczeniem a upadkiem 2 wrz 2018, 20:00 lewo STOJĄC PRZED PROBLEMEM PEDOFILII, KOŚCIÓŁ MA TRZY DROGI. Pierwsza to droga oczyszczenia, a więc: podejrzanych księży zawiesić, zgłaszane sprawy oddać do prokuratury, winnych ukarać, wyroki upublicznić, łożyć na ofiary i... 14
  • Nowy American Dream 2 wrz 2018, 20:00 Kiedyś jechali za chlebem, dzisiaj za karierą. Polscy informatycy, sportowcy i artyści zmieniają wizerunek Polski w Stanach. 16
  • Za co kocham USA 2 wrz 2018, 20:00 Przeprowadzając się do Stanów, nie myślałem o tym, jak powinien wyglądać mój amerykański sen. Dziś jestem w punkcie, o którym nawet nie marzyłem te kilkanaście lat temu, kiedy przyleciałem do USA – mówi koszykarz Marcin Gortat. 23
  • Chcę być pierwszym polskim mistrzem świata 2 wrz 2018, 20:00 Kiedy wygrałem dwie duże walki, usiedliśmy z żoną i zaczęliśmy myśleć, co robić: czy mam walczyć, czy pracować na budowie – mówi Adam Kownacki, bokser, który zmierzy się na Brooklynie z byłym mistrzem świata Charlesem Martinem. 26
  • Z wizą szybciej 2 wrz 2018, 20:00 Wizyta po wizę w amerykańskiej ambasadzie trwa kilkanaście minut. Im więcej Polaków złoży wniosek o wizę, tym większe szanse, że w przyszłości będziemy jeździć bez nich. 28
  • Wkrótce nowy kierunek do USA 2 wrz 2018, 20:00 Już w przyszłym roku możemy latać do USA bez wiz – mówi prezes LOT-u Rafał Milczarski. 30
  • Karbowy prezesa 2 wrz 2018, 20:00 Dla Tomasza Poręby kampania samorządowa jest podwójnie ważna: to pierwszy sprawdzian, odkąd rządzi PiS. On sam buduje już pozycję w brukselskim wyścigu o Podkarpacie z Markiem Kuchcińskim. I o wejście do gry o fotel unijnego komisarza. 33
  • Gowin, czyli apetyt na prawicę 2 wrz 2018, 20:00 O Jarosławie Gowinie ludzie, którzy go dobrze znają, mówią, że nie znosi być numerem dwa. Jeżeli się na to godzi, to tylko dlatego, że ma plan, jak rychło zostać numerem jeden. 38
  • Pieniądze od złodziei 2 wrz 2018, 20:00 Dwaj główni aktorzy polskiej polityki precyzyjnie zdefiniowali, o co zamierzają wieść spór w kampanii samorządowej. Na jej inaugurację PO obwieściła nam, że „PiS wziął miliony i chce być bezkarny”, opatrując tę tezę... 41
  • Życie po życiu Petru 2 wrz 2018, 20:00 Ryszard Petru po wyborach samorządowych ma wrócić ze zmienionym wizerunkiem i nową partią. 42
  • Relatywizm ponad podziałami 2 wrz 2018, 20:00 Mam dla Państwa zagadkę, proszę znaleźć różnicę między tymi dwiema wypowiedziami: 1. „To nie był gwałt, a stosunek za przyzwoleniem 13-latki (…) nastoletnie dziewczynki pchają się do łóżka (…). Domagają się alkoholu, same... 44
  • Jak rządzić światem przed dwudziestką 2 wrz 2018, 20:00 Można mieć fanów i naśladowców, a nie mieć jeszcze 18 lat. Nastoletni influencerzy to youtuberzy, autorzy książkowych bestsellerów albo po prostu dzieci celebrytów. 47
  • (Nie)dzielni bazarowicze 2 wrz 2018, 20:00 Aż 15 proc. Polaków regularnie odwiedza bazary. Po kryzysie, który przechodziły kilkanaście lat temu, nie ma już śladu. Znowu wracają do łask konsumentów. A zakaz handlu w niedziele może im tylko pomóc. 50
  • Hossa Bessa 2 wrz 2018, 20:00 James Bond jedzie na giełdę Jeszcze w tym roku na giełdzie w Londynie może zadebiutować brytyjski producent luksusowych samochodów marki Aston Martin. Media spekulują, że do publicznego obrotu może trafić nawet jedna czwarta udziałów... 54
  • Kosmetyki – piękna wizytówka polskiej gospodarki 2 wrz 2018, 20:00 Polska branża kosmetyczna przeżywa prawdziwy rozkwit. Rodzime marki podbijają rynek europejski oraz światowy. Motorem dalszego rozwoju eksportu mogą być międzynarodowe targi. 55
  • Siła i potrzeba rozmowy 2 wrz 2018, 20:00 Nigdy w swoich dziejach świat nie zmieniał się tak szybko jak dzisiaj. I o tych zmianach trzeba dyskutować. 58
  • Misja kosztuje 2 wrz 2018, 20:00 Jeszcze w tym roku wystartuje anglojęzyczny kanał TVP – zapowiada Maciej Stanecki, wiceprezes TVP. 60
  • Tekstylia, recykling i ekologia 2 wrz 2018, 20:00 Dzięki VIVE Textile Recycling tekstylia zyskują nowe życie. Powstają z nich surowce, paliwa i kompozyty dla budownictwa. 62
  • Człowiek w centrum każdego systemu IT 2 wrz 2018, 20:00 – W branży IT kompleksowe wparcie klienta jest tak samo istotne jak innowacyjne produkty optymalizujące codzienną pracę przedsiębiorstwa – przekonuje Adam Brosz z Beyond.pl 64
  • Lider rynku sięga coraz wyżej 2 wrz 2018, 20:00 Plasujemy się na ósmym miejscu w skali Europy i jesteśmy największą firmą w Polsce w całej branży IT – mówi Andrzej Przybyło, założyciel oraz prezes AB SA. 65
  • Julia 2.0 2 wrz 2018, 20:00 Julia Tymoszenko była już oligarchinią, bohaterką ukraińskiej rewolucji, premierem i męczennicą opozycji. Weteranka polityki wraca teraz jako zupełnie nowa postać, niezwiązana oficjalnie ani z polityką, ani z biznesem. 66
  • Nie ma jak w Domie 2 wrz 2018, 20:00 Miało być głośno, miało być intensywnie, miało boleć – Nowy Jork lat 60. był kuźnią nowej kultury. Jej centrum stał się założony przez Polaka Stanisława Tolkina klub o swojsko brzmiącej nazwie The Dom. 70
  • Detoks dla dobrego zdrowia 2 wrz 2018, 20:00 Czasem jedynym, czego potrzebujesz, by poczuć się lepiej, jest oczyszczenie organizmu. To łatwiejsze, niż myślisz. 74
  • W to mi graj! 2 wrz 2018, 20:00 Czy wybaczyć oprawcom? Czy kultura chłopska jeszcze istnieje? – m.in. te pytania padną ze scen w nowym sezonie. A poza tym w teatrach sporo muzyki i dobrej zabawy. 77
  • Nie będziecie rozczarowani 2 wrz 2018, 20:00 Animacje dla dorosłych nie tylko zmieniają kulturę, ale i… menu sieci McDonald’s. Nowa produkcja twórcy „Simpsonów” Matta Groeninga „Rozczarowani” po raz kolejny podnosi poprzeczkę. 80
  • Słone przekąski i moda 2 wrz 2018, 20:00 Chipsy, paluszki, orzeszki, krakersy... Rynek słonych przekąsek jest wart ponad 3 mld zł. Jak wyróżnić się wśród wielu marek? 83
  • Bądź wierny 2 wrz 2018, 20:00 Jego muzykę wszyscy kochamy. Ale czy naprawdę ją znamy? Przekonamy się na rozpoczętym właśnie I Międzynarodowym Konkursie Chopinowskim na Instrumentach Historycznych. 84
  • Wojenne pokolenie 2 wrz 2018, 20:00 Pamiętam, jak pierwszy raz zabiłem człowieka” – tą wypowiedzią Samuel Ma’oz zszokował kiedyś widzów festiwalu w Wenecji. W „Libanie” sportretował młodego chłopaka wysłanego na wojnę i zmuszonego do pociągnięcia za spust.... 88
  • Film 2 wrz 2018, 20:00 Szemrany typ ATMOSFERA JEST TU TAK GĘSTA, ŻE MOŻNA ZAWIESIĆ W POWIETRZU TOPÓR. I właśnie to robi Michael Pearce. Od pierwszej sceny w jego filmie czuje się nadchodzącą tragedię. Młoda dziewczyna dojrzewa pod czujnym okiem opresyjnej,... 89
  • Muzyka 2 wrz 2018, 20:00 Jain z duszą Kiedy włącza się stację radiową lub telewizyjną z muzyką dla młodych ludzi, trudno nie mieć wrażenia, że nawet jeśli prezentowane są nagrania największych na scenie pop, to po kilku godzinach zlewają się one w jedną... 90
  • Książka 2 wrz 2018, 20:00 Między Krakowem i Wiedniem Stanisław Lem, Ewa Lipska, Tomasz Lem, „Boli tylko, gdy się śmieję. Listy i rozmowy”, Wydawnictwo Literackie Wybitna poetka Ewa Lipska oraz myśliciel i wybitny pisarz Stanisław Lem pisali do siebie listy w... 91
  • Kalejdoskop 2 wrz 2018, 20:00 W Szczebrzeszynie Brandt brzmi w trzcinie PRZED WYSTAWĄ DYREKTOR MUZEUM NARODOWEGO TŁUMACZYŁA, że duża wystawa temu malarzowi się należała. Pewnie tak, ale czy musiała był częścią projektu MN „3xNiepodległa”? Niechcący powiela... 92
  • Kulturalna trzynastka 2 wrz 2018, 20:00 Tomasz Jastrun, POETA, PROZAIK, ESEISTA, FELIETONISTA, KRYTYK LITERACKI I AUTOR KSIĄŻEK DLA DZIECI 94
  • Stalowe zasady gwiazd, które musisz stosować, aby nie odpaść 2 wrz 2018, 20:00 1. Nigdy nie jedz batoników, które reklamujesz. W ogóle nie używaj żadnych reklamowanych przez siebie produktów. One są kierowane do „szerokiego odbiorcy”. Będziesz po tym gruba i brzydka, i z łupieżem. 2. Nigdy nie wierz w to, co... 95
  • Wysiłek fizyczny odblokowuje mi głowę 2 wrz 2018, 20:00 Ważnym źródłem inspiracji jest dla mnie sport. Większość rozwiązań do swoich książek wykoncypowałem na siłowni. 96
  • Jak zaakceptować swoje ciało 2 wrz 2018, 20:00 RADZI Betty Q, pierwsza polska performerka burleski 97
  • Zrób sobie… Jakiego 2 wrz 2018, 20:00 Patryk Jaki zbuduje w Warszawie nowe linie metra? Zbudujmy nowego Patryka Jakiego! 98
  • Szlachectwo zobowiązuje 2 wrz 2018, 20:00 Nasz rodak, Jan Józef Baranowski, wynalazł automatyczny system ostrzegawczy na kolei, maszynę do drukowania biletów oraz kasownik. Stefan Drzewiecki pod koniec tego samego, XIX w., konstruował okręty podwodne, zaprojektował również aparat... 103
  • Krwiobieg gospodarki 2 wrz 2018, 20:00 Infrastrukturę transportową można porównać do krwiobiegu, od którego sprawnego funkcjonowania zależy zdrowie i życie organizmu. W ten sam sposób od nowoczesnych dróg, linii kolejowych i lotnisk zależą: sprawne funkcjonowanie każdego... 104
  • Rozwój kolei do roku 2030 2 wrz 2018, 20:00 Transport kolejowy jest jedną z najważniejszych dziedzin polskiej gospodarki. Jego sprawne funkcjonowanie ma istotne znaczenie zarówno w przewozach ładunków, jak i w podróżach pasażerów. Tym samym wpływa bezpośrednio na tempo rozwoju... 105
  • CPK – transportowe serce Polski 2 wrz 2018, 20:00 Ruch lotniczy w Unii Europejskiej dynamicznie rośnie, a niebo nad zachodnią Europą należy do najbardziej zatłoczonych na świecie. Pasażerowie z każdym rokiem są narażeni na coraz większe ryzyko związane z opóźnieniami i odwołanymi... 106
  • Mosty dla regionów 2 wrz 2018, 20:00 Polska jest wielkim placem budowy. Trochę banał, ale proszę wierzyć, że stanowisko ministra, który zarządza największym programem infrastrukturalnym w UE, pozwala spojrzeć z lotu ptaka na inwestycje w naszym kraju. Poza sierpniem, który... 107
  • Wykorzystać potencjał polskich portów 2 wrz 2018, 20:00 Większość światowego transportu handlowego odbywa się drogą morską, dlatego niezwykle ważne jest, by kraj położony nad morzem potrafił w pełni w tym uczestniczyć i był w stanie wykorzystać potencjał tkwiący w jego portach. Dzięki... 108
  • Czyste powietrze dla wszystkich 2 wrz 2018, 20:00 Polska stoi obecnie w obliczu wielkich zmian w wielu sektorach życia publicznego i społecznego. Te pozytywne zmiany nie omijają również zakresu ochrony środowiska, a w szczególności walki z zanieczyszczeniem powietrza w naszym kraju.... 109
  • Miliardy na czyste powietrze 2 wrz 2018, 20:00 Ponad 100 mld zł rząd przeznaczy na poprawę jakości powietrza nad Polską. Pieniądze zostaną przekazane m.in. na termomodernizację starych budynków i wymianę źródeł ciepła. 110
  • CZAS NA NOWEOTWARCIE 2 wrz 2018, 20:00 Budowa Centralnego Portu Komunikacyjnego wpłynie na ruch lotniczy w Europie, ale przede wszystkim przyniesie rewolucję w naszym kraju. 112
  • Who is Who 2 wrz 2018, 20:00 Artur Resmer Członek zarządu ds. finansowych w PKP Intercity S.A. Posiada ponad 20-letnie doświadczenie w zarządzaniu finansami i rachunkowości. Ekspert z zakresu zarządzania przedsiębiorstwami znajdującymi się w trudnej sytuacji rynkowej... 118
  • INPHOTECH 2 wrz 2018, 20:00 Nadchodzi czas polskich rozwiązań fotonicznych Czwarta rewolucja przemysłowa bazująca na digitalizacji oraz ogromnych ilościach danych opiera się na fotonice, której istnienia często sobie nie uświadamiamy. Fotonika sprawia, że możemy... 124
  • LUKSUS CHOPINA 2 wrz 2018, 20:00 Każda podróż samolotem wiąże się z przygotowaniami i świadomością, że trzeba dopilnować wielu spraw, by była udana. 132

ZKDP - Nakład kontrolowany