Gorączka złota w Amazonii

Gorączka złota w Amazonii

Amazonia - zdjęcie ilustracyjne
Amazonia - zdjęcie ilustracyjne / Źródło: Pexels / David Riaño Cortés
Okrzyknięty prawicowym populistą i wrogiem środowiska brazylijski prezydent Jair Bolsonaro znów znalazł się na celowniku światowych mediów. Tym razem za sprawą śmierci wodza amazońskich Indian.

W stanie Amapá, położonym w północno-wschodniej Brazylii, przy granicy z Gujaną Francuską, znajduje się największy chroniony obszar lasów tropikalnych na świecie. Ma powierzchnię niemal połowy Polski. Rosną tam drzewa sięgające kilkudziesięciu metrów, tworzące nietkniętą, pierwotną dżunglę, do której dostępu strzegła dotąd szczególnie kapryśna w tym rejonie Amazonka i jej dorzecza. Ale Amapá to nie wyłącznie bezkresna zieleń. Są to także tereny niezwykle bogate w kruszce. Już od lat 60. XX w. przybywają tu tzw. garimpeiros, wypłukujący drogocenne metale z amazońskich rzek i strumieni. Wśród nich są nie tylko tzw. biali z południa kraju. Wizja wydobycia złota za kilka tysięcy złotych dziennie – mimo że taka gratka zdarza się niezwykle rzadko – przyciąga także miejscowych Indian.

Nie wszystkich jednak. W 49 wioskach stanu Amapá, oddalonych czasem od siebie o setki kilometrów, żyją także tacy Indianie (w sumie około 1000 osób), których nie interesuje nasza cywilizacja. W jednej z takich wiosek, o nazwie Waseity, zginął pod koniec lipca Emyr Waiãpi, wódz plemienia Waiãpi. Został najprawdopodobniej zasztyletowany, ale na razie, pomimo trwającego już kolejny tydzień policyjnego śledztwa, jedyną pewną informacją w tej sprawie jest jego śmierć. Indianie Waiãpi wraz z państwową fundacją FUNAI, wspierającą rdzenną ludność Amazonii, oskarżają o morderstwo poszukiwaczy złota. A brazylijskie media, którym wtóruje była prezydent Chile Michelle Bachelet, obecnie wysoka komisarz ONZ ds. praw człowieka, a także prasa w Europie Zachodniej wskazują jeszcze jednego winnego. Jest nim prezydent Brazylii Jair Bolsonaro. To jego polityka, pozwalająca nie tylko na bardziej intensywną wycinkę drzew [patrz ramka], lecz także na komercjalizację bogactw mineralnych Amazonii, doprowadziła do niespotykanej od dawna inwazji garimpeiros w lasach Amapá. Efektem tego najazdu poszukiwaczy złota mają być konflikty z Indianami. Garimpeiros pojawili się też – od niedawna tłumnie – także w innym amazońskim parku narodowym, Yanomami. Położony przy granicy z Wenezuelą obszar zamieszkuje jedna z największych społeczności indiańskich w Brazylii.

Sam Bolsonaro nazywa zainteresowanie zagranicznej prasy tropikalnymi lasami i losem Indian „ekologiczną psychozą”. – Amazonia jest nasza, nie wasza – mówi, krytykując jednocześnie rządową agencję badań satelitarnych INPE za publikację danych ujawniających skalę wycinki drzew w Amazonii. Wedle Bolsonaro „takie kłamstwa szkodzą rozmowom handlowym Brazylii z zagranicznymi partnerami”. Posadę stracił dyrektor INPE Ricardo Galvão. Dobra wiadomość jest taka, że zastąpił go emerytowany pułkownik sił powietrznych Brazylii dr Darcton Policarpo Damião, którego praca doktorska dotyczyła właśnie deforestacji Amazonii.

Indiański prezydent

Oskarżenia pod adresem prezydenta są o tyle uzasadnione, że rząd, realizując przedwyborcze obietnice Bolsonaro, rzeczywiście pracuje nad ustawą regulującą wydobycie złota w Amazonii.

W wywiadzie sprzed kilku zaledwie dni z brazylijską dziennikarką Ledą Nagle prezydent przekonywał jednak, że oskarżanie go o prowokowanie agresji wobec amazońskich Indian jest jedynie medialną kampanią, zmierzającą do dyskredytacji jego rządu za granicą. Bolsonaro przypomina, że wydobycie złota jest prowadzone w Amazonii od dziesięcioleci nielegalnie i że intencją rządu jest jedynie uporządkowanie sytuacji. – Trzeba zrobić wszystko, aby chronić środowisko i nie używać do wypłukiwania złota trującej rtęci – mówił Bolsonaro, przyznając jednocześnie, że brazylijscy garimpeiros, podobnie jak zagraniczne firmy, powinni mieć prawo do kontrolowanej przez państwo eksploatacji amazońskich skarbów. Prezydent twierdzi też, że takie prawo powinni mieć także właściciele Amazonii, czyli Indianie, którym tak samo jak reszcie obywateli Brazylii należy się postęp i korzyści wynikające z cywilizacyjnego rozwoju. „Dlaczego w Boliwii Indianin może być prezydentem, a u nas żyje zamknięty w rezerwacie, jakby był człowiekiem prehistorycznym? Jeśli ktoś tak sobie wyobraża przyszłość Indian, to go wcale nie obchodzą prawa człowieka. Indianin też chce mieć dostęp do lekarza, chce oglądać piłkę nożną i poznać świat” – mówił w wywiadzie z Nagle prezydent Bolsonaro.

Na pytanie o śmierć wodza Waiãpi prezydent odpowiedział, że nie ma dowodów na to, że zabili go garimpeiros: „Jestem w tej sprawie bardzo ostrożny, bo choć wszystko wskazuje na to, że został zasztyletowany, mógł zginąć z rąk innego Indianina, np. w wyniku walki o władzę”. Sprawę zasztyletowanego wodza nagłaśnia brazylijska opozycja. Reprezentujący stan Amapá senator Randolfe Rodrigues, którego Partia Pracujących utraciła władzę na rzecz Bolsonaro, pojawił się na miejscu zdarzenia niemal natychmiast po odnalezieniu pływającego w rzece ciała wodza, alarmując, że tereny plemienia Waiãpi dosłownie zalali garimpeiros. Z apelami o powstrzymanie eksploracji Amazonii wystąpili już też słynni brazylijscy artyści, m.in. muzycy tej miary co Milton Nascimento i Caetano Veloso. Ten ostatni wezwał brazylijskie władze, aby „w imię zachowania godności Brazylii w świecie usłyszały krzyk Indian”.

Dżungla dla wszystkich

Świadków śmierci wodza, która rozgrzała międzynarodową awanturę, na razie nie znaleziono. Członkowie rady plemiennej Waiãpi oskarżają policję federalną o opieszałość i powierzchowne badanie prawdopodobnego miejsca zbrodni. Śledczy nie wykluczają bowiem, że Emyr Waiãpi, który miał być okrutnie poraniony, został po prostu zaatakowany przez jakieś dzikie zwierzę, bo w dżungli pełno jest pum i jaguarów. Takie twierdzenia wywołują oburzenie ekologów i obrońców praw człowieka, ale nie da się ich zweryfikować. Indianie pochowali swojego kacyka, jeszcze zanim na miejscu pojawiła się policja.

Młoda działaczka indiańska Ysani Kalapalo, która prowadzi videoblog na YouTubie, twierdzi wręcz, że media zbyt pochopnie oskarżają o morderstwo poszukiwaczy złota, a rząd o inspirowanie agresji wobec Indian. Opierając się na rozmowach z Indianami Waiãpi, Kalapalo twierdzi, że ich wódz Emyr poszedł przed śmiercią do innej wioski na przyjęcie swojej córki i napił się tam caxiri, alkoholu sporządzanego ze sfermentowanego manioku. Wracał później do domu sam i jej zdaniem jest prawdopodobne, że został napadnięty przez innego Indianina, a pretekstem mogła być po prostu jakaś pijacka kłótnia lub zemsta. Indianie twierdzą, że uzbrojeni garimpeiros nękają ich od dłuższego czasu i że tuż przed śmiercią wodza Emyra napadli oni na wioskę Yvytotõ, zastraszając jej mieszkańców. Prokurator federalny Rodolfo Lopes mówi jednak, że na terenach plemiennych Waiãpi nie odnaleziono żadnych śladów innych ludzi, choćby w postaci resztek ognisk. Władze nie mogą więc potwierdzić, że ma tam miejsce rzeczywista inwazja garimpeiros, której efektem mogła być śmierć wodza.

Co innego mówi jednak Beth Pelaes, burmistrz Pedra Branca w Amapari, miejscowości graniczącej z terenami zamieszkanymi przez Indian Waiãpi. W wywiadzie dla brazylijskiego magazynu „Epoca” stwierdziła ona, że inwazja jest faktem, i porównała obecne wydarzenia do tych z czasów odkrycia Brazylii, gdy rdzennej ludności siłą odbierano ziemię. Pani burmistrz podaje też przykłady innych rejonów Amazonii, m.in. wspomnianego już parku narodowego Yanomami, gdzie do ochrony pierwotnych plemion, atakowanych przez tysiące poszukiwaczy złota, trzeba było wysłać wojsko. Ostatnio jednak żołnierze się wycofali, koncentrując siły na granicy z Wenezuelą, gdzie przybywa coraz więcej uchodźców. Na Indian Yanomami padł strach. Zbyt dobrze pamiętają oni gorączkę złota z lat 70., która dla żyjących tradycyjnie plemion zakończyła się tragedią. Złoża wyczerpały się po roku, a po garimpeiros została tylko epidemia odry i grypy, która zdziesiątkowały żyjących w izolacji Indian, którzy nie są odporni na te pospolite choroby. Burmistrz Pelaes ma nadzieję, że jeśli dojdzie do wpuszczenia przemysłu wydobywczego do chronionych dotąd terenów Amazonii, to nie zdarzy się to na ziemi należącej do Indian. Z drugiej strony zauważa, że choć oczy całego świata są zwrócone na lasy tropikalne Amazonii, a zagraniczni politycy i ekolodzy chcą je za wszelką cenę chronić, Brazylijczycy potrzebują rozwoju gospodarczego, nowych miejsc pracy i lepszej przyszłości. Także tam, gdzie rośnie dżungla.

Okładka tygodnika WPROST: 33/2019
Więcej możesz przeczytać w 33/2019 wydaniu tygodnika „Wprost”
Zamów w prenumeracie lub w wersji elektronicznej:
 0

Spis treści tygodnika Wprost nr 33/2019 (1898)

  • Piersi polityczne 11 sie 2019, 20:00 Może się Państwo zdziwicie, że u progu kampanii wyborczej „Wprost” wybiera na temat numeru problem raka piersi. Ale to wbrew pozorom problem polityczny. Naprawdę. Zawsze uważałem (a sam mam za sobą leczenie onkologiczne), pewnie... 3
  • Niedyskrecje parlamentarne 11 sie 2019, 20:00 SŁAWOMIR NITRAS Z PO CHODZI DUMNY JAK PAW PO DYMISJI MARSZAŁKA MARKA KUCHCIŃSKIEGO. To on zaczął ujawniać sprawę lotów marszałka Sejmu. – Sławek ma tego typu tematów przygotowanych więcej – zapowiada polityk Platformy. INNY... 6
  • Obraz tygodnia 11 sie 2019, 20:00 60 papug skradziono z papugarni w Łodzi. Ich łączna wartość to 80 tys. Wygrana Iga Świątek 18-letnia polska tenisistka wygrała z Karoliną Woźniacki, jedną z największych gwiazd światowego tenisa. Przegrany Marek Kuchciński Wszyscy o... 9
  • Info radar 11 sie 2019, 20:00 Rola Trójmorza Nowe technologie obiecują transportowi wiele, ale przyszłość może wcale nie należeć do rewolucyjnych projektów, tylko do rozwiązań sprawdzonych od lat. Na XXIX Forum Ekonomicznym w Krynicy będzie to tematem panelu... 10
  • Czas przebudzenia 11 sie 2019, 20:00 KIEDY MARSZAŁEK SEJMU MAREK KUCHCIŃSKI UTRUDNIAŁ ŻYCIE protestującym na sejmowym korytarzu niepełnosprawnym i ich rodzinom, szefowie jego partii spali spokojnie. Dopiero kiedy sięgnął po luksusy – przebudzili się. Bo tego wyborca nie... 11
  • Miasto, kasa, maszyna 11 sie 2019, 20:00 Skoro mówimy do Alexy, dlaczego nie mielibyśmy słuchać koncertów hologramów – przekonują twórcy „Black Mirror” Charlie Brooker i Annabel Jones. 12
  • Air Kuchciński 11 sie 2019, 20:00 Po ujawieniu podróżniczych pasji marszałka Kuchcińskiego Polacy głowią się nad tym, czy władza powinna mieć specjalne przywileje. 13
  • Platforma szuka prezydenta 11 sie 2019, 20:00 Rafał Trzaskowski, Adam Bodnar i Aleksandra Dulkiewicz rozważani są jako kandydaci Platformy Obywatelskiej na prezydenta Polski – dowiedział się „Wprost”. 14
  • Trzaskowski nie powinien zostawiać stolicy 11 sie 2019, 20:00 Nie jestem za tym, żeby Trzaskowski już teraz startował na prezydenta Polski. Ale nasz kandydat powinien być podobny do niego – mówi Hanna Gronkiewicz-Waltz, była prezydent Warszawy. 19
  • W Polsce nie było pełnej demokracji 11 sie 2019, 20:00 Po 1989 r. nie zbudowaliśmy w Polsce demokracji, tylko półdemokrację, system chory z założenia – mówi Piotr Gliński, wicepremier, minister kultury. 22
  • Koniec świata Kuchcińskiego 11 sie 2019, 20:00 Marszałek Sejmu, który gmach parlamentu odgrodził od świata murem i zasiekami, a przed dziennikarzami zasłonił się kotarą, odszedł z funkcji i już na nią nie wróci. 26
  • Państwo dziadowskie 11 sie 2019, 20:00 Prezydent, premier i marszałek sejmu są i powinni być traktowani specjalnie. W ten sposób okazujemy respekt państwu 29
  • Hejt – instrukcja obsługi 11 sie 2019, 20:00 W związku z bliską kampanią wyborczą proponujemy mały niezbędnik dla trolli, pseudotrolli i tych, którzy chcą się przyczynić do zwycięstwa swojej opcji politycznej. 30
  • Nienawiść. To się samo nie zatrzyma 11 sie 2019, 20:00 Nienawiść jest jak pożoga. Sama siebie nakręca, rozdmuchuje, syci. Nie zatrzymała jej śmierć prezydenta Gdańska 32
  • Jeszcze o „tęczowej zarazie” 11 sie 2019, 20:00 Nie może być zgody na przemoc. Brak zgody trzeba głośno wyrażać – także w imię ewangelicznych wartości 33
  • Rak piersi znów zabija Polki 11 sie 2019, 20:00 Umieralność na raka piersi w Polsce znowu rośnie, zamiast spadać. Jesteśmy pod tym względem wyjątkiem wśród krajów UE. Mimo alarmujących statystyk, próśb i petycji Ministerstwo Zdrowia nie refunduje nowoczesnych leków, które przedłużają życie pacjentkom. 34
  • Żyć mimo raka 11 sie 2019, 20:00 Dzięki nowym lekom rak piersi, uznawany za chorobę nieuleczalną, stał się schorzeniem przewlekłym i poddającym się leczeniu. Tyle że w Polsce o części pacjentek zapomniano. 38
  • Byłam na wojnie 11 sie 2019, 20:00 Mówiłam do raka: „Wyp******aj, dziadu!” i pokazywałam mu faka – mówi Joanna Górska, dziennikarka Polsatu, u której dwa lata temu wykryto raka piersi. 40
  • Wadzę się z Bogiem 11 sie 2019, 20:00 Postanowiłam, że zrobię wszystko, żeby wyzdrowieć. I się udało – mówi Irena Santor, piosenkarka, która w tym roku obchodzi 60-lecie pracy artystycznej. 45
  • PIT czy kit 11 sie 2019, 20:00 PiS zwolnił młodych Polaków z płacenia podatków, żeby wzięli się do pracy i zarabiali więcej. Ale młodzi od rządowych prezentów wolą garnuszek rodziców i ich kartę kredytową. 48
  • Hossa Bessa 11 sie 2019, 20:00 Bojkot Coca-Coli Afera na Węgrzech. Część polityków rządzącej partii Fidesz nawołuje do bojkotu Coca-Coli. Firma rozkręciła na Węgrzech kampanię reklamową ze sloganem „Zero cukru, zero uprzedzeń”. Na plakatach widać kochające... 52
  • Polska wysycha 11 sie 2019, 20:00 Niektóre rzeki zanikają, rolnicy liczą ogromne straty, a wody zaczyna brakować w płytkich ujęciach. Aby sytuacja się nie pogorszyła, trzeba działać. 54
  • Stop suszy 11 sie 2019, 20:00 Stworzyliśmy nową strategię gospodarowania wodami – mówi Wojciech Skowyrski, zastępca dyrektora Departamentu Ochrony przed Powodzią i Suszą w Wodach Polskich. Co to oznacza w praktyce? 58
  • Gorączka złota w Amazonii 11 sie 2019, 20:00 Okrzyknięty prawicowym populistą i wrogiem środowiska brazylijski prezydent Jair Bolsonaro znów znalazł się na celowniku światowych mediów. Tym razem za sprawą śmierci wodza amazońskich Indian. 60
  • Ursula i jej Europa 11 sie 2019, 20:00 Dla każdego coś miłego – pod takim hasłem nowa szefowa Komisji Europejskiej objeżdża Unię, obiecując pogodzenie interesów państw członkowskich. 65
  • Matematyka jako opowieść 11 sie 2019, 20:00 Wiele teorii, których co prawda nie potwierdzały doświadczenia, ale uwodziły one badaczy swoją „elegancją”, okazało się po latach trafnymi. Dziś doskonale nadają się do wytłumaczenia zjawisk zachodzących w świecie. 68
  • Mobilni, a więc niezależni 11 sie 2019, 20:00 To, jak będzie wyglądała nasza starość, zależy nie tylko od sprawności umysłu, lecz także układu kostnoszkieletowego. Na jedno i drugie w dużej mierze wpływa dieta. 72
  • Nostalgia wieku dojrzałego 11 sie 2019, 20:00 Nawet wieczni chłopcy czasem dorastają i świat przestaje być ich placem zabaw. Ostatnio przydarzyło się to Quentinowi Tarantino. A miejsce jego, Roberta Rodrigueza i Kevina Smitha zajęła nowa generacja. 74
  • Kwiaty i noże, czyli łzy weterana 11 sie 2019, 20:00 Miało być pięknie, a wyszło jak zwykle. W latach 60. ubiegłego wieku młode pokolenie wierzyło, że zmieni świat. W 1969 r., dokładnie pół wieku temu, bańka z marzeniami pękła w okrutnych okolicznościach. 78
  • Dieta głodowa 11 sie 2019, 20:00 Tak zwane rośliny głodowe stanowiły podstawę pożywienia pierwotnej kuchni Słowian 82
  • Top 9 gadżetów, które ułatwią podróż z dzieckiem 11 sie 2019, 20:00 Oto przegląd najpopularniejszych ostatnio podróżniczych gadżetów, które niczym za dotknięciem czarodziejskiej różdżki mają sprawić, że wielogodzinna, męcząca podróż z dzieckiem – u boku lub na ręku – stanie się sielanką. 84
  • Podróżowanie z dziećmi nie jest dla każdego 11 sie 2019, 20:00 Czasem dziecko śpi na podłodze lub na tobie, czasem je naleśniki z nutellą, czasem ma brudne ubranie. Trzeba umieć to akceptować – mówi Natalia Sitarska, autorka bloga Tasteaway, mama i podróżniczka. 86
  • Tam i teraz, czyli uważny urlop 11 sie 2019, 20:00 Chcesz, żeby wakacje zawsze były udane? Nie nastawiaj się, że wszystko będzie tak, jak w folderach biura podróży. Ciesz się tym, co tu i teraz. Praktykuj mindfulness. 88
  • Wydarzenie 11 sie 2019, 20:00 Następca „Czarnobyla” „TERROR: DZIEŃ HAŃBY” reż. Alexander Woo, premiera w AMC 15 sierpnia o 22:00 Gdy Donald Trump śni o białej Ameryce, twórcy coraz dobitniej przypominają, jak zróżnicowane etnicznie są Stany. – Sztuka... 90
  • Film 11 sie 2019, 20:00 Rzym po zmierzchu Rok 1990. Rzymianie z zapartym tchem śledzą mistrzostwa świata w piłce nożnej, gdy do Tybru wpada samochód ze słynnym producentem filmowym. W kieszonce marynarki denata policja znajduje jego zdjęcie z kochanką i trójką... 91
  • Muzyka 11 sie 2019, 20:00 Samotność na szczycie Na początek uwaga odnośnie do nazewnictwa. Światowe media, informując o nowym wydawnictwie jednego z najbardziej znanych współczesnych raperów, przestały używać terminu „płyta”. Oficjalnie już mówimy o... 92
  • Kalejdoskop 11 sie 2019, 20:00 Młodzi, gniewni, śmieszni Komicy Bashir Salahuddin i Diallo Riddle proponują dobitnie realistyczną pocztówkę tytułowej South Side, czarnej dzielnicy w Chicago. To tam mieszkają główni bohaterowie – Simon i Kareem, którzy właśnie... 94
  • W kobietach drzemie ogromna siła 11 sie 2019, 20:00 Plecak i karteczki od córki, które noszę w portfelu, przynoszą mi szczęście 95
  • Kulinarna pocztówka z Peru 11 sie 2019, 20:00 Kuchnia peruwiańska jest doceniana na świecie jako jedna z najciekawszych. 96
  • Trendy miesiąca 11 sie 2019, 20:00 Lego chce być eko Firma Lego zaprezentowała właśnie zestaw klocków z największą liczbą ekologicznych elementów w swojej historii. W zestawie „Domek na drzewie”, składającym się z ponad 3 tys. elementów, tych w wersji eko jest aż... 97
  • Zrób sobie... Makłowicza 11 sie 2019, 20:00 Ach, te kanapeczki na stacjach benzynowych! Ślinka cieknie i kubeczki smakowe wariują, kiedy pośród paróweczek i pieczywa widzimy znajomą twarz Roberta Makłowicza. 98

ZKDP - Nakład kontrolowany