Igraszki z trucizną

Igraszki z trucizną

Higiena jamy ustnej
Higiena jamy ustnej / Źródło: Fotolia / andranik123
Fluorek, znajdujący się w paście do zębów, stosowany w dużej ilości staje się trucizną. Ale nie ulegajmy fake newsom na jego temat – to właśnie on w większości przypadków ratuje nasze uzębienie.
Mai Thi Nguyen-Kim

− On używa naturalnej pasty do zębów – mówi z przestrachem w głosie moja przyjaciółka o swoim nowym chłopaku. − Co takiego? − Bez fluorków. O cholera, przemyka mi przez głowę. Jonas to przesłodki, miły fizyk, (…) „megamózg”, był najlepszy w każdym semestrze. Tym bardziej przerażające wydało mi się, że facet używa pasty do zębów bez fluorków! − Jesteś pewna? – pytam. – Może to tylko tubka? Teraz wszystkie firmy robią taki biomasowy marketing. Jest nawet ziołowa pasta do zębów z fluorkami. − Nie, było napisane dużymi literami: „BEZ FLUORKÓW”. Przeczytałam też spis składników. − Aha, w takim razie co zawiera ta pasta, skoro jest bez fluorków? Czy ty... − Teraz nie o to chodzi – przerywa mi.(…). − Mówi, że fluorki powodują zwapnienie szyszynki. A nawet nie wie, gdzie dokładnie znajduje się szyszynka! No tak, fizycy to nie chemicy, myślę. − Hydroksyapatyt – dodaje ni stąd, ni zowąd ona. − To składnik zastępujący fluorek w tej ziołowej paście. – Śmieszne! − Masz na myśli ten hydroksyapatyt w szkliwie zębów? − Tak! Dlaczego coś takiego w ogóle jest dozwolone? − Interesujące – odpowiadam. (…)

Rozterki przy myciu

Tubka mojej pasty do zębów jest prawie pusta, wyciskam więc resztę na szczoteczkę, podczas gdy mój żołądek rozkoszuje się zjedzoną przed chwilą jajecznicą z chlebem, kawą i sokiem pomarańczowym. Śniadanie poddaje się procesowi przemiany materii i jest to wspaniała uroczystość, pełna gwałtownych reakcji chemicznych. Ale także w moich ustach sporo się dzieje. Przede wszystkim chleb i sok pomarańczowy zawierają coś, co wywołuje bardzo interesującą reakcję – jest to cukier. Poza tym sok pomarańczowy zawiera tyle samo cukru co cola, a chleb składa się względnie z węglowodanów, które nie są niczym innym, jak polimerami cukru. Stale jemy cukier − i to w różnorodnej formie. Nie (tylko) dlatego, że jesteśmy zachłannymi potworami, ale ponieważ nasze ciało zamienia cukier w energię. Przede wszystkim nasz mózg pracuje na cukrze, dlatego za jego przyczyną polubiliśmy czekoladę i żelowe gumisie. Szkoda tylko, że to dość mało korzystne. Cukier kochają też bakterie i mikroorganizmy, które żyją na naszych zębach.

Kiedy czytacie te słowa, w waszych ustach kręcą się tysiące różnych rodzajów bakterii. No dobrze, w moich ustach też. Wraz z każdym pocałunkiem za pośrednictwem śliny wymieniamy tysiące owych bakterii. Jeśli czujecie obrzydzenie, przykro mi, ale jako chemiczka cieszę się, że mogę obserwować świat w tak małej skali i rozmyślać o tym, czego nie można zobaczyć gołym okiem. Bakterie żyją na płytce nazębnej. To cienka wodnista warstwa, która pokrywa nasze zęby. Płytka nazębna zwana jest też nieco mniej szarmancko osadem nazębnym. Producenci past do zębów i płynów do płukania ust lubią reklamować swoje produkty, używając określeń w stylu: „zwalczają osad nazębny”. Nie chcę psuć im zabawy, ale całkowite pozbycie się osadu nazębnego nie jest możliwe. Można jedynie zmienić stan i warunki panujące w osadzie nazębnym, aby utrudnić życie żyjącym tam bakteriom. Jeśli my jemy cukier i węglowodany, bakterie usuwają je, pochłaniając jedno i drugie z prawdziwą przyjemnością i niejako w ramach świadczenia wzajemnego wpompowują w osad kwas.

Może to nie jest najlepsze porównanie, ale kiedy dokładnie w ten sposób wyjaśniłam to pięcioletniej córce jednego z moich przyjaciół, to nie było jej do śmiechu. Od tamtej pory dziewczynka ponoć z większą ochotą myje zęby. Wreszcie bakterie rozkładają cukier w ramach kompleksowego procesu chemicznego. Bo dokładnie tak samo jak u nas, w organizmach bakterii następuje przemiana materii − na przykład cząsteczki cukru zamieniają się w molekuły kwasu – a wszystko to bezpośrednio na powierzchni naszych zębów. Szkliwo naszych zębów składa się w większości z minerału zwanego hydroksyapatytem. (…) Już sama myśl o tym, że można czyścić zęby proszkiem do zębów, jest śmieszna. To nie tylko osobliwe, lecz także niezbyt skuteczne w walce z próchnicą. Jasne staje się to wtedy, kiedy zrozumiemy, czym właściwie jest próchnica: hydroksyapatyt w szkliwie naszych zębów nie lubi kwasów, bo je rozpuszczają. Co prawda bardzo powoli – z prędkością, z jaką robią się dziury w ębach – ale to i tak coś bardzo złego. Cukier, który jest zamieniany w kwas, to niejedyny problem; kwasy zawiera wiele produktów żywnościowych, na przykład sok pomarańczowy. A cukier plus kwas to dla zębów jeszcze większe zło. Także kawa jest kwaśna. Dlatego moja pasta do zębów zawiera fluorki, bo dzięki nim mogę zatrzymać rozpuszczanie mojego szkliwa nazębnego!

Fluorki to ujemnie naładowane jony, a więc aniony. W hydroksyapatycie, minerale zawartym w naszych zębach, również siedzą aniony – tzw. aniony wodorotlenkowe. Ale fluorek jest mały i dociera niemal wszędzie, także do szkliwa naszych zębów. W czasie mycia zębów fluorek wnika w szkliwo i wyrzuca stamtąd jony wodorotlenkowe. Brzmi groźnie, ale to korzystny proces. Dzięki niemu na powierzchni zębów powstaje cienka warstwa twardszego i bardziej trwałego minerału zwanego fluoroapatytem, któremu kwasy już niewiele mogą zaszkodzić. Zęby rekina składają się prawie w stu procentach z fluoroapatytu, dlatego są szczególnie twarde, a ugryzienia rekina – wyjątkowo bolesne. A więc jak działa pasta do zębów Jonasa niezawierająca fluorków? Mówiąc krótko: niezbyt dobrze. Fluorki zostały zastąpione hydroksyapatytem, a więc minerałem rozpuszczającym szkliwo. Zamysł jest taki, że kiedy szkliwo nazębne się rozpuści, po prostu zastąpimy je nowym. Ale warstwa chroniąca przeciwko kwaśnej płytce nie może powstać tak łatwo. Próchnica się cieszy, przyjaciółka rozpacza, a Jonas jest przekonany, że fluorki prowadzą do zwapnienia szyszynki. Ale czy fluorek w końcu jest trujący? Jak mawiał Paracelsus – i będzie to bardzo ważne zdanie – „Wszystko jest trucizną i nic nie jest trucizną. Tylko dawka stanowi o truciźnie”.

Bezpieczna trucizna

Większą ilością fluorku można się zatruć, a ostra, letalna (czyli śmiertelna) dawka dla dorosłego człowieka wynosi około kilku gramów. Nie przychodzi mi do głowy żaden realistyczny scenariusz, w którym poza laboratorium chemicznym ktokolwiek byłby narażony na zetknięcie się z taką ilością fluorku. Już w trakcie wyścigów w jedzeniu pasty do zębów każdy chyba zwymiotowałby, zanim organizm przyjąłby śmiertelną dawkę fluorków. Można jednak przedawkować fluor przy podawaniu go przez dłuższy czas i w efekcie doprowadzić do zachorowania na fluorozę szkieletową, może też się on przyczynić do wystąpienia kruchości i łamliwości kości. W fabrykach produkujących stal oraz ceramikę robotnicy pracują z materiałami zawierającymi fluorek, który w najgorszym przypadku wdychają przez wiele lat. W niektórych rejonach o większym zanieczyszczeniu środowiska (badania dotyczą rejonów Chin i Mexico City) woda pitna może zawierać większe stężenie fluorku, który przedostaje się do organizmu przez dłuższy okres.

A co z myciem zębów pastą zawierającą fluorki? Dawka fluorku w paście do zębów jest starannie badana – jej koncentracja jest skuteczna, ale nie krytyczna. Na mojej tubce pasty czytam: „1450ppmF-”, a to znaczy, że każda jej siedemsetna część to jon fluorku. Więcej nie trzeba, bo kilka jonów fluorku na zewnętrznej powierzchni zębów to całkowicie wystarczająca ilość dla ochrony przed próchnicą. Chyba już wspomniałam, że takie samo stężenie w wodzie pitnej byłoby za wysokie, ale tu zawsze trzeba brać pod uwagę kontekst. Mycie zębów to miejscowy proces i możliwa do oszacowania ilość pasty do zębów, której większość się wypluwa. Chyba że mamy do czynienia z dzieckiem, które lubi zjadać pastę − dzieci lubią jeść wszystko, mój brat na przykład zajadał się piaskiem, jeśli tylko rodzice spuścili go z oczu. Na wszelki wypadek pasta dla dzieci zawiera mniej fluorku. Dzieci, zwłaszcza ząbkujące, są szczególnie podatne na fluorozę zębów. Jej objawem są plamki na szkliwie − w najlepszym wypadku − białe, ale mogą być też ciemniejsze, żółte i brązowe.

Podsumujmy więc: fluorek w stężeniu występującym w paście do zębów zapobiega próchnicy, w większych ilościach jednak niesie ze sobą niebezpieczeństwo fluorozy – mimo to obawy Jonasa dotyczące zwapnienia szyszynki są mocno przesadzone. Te obawy jednak najwyraźniej bardzo się rozpowszechniły i są osobliwym fenomenem internetu. Na rozmaitych forach i grupach facebookowych internauci powielają naukowo bezzasadne bzdury: „Fluorki prowadzą do zwapnienia szyszynki!”, „Fluorki powodują zwapnienie mózgu!”, „Fluorki ogłupiają!”. Często wklejają też linki do badań, ale jeśli dokładnie się sprawdzi zawarte pod nimi materiały, okazuje się, że te obawy nie znajdują potwierdzenia. Owszem, badania stanowią gruntowną bazę argumentacyjną, ale kiedy zaczynają nimi szastać laicy, robi się niewesoło. Adresatami publikacji naukowych nie są bowiem przypadkowe osoby, niezwiązane z daną dziedziną, ale eksperci, którzy prowadzą szczegółową wymianę myśli na najwyższym, fachowym poziomie. Jeśli badania nie są solidnie opracowane od strony naukowo-dziennikarskiej, istnieje poważne niebezpieczeństwo, że ci, którzy nie są ekspertami, albo źle je zrozumieją, albo wykorzystają w nieodpowiedni sposób.

A jednak fluorki

Lęk przed zwapnieniem szyszynki z powodu używania pasty do zębów bazuje na bardzo pobieżnych badaniach. Główną winę za jego szerzenie ponoszą prawdopodobnie długofalowe badania przeprowadzone na kobietach ciężarnych w Mexico City. Wysokie stężenie fluorku w wodzie pitnej i środowisku naturalnym szło tam w parze z dużą liczbą innych zanieczyszczeń środowiska, m.in. z wysokim stężeniem ołowiu. U dzieci stwierdzono później lekko obniżone IQ, z silnym rozproszeniem statystycznym. Trzeba więc było przeprowadzić kolejne eksperymenty, zanim dało się sformułować solidne przypuszczenia. Przede wszystkim jednak z powodu generalnie silnego zanieczyszczenia środowiska wyników nie można było odnieść konkretnie do fluorku (nie mówiąc już o fluorku w paście do zębów). Mimo wszystko badania te pojawiły się w mediach opatrzone nagłówkami typu: „Fluorki ogłupiają dzieci w łonie matki”.

Moja komórka znów wibruje. „A wiesz, najlepsze jest to, że Jonas od trzech lat nie był u dentysty i nie pamięta swojej ostatniej dziury!!!” – pisze przyjaciółka i dodaje wściekłą emotkę. Nie mogę powstrzymać śmiechu, bo niemal widzę, jak się denerwuje. Ale jeśli Jonas nigdy nie miał i nie ma skłonności do próchnicy, właściwie może zatrzymać swoją pastę do zębów. Ona denerwuje się tylko z powodu jego szczęścia w niewiedzy. Nie każdy jest w takim samym stopniu podatny na próchnicę. Ja z pewnością nie zrezygnuję z fluorków, bo zaraz miałabym dziurawe zęby. Może ludzie mają po prostu inną płytkę nazębną, której pomaga mycie zębów − bo jego działanie polega głównie na neutralizowaniu wartości współczynnika pH. Pasta do zębów obok fluorków zawiera mianowicie inne ważne składniki, na przykład surfaktanty, czyli mydło. Poza tym znajdują się w niej materiały ścierne, jak w mleczku do czyszczenia. Chcemy przecież pozbyć się wszystkich resztek jedzenia, prawda? Jeśli bez fluorków nie macie próchnicy – róbcie swoje. Ale jeśli macie próchnicę, wyświadczcie samym sobie przysługę, używając normalnej pasty do zębów, która zawiera fluorki.

Okładka tygodnika WPROST: 34/2019
Więcej możesz przeczytać w 34/2019 wydaniu tygodnika „Wprost”
Zamów w prenumeracie lub w wersji elektronicznej:
 0

Spis treści tygodnika Wprost nr 34/2019 (1899)

  • Potknąć się o prawdę 18 sie 2019, 20:00 W najnowszym „Wprost” przedstawiamy historię, która nami wstrząsnęła. W ramach dziennikarskiego śledztwa SYLWESTER LATKOWSKI („Luksusowy świadek koronny”) przyjrzał się jednej z największych afer finansowych współczesnej... 3
  • Niedyskrecje parlamentarne 18 sie 2019, 20:00 PO TYM, JAK MICHAŁ SYSKA ODSZEDŁ Z WIOSNY, CORAZ WIĘCEJ OSÓB CHCE OPUŚCIĆ TO UGRUPOWANIE. Kilku działaczy już znalazło schronienie w Platformie Obywatelskiej. – W ostatnim czasie przyjęłam cztery osoby z lewicy do swojego sztabu –... 6
  • Obraz tygodnia 18 sie 2019, 20:00 28% Polaków przyznaje się do słuchania disco polo 250 tys. Polaków nie ma prawa do emerytury minimalnej z powodu zbyt krótkiego stażu pracy (który wynosi 20 lat dla kobiet i 25 lat dla mężczyzn) Wygrana Stéphanie Frappart Pierwsza... 9
  • Info radar 18 sie 2019, 20:00 krynica 10
  • Słowa dranie 18 sie 2019, 20:00 NAJWIĘKSZYM ZMARTWIENIEM CZĘSTOCHOWSKIEJ policji w zeszłym tygodniu było kierowanie ruchem ulicznym tak, aby 70 tys. pielgrzymów bezpiecznie dotarło na jasnogórskie uroczystości Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny. Uroczystości... 11
  • Dokąd zmierza lewica 18 sie 2019, 20:00 SLD, Wiosna i Razem wychodzą z hibernacji i zabierają się za robienie polityki. A my p ytamy: czy w Polsce możliwa jest prawdziwa lewica? 12
  • Trzej fałszywi tenorzy 18 sie 2019, 20:00 Po wyborach parlamentarnych Wiosna ma przestać istnieć i połączyć się z SLD. Z kolei Sojusz będzie przekazywał pod stołem partii Razem jedną piątą swojej subwencji z budżetu państwa. „Wprost” dotarł do tajnych dokumentów negocjacyjnych Lewicy. Zdaniem ekspertów ich zapisy to... 14
  • Koniec Biedronia i Zandberga 18 sie 2019, 20:00 Zjednoczenie lewicy pod skrzydłami Włodzimierza Czarzastego to reanimacja politycznego trupa, jakim było SLD, a jednocześnie wyrok śmierci na Wiosnę i Razem. 19
  • Luksusowy świadek koronny 18 sie 2019, 20:00 „Wprost” ujawnia, jak państwo chroni bohatera jednej z największych afer finansowych współczesnej Polski. 22
  • Zróbmy referendum w sprawie euro 18 sie 2019, 20:00 W sprawie terminu wejścia do strefy euro powinno zostać przeprowadzone w Polsce referendum – proponuje Ryszard Czarnecki, europoseł PiS. 26
  • A tak dobrze się zapowiadało 18 sie 2019, 20:00 Można uznać, że walka z ociepleniem klimatu, w którą angażują się w tej chwili młodzi ludzie, to nowa forma duchowości 30
  • O niemądrych naczelnych 18 sie 2019, 20:00 Pamiętam czasy, w których każdy cytat czy przedruk gazetowego tekstu albo zamieszczenie go w przeglądzie mediów był marzeniem redaktorów 32
  • Miłość w czasach Tindera 18 sie 2019, 20:00 Korzystanie z aplikacji randkowych w rodzaju Tindera przypomina zaburzenia obsesyjno-kompulsywne. Myśli są natrętne, a działania przymusowe. 34
  • Amazonki pełne nadziei 18 sie 2019, 20:00 Mamy to! Dostałyśmy zapewnienie, że leki, o które zabiegamy, znajdą się od września na liście refundacyjnej – mówi Krystyna Wechmann, prezeska Federacji Stowarzyszeń Amazonki. 40
  • W sieci oszustów 18 sie 2019, 20:00 W świecie nowoczesnych technologii nie wolno ulegać ludzkim odruchom. Internetowi złodzieje wciąż kombinują, jak wykorzystać twoje słabości. Jeśli stracisz pieniądze albo prywatność, usłyszysz, że to na własne życzenie. 42
  • Bal u Wiedźmy 18 sie 2019, 20:00 Mówią o sobie „biebrznięci”. Podlasie staje się dla nich tym, czym dla pokolenia ich rodziców były Bieszczady. Miejscem, gdzie odnajdują spokój i sposób na życie. 46
  • Klawe życie rentiera 18 sie 2019, 20:00 Coraz więcej Polaków inwestuje w mieszkania na wynajem, marząc o „wolności finansowej”. Zderzenie oczekiwań z rzeczywistością może być jednak bolesne – lokatorzy nie zawsze płacą, rentowność wynajmu spada, a Polacy od cudzego wciąż wolą własne „M”. 50
  • Rekord w polskim Davos 18 sie 2019, 20:00 Tegoroczne Forum Ekonomiczne w Krynicy ma być rekordowe. Prawdopodobnie po raz pierwszy liczba gości uczestniczących w tym wydarzeniu przekroczy 5 tys. 54
  • Europa jutra w Krynicy 18 sie 2019, 20:00 Debaty o cyberbezpieczeństwie z generałem, który dowodził wojskami USA w Europie, rozmowy o przyszłości Ukrainy czy Unii Europejskiej. To tylko kilka z setek dyskusji, które odbędą się na tegorocznym Forum Ekonomicznym w Krynicy - mówi dr Kinga Redłowska, dyrektor programowa... 58
  • Karabiny zamiast włóczni 18 sie 2019, 20:00 Wojny plemienne wciąż zbierają krwawe żniwo. Tradycyjne konflikty eskalują z powodu łatwiejszego dostępu do nowoczesnej broni, a podsycane są przez pogłębiającą się biedę i religijnych radykałów. 60
  • Jak Stalin i Hitler rozpętali II wojnę światową 18 sie 2019, 20:00 80 lat temu zawarto porozumienie, które umożliwiło dokonanie największej rzezi na naszej planecie. Pakt Ribbentrop-Mołotow do dziś jest podstawą imperialnych pretensji Władimira Putina. 65
  • Igraszki z trucizną 18 sie 2019, 20:00 Fluorek, znajdujący się w paście do zębów, stosowany w dużej ilości staje się trucizną. Ale nie ulegajmy fake newsom na jego temat – to właśnie on w większości przypadków ratuje nasze uzębienie. 68
  • Odporność na szóstkę 18 sie 2019, 20:00 Pierwszy jesienny deszcz zwiastuje często pierwszą infekcję dziecka i jego nieobecność w szkole. Jedni machną ręką, inni zawczasu zadbają o to, by dziecko było niepodatne na choroby. 72
  • Głośniej nad tym reggae 18 sie 2019, 20:00 Niektórych ta muzyka prowokuje do drwin, innym daje ukojenie. Reggae w polskiej wersji przeżywa teraz ciężkie chwile. Ale nie z takich opresji się podnosiło. I są przesłanki, że będzie lepiej. Jedną z nich jest nowa polsko-jamajska płyta duetu I Grades. 74
  • Sztuką w mrowisko 18 sie 2019, 20:00 Pod warszawską Zachętą stanęła kapitalna „Prosta tęcza”. Współczesna sztuka w przestrzeni publicznej chce budzić debatę o tożsamości i symbolach oraz zmieniać nasze najbliższe otoczenie. Tylko czy może wygrać z barykadą politycznych podziałów? 79
  • Genialne grzebanie w koszu z bielizną 18 sie 2019, 20:00 Pisząc o kimś konkretnym, opowiada Zweig o mechanizmach nienawiści, zazdrości czy żądzy władzy w ogóle 82
  • All inclusive z komarami 18 sie 2019, 20:00 Coraz modniejszy glamping to idealne rozwiązanie dla tych, którzy, doceniając zalety biwakowego życia, nie znoszą walki o przetrwanie w czasie rozkładania namiotu i rozpalania ogniska. 84
  • Etyka podróżnika 18 sie 2019, 20:00 Turyści często nie zdają sobie sprawy, ile szkody może przynieść ich zachowanie w egzotycznym kraju. Nie doceniają też, jak bardzo dane miejsce może wpływać na nich. 88
  • Syn mafii 18 sie 2019, 20:00 „MCMAFIA” twórcy: Hossein Amini, James Watkins. Emisja: BBC First, poniedziałki, godz. 22.30 Premierowy epizod tego serialu zobaczyło prawie sześć milionów Brytyjczyków szukających następcy „Nocnego recepcjonisty”. Do nas... 90
  • Film 18 sie 2019, 20:00 Książę i potwór Wielu ludziom znajomość z Harveyem wydawała się ścieżką do rzeczywistości, o której wcześniej mogli tylko fantazjować. Do świata kina festiwali, przepychu” – mówi w „Nietykalnym” badaczka show-biznesu.... 91
  • Muzyka 18 sie 2019, 20:00 Między operą a metalem Według wielu psychologów muzyka może pomagać w radzeniu sobie z emocjami. Jeśli to prawda, album „Caligula” powinien być sprzedawany na receptę ludziom walczącym z bólem, samotnością, poczuciem wyobcowania.... 92
  • Książka 18 sie 2019, 20:00 Zabawy Eco Porażająca erudycja była podstawą, na której Umberto Eco wzniósł swój pomnik. Miał ledwie 30 lat, gdy pracą „Dzieło otwarte” zdobył sławę jako uczony literaturoznawca, ale nie zamknął się w uniwersyteckim świecie... 93
  • Kalejdoskop 18 sie 2019, 20:00 Mumio na 102 MUMIO FESTIVAL Teatr Śląski, Katowice 6 września, Przybora na 102 7 września, Welcome Home Boys 8 września – Ktoś zapukał mi do buta, spektakl finałowy Od kilku lat (sic!) Mumio obchodzi 21. rocznicę swego powstania. Z... 94
  • Nie ulegam inspiracjom 18 sie 2019, 20:00 Fotografia jest walką z przemijaniem, a moją obsesją jest właśnie czas. 95
  • Rzymskie wakacje 18 sie 2019, 20:00 Przyzwyczajeni do stereotypów dotyczących włoskiej kuchni często nie wiemy, jakie sekretne smaki kryją się w sercu Rzymu. 96
  • 5 sposobów na przetrwanie po kradzieży za granicą 18 sie 2019, 20:00 Szybkie zażegnanie kryzysu, zorganizowanie sobie pieniędzy i dokumentu pozwalającego wrócić do kraju to wyzwanie. Oto, co robić, gdy za granicą ktoś nas okradnie. 97
  • Zrób sobie... Markowskiego 18 sie 2019, 20:00 Dla wakacyjnych podróżników jeżdżących BlaBlaCarem człowiek, który wylansował ich zmotoryzowaną wspólnotę. 98

ZKDP - Nakład kontrolowany