Nowy mur berliński

Nowy mur berliński

Prawie trzy dekady po zjednoczeniu Niemiec kraj znów jest podzielony na liberalne landy zachodnie i dawne NRD, które masowo głosuje na populistów.

Przed wyborami do parlamentów krajowych w trzech wschodnich landach Niemiec w mediach jak refren powtarzała się fraza, że rok 2019 będzie najbardziej decydującym od momentu upadku muru. Dyktuje ją lęk przed prawicową, populistyczną, antyimigrancką Alternatywą dla Niemiec (AfD), której niektóre przedwyborcze sondaże dawały zwycięstwo. 1 września swoje parlamenty landowe wybrały Brandenburgia i Saksonia. AfD nie wygrała, ale zdobyła drugą pozycję po CDU w Saksonii i SPD w Brandenburgii. Dostała odpowiednio 27 i 23 proc. głosów. Trzecie wybory odbędą się w Turyngii 27 października, wszystkie sondaże pokazują tam równie wysoką pozycję AfD. Wiadomo już, że ta partia to nie efemeryda, jej poparcie – zwłaszcza na wschodzie – jest stabilne i może ona na stałe wpisać się w polityczny krajobraz Niemiec, tak jak Front Narodowy wpisał się w krajobraz Francji. A to oznacza, że zachód Niemiec, gdzie AfD ma poparcie dużo niższe – na poziomie ok. 10 proc. – i wschód, gdzie głosuje na nią co czwarty wyborca, mogą się coraz bardziej od siebie oddalać.

Głupsi krewni z DDR

Zjednoczenie Niemiec 30 lat temu nie oznaczało, że równoprawni partnerzy podjęli decyzję o wspólnym życiu. Niemcy wschodni w ciągu jednego dnia przeszli z komunistycznego reżimu do demokratycznego systemu politycznego. Do społeczeństwa żyjącego w innych standardach, wyznającego inne wartości, mniej lub bardziej wielokulturowego już od lat 60. XX w. Oczekiwano od wschodnich Niemców, że się po prostu dostosują. Tymczasem ludzie, którzy mieli w DDR ustabilizowane życie, pozycje społeczną, kariery, z dnia na dzień wszystko tracili. Wschodni Niemcy uważają, że zachodni nie mają pojęcia o tym, przez co oni musieli przejść. Natomiast wielu zachodnich Niemców ciągle patrzy na wschodnich jak na ubogich, głupszych krewnych. – Dla wschodniego Niemca jego powojenna historia to historia porażki – mówił w 2018 r. w wywiadzie dla tygodnika

„Der Spiegel” Ivan Krystew, bułgarski politolog. – Wszystko, co osiągnęli w życiu, nie miało znaczenia, wszystko było fałszem, życie, które się prowadziło, było bezwartościowe. To produkuje wściekłość. Mieszkańcy byłego DDR musieli obserwować, jak po kolei padały wielkie kombinaty, w których było zatrudnionych większość etatowych pracowników w kraju. Fabryki, z których często byli dumni, sprzedawano za symboliczną markę, oni sami tracili stabilne zatrudnienie i stawali się bezrobotnymi na utrzymaniu państwa, czyli bogatych krewnych z Zachodu. Do dziś Zachód płaci podatek solidarnościowy i wielu zachodnich Niemców uważa, że wschodni to lenie i obiboki, w dodatku niewdzięczni. Krystew mówił o zachwianej, niepewnej tożsamości: „Kim teraz jesteśmy, skoro nasza przeszłość jest nic niewarta?”. W tym samym czasie dla Niemców zachodnich nic się w życiu nie zmieniło. Tylko kraj się powiększył.

Landy starych mężczyzn

Popularność antydemokratycznej, antyestablishmentowej, ksenofobicznej AfD nie jest spowodowana niską jakością życia, bo wschodni Niemcy żyją dziś o wiele lepiej niż 30 lat temu. W 2005 r. bezrobocie w Saksonii było na poziomie 20 proc., dziś wynosi 5,5 proc. W badaniach mieszkańcy przyznają, że żyje im się dobrze. Ale porównują się nie do Polski czy Rumunii, lecz do sąsiadów z Zachodu, a ci wciąż zarabiają więcej i dostają wyższe emerytury.

Wschodni Niemcy czują się poniżeni, czują się drugą kategorią obywateli. Prawie 30 lat po zjednoczeniu wschodnie landy są również niedoszacowane, jeśli chodzi o reprezentację w administracji, sądownictwie, biznesie, mediach, wojsku. We wszystkich obszarach życia publicznego na terenie byłego DDR karty rozdają elity importowane z Zachodu. Ponad połowa sekretarzy stanu we wschodnich rządach regionalnych to zachodni Niemcy, wśród szefów działów – trzy czwarte. Również na szczeblu krajowym ta reprezentacja jest bardzo słaba. Zaledwie niecałe 2 proc. najwyższych stanowisk w Niemczech jest obsadzonych przez wschodnie elity. Krystew mówi, że kiedy się jedzie przez wschodnie Niemcy, wciąż słyszy się historie, jak to ludzie z Zachodu przejęli kraj i przedsiębiorstwa, dostali wszystkie ważne posady w administracji, w rządzie. Wschodni nie mieli nic do gadania.

Mniej niż połowa byłych obywateli DDR czuje się dziś w Republice Federalnej u siebie – wynika z badań przeprowadzonych w 2014 r. I choć 77 proc. Saksończyków, pytanych o osobistą sytuację, jest z niej zadowolonych i optymistycznie nastawionych do przyszłości, to z drugiej strony 48 proc. uważa, że w porównaniu z zachodnimi Niemcami dostaje mniej, niż wymagałaby tego sprawiedliwość. Wschód się wyludnia – liczba mieszkańców wschodnich landów spadła do poziomu z roku 1905 i wynosi niecałe 14 mln. W tym samym czasie na zachodzie Niemiec liczba mieszkańców się podwoiła – do prawie 70 mln. Ze Wschodu ubyło ponad 10 proc. ludności. Średnia wieku to 50 lat, od 1990 r. wzrosła o siedem. Uciekają młodzi, w większości młode kobiety. W Saksonii-Anhalt i w Turyngii prawie 53 proc. społeczeństwa to mężczyźni, w gminie Weißkeißel niedaleko graniczącego z Polską Görlitz na 100 mężczyzn przypada 56 kobiet. Z badań socjologicznych prowadzonych na tych terenach wynika, że regiony z nadwyżkami mężczyzn są szczególnie podatne na radykalną prawicową ideologię. – Jak można się czuć szczęśliwym w miejscu, z którego tak wielu ludzi chce uciekać? – pyta retorycznie Krystew. – Zostają starsi, którzy w naturalny sposób są bardziej lękowi. Łatwiej ich przestraszyć np. obcymi. Niechęć do imigrantów, zwłaszcza muzułmańskich, jest tutaj dużo silniejsza niż na Zachodzie, choć z 5 mln muzułmanów mieszkających w Niemczech tu żyje zaledwie 2 proc. AfD przyciągnęła wielu nowych wyborców, którzy do tej pory nie głosowali. Najczęściej mężczyzn. Gdyby to wschodni mężczyźni decydowali o polityce krajowej, to AfD by dziś rządziła Niemcami.

Izolacja pogłębia podziały

Jeden z najlepszych wyników – 50,5 proc. – partia zdobyła we wsi Heinersbrück, która leży w pobliżu miasteczka Lausitz w łużyckim okręgu wydobywczym węgla brunatnego, położonym pomiędzy Saksonią i Brandenburgią. W Heinersbrück mieszka 600 osób, które żyją z kopalni węgla brunatnego. Wszystkie kopalnie w Niemczech, w ramach ochrony klimatu, mają zostać zamknięte do 2038 r. Kiedy znikną, w obu landach miejsca pracy straci ponad 20 tys. ludzi. AfD jest przeciwna rezygnacji z węgla. – Zostawić własnych obywateli samym sobie w imię ratowania świata, to jest antyspołeczne – mówili jej politycy w czasie kampanii. – Wyjście z energii atomowej w Niemczech to klęska, żadne państwo G20 za Niemcami nie poszło, jak zatem ma się udać ta kolejna rezygnacja, jak stworzyć nowe stanowiska pracy i stać się przykładem dla innych? – pytał jeden z pracowników kopalni w Lausitz szefa Zielonych Roberta Habecka na spotkaniu przedwyborczym.

– Mam w połowie pięćdziesiątki rozpocząć karierę medyczną i zostać lekarzem? – dopytywał. Zieloni są zdecydowanie za zamykaniem kopalni. AfD w tej kampanii wyborczej posługiwała się hasłem „Dokończenie przełomu”, odnosząc się do pokojowej rewolucji roku 1989 i sugerując, że potrzebny jest kolejny taki sprzełom. „Jest znowu jak w DDR, drodzy przyjaciele” – cytuje Björna Höckego, czołowego kandydata AfD w Turyngii, tygodnik „Der Spiegel”. „Nie po to robiliśmy pokojową rewolucję, drodzy przyjaciele”. „My?” – pyta „Der Spiegel”. „Höcke urodził się w RFN, w Westfalii, w 1972 r., nigdy w DDR nie mieszkał”. Nawiązywanie do tamtych wydarzeń oburza wielu byłych dysydentów. „Wszystko, o co wtedy walczyliśmy – państwo prawa, wolne media, respektowanie prawa człowieka, wolność demonstrowania, możliwość wydawania własnej gazety, tworzenia partii politycznych – osiągnęliśmy” – napisał w liście otwartym słynny lipski opozycjonista Uwe Schwabe. „Teraz AfD sobie przywłaszcza walkę opozycjonistów w DDR. To straszne”.

Ale też wielu byłych opozycjonistów, którzy walczyli z reżimem, dzisiaj popiera AfD. Choć AfD jest drugą siłą w parlamentach Brandenburgii i Saksonii, nie będzie współrządzić; wszystkie partie wykluczają możliwość koalicji. Premier Saksonii Michael Kretschmer z CDU odżegnywał się od takiej możliwości jeszcze przed wyborami: – Z AfD dochodzą takie tony, jakie znaliśmy dotąd z NPD (NPD to neonazistowska partia). Już w maju w trakcie wyborów burmistrza w Görlitz było widać, że AfD jest politycznie izolowana. W pierwszej turze zwyciężył jej kandydat Sebastian Wippel. W drugiej turze wszyscy inni kandydaci zrezygnowali i przenieśli swoje głosy na najsilniejszego – Octaviana Ursu z CDU. Kandydatka Zielonych powiedziała wtedy: – Niemożliwe stało się możliwe – namawiam do głosowania na CDU. Wygrał Ursu, imigrant z Rumunii. W tym murze niechęci pojawiają się jednak wyłomy. Poseł CDU do Bundestagu Klaus-Peter Willsch powiedział ostatnio „Spieglowi”, że należy rozważać możliwość zawarcia kiedyś w przyszłości koalicji z AfD, bo istnieje większa zgodność programowa CDU z AfD niż z, na przykład, SPD lub Zielonymi. Na razie jest to głos dość odosobniony. W całych Niemczech rośnie popularność Zielonych i być może to oni po przyszłych wyborach będą rozdawać karty. Właśnie Zieloni są postrzegani jako antidotum na AfD. I choć na Wschodzie zdobyli w tych wyborach 10 proc. głosów, na Zachodzie w wielu sondażach wyprzedzają rządzącą CDU. Jeśli wygrają, to oni będą zawierać koalicje i współtworzyć rząd. Przepaść między zachodnimi i wschodnimi Niemcami jeszcze się pogłębi.

Okładka tygodnika WPROST: 37/2019
Więcej możesz przeczytać w 37/2019 wydaniu tygodnika „Wprost”
Zamów w prenumeracie lub w wersji elektronicznej:
 0

Spis treści tygodnika Wprost nr 37/2019 (1902)

  • Czas to prawda 8 wrz 2019, 20:00 Piszę ten tekst w trakcie podróży po północnym Kaukazie. Z perspektywy gór Dagestanu, odbudowanego za kremlowskie miliardy Groznego czy pogrążonego w żałobie Biesłanu (w którym właśnie odbywają się obchody 15. rocznicy zamachu... 3
  • Niedyskrecje parlamentarne 8 wrz 2019, 20:00 MICHAŁ BONI I LENA KOLARSKA-BOBIŃSKA, DWOJE BYŁYCH MINISTRÓW DONALDA TUSKA, nie dostali dobrego miejsca na listach wyborczych PO do Sejmu. Boni jeszcze w maju był europosłem, ale GRZEGORZ SCHETYNA, lider PO, wyznaczył mu piąte miejsce na... 6
  • Obraz tygodnia 8 wrz 2019, 20:00 Wygrana Justyna Pochanke Zwyciężyła w plebiscycie „Faktu” na ulubioną prezenterkę telewizyjną, zdobywając 45,3 proc. głosów. Przegrana Magdalena Ogórek Najwyżej notowana spośród gwiazd TVP w tym samym plebiscycie znalazła się na... 10
  • Info radar 8 wrz 2019, 20:00 500 plus dla niepełnosprawnych, czyli Akcja Biurokracja Lekarze orzecznicy ZUS będą musieli w ciągu najbliższych miesięcy ponownie przebadać około 500 tys. osób niepełnosprawnych, które już mają orzeczenie o znacznym stopniu... 12
  • Nie używam słowa „szczęście” 8 wrz 2019, 20:00 Rozmowa z Józefem Henem, pisarzem i scenarzystą 13
  • Nie działał sam, musieli być też inni 8 wrz 2019, 20:00 Moim zdaniem to największa afera w polskim show-biznesie – mówi Mariusz Zielke, pisarz, były dziennikarz, który nagłośnił sprawę gwałcenia dzieci przez muzyka Krzysztofa S. 16
  • Milczenie 8 wrz 2019, 20:00 Przy każdym skandalu związanym z molestowaniem seksualnym pojawia się pytanie o świadków. O tych, którzy wiedzieli, ale nie reagowali. Albo reagowali, stając po stronie sprawcy, a nie ofiary – jak hierarchowie kościelni po stronie... 21
  • Kidawa-Błońska na prezydenta 8 wrz 2019, 20:00 Jeśli Małgorzata Kidawa-Błońska w Warszawie osiągnie lepszy wynik wyborczy niż Jarosław Kaczyński, zostanie kandydatką na prezydenta Polski. Ma to zostać ogłoszone zaraz po wyborach parlamentarnych. Taką decyzję podjęło ścisłe kierownictwo PO – ustalił „Wprost”. 23
  • Kampania dla elit 8 wrz 2019, 20:00 Chaos, nerwowość, amatorszczyzna. Listy składają się głównie z partyjnych wyjadaczy, którym się nie chce. Efekt jest taki, że na miesiąc przed „najważniejszymi wyborami w historii III RP” kampania opozycji właściwie nie istnieje. 25
  • Nie wszyscy w PiS jesteśmy aniołami 8 wrz 2019, 20:00 Są ludzie, którzy nie wytrzymują ciężaru stanowiska. Nasza przeszłość jest usłana trupami polityków, którzy nie udźwignęli władzy – mówi wicepremier Jacek Sasin. 28
  • Operacja zmniejszenia żołądka. Agata Młynarska: Krzywonos i Sekielski przełamują tabu 8 wrz 2019, 20:00 – Otyłość dzieci czy ich uzależnienie od gier i internetu to wciąż tematy tabu, bo rodzicom trudno się przyznać do błędów wychowawczych – mówi Agata Młynarska, dziennikarka. 32
  • Mniejszy żołądek na zdrowie 8 wrz 2019, 20:00 Operacje bariatryczne to nie upiększanie, to ratowanie życia – przekonują lekarze i pacjenci, którzy się tym operacjom poddali. 37
  • Śmierć Brylewskiego 8 wrz 2019, 20:00 Był legendą, ojcem ambitnego polskiego rocka. Jako muzyk szybował wysoko, jako człowiek zmarł w wyniku awantury na klatce schodowej. A sądowi coraz trudniej dociec prawdy. 40
  • KRYNICA 2019 8 wrz 2019, 20:00 DEBATY O ROLNICTWIE, ZDROWIU, BUDOWNICTWIE I NOWYCH TECHNOLOGIACH Z UDZIAŁEM MINISTRÓW, PRZEDSIĘBIORCÓW I PREZESÓW NAJWAŻNIEJSZYCH RZĄDOWYCH AGENCJI – TAK WYGLĄDAŁ UDZIAŁ „WPROST” W XXIX FORUM EKONOMICZNYM W KRYNICY. 45
  • Jakość ponad wszystko 8 wrz 2019, 20:00 Gdzie tkwi klucz do sukcesu rolnictwa i przemysłu spożywczego? We współpracy czy w rywalizacji? Na takie pytania starali się odpowiedzieć uczestnicy debaty „Wprost”. 48
  • Szkolić i edukować 8 wrz 2019, 20:00 Wbrew pozorom nawozy, wypadki przy pracy i afrykański pomór świń to problemy, które można podciągnąć pod wspólny mianownik: bezpieczne rolnictwo. Kluczem do ich rozwiązania jest edukacja. 49
  • Teraz polska żywność 8 wrz 2019, 20:00 O tym, jak polska żywność jest postrzegana za granicą i czy trzeba ją promować w Polsce, dyskutowano podczas panelu „Promocja polskiej żywności w kraju i za granicą”. 50
  • Rolnik z dronem i smartfonem 8 wrz 2019, 20:00 Aplikacje mobilne, zdjęcia satelitarne, autonomiczne ciągniki. Polski rolnik zamienił widły na sztuczną inteligencję i wszedł w XXI w. Przekonywali o tym uczestnicy debaty o innowacjach w rolnictwie. 51
  • Lidl dba o zdrowie Polaków 8 wrz 2019, 20:00 Lidl Polska wspiera polskich producentów – aż 70 proc. obrotu firmy jest generowane dzięki współpracy z nimi. Co więcej, dzięki współpracy z siecią tylko w ubiegłym roku ponad 230 polskich firm wyeksportowało swoje produkty na rynki zagraniczne. 52
  • Ekożywność dla wszystkich 8 wrz 2019, 20:00 Chcemy osiągnąć pozycję światowego lidera transformacji żywieniowej poprzez zapewnienie klientom żywności wysokiej jakości po przystępnych cenach oraz poprzez demokratyzację produktów bio – mówi prezes Carrefour Polska Christophe Rabatel. 54
  • Sport. To się opłaca. O milionach przeznaczanych na sponsoring rozmawiano w Krynicy 9 wrz 2019, 18:03 Jak starty Roberta Kubicy wpływają na wybór stacji paliw przez Polaków. Z czym jest kojarzony Kędzierzyn-Koźle. Dlaczego opłaca się sponsorować PGE Narodowy. Inwestowanie w sport przynosi korzyści. Wszystkim. 56
  • Biznes na miarę XXI wieku 8 wrz 2019, 20:00 Dziś coraz większa liczba przedsiębiorców zaczyna dostrzegać nie tyle możliwość, ile wręcz konieczność transformacji cyfrowej własnych firm – mówi Filip Fludra z Exact Software Poland. 58
  • O wodzie bez lania wody 8 wrz 2019, 20:00 Drugi międzynarodowy kongres „Economy of a Water City” odbędzie się 3 i 4 października we Wrocławiu. Dlaczego jego tematyka wiąże się bezpośrednio ze stolicą Dolnego Śląska? 60
  • Obsesja przeszłości 8 wrz 2019, 20:00 Przekonanie o wyłącznie pozytywnej roli Rosjan w II wojnie światowej Putin awansował do roli religii mającej jednoczyć naród. Każdy, kto twierdzi, że Związek Radziecki był współodpowiedzialny za wybuch wojny, jest automatycznie heretykiem – mówi Shaun Walker, wieloletni... 63
  • Nowy mur berliński 8 wrz 2019, 20:00 Prawie trzy dekady po zjednoczeniu Niemiec kraj znów jest podzielony na liberalne landy zachodnie i dawne NRD, które masowo głosuje na populistów. 66
  • Wietrzenie Kijowa 8 wrz 2019, 20:00 Nowy premier pracował w biurze stworzonym i finansowanym przez UE, zaś nowy szef dyplomacji reprezentował interesy swojego kraju w NATO. Te dwa z pozoru niezbyt doniosłe fakty jak w soczewce obrazują orientację nowego rządu Ukrainy. Jeszcze... 69
  • 10 mitów o cholesterolu 8 wrz 2019, 20:00 Połowa Polaków ma zbyt wysoki poziom cholesterolu. Obalamy pokutujące mity i rozprawiamy się z medycznymi bzdurami na jego temat. 70
  • Cholesterol jest jak rdza 8 wrz 2019, 20:00 Wysokie stężenie cholesterolu działa na naczynia cały czas – mówi prof. dr hab. n. med. Jarosław Kaźmierczak. 73
  • Kiedy miłość nie wystarcza 8 wrz 2019, 20:00 Samotny „Joker”, smutna „Historia małżeńska”, rozdzierające „Babyteeth”. Tegoroczny festiwal w Wenecji udowodnił, że w czasach Netflixa i seriali odżywa kino głównego nurtu, które nie chodzi na artystyczne kompromisy. Ale wciąż jest też w sztuce miejsce na bolesne wiwisekcje... 75
  • Błędy dobrych ludzi 8 wrz 2019, 20:00 Państwo polskie wobec swoich najmłodszych obywateli wywiesiło białą flagę. Daje rodzicom 500 zł i mówi: radźcie sobie sami – komentuje Wojciech Chmielarz, autor „Rany”, powieści kryminalnej o przemocy wobec dzieci. 78
  • W sidłach Agaty Kuleszy 8 wrz 2019, 20:00 Już w pierwszym sezonie „Pułapki” można było się przekonać, że Olga Sawicka jest kotem samotnikiem. Idzie pod prąd i w życiu, i w literaturze. Właśnie wydała nową poczytną powieść, ale media ekscytują się nią z powodu... 82
  • Film 8 wrz 2019, 20:00 Między światami György Pálfiemu nie po drodze z klasycznym sposobem opowiadania historii. Może dlatego sięgnął po „Głos Pana” Stanisława Lema? Nie jest to wierna adaptacja. Bohater, Węgier, jedzie do Stanów, aby odnaleźć ojca,... 83
  • Muzyka 8 wrz 2019, 20:00 Utarte szlaki Aż 13 lat oczekiwania sprawiło, że na temat potencjalnego nowego albumu Tool robiono niewybredne żarty. A jednak jest. I widać na nim wyraźnie, że w ciągu niemal trzech dekad zespół dorobił się statusu legendy, ale też... 84
  • Książka 8 wrz 2019, 20:00 Panorama To jedna z tych powieści, jakich zazdrościmy Amerykanom, bo opisują ich kraj tak, jak powinna to robić literatura – bez stylistycznego wydziwiania, rzetelnie i uważnie. Co jakiś czas pojawia się u nich pisarz, który najpierw... 86
  • O kojącej roli mody 8 wrz 2019, 20:00 Kilka dni temu obejrzałem na YouTubie ze wszech miar zastanawiający film dokumentalny o pewnym przedziwnym, choć psychologicznie jak najbardziej zrozumiałym zjawisku. Chodzi o to, że w slumsach Konga, w miejscu o jednym z najniższych... 88
  • Ani rusz 8 wrz 2019, 20:00 Neonowe trykoty do ćwiczeń, trenerki z Instagrama bombardujące newsami o tym, jak żyć w zdrowym ciele, siłownia co kilkaset metrów. Można odnieść wrażenie, że Polacy to najbardziej wysportowany naród świata. Niestety, jest zupełnie inaczej. 91
  • W bałaganie można zobaczyć dzieło sztuki 8 wrz 2019, 20:00 Wiele rzeczy, które znamy lub cenimy, są dziełem przypadku. 94
  • Sekret Esterki 8 wrz 2019, 20:00 Ciasto drożdżowe z cebulą i makiem. W tym smaku zakochał się Kazimierz Wielki. 96
  • Zrób sobie... Banderasa 8 wrz 2019, 20:00 Robert Redford, Sean Connery, Brad Pitt – niektórzy mężczyźni są jak wino, im starsi, tym bardziej sexy. Zainspirowani ostatnim filmem Almodóvara pokazujemy, jak efektownie spatynować Antonio Banderasa. 98

ZKDP - Nakład kontrolowany