To, co bolesne, trzeba zostawiać

To, co bolesne, trzeba zostawiać

Elżbieta Dzikowska
Elżbieta Dzikowska / Źródło: Newspix.pl / Jerzy Stalega
Nic nie wiedziałam o tym, że Tony zgodził się na współpracę. Ale to, że niewiele mógł mieć służbom do powiedzenia, to akurat prawda – mówi Elżbieta Dzikowska, podróżniczka.

Długo nie chciała pani swojej biografii, ale po naleganiach dała się jednak przekonać. „Dzikowska” Romana Warszewskiego ukaże się lada dzień. Było warto?

Powstała książka, która pokazuje przede wszystkim talent literacki autora i jego dużą wiedzę o Ameryce Łacińskiej. Ja w niej jestem takim „plusem ujemnym”: tak, ale... Właśnie tych „ale” jest moim zdaniem zbyt dużo. No cóż, nie byłoby bez nich posmaku sensacji, a to podstawa sukcesu wydawniczego.

Została pani przedstawiona nieuczciwie?

Nie, ale powstał jakby dokument fabularyzowany. Autor stworzył mój portret na podstawie relacji różnych ludzi, najczęściej przyjaciół, ale też swojej wizji.

Bohaterka, która niechętnie mówi o sobie, to dla biografa twardy orzech do zgryzienia.

Zgoda. Chronię swoją prywatność. Ale co to za zarzut, że w młodości pisałam o reformie rolnej peruwiańskiego generała Velasco Alvarado? On zniósł pańszczyznę, którą w Polsce zlikwidowano wiek wcześniej, a i to za późno. Dlaczego miałam tego nie chwalić, skoro na własne oczy widziałam, jak bardzo biedni byli tam ludzie?

A sprawa „Evity”?

Przecież to bzdura.

Osoba o kryptonimie „Evita” pojawia się w dokumentach bezpieki. Autor pani biografii powołuje się tu m.in. na ustalenia historyka Marka Mądrzaka, ale nie twierdzi, że „Evita” współpracowała. Jest raczej sugestia, że to mógł być kryptonim nadany pani przez funkcjonariuszy, którzy zabiegali o współpracę, co nie znaczy, że im się udało.

Oczywiście, że się nie udało! Kiedyś próbowano nawet jakiegoś dziwnego szantażu. Pewien smutny pan twierdził, że podejrzewa mnie o romans i jeśli nie zgodzę się na współpracę, poinformuje o tym mojego ówczesnego męża Andrzeja Dzikowskiego. Powiedziałam: „Proszę bardzo, czy pana połączyć?”. I wskazałam telefon. Nie zadzwonił jednak i nigdy więcej go już nie widziałam. O tym, że istnieje jakaś „Evita”, dowiedziałam się dopiero od Marka Mądrzaka. A mój znakomity biograf się do tego przyczepił. Sensacja! Nigdy nie kolaborowałam z władzą. Do Solidarności należałam, ale bez szczególnie aktywnego działania. Po wprowadzeniu stanu wojennego w ramach protestu przez rok nie występowałam w TVP, Tony był sam w programie.

Nie była pani członkiem partii?

Nie, chociaż kiedyś, w chwili zwątpienia, przez chwilę o tym myślałam. O tym, że jeszcze długo nic się w kraju nie zmieni i że jedynym ratunkiem, szansą może być działanie od środka, czyli żeby w partii byli ludzie przyzwoici. Kiedy jednak moja partyjna przyjaciółka zaprosiła mnie na zebranie i posłuchałam, jakże innym językiem ludzie na nim mówią, zrozumiałam, że to nie dla mnie, nie potrafię udawać. Od polityki trzymałam się więc z daleka.

A pani mąż Tony Halik?

Tony nie był moim formalnym mężem, chociaż niewielu o tym wiedziało. Ja zawsze mówiłam o nim „mój mąż”. On o mnie „moja żona”. A ślub? My bez ślubu byliśmy lepszym małżeństwem niż wiele tych prawdziwych.

A jego współpraca ze służbami PRL? Z pani biografii wynika, że Tony Halik zgodził się na współpracę, żeby móc zostać w Polsce. Dla pani. Choć wił się jak piskorz, zgodził się na współpracę. Z góry zastrzegł, że nie będzie miał do zaoferowania zbyt wielu informacji – pisze Warszewski.

Mogę tylko powiedzieć, że nic o tym nie wiedziałam. A to, że Tony niewiele mógł mieć służbom do powiedzenia, to akurat prawda. Wypytywali go o stosunki handlowe Meksyku z Chinami! A gdy się okazało, że nie jest dla nich przydatny – dali mu spokój. Był bardzo uczciwym człowiekiem i prawdziwym patriotą. Kiedy umarł, znalazłam kopertę z napisem „spalić po mojej śmierci”.

A w kopercie?

Jego dokumenty z czasów, kiedy współpracował m.in. z francuskim ruchem oporu. Same pochwały. Dowód na to, jak dzielny był podczas wojny. Dobrze, że nie zniszczyłam tej koperty.

Nie lubi pani mówić o tym, co bolesne...

To, co bolesne, trzeba zostawiać za sobą i iść dalej. Po co o tym opowiadać?

Choćby dlatego, że z tego, co mówią pani przyjaciele, wynika, że Elżbieta Dzikowska jest wiecznie pogodna i uśmiechnięta. A to chyba niemożliwe.

Miałam trudne dzieciństwo. Jako 15-latka spędziłam kilka miesięcy w więzieniu za działalność antykomunistyczną. Mnie i moich kolegów aresztowano po nieudanej próbie wykolejenia przez ZEW, młodzieżową organizację antykomunistyczną, rosyjskiego pociągu wojskowego. Wiele miesięcy nas przesłuchiwano. Siedziałam w celi numer 13, na zamku w Lublinie. Na tym zamku zginął mój ojciec, podczas okupacji rozstrzelany przez Niemców. Z celi widziałam romańską basztę, w której on i jego koledzy czekali kiedyś na śmierć.

Pani też czekała na śmierć?

Nie myślałam o tym. Starałam się nic śledczym nie powiedzieć. I nie powiedziałam. Nie przyznałam się do końca, żeby innym nie zaszkodzić. Po kilku miesiącach wyszłam z tej celi na podstawie amnestii. Nie powiem, że więzienie mnie stworzyło, ale na pewno nauczyło hartu ducha. Paradoksalnie może nawet uśmiechu. Bo okazało się, że można przeżyć wszystko, być wolnym nawet w więzieniu. Mam wprawdzie problemy ze snem, z kręgosłupem, ale nauczyłam się z tym żyć. Nie narzekam. Nie rozpamiętuję złych chwil, bo wiem, że życiem trzeba się cieszyć. I trzeba mieć pasję. Życie bez pasji jest jak potrawa bez soli, stale to powtarzam.

Dla pani pasją zawsze było podróżowanie. A dziś? Podróżowanie jest prostsze, ale i coraz mniej jest do odkrycia.

Świat się zglobalizował, to prawda. Ale czy nie ma już tajemnic? Są inne. Jest łatwiej i trudniej zarazem, ale to wyzwanie. Właśnie wróciłam z Papui-Nowej Gwinei, PNG. Mieszkanie w domu na palach, trzęsąca się kładka, którą przedzierałam się przez błoto, do jedzenia taro i sago, którego akurat nie lubię. No i tuńczyk w puszkach, bo w PNG jest jedna z największych fabryk puszkowanego tuńczyka na świecie.

To akurat niezbyt egzotyczne…

To nie, ale Festiwal Sing Sing, który co roku odbywa się w Goroce – jak najbardziej. Jest fantastyczny! Zbiera się na nim ok. 100 plemion, przez trzy dni tańczą i śpiewają. Obrazy malowane na całym ciele, pióropusze, piękne stroje, biżuteria, której kilka eksponatów przywiozłam do Muzeum Podróżników im. T. Halika w Toruniu. Podróżowanie wciąż może być piękne i interesujące.

Tylko na ile autentyczne? Pióropusze nie są dziś tylko atrakcją turystyczną?

W Papui to wciąż jest autentyczne. Świat zmienia się tu trochę wolniej. Ale to prawda, coś bezpowrotnie znika. Coraz szybciej. Także w Ameryce Łacińskiej. Byłam niedawno u Lakandonów w Meksyku. Kiedy odwiedzałam to plemię pierwszy raz wiele lat temu, musieliśmy lecieć powiązaną sznurkiem awionetką, a potem iść jeszcze kilkanaście kilometrów w głąb lądu. Dziś na zajmowane przez plemię tereny prowadzi wygodna droga, a Lakandonowie mają już samochody, które przykrywają gałęziami, żeby nie widzieli ich spragnieni egzotyki turyści.

Świata, który kiedyś opisywała pani razem z Tonym Halikiem, m.in. w „Pieprzu i wanilii”, za kilka lat już nie będzie?

Na pewno. Nawet w Papui-Nowej Gwinei, gdzie czas płynie wolniej, ludzie, którzy nie umieją czytać ani pisać, mają komórki, a w nich dostęp do internetu. To wiele zmienia. Tradycje znikają, ale w zamian pojawia się ochrona zdrowia, szkolnictwo. To ważne. Nie możemy oczekiwać, że świat nie będzie się zmieniał tylko dlatego, że chcielibyśmy u innych zobaczyć coś „autentycznego”. Zresztą znikanie pewnych tradycji czasem bywa dobre. Wie pani, że są miejsca, gdzie wciąż zabija się czarownice? W PNG cztery zabito dwa miesiące temu. Ich poćwiartowane ciała zostały wrzucone do trzech rzek, żeby znów się nie połączyły. Po tej tradycji nie będziemy chyba płakać?

A polskie podwórko? Modne i ważne tematy: ekologia, prawa kobiet, tolerancja. Nie chodzi pani na manifestacje, nie wypowiada się publicznie.

Ekologia to dziś najważniejszy problem świata. A inne tematy? Nie można zajmować się wszystkim, ale nie jest tak, że się nie angażuję. Robię to po swojemu. Już kilka lat temu odłączyłam się od „Pieprzu i wanilii”. Teraz interesuje mnie bardziej groch i kapusta. Jeżdżę po Polsce. Pokazuję jej zabytki i ciekawe miejsca w pięciu już tomach „Polski znanej i mniej znanej”. Opowiadam o nich. Kiedyś dla Polaków egzotyczny był ten daleki i nieznany świat. Dziś chcę im pokazać, że u siebie w kraju mają wciąż wiele do odkrycia. A manifestacje? Na manifestacje nie chodzę. Powiedzmy, że kręgosłup już na to nie pozwala.

Pozwolił na przedzieranie się przez błota Papui…

Walczę inaczej. Na przykład o to, by w peruwiańskich Andach, w najwyższym punkcie Kolei Transandyjskiej, powstał pomnik jej budowniczego, Polaka, Ernesta Malinowskiego. Nie było łatwo – ale się udało, pomnik stoi, i to dłuta wielkiego artysty Gustawa Zemły. Wspieram też Muzeum Podróżników im. T. Halika w Toruniu, 90 proc. eksponatów stanowią moje dary. To właśnie moja walka.

Żałuje pani, że zgodziła się na powstanie swojej biografii?

To bardzo dobra książka, ale czy tylko o mnie? Także o autorze, może przede wszystkim. Przyznaję, że miał on trudne zadanie. Nie dzielę się swoją prywatnością, zostawiam ją dla siebie. Ale książka czyta się ponoć bardzo dobrze.

Elżbieta Dzikowska – podróżniczka, z wykształcenia historyczka sztuki i sinolożka. Autorka książek, programów telewizyjnych, a także wystaw sztuki współczesnej. Wraz z partnerem Tonym Halikiem prowadziła popularny podróżniczy program telewizyjny „Pieprz i wanilia”. Dzięki jej staraniom w 2003 r. powstało Muzeum Podróżników im. Tony’ego Halika.
Okładka tygodnika WPROST: 46/2019
Więcej możesz przeczytać w 46/2019 wydaniu tygodnika „Wprost”
Zamów w prenumeracie lub w wersji elektronicznej:
 0

Spis treści tygodnika Wprost nr 46/2019 (1911)

  • W biznesie idzie młodość 11 lis 2019, 20:00 Tematem numeru najnowszego „Wprost” są młodzi i bogaci. Szef działu Biznes SZYMON KRAWIEC już po raz czwarty przygotował ranking 40 najbogatszych Polaków przed czterdziestką (s. 47). Przy okazji opisujemy nowe zjawisko, jakim jest... 4
  • Niedyskrecje parlamentarne 11 lis 2019, 20:00 MAREK SUSKI, szef gabinetu premiera MATEUSZA MORAWIECKIEGO, z ulgą porzuca rząd i wraca do Sejmu (o czym napisałyśmy jako pierwsze). Nasi informatorzy twierdzą, że Suski był sfrustrowany tym, że w rządzie niewiele miał do powiedzenia, a... 8
  • 7 dni dookoła świata 11 lis 2019, 20:00 Impeachment trumpa Izba Reprezentantów rozpoczyna w tym tygodniu publiczne przesłuchania w sprawie o odwołanie prezydenta ze stanowiska. Chodzi o zarzut wywierania presji na władze Ukrainy, żeby szukały haków na rywala Trumpa w wyborach... 10
  • Silniejszy Morawiecki 11 lis 2019, 20:00 Mateusz Morawiecki pokazał nowy rząd, w którym więcej jest znanych twarzy niż tych nowych. – Zmiany się robi, kiedy rząd się wypali i trzeba pokazać nowe otwarcie, a w tym wypadku nie ma takiej potrzeby – przekonuje polityk... 13
  • Macierewicz, czyli tam i z powrotem 11 lis 2019, 20:00 Wielki lustrator wraca jako marszałek senior Sejmu. Czy Macierewicz znów zagra w wielkiej polityce, czy tylko dostał prezencik na otarcie łez? 14
  • Polska Čaputová 11 lis 2019, 20:00 Małgorzata Kidawa-Błońska chce powtórzyć sukces Zuzany Čaputovej, która „polityką miłości” wygrała wybory prezydenckie na Słowacji. 16
  • Kto powalczy z Andrzejem Dudą? Subiektywny przegląd Jana Śpiewaka 11 lis 2019, 20:00 Rezygnacja Donalda Tuska z ubiegania się o najwyższy urząd w państwie sprawiła, że rozwiązał się worek z potencjalnymi kandydatami na prezydenta. Oto subiektywny przegląd pretendentów. 21
  • Dwie głowy Lewicy 11 lis 2019, 20:00 Już w grudniu ma się odbyć konwencja, podczas której SLD i Wiosna połączą się w jedną partię, która przez rok będzie miała podwójne przywództwo – dowiedział się „Wprost”. 24
  • Omerta 11 lis 2019, 20:00 Milion złotych – to dużo czy mało jako odszkodowanie za 18 miesięcy piekła? 549 dni i 549 nocy takich jak ta: „Siada przy stole i zaczyna jeść. Pytam: czy przywiózł mi ksiądz coś do jedzenia? Jestem bardzo głodna, od dwóch dni nic... 27
  • Zatrzymać atak patologii 11 lis 2019, 20:00 Sygnały, czym jest Fame MMA, docierały do nas od początku tych imprez. Obawę biura RPO wzbudził fakt, że osoby, które żyją z patologii, dzięki nim są wynoszone na piedestał. I zarabiają na tym w realu – mówi Zuzanna Rudzińska-Bluszcz z biura Rzecznika Praw Obywatelskich. 28
  • Podróżnicy w szponach bezpieki 11 lis 2019, 20:00 Tony Halik zgodził się na współpracę ze służbami PRL, ale nie miały one z niego pożytku. Elżbietę Dzikowską próbowano zwerbować, lecz bezskutecznie. To wnioski z lektury książki Romana Warszewskiego „Dzikowska”, która wkrótce ukaże się w księgarniach. 30
  • To, co bolesne, trzeba zostawiać 11 lis 2019, 20:00 Nic nie wiedziałam o tym, że Tony zgodził się na współpracę. Ale to, że niewiele mógł mieć służbom do powiedzenia, to akurat prawda – mówi Elżbieta Dzikowska, podróżniczka. 31
  • Skarb 11 lis 2019, 20:00 Dwaj wicepremierzy Jacek Sasin i Jarosław Gowin zapowiadają odtworzenie resortu Skarbu Państwa. Tyle że ma on teraz nosić nową, bardziej „uroczystą” i „narodową” nazwę: „Ministerstwo Zasobów Narodowych”. Wedle propagandowej... 34
  • Koniec imprezy 11 lis 2019, 20:00 Alkohol nie idzie w parze z coraz bardziej popularnym zdrowym trybem życia. To główny powód, dla którego ludzie zostają abstynentami – bo chcą, a nie dlatego, że muszą. 37
  • Mężczyźni, którzy nienawidzą kobiet 11 lis 2019, 20:00 Polska i Amazonia jeszcze nigdy nie były tak blisko. Wprawdzie tamtejsze puszcze nie bardzo nas w historii interesowały – gdy zgniły Zachód wysyłał konkwistadorów, my murowaliśmy przedmurze – teraz jednak wszystko się zmieniło.... 41
  • Zabójcze zebry 11 lis 2019, 20:00 Na przejściach dla pieszych w polskich miastach przechodnie nie mogą się czuć bezpiecznie. Giną, bo kierowcy jeżdżą za szybko. 42
  • 285 pieszych zginęło w zeszłym roku na pasach. Większości wypadków winni są kierowcy 15 lis 2019, 16:54 Na przejściach dla pieszych w polskich miastach ginie prawie najwięcej przechodniów w całej UE. Winni są pędzący kierowcy. 42
  • Ranking 40 najbogatszych przed 40 11 lis 2019, 20:00 Kilkunastu przejęło firmy od rodziców. Kilku dostało od ojca fundusze na start. Ale większość najmłodszych polskich milionerów gigantycznych pieniędzy dorobiło się samodzielnie. Nie pochodzą z bogatych domów. Nie odziedziczyli fortuny w spadku. Nie snuli się po sejmowych... 48
  • Taki młody, a już milioner 11 lis 2019, 20:00 Najbogatsi Polacy są coraz młodsi i coraz częściej budują własne fortuny od zera. 64
  • Wojna gazowa z Donbasem w tle 11 lis 2019, 20:00 By spełnić obietnicę zakończenia wojny w Donbasie, prezydent Zełenski idzie na taktyczne ustępstwa wobec Rosji. Kreml próbuje je wykorzystać do przepchnięcia projektu Nord Stream 2 w Europie. 66
  • Jesień ludów 11 lis 2019, 20:00 Młode pokolenie ma dość ustalonego porządku. Masowe rewolty wstrząsają systemami politycznymi od Iraku i Libanu po Hiszpanię, Chile czy Hongkong. 70
  • Jesień w SPA 11 lis 2019, 20:00 Może i nie mamy w Polsce najcieplejszego morza czy najwyższych gór w Europie. Z pewnością możemy się jednak cieszyć najwSPAnialszymi hotelami! Na co zwracać uwagę przy ich wyborze? 74
  • Villa Rubinstein 11 lis 2019, 20:00 Luksusowa willa o butikowym charakterze i intymnej atmosferze. Nowoczesna architektura, gra kolorów i świateł, a do tego szklane konstrukcje i oryginalne tekstylia tworzą luksusowy i niepowtarzalny klimat miejsca. Wszystkie pokoje są... 77
  • Hotel Sielanka nad Pilicą**** 11 lis 2019, 20:00 Poszukiwacze przygód i bliskiego kontaktu z naturą odnajdą swoją oazę w hotelu Sielanka nad Pilicą****, zaledwie 50 km od Warszawy. 78
  • Naturalne wsparcie 11 lis 2019, 20:00 Herbatki i napary ziołowe znane są w medycynie naturalnej od wieków. Warto po nie sięgać nie tylko w sezonie jesienno- -zimowym. Mają dobroczynny wpływ na nasze samopoczucie. 80
  • Pokolenie spadających gwiazd 11 lis 2019, 20:00 Wysyłamy w kosmos świadectwa naszego dziedzictwa i próbujemy skomunikować się z obcymi cywilizacjami, a sami między sobą nie potrafimy się porozumieć – mówi Mary Komasa. Właśnie ukazała się jej płyta „Disarm”. 82
  • Wydarzenie 11 lis 2019, 20:00 Czarna magia telewizji AppleTV debiutuje z hukiem: mocnym i aktualnym serialem o świecie mediów. Od niemal dwóch dekad miliony Amerykanów zaczynają dzień z Mitchem (Steve Carell) i Alex (powracająca na mały ekran po 15 latach Jennifer... 86
  • Film 11 lis 2019, 20:00 Wstawanie z kolan „250 DOLARÓW? TO DOKŁADNIE TYLE, ILE TRZEBA, ŻEBY ZOSTAĆ GWIAZDĄ” – mówi Rudy Ray Moore, bohater „Nazywam się Dolemite”. Eddie Murphy wcielił się w komika z lat 70., który odkrył, że Afroamerykanie nie chcą... 87
  • Muzyka 11 lis 2019, 20:00 Iść pod prąd COLD WAR KIDS NIGDY NIE ZO- STALI GWIAZDAMI. Ale w kręgach muzycznych wstyd się przyznać, jeśli się tego zespołu nie słyszało. „New Age Norms 1”, pierwsza płyta ich zapowiadanej trylogii, okazuje się zaskakująco... 88
  • Kalejdoskop 11 lis 2019, 20:00 Polskie sekrety CO RÓŻNI POLSKIE SERIALE OD AMERYKAŃSKICH? Na pewno nie zdjęcia. Te zrealizowane przez Michała Sobocińskiego w „Żmijowisku”, ekranizacji prozy Wojciecha Chmielarza, są popisowe. Opętany myślą o znalezieniu zaginionej... 89
  • Książka 11 lis 2019, 20:00 Pod walcem historii AKCJA „WISŁA” TO CIEMNY EPIZOD W HISTORII PRL-U. Zastosowano w nim na masową skalę odpowiedzialność zbiorową wobec mieszkańców południowo-wschodniego regionu Polski: wysiedlono na Ziemie Odzyskane wszystkich... 90
  • Mister Polski 11 lis 2019, 20:00 Wielu z Państwa zapewne umknął doniosły fakt, że wybrano nowego Mistera Polski, którym został ze wszech miar przeciętny Daniel Borzewski. Tym samym koronę najpiękniejszego Polaka z niechęcią oddał nieco już ciekawszy Tomasz Zarzycki.... 92
  • Świat ciekawszy niż iluzja 11 lis 2019, 20:00 Nasze występy są unikatowe, mówią Paweł Kluz i Paweł Orleański, autorzy programu „Iluzja vs. Nauka” i prowadzący galę Innowatory „Wprost”. 93
  • Dwie sceny 11 lis 2019, 20:00 Co mnie inspiruje mówi Paweł Małaszyński aktor filmowy i teatralny, wokalista i autor tekstów zespołu Cochise. Właśnie ukazała się ich szósta płyta – „Exit: A Good Day to Die”. 94
  • Nie daj się jesieni 11 lis 2019, 20:00 Opadające liście i gasnące kolory natury uzmysławiają nam, że coś się kończy. Odczuwamy typowe dla tej pory roku nostalgię, spleen, smutek. Jesienna chandra u bardziej wrażliwych może przekształcić się w depresję – wtedy konieczna jest wizyta u lekarza. Jednak typowy dla... 95
  • Nie tylko od święta 11 lis 2019, 20:00 „Na świętego Marcina dobra gęsina” – mówi staropolskie przysłowie. Ale i po 11 listopada warto pamiętać o pełnym walorów smakowych polskim hicie eksportowym. 96
  • Dieta fleksitariańska 11 lis 2019, 20:00 Fleksitarianizm to sposób odżywiania, którego głównymi zasadami są ograniczenie spożycia mięsa oraz oparcie diety na produktach roślinnych, głównie owocach i warzywach. 97
  • Zrób sobie Krystiana Lupę 11 lis 2019, 20:00 Co słychać w teatrze? Świat w kryzysie, wartości zdeptane, ludzka kondycja leci na pysk. Do tego listopad, przegrane wybory i Marsz Niepodległości. Nic, tylko uciec na Capri z Krystianem Lupą! 98

ZKDP - Nakład kontrolowany