Pytania na Boże Narodzenie

Pytania na Boże Narodzenie

Przed świętami zachęcam do zadawania pytań. Nie trzeba od razu z grubej rury, sens wszechświata niech sobie poczeka. Wystarczy wziąć telefon, zadzwonić i spytać: co u ciebie?

Kto pyta, ponoć nie błądzi. Tak przynajmniej uczyli w szkole. Lecz mimo całego szacunku dla tych, co wciskali mi to w głowę, jakoś nie do końca wierzę, nie do końca to wokół siebie widzę. Dość dziwne jest to przysłowie, zdradzające przy okazji przestarzałą już chyba wiarę w wartość otrzymywanych odpowiedzi. Bo te ostatnie równie często szkodzą, co pomagają i zazwyczaj niewiele w nich mądrości. Możliwe jednak, że nie do końca się starzy belfrzy mylili, może być, że prawdziwy sens ukryty jest nie tyle w odpowiedziach, co w samych pytaniach. Jak przystało na dzieci Sokratesa – wiemy, że nic nie wiemy.

Zwłaszcza gdy życie postawi nas pod ścianą. Na styku z tym, co naprawdę ważne, to właśnie pytania okazują się mądrzejsze od odpowiedzi. Przez 3 tys. lat dojrzałej kultury poruszamy ciągle i w kółko te same problemy, co najlepiej chyba świadczy o tym, że ich rozwiązania pozostają dla nas boleśnie niewystarczające. Uparcie wysyłamy różne wątpliwości – sami nie wiemy: w głąb czy w pustkę naszej egzystencji – nie bardzo nawet mając pomysł, kto i jak miałby nam to wszystko wyjaśnić. Brak zaufania do odpowiedzi, które już w historii padły, a tym bardziej do tych, którzy próbowali i dalej próbują ich udzielać, sprawia, że tracimy zaufanie do sensu samych pytań i czasu poświęconego na ich zadawanie. Największym wyzwaniem okazuje się więc nie tyle uzyskanie odpowiedzi, co cierpliwe trwanie w pytaniu. Jest to próba jak żadna inna, pozwala jednak dostrzec, że mądrym jest nie ten, kto odpowiada, lecz ten, kto nie przestaje pytać.

Chociaż do namysłu nad życiem nie trzeba szczególnych okazji, jakoś tak już mamy, że zdarza nam się to częściej w święta lub inne wyjątkowe dni – kiedy codzienność nie ma nad nami aż takiej władzy. Idealnie pasuje tu Boże Narodzenie, nawet mimo tego, że nie zawsze sprzyja ono refleksji. Czasem tyle energii poświęcamy na przygotowania, że same święta służą już tylko odpoczynkowi po tych przygotowaniach. Czasem świętujemy tak rodzinnie, że w ogóle nie mamy czasu dla siebie. A niekiedy święta to po prostu fajna okazja do pośmigania na nartach. Może się jednak zdarzyć, że niektórych z nas weźmie w tym czasie na przemyślenia; że niezależnie od tego, w co i jak wierzymy, przytrafi nam się moment spojrzenia w stronę Tajemnicy, która zawsze kryje się za rogiem. Niby nic wielkiego – proste pytanie, o co w tym całym bałaganie chodzi i czy jest może jakiś Bóg, który rzuciłby trochę światła na nasze sprawy.

Ja

Pierwsze pytanie powinno być dość łatwe. W końcu język, jakiego używamy, nas zdradza – a nie ma dzisiaj częściej używanego słowa niż „ja”. Każdy niesie dumnie to swoje „ja” na sztandarach nowoczesnej autoekspresji. Ta zaś bywa niczym więcej jak teatralnym zamiennikiem prawdziwego życia. Teatr bierze górę nad rzeczywistością – oznaczenie się w wydarzeniu na Facebooku jest w pewien sposób „prawdziwsze” niż rzeczywiste wzięcie w nim udziału. Tożsamość ucieka nam w stronę wirtualnych i społecznych awatarów.

Kim pozostaje millennials ze zmokniętym smartphonem i rozładowanym laptopem – czy w ogóle wtedy istnieje? Jak zatem odzyskać siebie dla siebie? I jak obronić się przed kulturowym terrorem XXI w. – zombiackim parciem naprzód, korpodoskonaleniem i budowaniem coraz lepszych modeli własnej osoby? Na szczęście rozwiązania nie są aż tak trudne. Odpowiedzią na przerost „ja” zawsze będzie „ty” – nic tak nie leczy z egocentryzmu jak spotkanie drugiego człowieka. Spotkania otwierają oczy, świat staje się rzeczywistością złożoną z potrzeb i tęsknot ludzi, których codziennie mijamy. Odpowiedzieć na tęsknotę drugiego to Mount Everest wyjścia poza siebie, ale też najlepszy sposób na doświadczenie czegoś prawdziwego. Inne rozwiązanie jest zawsze na miejscu. To szara codzienność, która nie daje wielu okazji do karmienia ego na tłusto. Banał i prostota naszej normalki to nie coś, od czego trzeba z krzykiem uciekać, lecz w czym trzeba się mądrze zadomowić. Może wtedy, z upływem czasu, uda się dotknąć sensu przez duże „S”. Bo jeśli taki istnieje, musi składać się z sensów małych i z wierzchu niepotrzebnych. Mądrość jest na wyciągnięcie ręki, a wycieranie talerzy nie mówi o życiu mniej niż dialogi Platona.

Wspólnota

Tutaj dopiero zaczynają się schody. Odzyskać wspólnotę jest znacznie trudniej niż odzyskać siebie. W Polsce mamy sporo w tym temacie do odzyskania, bo i sporo utraciliśmy przez ostatnie 15 lat. Sartre pisał, że „piekło to inni”, niestety w naszym zbiorowym doświadczeniu nie jesteśmy od tego daleko. Funkcjonujemy dla siebie jako faszyści, lewacy, postkomuna, seksualni dewianci i średniowieczni katofanatycy. Spotkać potrafimy się najwyżej przy zniczu palonym papieżowi lub prezydentowi Polski czy Gdańska. Trudno będzie się z tego wygrzebać, ale rezygnować po prostu nie wolno. Pewien polityk mówił nie tak dawno o „wyimaginowanej wspólnocie”. Chyba wbrew własnym intencjom powiedział coś bardzo trafnego – bo każda wspólnota opiera się właśnie na sile zbiorowej wyobraźni. Jest ideą, którą musimy ciągle wcielać w życie, a która wymaga twórczej woli, odwagi myślenia i szerokich horyzontów. Wspólnoty nie da się jednak zbudować w oderwaniu od tych, którzy ją tworzą. Nasze zewnętrzne relacje społeczne są uwarunkowane życiem wewnętrznym każdego z nas. W jednej z piosenek Kaczmarski śpiewał, że to „w nas jest raj, piekło i do obu szlaki”. Prywatny raj i piekło każdego z nas rozdają karty na scenie życia publicznego. To nie wielka polityka zepsuła i podzieliła naród – to my, naród, sprawiliśmy, że polityka wygląda tak, a nie inaczej. Reforma wspólnoty wymaga indywidualnej reformy każdego z nas. Rozwiązanie najprostsze i najtrudniejsze z możliwych.

Wiara

Wiek mamy XXI, nie XIII, nie ma się więc co dziwić, że niejeden ogarnięty człowiek, kiedy słyszy o wierze, pyta: po co mi to? Jedyna odpowiedź, jakiej jestem w stanie udzielić, brzmi: po nic. Użyteczność wiary jest raczej przereklamowana – cywilizacja poradziłaby sobie bez niej, a dla wojen, które toczono w imię Boga, też znalazłby się inny powód, pewnie bliższy prawdzie. W kwestii wiary pytanie „po co” jest zwyczajnie bez sensu. Nie tylko zresztą w tej kwestii. Po co chodzimy do teatru, po co czytamy Dostojewskiego czy Tokarczuk, po co słuchamy Mozarta wieczorem, a U2 do śniadania? Jakiś konkretny pożytek?

Nie bardzo. Robimy to tylko (i aż!) dlatego, że jesteśmy ludźmi, a te rzeczy pomagają nam w pełni być sobą. Kultura i sztuka nie są bardziej użyteczne od wiary. Mają jednak ten sam korzeń. Wierzę, bo jestem człowiekiem, a to wystarczy, żeby nie przestawać pytać, szukać i zaglądać za kurtynę świata. Wszyscy tropimy źródło iskry zapalonej w nas tysiące lat temu. Inaczej się nie da. Wiadomo jednak, że od metafizycznego dreszczu do niedzielnej mszy daleka droga. I dobrze, że mamy czasy, w których tę drogę wybiera się w wolności i każdy decyduje sam. Osobiście uważam, że autorzy starożytnych ksiąg biblijnych byli świadkami rzeczy niezwykłych, a w świecie potrafili dostrzec coś, czego my już nie widzimy. Wierzę też, że ich wgląd w rzeczywistość jest godny zaufania.

Trudno spierać się z prorokami. Dużo łatwiej z ich spadkobiercami – zarządzającymi dziś religią i jej instytucjami. Na rozmawianie o nich trochę szkoda świąt. Grzechy ludzi Kościoła nie mają usprawiedliwienia, trzeba się z nich w transparentny sposób rozliczyć i podjąć reformę. W Kościele musi się zmienić kultura bycia, podejście do ludzi i sposób dialogu ze światem. Nie polecam jednak totalnego odrzucania Kościoła z powodu niektórych księży czy biskupów. Nikt nie rezygnuje z wykształcenia dlatego, że ma kilku rąbniętych wykładowców, a sama uczelnia to piramida absurdu. Również w Kościele można żyć wiarą pomimo partyjnych kazań i paru nadętych właścicieli koloratek. Trzeba się tylko lepiej rozejrzeć. Tyle życiowych refleksji chyba wystarczy. Nawet Boże Narodzenie ma zdrowe limity na filozofowanie. Zresztą – jak pisałem – pytania są mądrzejsze od odpowiedzi, nie mam więc złudzeń, że moje propozycje są wiele warte. Z doświadczenia wiem, że częściej się mylę, niż mam rację. Zachęcam do pytania – w święta i po nich. Nie trzeba od razu z grubej rury, sens wszechświata niech sobie trochę poczeka. Można wziąć do ręki telefon, zadzwonić i spytać: co u ciebie? Na początek wystarczy.

Michał Zalewski SJ – jest jezuitą, filozofem i kulturoznawcą

Okładka tygodnika WPROST: 51/2019
Więcej możesz przeczytać w 51/2019 wydaniu tygodnika „Wprost”
Zamów w prenumeracie lub w wersji elektronicznej:
 0

Spis treści tygodnika Wprost nr 51/2019 (1916)

  • Wolność 15 gru 2019, 20:00 Zgłoszony w nocy z 12 na 13 grudnia przez Prawo i Sprawiedliwość projekt ustawy represyjnej wobec sędziów został nazwany próbą wprowadzenia stanu wojennego w wymiarze sprawiedliwości. Słusznie. Po 1989 r. niezawisłość sędziów... 8
  • Niedyskrecje parlamentarne 15 gru 2019, 20:00 GRZEGORZ SCHETYNA lansował w partii pomysł przesunięcia wyborów wewnętrznych na czerwiec. Plan przewodniczącego jednak się nie powiódł i mają się odbyć w normalnym terminie w styczniu. – Schetyna kombinował, żeby odsunąć od... 12
  • 365 dni dookoła świata 15 gru 2019, 20:00 PODSUMOWANIE 2019 14
  • Obraz tygodnia 15 gru 2019, 20:00 8 kobiet złożyło w katedrze na Wawelu śluby czystości po kres swoich dni Wygrana Greta Thunberg Została uznana Człowiekiem Roku przez tygodnik „Time” i otrzymała życiowe rady od prezydenta Donalda Trumpa Przegrany Karol XVI Gustaw... 17
  • Księżna jak ofiara przemocy 15 gru 2019, 20:00 Rozmowa z Anną Cieślak, aktorką 18
  • Krzyż pański 15 gru 2019, 20:00 Czy ma rację posłanka Magdalena Biejat, mówiąc, że wiszący w Sejmie krzyż powinien zostać zdjęty, bo stanowi się pod nim prawa dla wszystkich obywateli? 19
  • Pytania na Boże Narodzenie 15 gru 2019, 20:00 Przed świętami zachęcam do zadawania pytań. Nie trzeba od razu z grubej rury, sens wszechświata niech sobie poczeka. Wystarczy wziąć telefon, zadzwonić i spytać: co u ciebie? 20
  • Dziesięć kluczowych słów 15 gru 2019, 20:00 Dokładnie 20 lat temu Jerzy Pilch wspomniał w felietonie o karteczce z 10 słowami, którą odnaleziono w archiwum Alberta Camusa. Musiały one być dla francuskiego noblisty ważne. I wtedy też Pilch napisał swoją listę słów. Dzisiaj mu je przypominamy. 24
  • Okazuje się, że to modlitwa była 15 gru 2019, 20:00 – Nie mam wobec Kościoła oczekiwań – o swojej prywatnej rozmowie z Panem B. opowiada Jerzy Stuhr, aktor i reżyser. 28
  • Pora burzyć mury 15 gru 2019, 20:00 – W Polsce mamy właśnie czas stawiania murów w rodzinach, między ludźmi, między emocjami. A mury można burzyć tylko wspólnie. Może przydałoby się zatem szukanie jedności – mówi Maciej Musiał, aktor. 32
  • Dar wybaczania 15 gru 2019, 20:00 Trzeba zrobić wszystko, co możliwe, żeby atmosfera nienawiści między Polakami wreszcie zniknęła albo chociaż zelżała. Tak postąpiłby Paweł. Szukałby naprawy, a nie roztrząsał winy – mówi Magdalena Adamowicz, europosłanka, wdowa po zamordowanym w styczniu prezydencie Gdańska... 36
  • Zbiórka na WOŚP jest jak religia 15 gru 2019, 20:00 My, Polacy, jesteśmy strasznymi zrzędami. Gdyby nam z nieba spadła kasza manna, to na pewno ktoś by powiedział: „Dlaczego na mnie spadła przypalona?” – mówi Jerzy Owsiak, prezes Fundacji Wielkiej Orkiestry Świątecznej Pomocy. 40
  • W święta jestem tradycjonalistą 15 gru 2019, 20:00 – Bożonarodzeniowe menu to rodzaj pomostu w przeszłość, to pokłon dla tych, którzy odeszli; myślę o nich wtedy, więc jadam to, co oni by jedli i czego jeść mnie nauczyli – mówi Robert Makłowicz. 44
  • Do serca przytul pluskwiaka 15 gru 2019, 20:00 Zwierzęta zawsze czuły tak samo jak ludzie. Czas, by ludzie zaczęli wreszcie czuć to, co zwierzęta – apeluje Dorota Sumińska, autorka popularnych książek przyrodniczych. 48
  • Tajemnice fundacji posła od Schetyny 15 gru 2019, 20:00 Fundacja Państwo Prawa otrzymała od Platformy Obywatelskiej ponad 3 mln zł. W partii ukrywano jednak to, że powołał ją Piotr Borys, prawa ręka Grzegorza Schetyny. Większość polityków PO nic nie wie o działalności tej instytucji. 51
  • Dzieci gorszego sortu 15 gru 2019, 20:00 Rzecznik praw dziecka: NSA nie zgodził się na wpisanie do polskich ksiąg aktu urodzenia dziecka, w którym rodzicami są dwie matki. Sędziów przekonały moje argumenty, że to precedens zagrażający systemowi prawnemu. Dziecko jest... 55
  • Pancerny Marian kontra PiS 15 gru 2019, 20:00 Ostatnie poczynania szefa NIK wskazują, że konflikt między Marianem Banasiem a PiS może się zamienić w otwartą wojnę. Źle to wróży reelekcji Andrzeja Dudy. 56
  • Kobietobójcy 15 gru 2019, 20:00 Sędzia Dorota Bobek z Tarnowskich Gór uniewinniła niedawno mężczyznę oskarżonego o gwałt i przemoc wobec Agnieszki, dziś już jego byłej żony. „Nie wzięto pod uwagę mnóstwa materiałów – powiedziała Agnieszka Codziennikowi... 60
  • Marzenie o Polsce 15 gru 2019, 20:00 Historia dzieci z dworca Brześć jest jednocześnie straszna i pozytywna. Pokazuje, jak państwo polskie i Polacy traktują uchodźców. Właśnie została opisana w książce. 62
  • Dla dobra rodziny 15 gru 2019, 20:00 Ci, którzy założyli rodzinę, wiedzą, ile trudu trzeba włożyć w to, aby ciepło domowego ogniska nie zgasło. Robimy wszystko, by do tego nie dopuścić – mówi Marlena Maląg, minister rodziny, pracy i polityki społecznej. 66
  • Nowy rozkład jazdy 15 gru 2019, 20:00 Więcej połączeń i pociągów, dodatkowe postoje oraz rozszerzenie oferty międzynarodowej – w niedzielę, 15 grudnia wystartował nowy rozkład PKP Intercity. Każdego dnia na tory wyjedzie ok. 400 składów. 68
  • Toy Story PRL 15 gru 2019, 20:00 9 tys. zł za zabawkowy kombajn z lat 60., 1 tys. zł za plastikowego kota-harmonijkę, 500 zł za gumowego żołnierzyka. Zakurzone zabawki z czasów PRL w chwale wracają z piwnic na internetowe aukcje. Można się nimi powzruszać albo zacząć na nich zarabiać. 70
  • Miliarderzy nie są chciwi 15 gru 2019, 20:00 Jak byłeś szczęśliwy bez dużych pieniędzy, to pieniądze cię nie zmienią. Ale jak byłeś nieszczęśliwy, to pieniądze mogą ci zrobić z życia koszmar – mówi Rafael Badziag, milioner, który odpytał 21 globalnych miliarderów. Żeby napisać o nich książkę, okrążył Ziemię i wydał... 74
  • Po wino do Polski 15 gru 2019, 20:00 W Polsce powstaje coraz więcej winnic, ludzie zaczynają widzieć w tym i zarobek, i możliwości rozwoju. Niestety, nie nadąża za tym prawo – mówi Magdalena Różniak z Winnicy Słoneczny Zakątek. 78
  • Ostre jak Finki 15 gru 2019, 20:00 Grupa młodych liderek politycznych przejęła władzę w Finlandii. Jest jednak mało prawdopodobne, żeby ich przykład został szybko skopiowany w Europie. 80
  • Medialny kryzys NATO 15 gru 2019, 20:00 Kiedy przywódcy 29 krajów zjeżdżali się do Londynu, aby celebrować 70-lecie NATO, światowe media i ośrodki analityczne prześcigały się w komentarzach na temat „przesilenia” i „kryzysu” w zachodnim sojuszu. Przyznam, że z... 84
  • Wielka obietnica medycyny 15 gru 2019, 20:00 Naukowcy i lekarze uznają leczenie komórkami macierzystymi za nowy rozdział w medycynie. I wciąż na nowo odkrywają ich potencjał. 86
  • W neuronauce jesteśmy niczym Tesla 15 gru 2019, 20:00 Akcja „Ice Bucket Challenge” przyniosła przełom. Zresztą ja sam w centrum Nowego Jorku, na Broadwayu, pozwoliłem wylać na siebie wiadro lodowatej wody – mówi dr Chris Henderson z firmy Biogen. 88
  • W poszukiwaniu natury 15 gru 2019, 20:00 Wciąż nie ma obowiązującej definicji kosmetyków naturalnych. Jak więc odróżnić ekościemę od organicznych kremów i mydeł? 90
  • Sprawa Gorgonowej 15 gru 2019, 20:00 To była Gorgonowa. Kobieta, o której media od czasów przedwojennych mówią właśnie tak. Nie ma własnego imienia, a po prawdzie i nazwiska, ponieważ „Gorgonowa” to tyle co „należąca do Gorgona”. To też nie jej, a w chwili, gdy... 92
  • Powrót legendy 15 gru 2019, 20:00 Przemysław Gintrowski, legendarny bard Solidarności, w ostatnich latach życia był nieco zapomniany. Teraz jego twórczość przeżywa niespodziewany renesans – dzięki młodym artystom, którzy sięgają po jego spuściznę. 94
  • Miałem szczęście znać Przemka osobiście 15 gru 2019, 20:00 Muniek Staszczyk otrzymał nagrodę im. Przemysława Gintrowskiego „Za wolność w kulturze”. 98
  • Gintrowski międzypokoleniowo 15 gru 2019, 20:00 W tym roku w czasie koncertu „Gintrowski – a jednak coś po nas zostanie...” po twórczość barda Solidarności sięgnęło młode pokolenie. 100
  • Artyści w hołdzie wolności 15 gru 2019, 20:00 Czym dla artystów jest wolność, także ta artystyczna? Czy ich zdaniem dziś z jej uniwersalnej wartości zdajemy sobie sprawę, wystarczająco ją pielęgnujemy? Na te pytania odpowiedzieli muzycy biorący udział w koncercie „Gintrowski – a jednak coś po nas zostanie...” 102
  • Czy wiedźmin jest Polakiem? 15 gru 2019, 20:00 Nowy serial potwierdza, że w naszej popkulturze nie było do tej pory produktu, który cieszyłby się taką światową popularnością jak „Wiedźmin”. Wątpliwe, byśmy szybko doczekali się kolejnego, więc za wszelką cenę próbujemy udowodnić, że Geralt jest nasz: polski i słowiański. 104
  • Od Tokarczuk do Glińskiego 15 gru 2019, 20:00 Nobel Olgi Tokarczuk, świetne filmowe debiuty, artystyczna młodość i mądrość Krystiana Lupy. A z drugiej strony: brak promocji polskiej muzyki za granicą i fatalne decyzje władz w niemal każdej dziedzinie sztuki. Autorzy tygodnika „Wprost” podsumowują rok 2019 w kulturze. 108
  • Siostra zakonna nauczyła mnie empatii 15 gru 2019, 20:00 W dzieciństwie największy wpływ wywarła na mnie siostra zakonna, która uczyła religii. Miała na imię Adela, była brunetką o śmiejących się oczach. 114
  • „The Crown – Korona Rzeczpospolitej” 15 gru 2019, 20:00 Wolne elekcje to już nie tylko temat lekcji historii, lecz także prawdziwe wyzwanie dla graczy. Fundacja Książąt Lubomirskich stworzyła historyczną grę online przybliżającą realia życia w dawnej Polsce. 115
  • Bigos z karpia 15 gru 2019, 20:00 Karp zasługuje na lepsze traktowanie niż banalne smażenie na patelni w bułce tartej czy zanurzanie w galarecie. 116
  • …drugie życie choinki 15 gru 2019, 20:00 Choinka nie musi, a wręcz nie powinna lądować na śmietniku. Podpowiadamy, w jaki sposób może służyć nam również po świętach. 117
  • Co musisz wiedzieć o zabezpieczeniu lakieru auta 15 gru 2019, 20:00 Powłoka ceramiczna – warto wiedzieć, jakie korzyści wynikają z jej posiadania. 118
  • Zrób sobie… karpia 15 gru 2019, 20:00 Zamiast męczyć karpia w wannie, mordować tasakiem, dusić na patelni, topić w galarecie, sami zróbmy sobie świąteczną rybę z tego, co pod ręką – na szczęście! 122

ZKDP - Nakład kontrolowany