Dar wybaczania

Dar wybaczania

Magdalena Adamowicz
Magdalena Adamowicz / Źródło: Newspix.pl / Michał Fludra
Trzeba zrobić wszystko, co możliwe, żeby atmosfera nienawiści między Polakami wreszcie zniknęła albo chociaż zelżała. Tak postąpiłby Paweł. Szukałby naprawy, a nie roztrząsał winy – mówi Magdalena Adamowicz, europosłanka, wdowa po zamordowanym w styczniu prezydencie Gdańska Pawle Adamowiczu.

Życie z Bogiem czy bez Boga? Jak u pani to wygląda?

U nas zawsze było i jest życie z Bogiem. Dla mnie wiara ma szczególne znaczenie.

W tym trudnym okresie po tragicznej śmierci pani męża wiara pomagała?

Tak. Mój mąż zawsze mówił, że mam dużą łaskę wiary. Gdyby nie ona, pewnie po śmierci Pawła całkowicie bym się załamała.

Po roku jest pani łatwiej?

Mam wrażenie, że trudniej. Im dłużej trwamy w naszej żałobie, tym jest nam ciężej. Na początku był ogromny szok, stres, trzymała nas też adrenalina. A teraz w świątecznym okresie jest wyjątkowo trudno. Szczególnie że dopiero co były urodziny Pawła i święto zmarłych.

Musi być pani silna, że deklaruje chęć spotkania się z matką zabójcy męża.

Myślałam o tym wcześniej. Chciałam przed świętami się z nią spotkać, choć wiele osób mi to odradzało. Kiedy przeczytałam, co powiedziała w reportażu TVN24, w tym o propozycji spotkania się ze mną przed urną z prochami Pawła, poczułam, że nie chcę rozmowy w takiej formie. Muszę to odsunąć w czasie. Gdy będę gotowa się z nią spotkać, na pewno to zrobię. Ale nie w bazylice, nie przy kamerach, tylko w cztery oczy. To ma być szczere spotkanie i rozmowa, a nie medialny show.

Myśli pani dziś o wybaczeniu w kontekście zabójcy męża?

Nie czuję do niego nienawiści. Uważam, że to i tak bardzo dużo. Wybaczam jego matce. Niektórzy mówią, że źle wychowała syna i że jest pośrednio winna tej zbrodni. Ja natomiast wierzę, że dołożyła starań, żeby wychować go jak najlepiej. Zresztą ma też inne dzieci, które ułożyły sobie jakoś życie. Nie obwiniam jej i nie osądzam. Do jej syna, osoby, która zabiła mojego męża, nie czuję nic. Uważam ten brak nienawiści za wielki dar.

Jak pani myśli, co się stanie z zabójcą pani męża? Obrońca Stefana W. wnosi o umieszczenie go w zakładzie psychiatrycznym.

Wiem, że powołano kolejny zespół biegłych, natomiast nie czytałam poprzednich ekspertyz. Nie czuję się na siłach, by to zrobić. Poprosiłam zaufaną osobę, która jest specjalistą w tej dziedzinie, żeby się z nimi zapoznała.

Przeprowadziliśmy wywiad z Jurkiem Owsiakiem (s. 40), który mówi, że prokuratura zaniedbuje tę sprawę, bo on do tej pory nie został przesłuchany. Pani też ma takie poczucie?

Ciągle daję szanse prokuraturze. Wierzę, że wykonają stosowne kroki. Co do Jurka i Wielkiej Orkiestry Świątecznej Pomocy – wiem, że są ludzie, którzy ich obarczają odpowiedzialnością jako organizatorów. Wiele osób na moim miejscu pewnie mogłoby oskarżać ochronę, lokalnych organizatorów, rodzinę sprawcy. Ale zabił konkretny człowiek, a okoliczności i winę musi ustalić sąd. Dla mnie najważniejsze jest zrobić to, co możliwe, żeby atmosfera nienawiści między Polakami wreszcie zniknęła albo chociaż zelżała. Tak postąpiłby Paweł, szukałby naprawy, a nie roztrząsał winy.

W Gdańsku w rocznicę śmierci Pawła Adamowicza będą na pewno organizowane obchody.

Organizuje je sztab gdański WOŚP. Chciałabym, żeby cała Orkiestra pamiętała o Pawle, tak jak on pamiętał o niej co roku.

Kiedy dzisiaj patrzy pani na Gdańsk, wydaje się pani inny niż wcześniej? Jest poczucie obcości?

W grudniu chodziłam po Gdańsku z telewizją niemiecką Deutsche Welle śladami Pawła i wszędzie są jakieś wspomnienia. Tu jedliśmy lody, tam Paweł z córkami pluskał się w Fontannie Czterech Kwartałów. Przez 21 lat na wielu uroczystościach miejskich i pozamiejskich witano prezydenta i ciągle mnie zaskakuje, kiedy słyszę „prezydent miasta Gdańska” i nie idzie za tym Paweł Adamowicz. Cieszę się, że to Aleksandra Dulkiewicz najpierw zastąpiła Pawła, a potem została wybrana na prezydenta. Robi to bardzo dobrze. Ale jak po „W imię Ojca i Syna, i Ducha Świętego” zawsze następuje „amen”, tak dla mnie po „prezydent miasta Gdańska” było zawsze „Paweł Adamowicz”. Pewnie długo jeszcze będę tak miała.

Rozmawia pani z gdańszczanami? Brakuje im Pawła Adamowicza?

Wielu ludzi mi o tym mówi. Piszą też do mnie w mediach społecznościowych, że to jest inny Gdańsk. Paweł chodził po nim uśmiechnięty, dla każdego miał czas, do każdego oddzwonił, odpisał na SMS. On był dla ludzi, kochał ludzi. Te osoby, które się do mnie odzywają, robią to szczerze i bezinteresownie. Przecież nie przydzielam lokali, nie podejmuję żadnych decyzji w mieście, a wielu ludzi jest dla mnie bardzo serdecznych. W grudniu miałam w mieście dwie wigilie, na które chodził Paweł. Jedna z nich była ze stowarzyszeniem rodzin katyńskich. Kiedyś nawet pytałam męża, czy on musi wszędzie być. Odparł: „Słuchaj, to ludzie starsi, wspaniali, niezwykle zasłużeni, chcę z nimi spędzić choć chwilę”. Teraz ja rozmawiam z tymi ludźmi. I pani, która była kilka kadencji prezesem stowarzyszenia rodzin katyńskich, mówi, że Paweł już jako student się z nimi kontaktował i pomagał w kwestiach prawnych. To jest piękne, że oni wszyscy pamiętają go z tej strony. Druga wigilia, na której byłam niejako za Pawła, to było spotkanie stowarzyszenia Wszystko dla Gdańska założonego przez męża przed ostatnimi wyborami. Tam też z każdym się uściskałam.

Dziedzictwo Pawła Adamowicza jest wciąż żywe?

Widzę to i czuję nie tylko w Gdańsku. To jeden z powodów, dla których powstaje Instytut Pawła Adamowicza, na wzór podobnych instytucji działających w krajach zachodnich i w USA. Chodzi z jednej strony o tak prozaiczne z pozoru rzeczy, jak opieka nad pamiątkami po prezydencie czy zachowanie bogatego dorobku wydawniczego, ale z drugiej strony o kontynuowanie idei, spraw, które szczególnie leżały mu na sercu: samorządność, aktywność obywatelska, nowoczesne zarządzanie miastami, przeciwdziałanie kryzysowi klimatycznemu, dbałość o wartości demokratyczne, w tym równość, ochrona standardów praworządności, integracja europejska. Instytut będzie fundował stypendia dla młodych aktywnych ludzi, prowadził projekty edukacyjne i badawcze, wydawał publikacje, organizował debaty i spotkania. Ma być organizmem tętniącym życiem, a nie skostniałą instytucją. Ma być jak Paweł: otwarty na różne poglądy, merytoryczny, patrzący w przyszłość, szukający rozwiązań. Paweł nigdy nie stanął w miejscu, cały czas się rozwijał. Dlatego instytut nie może jedynie zarchiwizować dziedzictwa prezydenta, musi kontynuować jego rozwój.

Przejdźmy do pani. Odnalazła się już pani w polityce?

Jestem w PE pierwszą kadencję, a już wiele osób kojarzy mnie z konkretnym działaniem, czyli walką z mową nienawiści. Noszę znaczek „Imagine there’s no hate”, ludzie w Brukseli mnie zaczepiają i pytają, co to za kampania. Na początku listopada udało mi się zorganizować wysłuchanie publiczne na temat wolności mediów, wolności słowa i mowy nienawiści, gdzie byli eksperci różnych grup politycznych. Przygotowuję sprawozdanie w europarlamencie na ten temat, a to poważne zadanie, na kilka miesięcy pracy. Dzięki temu będę mogła wskazać konkretne kierunki działań, także legislacyjnych. A to może być inspiracją, zaczynem, żeby zmienić prawo. Raport trafi bezpośrednio do Komisji Europejskiej. To, że udało mi się po kilku miesiącach od wyboru otrzymać takie zadanie, uważam za duże wyróżnienie. Sama szefowa Komisji Europejskiej Ursula von der Leyen po kwestiach klimatycznych i kwestiach migrantów jako najważniejszy wymieniła problem dezinformacji, manipulacji i mowy nienawiści. W tej kadencji to będzie sporym wyzwaniem, będę miała dużo pracy i nie boję się tego.

W „Die Zeit” mówiła pani: „Wielu ludzi jest tak napompowanych przez język nienawiści, jak ten człowiek, który zabił mojego męża. Wierzą w to, co słyszą i czytają, tak desperacko, że przez tę mowę nienawiści mogą popełnić zbrodnię”. Myśli pani, że działania zabójcy pani męża były głównie wynikiem mowy nienawiści?

Tak myślę. Było pokłosiem tego, że rządzący dają na to przyzwolenie. Ostatni przykład braku reakcji, czyli umorzenia przez prokuraturę sprawy politycznych aktów zgonu, jest tego najlepszym dowodem. Tak samo było w sprawie wieszanych portretów europosłów. W sytuacjach, gdzie jest szerzenie nienawiści, głoszenie nienawistnych haseł, a nawet dochodzi do przemocy fizycznej, nie są wyciągane konsekwencje. Jest przyzwolenie na chuligaństwo, panoszenie się ruchów radykalnych, jawnie nazistowskich. Nie rozumiem, w jaki sposób w kraju tak doświadczonym ludzkim złem wciąż jest tyle miejsca na nienawiść.

Sugeruje pani, że jedna strona może więcej?

Nie. Wypowiedzi opozycji też często są przesiąknięte nienawiścią. Nie chciałabym uprawiać buchalterii, mówiąc, że strona prawa tyle razy użyła języka nienawiści, a liberalna czy lewicowa tyle. Wiemy z przedszkola, że przepychanki „kto zaczął i kto bardziej” do niczego nie prowadzą. Każdy musi zacząć od siebie. Dzisiaj sięgnęliśmy dna bagna. Jeżeli nie zaczniemy edukować ludzi młodych, starszych, nauczycieli, księży, dziennikarzy, w tym bagnie utoniemy wszyscy.

Po europarlamencie wyobraża sobie pani start do polskiego Sejmu?

Absolutnie nie czuję się politykiem. Jestem aktywistką społeczną, dlatego odnajduję się w Parlamencie Europejskim. Polska polityka kojarzy mi się z bójką w piaskownicy na kamienie i obsypywanie się piaskiem albo wręcz taplaniem się w błocie. Nigdy w życiu nie chciałam być politykiem, choć kilka razy miałam propozycje, żeby wejść do polityki lokalnej.

Ale pani w tej polityce jest, co prawda nie krajowej, ale europejskiej.

Żeby śmierć mojego męża nie poszła na marne, nie była bezsensowna, postanowiłam podjąć walkę z dezinformacją, manipulacją, fake newsami, mową nienawiści, z inżynierią społeczną. Wielu przyjaciół uświadomiło mi, że jeśli chcę, aby ta walka się powiodła, to z pułapu Unii Europejskiej mój głos będzie najbardziej słyszalny.

Jakie wrażenie robią na pani koledzy z PiS w europarlamencie?

Oprócz krytyki rezolucji, którą parlament podjął w sprawie karalności za wprowadzenie edukacji seksualnej, i kłamliwego zaprzeczania faktowi, że w wielu samorządach lokalnych zostały uchwalone deklaracje stref wolnych od ideologii LGBT, nie widziałam ich aktywności, pozytywnego działania dla Polski.

Jak panią przyjęła Platforma w Parlamencie Europejskim?

W Platformie są różne osobowości. Z jednymi w naturalny sposób jestem w bliższych kontaktach, z drugimi w dalszych. Jako delegacja reprezentujemy szerokie spektrum poglądów i zainteresowań, ale wierzymy w siłę współpracy.

Donald Tusk wspiera panią w Brukseli?

Miałam z nim kontakt w Zagrzebiu i w Atenach podczas Ateńskiego Forum Demokratycznego, gdzie odebrałam nadaną pośmiertnie nagrodę dla Pawła. Donald Tusk jest dla mnie życzliwy. Było kilka okazji, żeby porozmawiać.

Joanna Miziołek – dziennikarka działu Kraj @JMiziolek

Okładka tygodnika WPROST: 51/2019
Więcej możesz przeczytać w 51/2019 wydaniu tygodnika „Wprost”
Zamów w prenumeracie lub w wersji elektronicznej:
 0

Spis treści tygodnika Wprost nr 51/2019 (1916)

  • Wolność 15 gru 2019, 20:00 Zgłoszony w nocy z 12 na 13 grudnia przez Prawo i Sprawiedliwość projekt ustawy represyjnej wobec sędziów został nazwany próbą wprowadzenia stanu wojennego w wymiarze sprawiedliwości. Słusznie. Po 1989 r. niezawisłość sędziów... 8
  • Niedyskrecje parlamentarne 15 gru 2019, 20:00 GRZEGORZ SCHETYNA lansował w partii pomysł przesunięcia wyborów wewnętrznych na czerwiec. Plan przewodniczącego jednak się nie powiódł i mają się odbyć w normalnym terminie w styczniu. – Schetyna kombinował, żeby odsunąć od... 12
  • 365 dni dookoła świata 15 gru 2019, 20:00 PODSUMOWANIE 2019 14
  • Obraz tygodnia 15 gru 2019, 20:00 8 kobiet złożyło w katedrze na Wawelu śluby czystości po kres swoich dni Wygrana Greta Thunberg Została uznana Człowiekiem Roku przez tygodnik „Time” i otrzymała życiowe rady od prezydenta Donalda Trumpa Przegrany Karol XVI Gustaw... 17
  • Księżna jak ofiara przemocy 15 gru 2019, 20:00 Rozmowa z Anną Cieślak, aktorką 18
  • Krzyż pański 15 gru 2019, 20:00 Czy ma rację posłanka Magdalena Biejat, mówiąc, że wiszący w Sejmie krzyż powinien zostać zdjęty, bo stanowi się pod nim prawa dla wszystkich obywateli? 19
  • Pytania na Boże Narodzenie 15 gru 2019, 20:00 Przed świętami zachęcam do zadawania pytań. Nie trzeba od razu z grubej rury, sens wszechświata niech sobie poczeka. Wystarczy wziąć telefon, zadzwonić i spytać: co u ciebie? 20
  • Dziesięć kluczowych słów 15 gru 2019, 20:00 Dokładnie 20 lat temu Jerzy Pilch wspomniał w felietonie o karteczce z 10 słowami, którą odnaleziono w archiwum Alberta Camusa. Musiały one być dla francuskiego noblisty ważne. I wtedy też Pilch napisał swoją listę słów. Dzisiaj mu je przypominamy. 24
  • Okazuje się, że to modlitwa była 15 gru 2019, 20:00 – Nie mam wobec Kościoła oczekiwań – o swojej prywatnej rozmowie z Panem B. opowiada Jerzy Stuhr, aktor i reżyser. 28
  • Pora burzyć mury 15 gru 2019, 20:00 – W Polsce mamy właśnie czas stawiania murów w rodzinach, między ludźmi, między emocjami. A mury można burzyć tylko wspólnie. Może przydałoby się zatem szukanie jedności – mówi Maciej Musiał, aktor. 32
  • Dar wybaczania 15 gru 2019, 20:00 Trzeba zrobić wszystko, co możliwe, żeby atmosfera nienawiści między Polakami wreszcie zniknęła albo chociaż zelżała. Tak postąpiłby Paweł. Szukałby naprawy, a nie roztrząsał winy – mówi Magdalena Adamowicz, europosłanka, wdowa po zamordowanym w styczniu prezydencie Gdańska... 36
  • Zbiórka na WOŚP jest jak religia 15 gru 2019, 20:00 My, Polacy, jesteśmy strasznymi zrzędami. Gdyby nam z nieba spadła kasza manna, to na pewno ktoś by powiedział: „Dlaczego na mnie spadła przypalona?” – mówi Jerzy Owsiak, prezes Fundacji Wielkiej Orkiestry Świątecznej Pomocy. 40
  • W święta jestem tradycjonalistą 15 gru 2019, 20:00 – Bożonarodzeniowe menu to rodzaj pomostu w przeszłość, to pokłon dla tych, którzy odeszli; myślę o nich wtedy, więc jadam to, co oni by jedli i czego jeść mnie nauczyli – mówi Robert Makłowicz. 44
  • Do serca przytul pluskwiaka 15 gru 2019, 20:00 Zwierzęta zawsze czuły tak samo jak ludzie. Czas, by ludzie zaczęli wreszcie czuć to, co zwierzęta – apeluje Dorota Sumińska, autorka popularnych książek przyrodniczych. 48
  • Tajemnice fundacji posła od Schetyny 15 gru 2019, 20:00 Fundacja Państwo Prawa otrzymała od Platformy Obywatelskiej ponad 3 mln zł. W partii ukrywano jednak to, że powołał ją Piotr Borys, prawa ręka Grzegorza Schetyny. Większość polityków PO nic nie wie o działalności tej instytucji. 51
  • Dzieci gorszego sortu 15 gru 2019, 20:00 Rzecznik praw dziecka: NSA nie zgodził się na wpisanie do polskich ksiąg aktu urodzenia dziecka, w którym rodzicami są dwie matki. Sędziów przekonały moje argumenty, że to precedens zagrażający systemowi prawnemu. Dziecko jest... 55
  • Pancerny Marian kontra PiS 15 gru 2019, 20:00 Ostatnie poczynania szefa NIK wskazują, że konflikt między Marianem Banasiem a PiS może się zamienić w otwartą wojnę. Źle to wróży reelekcji Andrzeja Dudy. 56
  • Kobietobójcy 15 gru 2019, 20:00 Sędzia Dorota Bobek z Tarnowskich Gór uniewinniła niedawno mężczyznę oskarżonego o gwałt i przemoc wobec Agnieszki, dziś już jego byłej żony. „Nie wzięto pod uwagę mnóstwa materiałów – powiedziała Agnieszka Codziennikowi... 60
  • Marzenie o Polsce 15 gru 2019, 20:00 Historia dzieci z dworca Brześć jest jednocześnie straszna i pozytywna. Pokazuje, jak państwo polskie i Polacy traktują uchodźców. Właśnie została opisana w książce. 62
  • Dla dobra rodziny 15 gru 2019, 20:00 Ci, którzy założyli rodzinę, wiedzą, ile trudu trzeba włożyć w to, aby ciepło domowego ogniska nie zgasło. Robimy wszystko, by do tego nie dopuścić – mówi Marlena Maląg, minister rodziny, pracy i polityki społecznej. 66
  • Nowy rozkład jazdy 15 gru 2019, 20:00 Więcej połączeń i pociągów, dodatkowe postoje oraz rozszerzenie oferty międzynarodowej – w niedzielę, 15 grudnia wystartował nowy rozkład PKP Intercity. Każdego dnia na tory wyjedzie ok. 400 składów. 68
  • Toy Story PRL 15 gru 2019, 20:00 9 tys. zł za zabawkowy kombajn z lat 60., 1 tys. zł za plastikowego kota-harmonijkę, 500 zł za gumowego żołnierzyka. Zakurzone zabawki z czasów PRL w chwale wracają z piwnic na internetowe aukcje. Można się nimi powzruszać albo zacząć na nich zarabiać. 70
  • Miliarderzy nie są chciwi 15 gru 2019, 20:00 Jak byłeś szczęśliwy bez dużych pieniędzy, to pieniądze cię nie zmienią. Ale jak byłeś nieszczęśliwy, to pieniądze mogą ci zrobić z życia koszmar – mówi Rafael Badziag, milioner, który odpytał 21 globalnych miliarderów. Żeby napisać o nich książkę, okrążył Ziemię i wydał... 74
  • Po wino do Polski 15 gru 2019, 20:00 W Polsce powstaje coraz więcej winnic, ludzie zaczynają widzieć w tym i zarobek, i możliwości rozwoju. Niestety, nie nadąża za tym prawo – mówi Magdalena Różniak z Winnicy Słoneczny Zakątek. 78
  • Ostre jak Finki 15 gru 2019, 20:00 Grupa młodych liderek politycznych przejęła władzę w Finlandii. Jest jednak mało prawdopodobne, żeby ich przykład został szybko skopiowany w Europie. 80
  • Medialny kryzys NATO 15 gru 2019, 20:00 Kiedy przywódcy 29 krajów zjeżdżali się do Londynu, aby celebrować 70-lecie NATO, światowe media i ośrodki analityczne prześcigały się w komentarzach na temat „przesilenia” i „kryzysu” w zachodnim sojuszu. Przyznam, że z... 84
  • Wielka obietnica medycyny 15 gru 2019, 20:00 Naukowcy i lekarze uznają leczenie komórkami macierzystymi za nowy rozdział w medycynie. I wciąż na nowo odkrywają ich potencjał. 86
  • W neuronauce jesteśmy niczym Tesla 15 gru 2019, 20:00 Akcja „Ice Bucket Challenge” przyniosła przełom. Zresztą ja sam w centrum Nowego Jorku, na Broadwayu, pozwoliłem wylać na siebie wiadro lodowatej wody – mówi dr Chris Henderson z firmy Biogen. 88
  • W poszukiwaniu natury 15 gru 2019, 20:00 Wciąż nie ma obowiązującej definicji kosmetyków naturalnych. Jak więc odróżnić ekościemę od organicznych kremów i mydeł? 90
  • Sprawa Gorgonowej 15 gru 2019, 20:00 To była Gorgonowa. Kobieta, o której media od czasów przedwojennych mówią właśnie tak. Nie ma własnego imienia, a po prawdzie i nazwiska, ponieważ „Gorgonowa” to tyle co „należąca do Gorgona”. To też nie jej, a w chwili, gdy... 92
  • Powrót legendy 15 gru 2019, 20:00 Przemysław Gintrowski, legendarny bard Solidarności, w ostatnich latach życia był nieco zapomniany. Teraz jego twórczość przeżywa niespodziewany renesans – dzięki młodym artystom, którzy sięgają po jego spuściznę. 94
  • Miałem szczęście znać Przemka osobiście 15 gru 2019, 20:00 Muniek Staszczyk otrzymał nagrodę im. Przemysława Gintrowskiego „Za wolność w kulturze”. 98
  • Gintrowski międzypokoleniowo 15 gru 2019, 20:00 W tym roku w czasie koncertu „Gintrowski – a jednak coś po nas zostanie...” po twórczość barda Solidarności sięgnęło młode pokolenie. 100
  • Artyści w hołdzie wolności 15 gru 2019, 20:00 Czym dla artystów jest wolność, także ta artystyczna? Czy ich zdaniem dziś z jej uniwersalnej wartości zdajemy sobie sprawę, wystarczająco ją pielęgnujemy? Na te pytania odpowiedzieli muzycy biorący udział w koncercie „Gintrowski – a jednak coś po nas zostanie...” 102
  • Czy wiedźmin jest Polakiem? 15 gru 2019, 20:00 Nowy serial potwierdza, że w naszej popkulturze nie było do tej pory produktu, który cieszyłby się taką światową popularnością jak „Wiedźmin”. Wątpliwe, byśmy szybko doczekali się kolejnego, więc za wszelką cenę próbujemy udowodnić, że Geralt jest nasz: polski i słowiański. 104
  • Od Tokarczuk do Glińskiego 15 gru 2019, 20:00 Nobel Olgi Tokarczuk, świetne filmowe debiuty, artystyczna młodość i mądrość Krystiana Lupy. A z drugiej strony: brak promocji polskiej muzyki za granicą i fatalne decyzje władz w niemal każdej dziedzinie sztuki. Autorzy tygodnika „Wprost” podsumowują rok 2019 w kulturze. 108
  • Siostra zakonna nauczyła mnie empatii 15 gru 2019, 20:00 W dzieciństwie największy wpływ wywarła na mnie siostra zakonna, która uczyła religii. Miała na imię Adela, była brunetką o śmiejących się oczach. 114
  • „The Crown – Korona Rzeczpospolitej” 15 gru 2019, 20:00 Wolne elekcje to już nie tylko temat lekcji historii, lecz także prawdziwe wyzwanie dla graczy. Fundacja Książąt Lubomirskich stworzyła historyczną grę online przybliżającą realia życia w dawnej Polsce. 115
  • Bigos z karpia 15 gru 2019, 20:00 Karp zasługuje na lepsze traktowanie niż banalne smażenie na patelni w bułce tartej czy zanurzanie w galarecie. 116
  • …drugie życie choinki 15 gru 2019, 20:00 Choinka nie musi, a wręcz nie powinna lądować na śmietniku. Podpowiadamy, w jaki sposób może służyć nam również po świętach. 117
  • Co musisz wiedzieć o zabezpieczeniu lakieru auta 15 gru 2019, 20:00 Powłoka ceramiczna – warto wiedzieć, jakie korzyści wynikają z jej posiadania. 118
  • Zrób sobie… karpia 15 gru 2019, 20:00 Zamiast męczyć karpia w wannie, mordować tasakiem, dusić na patelni, topić w galarecie, sami zróbmy sobie świąteczną rybę z tego, co pod ręką – na szczęście! 122

ZKDP - Nakład kontrolowany