Marzenie o Polsce

Marzenie o Polsce

Uchodźcy, dzieci, imigranci
Uchodźcy, dzieci, imigranci / Źródło: Flickr / United States government work
Historia dzieci z dworca Brześć jest jednocześnie straszna i pozytywna. Pokazuje, jak państwo polskie i Polacy traktują uchodźców. Właśnie została opisana w książce.

Zimny, marmurowy dworzec w białoruskim Brześciu. Na twardych ławach śpią dzieci przykryte ręcznikami, kurtkami, dywanikami do modlitwy. Po raz kolejny niewpuszczone do Polski – wspomina Marina Hulia 2016 r. Zapisała: „Przyjechałam o drugiej w nocy. Obudziłam Dagmarę, która z siódemką dzieci już drugi miesiąc koczuje na dworcu. – Jak można tak żyć? – spytałam, przekazując jedzenie i ubrania z Polski. – Trudno i twardo, ale można. Tu jest w miarę bezpiecznie. W Czeczenii odbiorą mi dzieci”. Marina Hulia jest nauczycielką, wolontariuszką, opiekunką dzieci w potrzebie, jak mówi o sobie. Od lat pomaga matkom, które uciekły z Czeczenii, żeby ratować dzieci. Na dworcu w Brześciu pomagała im zorganizować namiastkę normalnego życia. Teraz wspiera je w Polsce, gdzie trafiły do ośrodków dla uchodźców. – Wyrywam mamy i dzieci z gettycznych ośrodków, żeby zobaczyły Polskę przyjazną, otwartą, kolorową – mówi Marina. Właśnie ukazała się książka „Dzieci z Dworca Brześć”, którą napisała razem z dziennikarką Moniką Głuską-Durenkamp. – Napisałam, jak można zmieniać świat na nieswojej ziemi, dając miłość i współczucie tym, których zwiemy wykluczonymi.

Ucieczka

Marzenie o Polsce zaczyna się w Brześciu, gdzie przymusowo zatrzymują się zmierzające do Europy rodziny, w większości kobiety z dziećmi. – To nie są brodaci młodzi mężczyźni z dziesięcioma smartfonami. To są kobiety z ośmiorgiem dzieci – mówi Marina. Uciekają. Przed Kadyrowem, jak Zajna. „Wyjechałam za mężem” – opowiada w książce. „Co ja bez niego zrobię z pięciorgiem dzieci? Hasan ma polio, ledwo chodzi. Sulim też chory”. Ramzan Kadyrow, prezydent Czeczenii, dostał od prezydenta Władimira Putina władzę absolutną. „W Czeczenii Kadyrow jest jedynym władcą, a jego słowo – jedynym prawem” – mówi cytowana w książce obrończyni praw człowieka Swietłana Gannuszkina. Sylwia Gregorczyk-Abram, prawniczka, opowiada o prześladowaniach: wywożenie mężczyzn z domu w nocy, bicie, zastraszanie, skazywanie na podstawie spreparowanych dowodów na wieloletnie więzienia, tortury i śmierć.

Kadyrow wprowadził surowe zasady religijne i moralne, kobieta powinna znać swoje miejsce, małżeństwa są aranżowane przez rodziców, promowane jest wielożeństwo. W zdegenerowanym wojnami i terrorem państwie kobiety są szczególnie narażone na przemoc. – Uciekinierki ratowały siebie i dzieci też przed przemocą ze strony mężów – mówi Monika Głuska-Durenkamp. – Tych facetów zniszczyły wojny, piją, biorą narkotyki i są agresywni. Pijany ojciec wywieszał dzieci z balkonu, inny bił, groził żonie śmiercią. Niektóre uciekały tak, jak stały, w letnich butach, dzieci w sandałkach. Tak zastawała je na dworcu w Brześciu wschodnioeuropejska zima.

Granica

Marina pisze: „Kiedy Seda z siódemką dzieci uciekała z Czeczenii do Brześcia, myślała, że na granicy są budki. Na budkach są napisy: Polska, Niemcy, Francja itd., a w budkach siedzą pogranicznicy, którzy przyjmują podania. Seda przygotowała list z prośbą o azyl do budki z napisem »Polsza«. I drugi do Germanii, na wszelki wypadek. W Terespolu odkryła brak budek i zrozumiała, że ani Polsza, ani Germania jej nie chcą”.

„Na granicy przed urzędnikami Straży Granicznej staje człowiek i opowiada swoją historię. Jeśli powie, że szuka schronienia, ucieka przed torturami, pogranicznicy powinni go wpuścić” – wyjaśnia w książce Sylwia Gregorczyk-Abram. „Dopiero potem właściwe urzędy zdecydują o nadaniu prawnego statusu uchodźcy lub o odmowie”. Kiedy jednak kobiety z Czeczenii stawały ze swoimi dziećmi przed pogranicznikami w Terespolu, oni ich nie wpuszczali. Rodziny wracały na dworzec w Brześciu, a po jakimś czasie ruszały znowu do Terespola na przejście graniczne. Jeździli tak kilkanaście, kilkadziesiąt razy. Dzieci bały się pograniczników, niektóre przed podróżą do Terespola dostawały biegunki, milkły, płakały. Marina wpadała na pomysł: narysujcie dobrego pogranicznika, uśmiechniętego, w czapce z napisem „Polska”. Dzieci narysowały uśmiechniętych panów, a ona zawiozła rysunki strażnikom w nadziei, że chociaż wobec dzieci będą tacy jak na obrazkach. To był superpomysł, zastępca komendanta Straży Granicznej przyjął rysunki. – Tylko że, szczerze mówiąc, nic się nie zmieniło – mówi Marina. – Cóż, jednak to nie w Terespolu robi się politykę graniczną, to nie pogranicznik decyduje o losach uchodźców.

Dworzec

„Pokutuje mit, że w Czeczenii nie ma wojny” – tłumaczy w książce Sylwia Gregorczyk-Abram. „To narracja przyjmowana przez urzędy i państwo polskie. A przecież mają tam miejsce drastyczne przypadki łamania praw człowieka, co potwierdzają Stowarzyszenie Memoriał, Russian LGBT Network, Komitet Przeciwko Torturom, Komitet Helsiński. Niektórzy uchodźcy mówią, że lepiej było, gdy trwała wojna, bo wtedy wszędzie Czeczenów przyjmowano.

Wpis Mariny na profilu Dzieci z Dworca Brześć na Facebooku: „Wczoraj na dworcu 24-letnia Hadiszka, mama dwuletniej Aliji, miała atak epilepsji. Hadiszka jest chudziutka, waży niecałe 40 kg. Blada, zapłakana, chora. Przedwczoraj, po odegraniu roli koguta w bajce wystawianej przez mamy dla dzieci, zemdlała Sacyta. Lida nie ma skóry na nadgarstkach – zdarła, drapiąc się z bezsilności, beznadziei, depresji. Robię wszystko, żeby się uśmiechnęły. Mówię, że Allah nie zsyła prób ponad siły, że przecież mają dzieci przy sobie. Nie wybuchają bomby, tylu ludzi im pomaga. Ale kiedy widzę Hadiszkę miotającą się w padaczce na marmurowej podłodze dworca, nie wiem, co powiedzieć”.

Ośrodek

Przejście przez granicę jest jak gra losowa. Nie wiadomo, dlaczego akurat teraz, dlaczego akurat te osoby, ale po 15. albo 30. próbie bramka się otwiera i pogranicznik wpuszcza rodzinę do Polski. Kobiety z dziećmi trafiają do ośrodków dla cudzoziemców, teraz mają pokoje i łóżka. Nadal jednak czekają: na prawo pobytu w Polsce, na wyrwanie się z ośrodka, na możliwość podjęcia pracy. Polskie ośrodki dla uchodźców mogłyby służyć jako więzienia. Z kratami w oknach, na peryferiach miast, za fabrykami, składami, wysypiskami śmieci, w lesie, w polu. Wyjście stamtąd to wyprawa na obcy ląd. Do najbliższego sklepu, do przystanku autobusowego, kolejowego trzeba iść kilka kilometrów. – Te ośrodki przypominają getta, przybysze z innych krajów mogą się w nich integrować co najwyżej z wiewiórkami albo ze sobą nawzajem – mówi Marina Hulia. Dlatego wyprowadza mamy i dzieci na zewnątrz.

Uśmiech terrorysty

Chodzi o to, żeby przybysze znali Polskę nie tylko zza krat, a Polacy Czeczenów nie tylko z tego, co o uchodźcach mówią politycy. Za znajomą rodziną nie krzyczy się w autobusie, że ma wracać do siebie. „Kilka lat temu ruszyła machina propagandowa przeciw uchodźcom” – mówi w książce Katarzyna Sadło, trenerka i konsultantka związana z organizacjami pozarządowymi, blogerka znana jako Kataryna.

„Opisywano ich jak terrorystów, radykalnych islamistów (…). Dziś wystarczy mały zapalnik, złe słowa i łatwo rozkręcić kampanię nienawiści. Doświadczyła tego choćby Malika, zaatakowana za nic pod przedszkolem, do którego odprowadzała dzieci. Przed nami ogromne wyzwanie, aby zrozumieć te mechanizmy i umieć z nimi walczyć”. Marina walczy, rozbrajając miny. Jeszcze w Brześciu uczyła dzieci „uśmiechu terrorysty”, miał rozbroić pracownice dworca, które tak o nich mówiły.

Udało się, panie też zaczęły się uśmiechać. W Polsce wozi czeczeńskie rodziny do domów samotnej starości, do babć i dziadków, których nikt nie odwiedza. Dzięki tym wizytom polskie babcie zyskują wnuczków, a czeczeńskie dzieci babcie, każdy w tym układzie coś z siebie daje i coś dostaje. Dzieci i ich mamy jeżdżą też na działki do osób w kryzysie bezdomności, pomagają w grabieniu liści, budują domki dla ptaków. Jeżdżą do schronisk dla psów, dzięki czemu mają swoje psy, choć nie mogą wziąć ich ze sobą. – Te rodziny nic nie mają? Nieprawda, mogą dzielić się sobą – tłumaczy Marina. – Żeby czynić dobro, niekoniecznie trzeba jechać do Aleppo czy do Afryki, wystarczy rozejrzeć się dookoła.

Niepewność

– Marina próbuje zorganizować czeczeńskim rodzinom lepsze życie – mówi Monika Głuska-Durenkamp. – Na dworcu zorganizowała im szkołę, zabierała do kina. Aby czymś zająć mamy, wymyśliła, żeby szyły zabawki, zbierała skrawki materiałów, zawoziła do Brześcia. Teraz jeżdżą do różnych miast na Dni Radości, dzieci tańczą razem z polskimi, uczestniczą w warsztatach teatralnych. Pokazuje im Polskę, która jest dobra, zaprasza do wspólnego życia, a nie izoluje i grozi. Ja poznałam jej historię dzięki temu, że przeczytałam artykuł o uchodźczyni. Chciałam jej pomóc, a dziennikarz skontaktował mnie z Mariną.

Tak zostałam wciągnięta w jej sieć, podobnie jak wiele innych osób. Książka pokazuje szczęśliwe chwile i dobre emocje. Pokazuje też niepewność i lęk. Rodziny, które nie dostaną prawa pobytu, muszą wrócić do Czeczenii. W ubiegłym roku Marina zanotowała: „Dzieci chodzą do polskich szkół, uprawiają sporty, opiekują się polskimi staruszkami i bezdomnymi. Mamy biegają z papierami i załatwiają formalności związane z ubieganiem się o status uchodźcy. Bezskutecznie. Odwołują się. Co będzie dalej, jeśli znowu przyjdzie odmowa z niewyraźnym, mętnym uzasadnieniem? Dokąd pojadą mamy i dzieci? I kto ich tu nie chce? Bo w Katowicach, Chorzowie, Krakowie, Lublinie, Gdyni, Wrocławiu, Poznaniu, na Kaszubach w Gołczewie ich chcą. – Marino, jeśli wyrzucą nas z Polski i wrócimy na dworzec w Brześciu, ty znowu będziesz nas uczyć? – spytała mała Milana. Nie wiem, co mam odpowiedzieć”.

Katarzyna Skrzydłowska-Kalukin – dziennikarka działu Społeczeństwo @KaSkrzyKal,

Okładka tygodnika WPROST: 51/2019
Więcej możesz przeczytać w 51/2019 wydaniu tygodnika „Wprost”
Zamów w prenumeracie lub w wersji elektronicznej:
 0

Spis treści tygodnika Wprost nr 51/2019 (1916)

  • Wolność 15 gru 2019, 20:00 Zgłoszony w nocy z 12 na 13 grudnia przez Prawo i Sprawiedliwość projekt ustawy represyjnej wobec sędziów został nazwany próbą wprowadzenia stanu wojennego w wymiarze sprawiedliwości. Słusznie. Po 1989 r. niezawisłość sędziów... 8
  • Niedyskrecje parlamentarne 15 gru 2019, 20:00 GRZEGORZ SCHETYNA lansował w partii pomysł przesunięcia wyborów wewnętrznych na czerwiec. Plan przewodniczącego jednak się nie powiódł i mają się odbyć w normalnym terminie w styczniu. – Schetyna kombinował, żeby odsunąć od... 12
  • 365 dni dookoła świata 15 gru 2019, 20:00 PODSUMOWANIE 2019 14
  • Obraz tygodnia 15 gru 2019, 20:00 8 kobiet złożyło w katedrze na Wawelu śluby czystości po kres swoich dni Wygrana Greta Thunberg Została uznana Człowiekiem Roku przez tygodnik „Time” i otrzymała życiowe rady od prezydenta Donalda Trumpa Przegrany Karol XVI Gustaw... 17
  • Księżna jak ofiara przemocy 15 gru 2019, 20:00 Rozmowa z Anną Cieślak, aktorką 18
  • Krzyż pański 15 gru 2019, 20:00 Czy ma rację posłanka Magdalena Biejat, mówiąc, że wiszący w Sejmie krzyż powinien zostać zdjęty, bo stanowi się pod nim prawa dla wszystkich obywateli? 19
  • Pytania na Boże Narodzenie 15 gru 2019, 20:00 Przed świętami zachęcam do zadawania pytań. Nie trzeba od razu z grubej rury, sens wszechświata niech sobie poczeka. Wystarczy wziąć telefon, zadzwonić i spytać: co u ciebie? 20
  • Dziesięć kluczowych słów 15 gru 2019, 20:00 Dokładnie 20 lat temu Jerzy Pilch wspomniał w felietonie o karteczce z 10 słowami, którą odnaleziono w archiwum Alberta Camusa. Musiały one być dla francuskiego noblisty ważne. I wtedy też Pilch napisał swoją listę słów. Dzisiaj mu je przypominamy. 24
  • Okazuje się, że to modlitwa była 15 gru 2019, 20:00 – Nie mam wobec Kościoła oczekiwań – o swojej prywatnej rozmowie z Panem B. opowiada Jerzy Stuhr, aktor i reżyser. 28
  • Pora burzyć mury 15 gru 2019, 20:00 – W Polsce mamy właśnie czas stawiania murów w rodzinach, między ludźmi, między emocjami. A mury można burzyć tylko wspólnie. Może przydałoby się zatem szukanie jedności – mówi Maciej Musiał, aktor. 32
  • Dar wybaczania 15 gru 2019, 20:00 Trzeba zrobić wszystko, co możliwe, żeby atmosfera nienawiści między Polakami wreszcie zniknęła albo chociaż zelżała. Tak postąpiłby Paweł. Szukałby naprawy, a nie roztrząsał winy – mówi Magdalena Adamowicz, europosłanka, wdowa po zamordowanym w styczniu prezydencie Gdańska... 36
  • Zbiórka na WOŚP jest jak religia 15 gru 2019, 20:00 My, Polacy, jesteśmy strasznymi zrzędami. Gdyby nam z nieba spadła kasza manna, to na pewno ktoś by powiedział: „Dlaczego na mnie spadła przypalona?” – mówi Jerzy Owsiak, prezes Fundacji Wielkiej Orkiestry Świątecznej Pomocy. 40
  • W święta jestem tradycjonalistą 15 gru 2019, 20:00 – Bożonarodzeniowe menu to rodzaj pomostu w przeszłość, to pokłon dla tych, którzy odeszli; myślę o nich wtedy, więc jadam to, co oni by jedli i czego jeść mnie nauczyli – mówi Robert Makłowicz. 44
  • Do serca przytul pluskwiaka 15 gru 2019, 20:00 Zwierzęta zawsze czuły tak samo jak ludzie. Czas, by ludzie zaczęli wreszcie czuć to, co zwierzęta – apeluje Dorota Sumińska, autorka popularnych książek przyrodniczych. 48
  • Tajemnice fundacji posła od Schetyny 15 gru 2019, 20:00 Fundacja Państwo Prawa otrzymała od Platformy Obywatelskiej ponad 3 mln zł. W partii ukrywano jednak to, że powołał ją Piotr Borys, prawa ręka Grzegorza Schetyny. Większość polityków PO nic nie wie o działalności tej instytucji. 51
  • Dzieci gorszego sortu 15 gru 2019, 20:00 Rzecznik praw dziecka: NSA nie zgodził się na wpisanie do polskich ksiąg aktu urodzenia dziecka, w którym rodzicami są dwie matki. Sędziów przekonały moje argumenty, że to precedens zagrażający systemowi prawnemu. Dziecko jest... 55
  • Pancerny Marian kontra PiS 15 gru 2019, 20:00 Ostatnie poczynania szefa NIK wskazują, że konflikt między Marianem Banasiem a PiS może się zamienić w otwartą wojnę. Źle to wróży reelekcji Andrzeja Dudy. 56
  • Kobietobójcy 15 gru 2019, 20:00 Sędzia Dorota Bobek z Tarnowskich Gór uniewinniła niedawno mężczyznę oskarżonego o gwałt i przemoc wobec Agnieszki, dziś już jego byłej żony. „Nie wzięto pod uwagę mnóstwa materiałów – powiedziała Agnieszka Codziennikowi... 60
  • Marzenie o Polsce 15 gru 2019, 20:00 Historia dzieci z dworca Brześć jest jednocześnie straszna i pozytywna. Pokazuje, jak państwo polskie i Polacy traktują uchodźców. Właśnie została opisana w książce. 62
  • Dla dobra rodziny 15 gru 2019, 20:00 Ci, którzy założyli rodzinę, wiedzą, ile trudu trzeba włożyć w to, aby ciepło domowego ogniska nie zgasło. Robimy wszystko, by do tego nie dopuścić – mówi Marlena Maląg, minister rodziny, pracy i polityki społecznej. 66
  • Nowy rozkład jazdy 15 gru 2019, 20:00 Więcej połączeń i pociągów, dodatkowe postoje oraz rozszerzenie oferty międzynarodowej – w niedzielę, 15 grudnia wystartował nowy rozkład PKP Intercity. Każdego dnia na tory wyjedzie ok. 400 składów. 68
  • Toy Story PRL 15 gru 2019, 20:00 9 tys. zł za zabawkowy kombajn z lat 60., 1 tys. zł za plastikowego kota-harmonijkę, 500 zł za gumowego żołnierzyka. Zakurzone zabawki z czasów PRL w chwale wracają z piwnic na internetowe aukcje. Można się nimi powzruszać albo zacząć na nich zarabiać. 70
  • Miliarderzy nie są chciwi 15 gru 2019, 20:00 Jak byłeś szczęśliwy bez dużych pieniędzy, to pieniądze cię nie zmienią. Ale jak byłeś nieszczęśliwy, to pieniądze mogą ci zrobić z życia koszmar – mówi Rafael Badziag, milioner, który odpytał 21 globalnych miliarderów. Żeby napisać o nich książkę, okrążył Ziemię i wydał... 74
  • Po wino do Polski 15 gru 2019, 20:00 W Polsce powstaje coraz więcej winnic, ludzie zaczynają widzieć w tym i zarobek, i możliwości rozwoju. Niestety, nie nadąża za tym prawo – mówi Magdalena Różniak z Winnicy Słoneczny Zakątek. 78
  • Ostre jak Finki 15 gru 2019, 20:00 Grupa młodych liderek politycznych przejęła władzę w Finlandii. Jest jednak mało prawdopodobne, żeby ich przykład został szybko skopiowany w Europie. 80
  • Medialny kryzys NATO 15 gru 2019, 20:00 Kiedy przywódcy 29 krajów zjeżdżali się do Londynu, aby celebrować 70-lecie NATO, światowe media i ośrodki analityczne prześcigały się w komentarzach na temat „przesilenia” i „kryzysu” w zachodnim sojuszu. Przyznam, że z... 84
  • Wielka obietnica medycyny 15 gru 2019, 20:00 Naukowcy i lekarze uznają leczenie komórkami macierzystymi za nowy rozdział w medycynie. I wciąż na nowo odkrywają ich potencjał. 86
  • W neuronauce jesteśmy niczym Tesla 15 gru 2019, 20:00 Akcja „Ice Bucket Challenge” przyniosła przełom. Zresztą ja sam w centrum Nowego Jorku, na Broadwayu, pozwoliłem wylać na siebie wiadro lodowatej wody – mówi dr Chris Henderson z firmy Biogen. 88
  • W poszukiwaniu natury 15 gru 2019, 20:00 Wciąż nie ma obowiązującej definicji kosmetyków naturalnych. Jak więc odróżnić ekościemę od organicznych kremów i mydeł? 90
  • Sprawa Gorgonowej 15 gru 2019, 20:00 To była Gorgonowa. Kobieta, o której media od czasów przedwojennych mówią właśnie tak. Nie ma własnego imienia, a po prawdzie i nazwiska, ponieważ „Gorgonowa” to tyle co „należąca do Gorgona”. To też nie jej, a w chwili, gdy... 92
  • Powrót legendy 15 gru 2019, 20:00 Przemysław Gintrowski, legendarny bard Solidarności, w ostatnich latach życia był nieco zapomniany. Teraz jego twórczość przeżywa niespodziewany renesans – dzięki młodym artystom, którzy sięgają po jego spuściznę. 94
  • Miałem szczęście znać Przemka osobiście 15 gru 2019, 20:00 Muniek Staszczyk otrzymał nagrodę im. Przemysława Gintrowskiego „Za wolność w kulturze”. 98
  • Gintrowski międzypokoleniowo 15 gru 2019, 20:00 W tym roku w czasie koncertu „Gintrowski – a jednak coś po nas zostanie...” po twórczość barda Solidarności sięgnęło młode pokolenie. 100
  • Artyści w hołdzie wolności 15 gru 2019, 20:00 Czym dla artystów jest wolność, także ta artystyczna? Czy ich zdaniem dziś z jej uniwersalnej wartości zdajemy sobie sprawę, wystarczająco ją pielęgnujemy? Na te pytania odpowiedzieli muzycy biorący udział w koncercie „Gintrowski – a jednak coś po nas zostanie...” 102
  • Czy wiedźmin jest Polakiem? 15 gru 2019, 20:00 Nowy serial potwierdza, że w naszej popkulturze nie było do tej pory produktu, który cieszyłby się taką światową popularnością jak „Wiedźmin”. Wątpliwe, byśmy szybko doczekali się kolejnego, więc za wszelką cenę próbujemy udowodnić, że Geralt jest nasz: polski i słowiański. 104
  • Od Tokarczuk do Glińskiego 15 gru 2019, 20:00 Nobel Olgi Tokarczuk, świetne filmowe debiuty, artystyczna młodość i mądrość Krystiana Lupy. A z drugiej strony: brak promocji polskiej muzyki za granicą i fatalne decyzje władz w niemal każdej dziedzinie sztuki. Autorzy tygodnika „Wprost” podsumowują rok 2019 w kulturze. 108
  • Siostra zakonna nauczyła mnie empatii 15 gru 2019, 20:00 W dzieciństwie największy wpływ wywarła na mnie siostra zakonna, która uczyła religii. Miała na imię Adela, była brunetką o śmiejących się oczach. 114
  • „The Crown – Korona Rzeczpospolitej” 15 gru 2019, 20:00 Wolne elekcje to już nie tylko temat lekcji historii, lecz także prawdziwe wyzwanie dla graczy. Fundacja Książąt Lubomirskich stworzyła historyczną grę online przybliżającą realia życia w dawnej Polsce. 115
  • Bigos z karpia 15 gru 2019, 20:00 Karp zasługuje na lepsze traktowanie niż banalne smażenie na patelni w bułce tartej czy zanurzanie w galarecie. 116
  • …drugie życie choinki 15 gru 2019, 20:00 Choinka nie musi, a wręcz nie powinna lądować na śmietniku. Podpowiadamy, w jaki sposób może służyć nam również po świętach. 117
  • Co musisz wiedzieć o zabezpieczeniu lakieru auta 15 gru 2019, 20:00 Powłoka ceramiczna – warto wiedzieć, jakie korzyści wynikają z jej posiadania. 118
  • Zrób sobie… karpia 15 gru 2019, 20:00 Zamiast męczyć karpia w wannie, mordować tasakiem, dusić na patelni, topić w galarecie, sami zróbmy sobie świąteczną rybę z tego, co pod ręką – na szczęście! 122

ZKDP - Nakład kontrolowany