Grota apostołów

Grota apostołów

W Jordanii odkryto najstarszą chrześcijańską świątynię. Czy zbierali się w niej uczniowie Jezusa?
Pod wybudowanym w 230 r. kościołem pod wezwaniem św. Jerzego archeolodzy odsłonili owalną grotę. Do jej wnętrza wiodły kamienne schody, a długi podziemny korytarz prowadził do źródła wody. Abdul Kader Hussein, szef Centrum Badań Archeologicznych, twierdzi, że jest to budowla sakralna powstała między 33 a 70 r. n.e. i może być pierwszym kościołem chrześcijan. Znajduje się ona w Rihab, 40 km na północny wschód od Ammanu.
Grota może być miejscem, w którym modlili się apostołowie. Mozaika w znajdującym się nad grotą kościele św. Jerzego wzmiankuje 70 umiłowanych uczniów Jezusa. Wielu badaczy podchodzi jednak sceptycznie do tego odkrycia. Większość archeologów i historyków przypuszcza, że mało prawdopodobne jest powstanie budowli o przeznaczeniu wyłącznie sakralnym już w I wieku n.e., kiedy chrześcijanie musieli się ukrywać.

Dzień Ducha Świętego
Za dokładną datę powstania Kościoła chrześcijańskiego uważa się tradycyjnie dzień zesłania Ducha Świętego zwany też Pięćdziesiątnicą (w Polsce obchodzony jako Zielone Świątki), kiedy na zebranych w wieczerniku apostołów i Maryję zstąpił Duch Święty. W grupie pierwszych chrześcijan znaleźli się głównie Żydzi, mieszkańcy starożytnej Palestyny, gdzie nauczał Jezus. Dzieje Apostolskie opisują, że najwcześniejsi wyznawcy Jezusa spotykali się w świątyni w Jerozolimie i w tradycyjnych żydowskich domach modlitw. Najstarszymi świątyniami chrześcijaństwa były więc synagogi. Do grupy wyznawców Jezusa szybko zaczęli dołączać przedstawiciele innych religii, od których nie wymagano dostosowania się do żydowskich obyczajów, takich jak rytualne oczyszczenia, zalecenia dotyczące spożywania potraw czy obrzezanie. Oprócz sporów dogmatycznych była to główna przyczyna konfliktów wyznawców nowej religii z przedstawicielami religii żydowskiej.
Ostateczne rozdzielenie społeczności żydów i chrześcijan dokonało się na synodzie rabinów w Jawne koło 95 r. Wyznawcy Jezusa uzyskali wtedy religijną tożsamość, chociaż najwcześniejsze użycie terminu chrześcijaństwo (gr.: christianismos, xριστιανισμóς) przypisuje się jednemu z pierwszych ojców kościoła, Ignacemu z Antiochii, który zmarł w 107 r. Pod koniec I wieku n.e. odrębność nowej religii uznała też rzymska administracja: wydany przez cesarza Nerwę edykt zwalniał chrześcijan z podatków płaconych przez żydów.



Kościół domowy
Pierwsi chrześcijanie odmawiali uznania kultu boskich władców cesarstwa, który był religią spajającą rozległe imperium. Rzymianie uważali więc chrześcijaństwo za superstitio – zabobon. Tajemnica, którą były osnute praktyki religijne chrześcijan, także nie pomagała we wzajemnym zrozumieniu: słowa apostołów o wzajemnej miłości i spożywaniu ciała Chrystusa prowokowały do podejrzeń o orgie, incest i kanibalizm.
Najwcześniejsze zgromadzenia wyznawców nowej wiary odbywały się zwykle w prywatnych domach. Pierwszy „domowy kościół" został opisany w Dziejach Apostolskich, o modlitwie w domu pisał też w drugiej połowie II wieku Klemens z Aleksandrii, jeden ze ojców Kościoła. W latach 30. XX wieku w mieście Dura-Europos niedaleko Bagdadu archeolodzy odkopali dom, który prawdopodobnie od 232 r. służył jako miejsce modlitwy chrześcijan. Wnętrze dekorowały freski przedstawiające Jezusa oraz inne motywy znane z Ewangelii: uzdrowienie paralityka, Jezusa i Piotra idących po wodzie oraz kobiety odkrywające zniknięcie ciała Jezusa z grobu.
Do niedawna za najstarsze kościoły chrześcijaństwa wybudowane specjalnie w celu modlitwy uchodziły dwie budowle w Ziemi Świętej. Budowa pierwszej bazyliki na miejscu dzisiejszego kościoła Narodzenia Pańskiego w Betlejem została prawdopodobnie zapoczątkowana przez św. Helenę, matkę cesarza Konstantyna. Konstrukcję ukończono w 333 r. Za jeszcze wcześniejszy jest uznawany najsłynniejszy kościół świata, Bazylika Grobu Świętego w Jerozolimie, ulokowana w miejscu, gdzie według tradycji, znajdowało się wzgórze Golgota, miejsce męki i grobu Jezusa.
Podczas prac budowlanych w Jerozolimie, które prowadzono po stłumieniu żydowskiej rewolty Bar Kochba w latach 132-135, cesarz Hadrian nakazał przykryć to miejsce ziemią i wybudować świątynię Wenus. Dwa wieki później na rozkaz cesarza Konstantyna odsłonięto miejsce pochówku Jezusa. Według tradycji chrześcijańskiej, w wykopaliskach wielką rolę odegrała matka cesarza, kanonizowana później Helena: w położonej w tym miejscu grocie miała odkryć drzewo krzyża, na którym zmarł Jezus. Kościół wzniesiony przez Konstantyna, już w starożytności słynny z przepychu i urody, był właściwie trzema połączonymi kościołami, wzniesionymi na trzech świętych miejscach: wielka bazylika, otoczone kolumnami atrium i rotunda zwana anastasis, czyli zmartwychwstanie. Pod tą ostatnią budowlą św. Helena i biskup Jerozolimy Makarios zidentyfikowali miejsce grobu Jezusa.

Biblijny Armagedon
Podczas ostatnich dziesięciu lat archeolodzy odsłonili kilka innych budowli, które kolejno pretendowały do miana najstarszego kościoła świata. Przed odkryciem groty w Rihab w Jordanii palmę pierwszeństwa dzierżyła świątynia odkopana w Megiddo, biblijnym Armagedonie (Grecy nie zrozumieli hebrajskiej nazwy Har Megiddo, czyli Wzgórze Megiddo), gdzie ma się stoczyć ostateczna walka między siłami dobra i zła.
W 2005 r. odsłonięto tam budynek, którego fundamenty pochodzą z III lub IV wieku. Jedna z inskrypcji dedykowała budynek „pamięci Pana Jezusa Cristosa", inne wymieniały imiona pewnego rzymskiego oficera oraz kobiety, którzy ofiarowali datki na budowę chrześcijańskiego kościoła. Na wczesną datę powstania budynku wskazują też rysunki ryb – najstarszych symboli chrześcijan (krzyż stał się chrześcijańskim znakiem dopiero w III wieku). W centrum budowli znaleziono pozostałości stołu, który przed okresem bizantyńskim był używany zamiast ołtarza. Chrześcijańskie inskrypcje z pobliskiego Nazaretu i Kafarnaum, datowane na II i III wiek, pokazują, że już w tym czasie w okolicy istniały sekretne ośrodki chrześcijaństwa.
Wcześniej najstarszą chrześcijańską świątynią miał być kościół odkryty w 1998 r. w Aqaba nad Morzem Czerwonym w Jordanii, wybudowany między rokiem 293 a 303. Bazylika skierowana w kierunku wschodnim, obok której znajdował się chrześcijański cmentarz, mogła pomieścić 60 wiernych. Resztki zachowanych schodów sugerują, że kościół miał też piętro. Kościół w Aqaba został opuszczony podczas krwawej fali prześladowań za czasów Dioklecjana. Po legalizacji chrześcijaństwa przez cesarza Konstantyna w 313 r. został odnowiony i był używany jeszcze do mniej więcej 330 r. Ostatecznie w 363 r. zniszczyło go trzęsienie ziemi.
Grota w Rihab prawdopodobnie nie jest jedynym miejscem chrześcijańskiego kultu z I wieku. Thomas Parker, historyk z uniwersytetu stanowego w Karolinie Północnej i odkrywca kościoła w Aqaba, twierdzi, że starożytne teksty poświadczają istnienie wielu wczesnych kościołów, które powstawały w okolicach dużych ośrodków wczesnego chrześcijaństwa: Antiochii, Efezie i Nikomedii na terenie dzisiejszej Turcji, Sydonie i Tyrze w Libanie oraz Aleksandrii i Kartaginie na terenie Afryki Północnej.

Orgie chrześcijan
Za pierwszego chrześcijańskiego męczennika uważa się św. Szczepana, ukamienowanego w Jerozolimie około 35 r. Prześladowania na wielką skalę rozpoczęły się w 64 r., kiedy Rzym padł ofiarą wielkiego pożaru. Wielu historyków oskarża o podpalenie samego cesarza Nerona, ten jednak znalazł kozła ofiarnego w przedstawicielach nowej religii. Wielu rzymskich chrześcijan poniosło wówczas śmierć na arenach cyrkowych i podczas publicznych egzekucji. Według tradycji, właśnie w tym okresie, który trwał aż do śmierci cesarza w 68 r., zginęli św. Piotr i św. Paweł. Druga fala prześladowań nastąpiła za panowania cesarza Domicjana pod koniec I wieku: chrześcijan oskarżano o ateizm, czyli nieskładanie ofiar bogom, tworzenie tajnych stowarzyszeń, orgie, uprawianie zbrodniczej magii i czczenie osła. Ściganie chrześcijan ograniczył na początku II wieku cesarz Trajan, który nakazał karać jedynie tych, którzy odmówili składania ofiar bogom. Po stu latach względnego spokoju ponowny wybuch prześladowań nastąpił za panowania Septymiusza Sewera, który wydał edykt zakazujący nawracania się na chrześcijaństwo. Za rządów Maksymina Traka ponowiono ściganie chrześcijan w całym cesarstwie, a cesarz Decjusz wydał w 250 r. edykt nakazujący wszystkim mieszkańcom imperium publiczne złożenie ofiar rzymskim bogom. Specjalne komisje nadzorowały ten akt i wydawały zaświadczenia o złożeniu ofiary zwane libellus. Tych, którzy nie mogli się wykazać zaświadczeniem, oskarżano o zdradę stanu i zazwyczaj skazywano na śmierć. Również cesarz Walerian, który dążył do przywrócenia dawnych rzymskich obyczajów, wydał dwa dekrety godzące w chrześcijan. W 257 r. zabronił chrześcijanom gromadzenia się na cmentarzach i nakazał zamknięcie kościołów. Rok później wprowadził karę śmierci dla każdego, kto nie złożył ofiary rzymskim bogom. Szczególnie krwawe prześladowania zdarzyły się wówczas w miastach Afryki Północnej, gdzie zginęli święci Cyprian i rzymski biskup Sykstus. Po śmierci Waleriana edykty zostały cofnięte przez jego syna Galienusa, który uznał Kościół chrześcijański jako instytucję i pozwolił jego wyznawcom uczestniczyć w życiu państwowym. Ostatni i najkrwawszy etap prześladowań chrześcijan nastąpił za panowania cesarza Dioklecjana, który edyktem z 299 r. nakazał wszystkim żołnierzom i urzędnikom złożyć ofiarę dla rzymskich bóstw. Odmowa pociągała za sobą utratę przywilejów stanowych albo sprowadzenie do statusu niewolnika. Kolejny edykt cesarza z 303 r. nakazał zniszczenie świątyń chrześcijańskich, konfiskatę i spalenie świętych ksiąg, zabraniał gromadzenia się chrześcijan. Trudno ustalić liczbę chrześcijańskich męczenników. „New Catholic Encyklopedia" podaje, że średniowieczni hagiografowie, których dzieła są jednym z głównych źródeł informacji o prześladowaniach chrześcijan, mieli tendencję do zawyżania liczby zmarłych za nową wiarę. Dzisiejsi badacze mają w tej kwestii bardzo rozbieżne poglądy: jedni szacują liczbę męczenników na 100 tys., inni – na „zaledwie” 10 tys.

ZNAK KRZYŻA
Cesarz Konstantyn w 312 r. stoczył na moście Mulwijskim, niedaleko murów Wiecznego Miasta, bitwe z Maksencjuszem wybranym przez wojska na cesarza. Konstantyn spojrzawszy w słońce przed bitwą, miał ujrzeć znak krzyża i greckie litery układające się w napis „ΕΝ ΤΟΥΤΩ ΝΙΚΑ", czyli „pod tym znakiem zwyciężysz”. Trudno zweryfikować prawdziwość legendy, faktem jednak pozostaje, że rok pózniej Konstantyn wydał słynny edykt mediolański, w którym ogłosił wolność wyznania w cesarstwie rzymskim i legalizacje religii chrzescijańskiej. Był to punkt zwrotny w dziejach chrzescijaństwa. Cesarz wspomagał Kosciół finansowo, wzniósł liczne bazyliki i udzielał klerowi przywilejów. Zwrócił także dobra skonfiskowane za czasów przesladowań Dioklecjana. W nowo założonym i nazwanym od imienia cesarza mieście na Bosforze nie było świątyń pogańskich, a jedynie koscioły chrzescijańskie. Konstantyn zgodnie z ówczesnie panującym zwyczajem został ochrzczony na łożu śmierci. Mimo silnego poparcia cesarza dla chrzescijaństwa wielu wysokich dostojników na jego dworze trwało w pogaństwie, a monety rzymskie nadal zdobiono wizerunkami starożytnych rzymskich bogów. Ostatnim pogańskim cesarzem był Julian Apostata panujący w połowie IV wieku. Próbował on wskrzesić dawne tradycje w cesarstwie rzymskim i wycofał większość przywilejów nadanych Kościołowi przez Konstantyna. Po śmierci cesarza w 363 r. chrzescijaństwo ostatecznie stało się dominującą religią imperium. Cesarz Teodozjusz I edyktem wydanym w 380 r. uczynił z niego obowiazującą religię państwową, zakazał oddawania czci innym bogom i zamknął pogańskie świątynie. To wydarzenie zapoczątkowało prześladowania pogan przez chrzescijan.




Okładka tygodnika WPROST: 26/2008
Więcej możesz przeczytać w 26/2008 wydaniu tygodnika „Wprost”
Zamów w prenumeracie lub w wersji elektronicznej:
 0

Spis treści tygodnika Wprost nr 26/2008 (1331)

  • Na stronie - Gdybyś, Lechu, w mateczniku siedział… 22 cze 2008, 22:00 Największym wrogiem człowieka legendy „Solidarności” jest on sam 4
  • Wprost od czytelników 22 cze 2008, 22:00 Egzamin z niewiedzyChciałbym podziękować za artykuł „Egzamin z niewiedzy" (nr 19). Nietrudno się domyślić, że jeśli w szkołach nagradzane jest wyłącznie myślenie schematycznie podporządkowane testom, uczniowie... 4
  • Prześladowcy kierowców 22 cze 2008, 22:00 Przed paroma dniami jakiś ważniak ogłosił w telewizorze bardzo korzystną dla społeczeństwa decyzję o postawieniu przy drogach 1500 nowych fotoradarów. 8
  • Skaner 22 cze 2008, 22:00 8
  • Kret i kazachska wódka 22 cze 2008, 22:00 Jacek Kret, bardziej zamożny brat bliźniak Jarosława Kreta, prezentera pogody w TVP, podbija polski rynek alkoholowy. Robi to przez Kazachstan. Konkuruje z krajowymi polmosami, importując wódkę z Kazachstanu, Białorusi i Rosji. –... 8
  • Cięcia Tuska 22 cze 2008, 22:00 O 4,2 mln zł mniej niż poprzednik wydał premier Donald Tusk na obsługę swojej kancelarii przez pierwsze pięć miesięcy urzędowania. Wydatki kancelarii Tuska wyniosły do tej pory 38,8 mln zł. Oszczędności przyniosły głównie cięcia... 8
  • Otyły jak Australijczyk 22 cze 2008, 22:00 Australijczycy są najbardziej otyłym społeczeństwem na świecie. Tak wynika z raportu „Australijska bomba otyłości", opublikowanego przez Baker Heart Research Institute w Melbourne. Problem otyłości dotyka już 26 proc.... 9
  • Wywiad sprawdza kontrwywiad 22 cze 2008, 22:00   Adam Ostoja-Owsiany, szef działu kadr Agencji Wywiadu, postanowił przetestować zabezpieczenia w siedzibie Służby Kontrwywiadu Wojskowego. Jak ustalił „Wprost", kilkanaście dni temu funkcjonariusz udał się na spotkanie w... 9
  • Dossier 22 cze 2008, 22:00 "Nie jesteśmy panienkami, które na swoich barkach wyniosą porno-grubasów, Urbana, Millera czy Oleksego" Manuela Gretkowska dla Wirtualnej Polski, tłumacząc, dlaczego Partia Kobiet odrzuciła ofertę przyłączenia się do... 10
  • Pytania Niepolityczne - Złamałam szczękę 22 cze 2008, 22:00 Rozmowa z Ewą Wolak, posłanką Platformy Obywatelskiej, organizatorką rowerowych wycieczek parlamentarzystów 10
  • Ludzie 22 cze 2008, 22:00   Dżem z Claptonem 14 sierpnia na jeden koncert przyjedzie do naszego kraju Eric Clapton. Artysta zagra na skwerze Kościuszki w Gdyni. Przed muzykiem wystąpi legendarna polska grupa Dżem. (JM)Beckham winnyDavid Beckham został członkiem... 11
  • Kosztowne plotki 22 cze 2008, 22:00 Media 11
  • "Wprost" – pismo dżentelmenów 22 cze 2008, 22:00 Listę stu najbardziej wpływowych dżentelmenów w Polsce po raz pierwszy ogłosiła redakcja miesięcznika „Gentleman". Spośród tej setki nie tylko najbardziej wpływowych, ale też – co znacznie rzadsze – nienagannie... 12
  • Unia Europejska - Traktat nieboszczyk 22 cze 2008, 22:00 „Komisja Europejska uznaje tylko taką demokrację, w której wyborcy głosują zgodnie z jej oczekiwaniami" – napisał w ubiegłym tygodniu renomowany tygodnik „The Economist”. W ten sposób skomentowano plany... 12
  • Zapytaj Wprost - Obecne rządy to lenistwo i hipokryzja 22 cze 2008, 22:00 Na pytania czytelników internetowego wydania tygodnika „Wprost" odpowiada Grzegorz Napieralski. Jeden z młodszych polskich politycznych liderów, od lat związany z lewicą. 14
  • Poczta 22 cze 2008, 22:00   Pasożyty podatkoweAutorzy artykułu „Pasożyty podatkowe" (nr 19) upraszczają problem niepłacenia podatków. Zatrudnienie w szarej strefie było, jest i będzie. Ale tu głównie pretensję należy mieć do ustawodawcy, który... 16
  • Playback 22 cze 2008, 22:00 Prezydent Warszawy Hanna Gronkiewicz-Waltz i wojewoda mazowiecki Jacek KozłowskiFot. A. Jagielak  16
  • Wprost przeciwnie - Armia Zbawienia Bezpieki 22 cze 2008, 22:00 Ostatnią rzeczą, jaką można przypisać SB, Stasi czy KGB, jest nadzieja na upadek totalitaryzmu 18
  • Z życia koalicji 22 cze 2008, 22:00 Trzy czwarte rodaków uważa, że Boski Donek jest przystojny. A pozostałe 25 procent to co, niewidomi? No to jest awantura na całego. Chodzi oczywiście o Bolesława. Używamy tej formy, bo nie jesteśmy po imieniu, a nie wypada tak po prostu... 20
  • Z życia opozycji 22 cze 2008, 22:00 Nareszcie! Nareszcie jakiś coming out w polityce! Geriatrzy.pl w rozsyłanych każdemu spamach z dumą donoszą, że członek (w tej sytuacji brzmi to podwójnie nieswojo) zarządu krajowego ich partii, niejaka Marzena Chińcz, „jest... 21
  • Lech kontra Bolek 22 cze 2008, 22:00 Fakt, że Lech Wałęsa współpracował z bezpieką na początku lat 70., nie pozbawia go znaczenia ani wielkości w latach 80. 22
  • Puzzle Bolka 22 cze 2008, 22:00 Lech Wałęsa został zarejestrowany jako TW ps. Bolek pod numerem 12535 przez Wydział III SB w Gdańsku 28
  • Seksmisja rządowa 22 cze 2008, 22:00 Donald Tusk zamierza upiększyć i useksownić swój rząd 32
  • Podróże z filmem 22 cze 2008, 22:00 Hitem tego sezonu będzie turystyka śladami kinowych przebojów 36
  • Koniec rozejmu 22 cze 2008, 22:00 Największe partie nie dadzą się wciągnąć w politycznie wyniszczający spór o obronę życia lub wolności wyboru 40
  • Postać tygodnia - Artur Boruc 22 cze 2008, 22:00 Król Artur 42
  • Wprost z blogu 22 cze 2008, 22:00 MEDIANie idźcie tą drogą!Mirek Skowron www.blog.media.com.pl/Pisaliśmy już o kampanii rozpętanej wokół angielskiego sędziego Howarda Webba. Żartowali internauci, dworowali dziennikarze, pastwili się nad nim publicyści. Niewybredny atak... 44
  • Trójka bez sternika 22 cze 2008, 22:00 46
  • Randka nic 22 cze 2008, 22:00 Czy renomowane niemieckie gazety są pod kontrolą PiS? 46
  • Dolina Urzędnicza 22 cze 2008, 22:00 Europejski Instytut Technologii, który powstanie w Budapeszcie, to przechowalnia darmozjadów 46
  • Certyfikat głupoty 22 cze 2008, 22:00 Paszport energetyczny będzie kosztować właściciela mieszkania minimum 500 zł 46
  • Ryba po polsku - Nasza szkapa 22 cze 2008, 22:00 Niedługo rząd przestanie być potrzebny. Chyba że jako girlanda. Uroczo. Nie trzeba jechać do Jury Krakowsko-Częstochowskiej, by się znaleźć w jaskini. Wszyscy, nie ruszając się z miejsca, jesteśmy w jaskini. Nawet skini są w jaskini.... 47
  • Giełda 22 cze 2008, 22:00 48
  • Bohaterska wojna z bezrobociem 22 cze 2008, 22:00 Stopa bezrobocia w Polsce spadła w ciągu ostatnich pięciu lat o połowę – do 10,5 proc. W tym samym czasie w urzędach pracy zatrudniono 4,5 tys. dodatkowych pracowników. Zatrudnienie w wojewódzkich urzędach pracy jest dziś... 48
  • Diamenty BCC 22 cze 2008, 22:00 Od 17 lat Business Centre Club przyznaje Złote Statuetki Lidera Polskiego Biznesu firmom, które kierują się nie tylko zyskiem, ale i etyką prowadzenia biznesu. Laureaci konkursu, którzy utrzymają pozycję lidera, dostają do swojej... 48
  • Sztuka topienia herbaty 22 cze 2008, 22:00 Herbata w torebkach ma sto lat. Nowojorski kupiec Thomas Sullivan z oszczędności pakował próbki herbaty do małych jedwabnych woreczków i tak wysyłał je do klientów. Odbiorcy, nie wiedząc o ekonomicznych przyczynach postępowania... 48
  • Rafineria w stodole 22 cze 2008, 22:00 Kilku rolników z Józinka koło Bielska (woj. mazowieckie) za kilkanaście tysięcy złotych uruchomiło wytwórnię biodiesla z rzepaku. Produkcja ruszyła w chwili, gdy wzrosły ceny diesla. Rolnicy z Józinka są już samowystarczalni, a... 48
  • Przepraszamy za podwyżkę 22 cze 2008, 22:00 Psychologiczna bariera 5 zł za litr benzyny pękła po raz pierwszy. Ale na krótko. Godzinę po tym, jak na dystrybutorze stacji benzynowej PKN Orlen w Szczecinie pojawiła się cena 5,06 zł za litr benzyny bezołowiowej 98, koncern wydał... 48
  • Ekonomia hamburgera 22 cze 2008, 22:00 Big mac, sztandarowy produkt McDonald’s, jest dostępny w każdym zakątku globalnej wioski. Porównanie jego cen w różnych zakątkach świata stało się miarą zamożności społeczeństw i fiskalizmu państw. Na Islandii za kanapkę... 48
  • Europejska drzemka 22 cze 2008, 22:00 Europejski sen, czyli od pucybuta do zadowolonego właściciela domku z ogródkiem 50
  • Matrix podatkowy 22 cze 2008, 22:00 Zlikwidujmy podatki dochodowe! 54
  • Bank herbu Lubicz 22 cze 2008, 22:00 1,5 miliarda złotych z ziemi włoskiej do Polski 56
  • Wojna chłopska 22 cze 2008, 22:00 W batalii o utrzymanie unijnych dotacji rolnych zjednoczyli się rolnicy, arystokraci, elektrownie, a nawet kluby golfowe 58
  • Latać każdy może 22 cze 2008, 22:00 Do pracy można taniej dolecieć, niż dojechać 62
  • Polska na EXPOrt 22 cze 2008, 22:00 Pokazaliśmy w Hiszpanii drugą, nowoczesną i ciekawą twarz 65
  • 2x2=4 - Przymknięte oczy 22 cze 2008, 22:00 Wstępnym warunkiem resocjalizacji skazanego jest dotkliwość kary 66
  • Know - How 22 cze 2008, 22:00 68
  • Mięsożerny dzbanek 22 cze 2008, 22:00 Dzbanecznik (Nepenthes), owadożerna roślina z azjatyckiej dżungli, nie jest zwykłą mechaniczną pułapką. Uaktywnia się w zależności od pory dnia, pogody i miejsca, w którym rośnie. Jest równie nieprzewidywalna jak drapieżniki na... 68
  • Piercing za miliardy 22 cze 2008, 22:00 Ozdabianie kolczykami różnych części ciała (body piercing) poważnie zwiększa wydatki służby zdrowia. W Wielkiej Brytanii aż 25 proc. osób przekłuwających inne parte ciała niż uszy doświadcza powikłań: infekcji, opuchlizny i... 68
  • Korporacja Jezusa 22 cze 2008, 22:00 Marketing stał się religią. Ale czy religia jest marketingiem? Tak sugeruje prof. Bruno Ballardini w książce „Jezus i biel stanie się jeszcze bielsza". Jego zdaniem, Paweł z Tarsu to product manager ponadnarodowej korporacji, jak... 68
  • Smutek ze skalpela 22 cze 2008, 22:00 Operacje plastyczne niwelują zmarszczki, ale mogą na zawsze utrwalić na twarzy smutek, złość lub zmęczenie – ostrzegają uczeni z Yale University. Uczestnicy ich eksperymentu oceniali emocje widoczne na naturalnie starzejących się... 68
  • Koniec z biegunkami 22 cze 2008, 22:00 Koniec z zemstą Montezumy, brzuchem Dethi i tańcem Azteków. Pod tymi nazwami kryje się ta sama przypadłość – biegunka wywoływana przez bakterie Escherichia coli. Nabawia się jej 27 mln podróżnych spędzających urlopy w krajach o... 68
  • Żaby i księżniczki 22 cze 2008, 22:00 Inteligentne kobiety wybierają inteligentnych mężczyzn i na odwrót 70
  • Mars wita! 22 cze 2008, 22:00 Phoenix może być pierwszym stworzonym przez człowieka urządzeniem, które zaczerpnie marsjańską wodę 76
  • Grota apostołów 22 cze 2008, 22:00 W Jordanii odkryto najstarszą chrześcijańską świątynię. Czy zbierali się w niej uczniowie Jezusa? 80
  • Bez granic 22 cze 2008, 22:00 Walka o każdego ŻydaSzewach WeissByły ambasador Izraela w Polsce, komentator "Wprost"Po podpisaniu w ubiegłym tygodniu rozejmu z Hamasem wszyscy w Izraelu mają nadzieję na uwolnienie młodego żołnierza Gilada Szalita, porwanego... 84
  • Walka o każdego Żyda 22 cze 2008, 22:00 Szewach WeissByły ambasador Izraela w Polsce, komentator "Wprost"Po podpisaniu w ubiegłym tygodniu rozejmu z Hamasem wszyscy w Izraelu mają nadzieję na uwolnienie młodego żołnierza Gilada Szalita, porwanego przed dwoma laty przez... 84
  • Cytat tygodnia 22 cze 2008, 22:00 "Dla tego rządu wszyscy, którzy ciężko pracują, są idiotami" Guido Westerwelle, szef niemieckich liberałów (FDP), komentując politykę podatkową gabinetu Angeli Merkel   84
  • Mesjasz w Waszyngtonie 22 cze 2008, 22:00 Książka 84
  • Wrażliwi na zdrowie 22 cze 2008, 22:00 Japończycy najczęściej spośród mieszkańców rozwiniętych krajów świata korzystają z opieki medycznej. Tak wynika z raportu OECD. Według autorów opracowania, mieszkaniec Kraju Kwitnącej Wiśni 14 razy w roku chodzi do lekarza. Wynika... 84
  • Dante zrehabilitowany 22 cze 2008, 22:00 Florencja zrehabilitowała Dantego Alighieri, poetę i arystokratę, który sprawował funkcję miejskiego gubernatora. Autora "Boskiej komedii", który opuścił rodzinne miasto po skazaniu przez przeciwników politycznych na śmierć... 84
  • Polscy izolacjoniści 22 cze 2008, 22:00 Nasi coraz liczniejsi za granicą rodacy sami siebie spychają na margines. 86
  • Strachy na Irlandczyków 22 cze 2008, 22:00 Bruksela nie ma prawnych instrumentów, by zmusić Irlandię do przyjęcia traktatu z Lizbony 90
  • Klasa kawiorowa 22 cze 2008, 22:00 Czechy mają nową szlachtę – politykówCzeski premier Mirek Topolánek miał w tym roku bardzo ciekawe wakacje. Spędził tydzień na Sardynii w okazałej willi włoskiego premiera miliardera Silvia Berlusconiego. „Jak się bawić,... 92
  • Miłość po włosku 22 cze 2008, 22:00 Władza pojednała się z opozycją. 94
  • Wyprzedaż Jerozolimy 22 cze 2008, 22:00 Święte Miasto jest coraz mniej żydowskie. 96
  • Pamięć o mistrzostwach 22 cze 2008, 22:00 Kingston Technology, producent kart pamięci, doszedł do wniosku, że kibicom należy się specjalny pendrive. Z okazji zbliżających się mistrzostw w piłce nożnej Euro 2008 promuje więc DataTraveler Vienna – przenośną pamięć z... 96
  • Piłka na suficie 22 cze 2008, 22:00 „Możesz być pewny… Jeśli to Westinghouse" – tak od 50 lat brzmi hasło amerykańskiej firmy Westinghouse produkującej m.in. oświetlenie. Faktycznie producent daje pewność, że nawet sufitowy wentylator może... 96
  • Pan Moskwa 22 cze 2008, 22:00 Jurij Łużkow popełnił dwa błędy: zapragnął wejść do wielkiej polityki i ożenił się z Jeleną Baturiną. 98
  • Pasaż 22 cze 2008, 22:00 Słoneczny patrolPamelę Anderson wciąż pamiętamy biegnącą przez plażę w słynnym czerwonym kostiumie. Choć w "Słonecznym patrolu" ostatni raz pojawiła się 11 lat temu, nie daje zapomnieć o tej roli, zakładając seksowne... 100
  • Słoneczny patrol 22 cze 2008, 22:00 Pamelę Anderson wciąż pamiętamy biegnącą przez plażę w słynnym czerwonym kostiumie. Choć w "Słonecznym patrolu" ostatni raz pojawiła się 11 lat temu, nie daje zapomnieć o tej roli, zakładając seksowne wdzianko na potrzeby... 100
  • Plażowanie po szwedzku 22 cze 2008, 22:00 Szwecja nie słynie ze swoich plaż, jak Włochy czy Hiszpania, ale to wcale nie oznacza, że nie znajdziemy tam ciekawych akcesoriów plażowych. Sagaform, jedna z firm pracujących na wizerunek Skandynawii jako fabryki dobrego designu, proponuje... 100
  • Zegarek nurka alergika 22 cze 2008, 22:00 Timex przygotował na lato kolekcję męskich zegarków do nurkowania. Expedition Dive Style są wodoszczelne aż do 200 m i mają mocne, giętkie i łatwo schnące paski. Zegarki zostały wyposażone w system antywstrząsowy, który ochroni je,... 100
  • Kości do bikini 22 cze 2008, 22:00 Giorgio Armani wyposaża plażowiczów kompleksowo. W najnowszej kolekcji strojów kąpielowych Emporio Armani, poza bikini i slipami, znalazło się niemal wszystko, co może się przydać podczas plażowania – ręczniki, chustki, japonki,... 100
  • Nie opalać się jak Sharon Stone 22 cze 2008, 22:00 "Nadal uważasz, że nie potrzebujesz kremu z filtrem?" – pytały niedawno retorycznie zachodnie media, nawiązując do zdjęć Sharon Stone, która pokazała się z twarzą czerwoną na skutek słonecznego oparzenia. Wszystkim,... 100
  • Nurkowanie, surfowanie i seks 22 cze 2008, 22:00 Burberry promuje właśnie limitowaną edycję męskich okularów przeciwsłonecznych. Kolekcja została ponoć zainspirowana uprawianymi przez Brytyjczyków sportami wodnymi – nurkowaniem i surfowaniem (w końcu dom mody lubi zaznaczać... 100
  • Laser 22 cze 2008, 22:00 104
  • Kulturalny ekwipunek 22 cze 2008, 22:00 Nadchodzi czas pakowania walizek! Bez względu na to, czy wyruszamy na Mazury czy na Karaiby, nie zapomnijmy wrzucić do bagażu kilka niezbędnych "czasoumilaczy". Polecamy damską i męską wersję kulturalnego ekwipunku. W dobie... 104
  • Męska walizka 22 cze 2008, 22:00 DVD Mroczne i klimatyczne – takie są niemal wszystkie filmy Tima Burtona. Taka jest też najnowsza produkcja reżysera "Sweeney Todd" z Johnnym Deppem i Heleną Bonham Carter. Całość kręci się wokół zemsty. Do miasta... 104
  • Kobieca walizka 22 cze 2008, 22:00 Książka Chwin, Pilch, Kuczok, Nurowska i inni polscy pisarze w lekkiej odsłonie. "Wakacyjna miłość" (Świat Książki) – kilkanaście zgrabnych opowiadań: od udanej makabreski Irka Grina, który przestrzega przed powrotem do... 105
  • Świnia się nie rusza 22 cze 2008, 22:00 Taniec towarzyski pokazywany w telewizji jest sztucznym tworem. 106
  • Zapomniani mistrzowie 22 cze 2008, 22:00 Arcydzieło malarskie można kupić już za kilkanaście tysięcy złotych. 110
  • Wencel gordyjski - Duże zwierzę 22 cze 2008, 22:00 Błądzić jest rzeczą ludzką, ale wielbłądzić mogą dziś tylko wielbłądy 112
  • Ueorgan Ludu 22 cze 2008, 22:00 Odnalezione zdjęcia narządów Wałęsy! * Nasza armia jest zwycięska * Sukcesy Polski na EURO - dzięki rządom PO! 113
  • Krótko po wolsku - Ziemia obiecana (bis) 22 cze 2008, 22:00 Trudno się dziwić, słuchając coraz gorszych wieści z Bliskiego Wschodu, że musiała się pojawić koncepcja nowej lokalizacji państwa żydowskiego na wypadek, gdyby miał nastąpić exodus z historycznego miejsca lub z jakiegoś powodu... 113
  • Skibą w mur - Tajemnica piłkarskiej szatni 22 cze 2008, 22:00 W pierwszym meczu turnieju piłkarz, który niedawno jeszcze był Nasz, strzelił Naszym gola dla Obcych. 114

ZKDP - Nakład kontrolowany