Seks z neandertalczykiem

Seks z neandertalczykiem

Neandertalczyk całkowicie nie wyginął, wielu z nas nosi go w sobie. Nie ma już wątpliwości, że nasz wymarły kuzyn uprawiał seks z Homo sapiens. Co więcej, mieli oni także płodne potomstwo, które przekazało dalej mieszankę ich genów.
To jedno z najbardziej zaskakujących ostatnich odkryć w antropologii –  przekonuje paleogenetyk Svante Pääbo z Instytutu Antropologii Ewolucyjnej im. Maksa Plancka w Lipsku w Niemczech. Z badań międzynarodowego zespołu badaczy, którym kierował prof. Pääbo, wynika, że ludzie współcześni, wywodzący się z Europy i Azji, mają od 1 proc. do  4 proc. materiału genetycznego pochodzącego od neandertalczyka. Podobnych fragmentów genomu może być więcej, bo badania dopiero się rozpoczynają. Wcześniej na pokrewieństwo neandertalczyka i Homo sapiens nie było jednoznacznych dowodów, gdyż badano jedynie mitochondrialne DNA (a więc pochodzące nie z jądra komórkowego, ale z mitochondriów dziedziczonych wyłącznie po matce) neandertalczyka.

Uczeni uzyskali te  wyniki, badając tym razem jądrowe DNA, pozyskane z trzech szkieletów neandertalskich kobiet sprzed 38 tys. lat znalezionych w chorwackiej jaskini Vindija. Rezultaty porównano z genomami pięciu dzisiejszych mieszkańców różnych części świata: członka południowoafrykańskiego plemienia San, Papuasa z Nowej Gwinei, Joruby z zachodniej Afryki, Chińczyka Han i Francuza. Uczeni odkryli, że mieszkańcy Europy i Azji mają w swoim DNA więcej par nukleotydów pochodzących bezpośrednio od  neandertalczyka niż Afrykańczycy. A zatem Homo sapiens i neandertalczyk musieli się krzyżować już po opuszczeniu przez naszych przodków Afryki, jakieś 100 tys. lat temu. Homo sapiens z Afryki nie miał okazji do wymiany genów z  neandertalczykiem.

Neandertalczyk różnił się nieco od Homo sapiens budową ciała. Był większy, cięższy i bardziej muskularny, miał krótsze kończyny, większą głowę i bardziej masywną czaszkę z dużym nosem i  wystającymi łukami nadoczodołowymi,ale prezentował podobne zachowania społeczne jak nasz przodek. Opanował ogień, wytwarzał narzędzia z  kamienia i polował, żył w zorganizowanych grupach, grzebał zmarłych, a  także troszczył się o chorych i niepełnosprawnych. Wskazują na to  szczątki neandertalczyka ze zdeformowanymi kośćmi ramienia znalezione w  jaskini Szanidar w Iraku. Ten osobnik, przypuszczalnie niepełnosprawny od wczesnego dzieciństwa, dożył dojrzałego wieku. Neandertalczyk mógł się też porozumiewać za pomocą głosu; świadczy o tym odkryty niedawno gen FOXP2, odpowiedzialny za kształtowanie się mowy. Ten gen się różni u  człowieka i szympansa, ale u Homo sapiens i neandertalczyka występuje w tym samym wariancie. Neandertalczyk ozdabiał swoje ciało. Potwierdza to ubiegłoroczne odkrycie w Murcji (płd. Hiszpania), gdzie naukowcy z Bristolu pod kierunkiem Jo?o Zilh?o odkryli na neandertalskim stanowisku nawiercone muszle, a w nich pozostałości farb: żółtej oraz czerwonej zmieszanej z ziarenkami czarnego, połyskliwego minerału. Dotychczas uważano, że dekorowanie ciał było wyłączną domeną Homo sapiens i był to dowód na umiejętność symbolicznego myślenia.

Przedstawiciele obu typów człowieka musieli mieć zbliżony stopień rozwoju mózgu, podobną zdolność myślenia symbolicznego – uważają antropolodzy. Dlaczego więc neandertalczyk wyginął? Większość badaczy jest zdania, że przyczynił się do tegowłaśnie Homo sapiens. Prawdopodobnie doszło do konfrontacji międzygatunkowej. Homo sapiens, który żył raczej w większych grupach, mógł wyprzeć neandertalczyka z najlepszych terenów łowieckich. Karen L. Steudel z  Uniwersytetu Wisconsin uważa, że budowa ciała neandertalczyka, krótsze kończyny i masywny tułów, powodowała, że nie mógł dorównać szybkością poruszania się Homo sapiens. Yoel Rak z uniwersytetu w Tel Awiwie zauważył, że kości miednicy neandertalczyka o wiele gorzej niż szkielet Homo sapiens absorbowały wstrząsy podczas szybkiego chodu i biegu. Neandertalczyk miał też o 30 proc. większe zapotrzebowanie na energię niż Homo sapiens, był więc mniej odporny na niedobory żywności.

Amerykański biolog i ekolog Jared Diamond uważa wręcz, że neandertalczyk został wytępiony przez człowieka współczesnego. Jego teoria znalazła ostatnio potwierdzenie w badaniach przeprowadzonych przez Fernando Rozziego z paryskiego Centre National de la Récherche Scientifique. W  artykule opublikowanym w maju 2009 w „Journal of Anthropological Science" Rozzi opisuje żuchwę neandertalczyka z Les Rois w  południowo-zachodniej Francji ze śladami nacięć wykonanymi najprawdopodobniej przez Homo sapiens, podobnymi do śladów pozostawionych na kościach jelenia. Rozzi uważa to znalezisko za dowód tego, że Homo sapiens polował na neandertalczyka jak na zwierzynę łowną, oprawiał i zjadał mięso, a zębów i kości używał do produkcji ozdób. Również prof. Steven Churchill, antropolog ewolucyjny w Duke University, przekonuje, że dochodziło do bezpośredniej agresji między dwoma gatunkami. Zastosował on techniki kryminalistyczne do badania szczątków neandertalczyka sprzed 50-70 tys. lat odkrytych w jaskini Szanidar. Męski osobnik w wieku 40-50 lat został zraniony w klatkę piersiową. Uszkodzone zostało płuco i po kilku tygodniach nastąpiła śmierć z powodu zakażenia. Eksperymenty prowadzone na ciele świni z użyciem różnych narzędzi pokazały, Neandertalczyk (z lewej) był większy i cięższy od Homo sapiens, miał też krótsze kończyny i masywniejszą czaszkę że rana nie mogła powstać od noża ani włóczni pchniętej rękami. Najbardziej prawdopodobnym narzędziem był rzucony oszczep. A  neandertalczyk nie używał nigdy oszczepów. Udowodnił to zespół prof. Churchilla, który przeanalizował kości ramienia i łokcia u  neandertalczyka, współczesnego mu Homo sapiens oraz u ludzi żyjących dzisiaj. U dzisiejszych bejsbolistów lub miotaczy oszczepem dochodzi do  nadmiernego rozwoju mięśni jednego ramienia, przystosowanych do rzutu pocisków z wielką siłą. Równie często spotyka się charakterystyczne przemieszczenie stawu ramiennego. Antropolodzy odkryli te same cechy u  wczesnych europejskich Homo sapiens, ale brakuje ich u neandertalczyków. Nasz kuzyn prawdopodobnie polował za pomocą dzidy, którą oburącz wbijał w zwierzę, natomiast nie posługiwał się wyrzucanym na odległość oszczepem. Niewykluczone, że jego kończyny, krótsze i bardziej masywne niż u Homo sapiens, były niedostosowane do rzucania. Neandertalczyk z  jaskini Szanidar musiał więc zginąć z ręki Homo sapiens.

Wszystko zaczęło się od niewielkiej prawdopodobnie grupy Homo sapiens, która opuściłaAfrykę, by przedostać się do Eurazji. Liczyła być może zaledwie kilkuset osobników, naturalne było więc łączenie się z neandertalskimi partnerami. Przepływ genów między gatunkami musiał nastąpić, zanim jeszcze zaczęło się różnicowanie gatunku na Europejczyków, Azjatów i  Papuasów. Dzisiejsi mieszkańcy Chin i Papui-Nowej Gwinei mają tyle samo genów neandertalczyka, ile Francuzi. Neandertalczyk i Homo sapiens prawdopodobnie łączyli się z sobą na terenie Bliskiego Wschodu, jeszcze przed migracją człowieka do Eurazji. Zgadza się to z danymi archeologicznymi, które potwierdzają, że do migracji Homo sapiens na tereny Bliskiego Wschodu doszło przed 100 tys. lat, a neandertalczyk żył tam do 50 tys. lat temu. Wymarcie neandertalczyka w Europie nastąpiło później, bo 30 tys. lat temu. W tym czasie populacja Homo sapiens była tam już bardzo liczna. W porównaniu z naszymi wymarłymi kuzynami mamy dziś aż 20 fragmentów DNA, w których nastąpiła silna selekcja genów odpowiedzialnych za zdolności poznawcze, korzystniejsze gospodarowanieenergią, rozwój czaszki, klatki piersiowej, żeber i  obojczyka oraz budowę skóry i gojenie się ran. To dzięki nim Homo sapiens mógł zyskiwać przewagę. Jeden z różniących nas od  neandertalczyka fragmentów DNA wpływa na ruchliwość witki plemnika. Być może więc byliśmy bardziej płodni niż nasi kuzyni. Najnowsze dane genetyczne mogą więc potwierdzić jeden z wcześniej rozważanych scenariuszy zagłady neandertalczyka: genetyczne wchłonięcie go przez Homo sapiens. W artykule opublikowanym w lipcu 2009 r. w czasopiśmie „Science" badacze z ekipy prof. Pääbo stwierdzili, że zróżnicowanie mitochondrialnego DNA neandertalczyka było bardzo ograniczone. Oszacowali, że jego populacja w Europie liczyła nie więcej niż 3400 samic.

Możliwe jest więc, że samce neandertalczyka szukały partnerek wśród Homo sapiens. Ale wspólne potomstwo neandertalczyka i człowieka współczesnego coraz bardziej przypominało tego ostatniego. Wyznawcą tej teorii jest Erik Trinkaus, antropolog z uniwersytetu w Waszyngtonie, który twierdzi, że tzw. dziecko z Lagar Velho, szkielet sprzed 24 tys. lat znaleziony na terenie Portugalii, wykazuje cechy hybrydy neandertalczyka i Homo sapiens. Podobne cechy, zdaniem Trinkausa, ma też szkielet sprzed 28 tys. lat znaleziony w Rumunii w jaskini Peştera Muierii. W dotychczas zbadanym genomie neandertalczyka nie odkryto śladów DNA Homo sapiens. Badacze z Instytutu Maksa Plancka podkreślają, że przepływ genów między dwiema populacjami nie zawsze odbywa się w obu kierunkach. Często zdarza się, że podczas kontaktu mniejszej grupy napływowej (w tym wypadku Homo sapiens) z większą grupą osiadłą (neandertalczykiem) nawet mała liczba kontaktów seksualnych może spowodować dużą zmianę genetyczną. Głównie u nowo przybyłych osobników, bo wprowadzone do ich genomu nowe allele ( jedna z wersji genu) mają tendencję do  multiplikowania się w dużej częstotliwości podczas dalszej ekspansji napływowej populacji. W rezultacie po upływie tysięcy lat można dostrzec tylko ślady przepływu genów w kierunku od populacji osiadłej do  napływowej, mimo że wymiana odbywała się w obie strony. Jeśli nosimy dziś w sobie tylko kilka procent genów neandertalczyka, znaczy to  zapewne, że kontakty między dwoma typami człowieka były dość ograniczone.

Okładka tygodnika WPROST: 21/2010
Więcej możesz przeczytać w 21/2010 wydaniu tygodnika „Wprost”
Zamów w prenumeracie lub w wersji elektronicznej:
 5
  • jopek IP
    jeden by silniejsz a drugi mocniejszy ktory zgwalcil kturego
    • bez-nazwy IP
      Wyciąganie tak daleko idących wniosków na podstawie śladów na jednej szczęce i jednym żebrze to manipulacja. Jeśli jest zbieżność DNA to raczej świadczy o wspólnym przodku (w taksonomii kladystycznej jest moment rozgałęzienia klady) a nie o kontaktach seksualnych. Jest to niemożliwe między dwoma gatunkami. Albo homo sapiens to inny gatunek albo nie. Żenujące jest pisanie kwasi naukowego artykułu bazującego na słowie sex. To antropologiczna żenada (dziennikarska też).
      • Sławoj IP
        Całe życie uważałem że neandertalczyk w jakiejś formie przetrwał,często obserwuję Niemców i jeszcze bardziej się utwierdzam.

        Spis treści tygodnika Wprost nr 21/2010 (1424)

        • POCZTA 16 maj 2010, 11:00 Kto nie lubi konkurować Najpierw myślałem, że mnie oczy mylą. Potem wydawało mi się, że „Wprost" zaatakowało stado drukarskich chochlików. Ostatecznie doczytałem, że to prawda: ani Jagiellonka, ani Uniwersytet Warszawski,... 4
        • Zdolność świecenia 16 maj 2010, 11:00 „My wszyscy jesteśmy robaczkami.Ale ja, myślę, jestem robaczkiem świętojańskim” – powiedział kiedyś Brytyjczyk Winston Churchill. Nie mylił się. Jego blask trwa do dziś. Czy kiedy my lub nasze dzieci będziemy spoglądać na Polskę 2010 z historycznej... 6
        • Z życia koalicji, z zycia opozycji 16 maj 2010, 11:00 Kandydatką platfusów na rzecznika praw obywatelskich jest Irena Lipowicz, o której nie da się pisać bez ciepłej sympatii. Irenka – pozwolimy sobie tak ją poufale nazywać – była jedną z najlepszych parlamentarzystek III RP.... 8
        • Powrót Tuska 16 maj 2010, 11:00 „Pamięta o tragicznej przeszłości, ale zapatrzony jest we wspólną przyszłość. Potrafi współpracować z innymi krajami i tworzyć kompromisy” – mówiła o Donaldzie Tusku kanclerz Niemiec Angela Merkel, wręczając mu w Akwizgranie prestiżową nagrodę Karola... 10
        • SKANER 16 maj 2010, 11:00 16
        • Odkurzanie PO-PiSu? 16 maj 2010, 11:00 Jarosław Kaczyński wraz ze swoim sztabem poważnie rozważa możliwość złożenia Platformie propozycji powrotu do rozmów o wielkiej koalicji PO-PiS – wynika z ustaleń „Wprost”. – To byłaby zagrywka wyborcza – twierdzi poseł PO Jarosław Gowin. 16
        • Ile trwa wyjaśnianie katastrof lotniczych 16 maj 2010, 11:00 Tempo wyjaśniania powodów smoleńskiej katastrofy budzi w Polsce kontrowersje. A ile trwało dochodzenie przyczyn innych głośnych wypadków lotniczych? 16
        • Przegląd prasy zagranicznej 16 maj 2010, 11:00 Komorowski oszukany Novaja GazetaPełniący obowiązki polskiego prezydenta Bronisław Komorowski przyjechał do Moskwy po Katyń. I już na wstępie został brutalnie oszukany. W błysku fleszy prezydent Miedwiediew wręczył mu 67 tomów akt... 20
        • Puls gospodarki 16 maj 2010, 11:00 Szkoła wynalazcówPolskie uczelnie techniczne nie kształcą wynalazców. W ocenie Komisji Europejskiej pod względem innowacyjności zajmujemy w Unii piąte miejsce od końca. Politechnika Warszawska chce to zmienić i uruchamia Studium... 22
        • Cisi bohaterowie 16 maj 2010, 11:00 Politycy traktują ich często jak członków rodziny, choć czasem nie znają ich nazwisk. Dziewięciu z nich zginęło pod Smoleńskiem. Ich koledzy, którzy na lotnisku czekali na prezydencki samolot, od pierwszych chwil po katastrofie otoczyli opieką ciało prezydenta i zapobiegli... 24
        • Coś drgnęło w filmie 16 maj 2010, 11:00 Ustawa o kinematografii powołująca Polski Instytut Sztuki Filmowej rodziła się w ogniu krytyki i protestów. Dziś nawet najbardziej zagorzali jej oponenci przyznają, że dzięki niej polskie kino odżyło. W ubiegłym tygodniu został ogłoszony konkurs na nowego dyrektora PISF. 28
        • Zapytaj wprost - Zawsze byłem stronniczy 16 maj 2010, 11:00 Jan Pospieszalski, dziennikarz i muzyk, autor filmu „Solidarni 2010” odpowiada na wybrane pytania czytelników internetowego wydania „Wprost”. Nie ustosunkował się do wszystkich na znak protestu wobec niektórych nieprzychylnych komentarzy na stronie... 30
        • Lud głupi wszystko kupi 16 maj 2010, 11:00 Ten barwny cytat z klasyka marketingu politycznego Jacka K. najlepiej opisuje trwającą od kilkunastu dni kampanię wyborczą na urząd prezydenta w wykonaniu Prawa i Sprawiedliwości. 32
        • Rozmowa niepolityczna - Mistrz parkietu 16 maj 2010, 11:00 Rozmowa z Andrzejem Klesykiem, prezesem PZU 34
        • Portret współczesnego przestępcy 16 maj 2010, 11:00 Cztery razy rzadziej niż dziesięć lat temu kradnie i włamuje się do mieszkań. Pięć razy rzadziej jego łupem padają samochody – tak wynika z policyjnych statystyk. Zamiast napadać na banki czy rabować tiry, woli handlować narkotykami. Chętnie okrada skarb państwa z... 37
        • Prezes do zadań specjalnych 16 maj 2010, 11:00 Jacek Krawiec, szef PKN Orlen, mówi o sobie, że nie boi się robienia porządków. Nie uporządkował jeszcze wszystkiego, ale paliwowy gigant odzyskał zaufanie inwestorów i znów przynosi zyski. W pracy Krawcowi pomaga wytrwałość – cecha, którą wykształcił, trenując sport. 42
        • Zrzutka na Grecję 16 maj 2010, 11:00 Decyzja o przeznaczeniu 750 mld euro na pomoc zagrożonym kryzysem państwom zajęła politykom europejskim i przedstawicielom MFW dwa dni. Rozpatrzenie standardowego wniosku kredytowego w banku trwa przynajmniej dwa miesiące. Skąd dokładnie pomysłodawcy zamierzają wziąć pieniądze... 44
        • Akropol nad Wisłą 16 maj 2010, 11:00 Przyjęcie Grecji do Unii Europejskiej w styczniu 1981 roku podyktowane było chęcią stabilizacji wstrząsanego kryzysami kraju i ostatecznego przezwyciężenia skutków dyktatury „czarnych pułkowników”. Pośpiech, w którym Bruksela toczyła łagodne negocjacje z... 45
        • Głos z Ameryki - Nie warto pomagać 16 maj 2010, 11:00 Amerykanie są proszeni o to, by wsparli udziałowców banków japońskich, kanadyjskich i europejskich. Samo w sobie jest to co najmniej dyskusyjne i może budzić sprzeciwy, a poza tym takie dotowanie jest niepotrzebne. Na dłuższą metę przyniesie to prawdopodobnie więcej złego niż... 46
        • Kredyt nasz powszedni 16 maj 2010, 11:00 9,2 tys. zł – tyle statystyczny Polak, bez względu na to, czy chodzi do przedszkola, czy właśnie obchodzi setne urodziny, jest winny bankom. Łącznie jesteśmy zapożyczeni w instytucjach finansowych na ponad 350 mld zł. I każdego roku suma ta powiększa się o kolejne... 48
        • Kredyty, łączcie się! 16 maj 2010, 11:00 Kredyty, łączcie się! Czy kredyt konsolidacyjny to sposób na ułatwienie sobie życia, czy na wzięcie na plecy dodatkowego ciężaru? To zależy. Przed wyborem trzeba poważnie rozważyć, czy pomoc tego typu jest nam naprawdę potrzebna. 51
        • Wyrok: odroczenie 16 maj 2010, 11:00 W filmie „Wrota piekieł” pracownica amerykańskiego banku odmawia przesunięcia spłaty hipoteki starszej kobiecie. I zostaje za to szybko ukarana – kobieta okazuje się żądnym zemsty demonem. Choć demony z reguły nie biorą kredytów i polscy bankowcy mogą spać... 52
        • Dotacje z unii 16 maj 2010, 11:00 Aby skorzystać z unijnych dotacji, trzeba mieć nie tylko dobry pomysł na biznes, porządnie przygotowany wniosek i trochę szczęścia, ale także wkład własny w planowany projekt. A co, jeśli nasze kieszenie są puste? Wtedy pomocne mogą się okazać tzw. kredyty pomostowe. 54
        • Polską wódkę piłem na własnym weselu 16 maj 2010, 11:00 Rozmowa z Bruce’em Willisem, aktorem, twarzą kampanii reklamowej wódki Sobieski, udziałowcem Grupy Belvedere 55
        • Trzeba znać swoje miejsce w szeregu 16 maj 2010, 11:00 Rozmowa z Janem Kulczykiem, właścicielem Kulczyk Holding, najbogatszym człowiekiem w Polsce 56
        • Alergia na łupki 16 maj 2010, 11:00 Polska ma duże zasoby gazu – to wiadomo od dawna. Największa firma w branży nie chce go jednak wydobywać. Dostawy rosyjskie są obciążone ryzykiem, ale i tak bardziej opłacalne. 58
        • Regionalnie wywarzone 16 maj 2010, 11:00 Piwo najlepiej się sprzedaje wokół komina – głosi stare przysłowie piwowarów. Potwierdził je ostatni kryzys, który przetrzepał kieszenie największych producentów piw, a umocnił browary lokalne. Wszystko dzięki powracającej modzie na piwa regionalne, o nietypowym smaku i... 61
        • Jak kupić mieszkanie 16 maj 2010, 11:00 Decyzja o kupnie mieszkania lub domu bywa jedną z najważniejszych w życiu. To duże obciążenie finansowe, więc zwykle kupującym towarzyszy lęk. Boimy się, że oszuka nas deweloper lub agencja nieruchomości. Nie wiemy, jakie dokumenty sprawdzić i jak je zweryfikować. Dodatek... 64
        • Wiosna dewiantów 16 maj 2010, 11:00 Wiosną i latem więcej jest zachowań ekshibicjonistycznych, podglądactwa, ocieractwa i usiłowań zgwałcenia. Z badań międzynarodowych i polskich wynika, że od 20 do 30 proc. kobiet doświadczyło tego typu zachowań ze strony mężczyzn. 71
        • Wojna o piersi 16 maj 2010, 11:00 Polskie Towarzystwo Ginekologiczne podobnie jak Światowa Organizacja Zdrowia zaleca, by kobiety po 40. roku życia profilaktycznie wykonywały badania piersi co dwa lata, a po pięćdziesiątce – nawet co roku. Przekonanie, że tylko tak można w porę wykryć raka piersi, jest... 72
        • Różne płcie, te same mózgi 16 maj 2010, 11:00 Rozmowa z prof. Lise Eliot, neurobiologiem i autorką książki „Pink Brain, Blue Brain” (Różowy mózg, niebieski mózg) 74
        • Seks z neandertalczykiem 16 maj 2010, 11:00 Neandertalczyk całkowicie nie wyginął, wielu z nas nosi go w sobie. Nie ma już wątpliwości, że nasz wymarły kuzyn uprawiał seks z Homo sapiens. Co więcej, mieli oni także płodne potomstwo, które przekazało dalej mieszankę ich genów. 76
        • Kochliwy jak mężczyzna 16 maj 2010, 11:00 Komedie romantyczne przekonują, że d pierwszego wejrzenia zakochują się zwykle kobiety. Najczęściej roztrzepane blondynki. Nic podobnego, to mężczyzna zakochuje się pierwszy! 79
        • Kaczyńscy ante portas 16 maj 2010, 11:00 Kaczyńscy ante portas Wczoraj „kartofel” i „jadowity karzeł”, dziś „waleczny patriota” i „wielki proeuropejczyk”. Po śmierci prezydent Lech Kaczyński doczekał się w Niemczech szacunku i uznania. Jaką prasę będzie miał drugi... 80
        • Dmitrij Innowator 16 maj 2010, 11:00 Aby zobaczyć rosyjską Dolinę Krzemową, trzeba mieć dobre gumowce. Ogromny teren w Skolkowie pod Moskwą to na razie pola i łąki. Po wiosennych roztopach trudno tam przejść suchą stopą. „Kiedy przyjedziesz za kilka lat, wszędzie będą stały supernowoczesne budynki, w... 82
        • Ławeczki i cokoły 16 maj 2010, 11:00 Postawienie pomnika nie jest prostą sprawą. Najpierw trzeba ustalić, komu go wznieść, potem jaki. Czy ma być bardziej pompatyczny, czy też przyjazny obywatelowi, taki na ludzką skalę… Od czego to zależy? 84
        • Komputer z futerkiem 16 maj 2010, 11:00 Rozmowa z Dorotą Koziarą, cenioną polską projektantką, jurorką konkursu Machina Design 86
        • Nie lubię walczyć 16 maj 2010, 11:00 Rozmowa z Kazikiem Staszewskim 88
        • Świadectwo epoki 16 maj 2010, 11:00 Marek Nowakowski w ciągu 52 lat swej literackiej działalności zawsze znajdował chętnych, życzliwych czytelników. W gorszej sytuacji byli owi czytelnicy pragnący kompletować dzieła ulubionego autora. 89
        • Przyczajony kotek, ukryty tygrys 16 maj 2010, 11:00 Nie lekceważ wątłego kotka, może się stać bezwzględnym tygrysem – mówi przysłowie mongolskie. Jego prawdziwość potwierdzają losy osieroconego w dzieciństwie Temudżyna, który stał się Czyngis-chanem, ojcem imperium Mongołów. Za tydzień we „Wprost” nominowana... 90
        • Pierwszoligowy aktor drugoplanowy 16 maj 2010, 11:00 W ubiegły wtorek, 11 maja, zmarł Maciej Kozłowski, świetny aktor, zapalony piłkarz i bezinteresowny społecznik. 92
        • Krynica-Zdrój: raj dla elit 16 maj 2010, 11:00 Pijalnia wód mineralnych w Krynicy-Zdroju musi zostać zmodernizowana; jeśli nie, zostanie wyburzona – po tym oświadczeniu burmistrza na początku roku rozgorzała dyskusja o zabytkowej architekturze uzdrowiska. Obrońcy obiektu ze szkła i stali z 1971 r. przypominają, że... 94
        • Wariat prezydentem 16 maj 2010, 11:00 Jak zwykle oprócz liczących się kandydatów swój akces do walki o urząd prezydenta zgłosili także kandydaci zwani przez media egzotycznymi. Próbował swych sił m.in. kapitan Józef Wójcik, autor książek marynistycznych, Bogdan Szpryngiel, właściciel zamku, Roman Włos, sprzedawca... 97

        ZKDP - Nakład kontrolowany