Z cmentarza do Sejmu i z powrotem

Z cmentarza do Sejmu i z powrotem

W grobach, które odwiedzimy, pochowaliśmy strach i nadzieję. Ksiądz Adam Boniecki upiera się, że trwała jest tylko nadzieja wierzących. Bo jest ich więcej, a to znak metafizyki. Ale wierzącym odradza „wojnę" o krzyż w Sejmie.

PIOTR NAJSZTUB: Początek będzie głupi… Po co jest Święto Zmarłych i dzień Wszystkich Świętych?

KS. ADAM BONIECKI: To są jednak dwa święta. Jest dzień Wszystkich Świętych, a potem jest dzień zmarłych. To myśmy w Polsce je połączyli i już na Wszystkich Świętych pędzimy na cmentarz i obchodzimy tak zwane Zaduszki. A to są dwa święta – jedno 1 listopada, a drugie 2.

Czym się te święta różnią i po co są?

Różnią się genezą. Dzień Wszystkich Świętych powstało kiedy porządkowano groby męczenników w Rzymie. Skończyły się prześladowania chrześcijan i nie bardzo było wiadomo, kto jest gdzie pochowany, którzy to męczennicy, a którzy nie. Była potrzeba, żeby stworzyć jakąś przestrzeń duchową dla tych świętych, którzy nie są formalnie uznani. To się wiązało ze złożeniem ich relikwii w dawnym Panteonie, świątyni wszystkich bogów.

Trochę jak Grób Nieznanego Żołnierza?

Trochę tak i może z tego się wywodzi Grób Nieznanego Żołnierza. Tylko tamten „grób" był bardziej duchowy, mistyczny. Myślę, że każdy z nas znał ludzi, o których jest przekonany, że są święci. Natomiast Święto Zmarłych powstało później, zapoczątkował je w 998 r. św. Odilon, opat z Cluny. To jest dzień modlitwy za tych, którzy zmarli. Wiąże się z przekonaniem o istnieniu czyśćca, że zmarli potrzebują naszej modlitwy. To są dwa święta bliskie sobie, bo wśród tych zmarłych pewnie są i ci „wszyscy święci". I każdemu wolno dopisać swoich „wszystkich świętych”. Oba święta wynikają z tego, co się wiąże ze śmiercią, to sposoby szukania więzi z tymi, których na ziemi już nie ma.

Takie memento mori, katolik ma przyjść na cmentarz i zobaczyć, że groby istnieją i że każdego z nas to czeka?

Można taki morał wysnuć z tego święta.

A ono ma być smutne czy radosne?

To zależy bardzo od kultury. Biskup rwandyjski, który był na pogrzebie w Europie, powiedział mi: taki był ponury, wszyscy tacy smutni, a u nas, jak ktoś umrze, to się radujemy, bo jest w niebie, my żyjemy i to jest radosne święto. Z punktu widzenia wiary to nie powinny być święta smutne i ponure, ponieważ wierzymy, że jest coś poza światem doczesnym, że zmarli są w lepszym świecie.

A co z tego mogą mieć niewierzący?

Razem możemy wspominać ludzi, którzy nie przeszli do historii, a byli porządni. A co do Święta Zmarłych, to tu się spotykamy, myślenie o tych, którzy odeszli, i jakieś duchowe ich przywoływanie, upamiętnienie przez groby, to elementy, w których mieszają się ludzkie, nie nadprzyrodzone, emocje z wiarą. Właśnie tu możemy się spotkać.

A nie uważa ksiądz, że to akurat święto jest najbardziej anachroniczne, bo żyjemy w czasach trendu kulturowego, który mówi, że mamy o śmierci nie pamiętać, żyć doczesnością, teraźniejszością i zaciągać wieloletnie kredyty?

Tak jest. Ale nie od dzisiaj. Cały czas trwa mocowanie się tych dwóch typów kultury: nastawienia na doczesność, gdzie śmierć się eliminuje, szminkuje albo zmienia w rodzaj merkantylnej zabawy halloweenowej z tym memento mori, wymiarem nadprzyrodzonym. Strona „wierząca" ma dużą przewagę. Z tego zderzenia ze śmiercią można się w młodości jakoś wyłgać, mówić sobie „nigdy nie umrę, nie myślmy o tym", ale stopniowo, kiedy nasi rówieśnicy zaczynają odchodzić, nasi bliscy zaczynają odchodzić, zabawa się kończy. I nasza, wierzących, propozycja mocniej się trzyma, tamta słabiej.

Mówi ksiądz „tamta słabiej"… Ale można powiedzieć, że człowiek dorastający może pójść drogą uznania, że życie to jest tylko to, co teraz, do śmierci. Że niekoniecznie musi być coś „po" i już dorosły i coraz bliższy śmierci, może świadomie takiego wyboru dokonać.

Może, ale wobec dramatu przemijania tego się nie da lukrować bez końca....

A może wobec radości przemijania?

Nie ma radości przemijania. To jest dramat. Jestem księdzem już dość długo i wiem, że w sytuacji nadchodzącej śmierci ludzie chcą księdza jako świadka, który może ich przekona, pokrzepi.

Ludzie, o których ksiądz mówi, że zwracają się do Boga...

Nie mówię, że do Boga nawet...

Do księdza...

Bo i ludzie zupełnie niewierzący proszą, żeby przyjść do nich.

Ale czy to nie jest taka sytuacja, że chcą nagle wziąć kredyt w banku, do którego się nie wchodzi tak na wszelki wypadek, że nie ma w tym za dużo wiary, tylko jest za dużo strachu przed śmiercią?

Nie, to tak może z zewnątrz wygląda. Natomiast nie kończy się żadnym nawróceniem, to są ludzie dalej niewierzący. Ziemia się usuwa spod nóg i chwycić kogoś, kto reprezentuje jakąś pewność, na wszelki wypadek być wierzącym? Tak się nie da.

Ale jak ksiądz namaści olejkami przed śmiercią, to jest jakaś gwarancja czy nie ma? Wyjaśnijmy to sobie raz na zawsze.

Jak namaszczę olejkami kogoś nieprzytomnego?

Tak.

Nie, to byłaby magia. Oczywiście to się praktykuje, ale się zakłada, że ten człowiek może w ostatniej chwili jakiś akt wiary, nadziei, miłości w sobie wzbudził. Takie mechaniczne załatwienie może tylko ułatwić sprawę z księdzem na cmentarzu, że nie będzie robił wstrętów, że bez sakramentów ktoś umarł.

Więc do nieba z takim biletem jeszcze nie wpuszczą...

Nie, ja bym raczej liczył na miłosierdzie Boże. Pan Bóg, myślę, widzi, że ten człowiek żył uczciwie, zgodnie z tym, co sam widział, co rozpoznał jako prawdę. Liczymy na miłosierdzie Pana Boga, który na szczęście nie jest sędzią grodzkim, tylko kimś, kto chce zbawić wszystkich ludzi.

A widzi ksiądz inne sposoby na radzenie sobie z przemijaniem niż wiara?

Myślę, że jednak takie najpełniejsze „radzenie sobie" to propozycja wiary religijnej. Różnej,ale chrześcijańska szczególnie powinna dawać nadzieję i pokój wewnętrzny. Innym sposobem jest zostawienie śladów po sobie, czegoś, co się stworzyło. To jest jakaś forma unieśmiertelnienia swojej obecności. Takim unieśmiertelnieniem są też dzieci. To jest ważne w krajach niechrześcijańskich, np. w afrykańskich, tam jest wielkie przywiązanie do dzieci, bo trwa głębokie przekonanie, że jest łatwo umierać wtedy, kiedy się zostawiło siebie w potomkach.

Jaki ma ksiądz oprócz wiary sposób na radzenie sobie z przemijaniem? Dzieci raczej nie wchodzą w grę w tej trudnej sytuacji...

Dzieci nie bardzo, za późno już...

To co zostaje?

Poczucie przemijania w moim wieku to już jest bardzo konkretne przeżycie, to już ten wiek, kiedy trzeba się ze śmiercią liczyć. Dla mnie bardzo ważna jest przyjaźń ludzka i ta dobra pamięć, w której człowiek chciałby zostać.

I jak to „grzeje" księdza? Jestem jeszcze trochę młodszy, więc nie bardzo potrafię sobie wyobrazić, jak to pomaga.

Średnio… Ma się nadzieję, że się zostanie w pamięci, a potem się patrzy, jak ludzie szybko zapominają o innych, więc średnio grzeje. Ale coś takiego we mnie jest, że chce się zostać. Tylko w młodości myślałem, że to, co się napisze, jest nieśmiertelne, teraz już tak nie myślę.

Niech ksiądz zostanie internautą, bo podobno wszystko, co się znajdzie w sieci, będzie tam już na zawsze.

No i co z tego, przecież tego się nie da czytać.

Jednak nieśmiertelność...

Nie, to jest słaba pociecha. Kawałek mojej sztucznej nogi zrobionej z tytanu też będzie na zawsze, tego się nie da zniszczyć, i co? To jest żadna pociecha.

Ale czy nie jesteśmy bałwochwalcami, chcąc być zapamiętanymi, chcąc, żeby coś po nas zostało?

Ja sądzę, że to jest ślad tego, że jesteśmy stworzeni do wieczności, bo skąd by przyszła w ogóle taka potrzeba? Myślę, że to jest nienaukowy dowód na istnienie życia po śmierci, na jakiś dalszy ciąg, bo ta powszechna tęsknota za przetrwaniem jest jakoś wpisana w naszą naturę. Skąd się to wzięło?

Może od Boga, a może ze strachu? Mam 49 lat i jestem, tak mi się wydaje, pozbawiony tej tęsknoty. Jestem wybrykiem czy dowodem na nieistnienie życia wiecznego?

Powiedziałbym, że jest pan miłym wyjątkiem potwierdzającym regułę.

Czyli wybrykiem jednak…

Nie wybrykiem... Wszyscy mówią, że nie mają tej tęsknoty, a jak przyjdzie co do czego...

Nie pozbawi mnie ksiądz złudzeń na własny temat. W księdza drodze życiowej zdarzył się jakby przedsionek przemijania. Powrót, na polecenie przełożonych, do zakonu po kilkudziesięciu latach aktywnego życia „na zewnątrz". To przedsionek tego „końca"?

Już w tej chwili bardziej intelektualnie niż emocjonalnie patrzę na to, właśnie jako na przygotowywanie się do opuszczenia wszystkiego, bo w śmierci opuszcza się wszystkie szpeje i rzeczy ziemskie. I jest w duchu ascezy zakonnej takie oczyszczenie się z rozmaitych przywiązań, nawyków. Mój zakon może nie jest aż tak surowy, żeby to była terapia szokowa, ale jest w tym zerwanie rozmaitych nitek już w tej chwili. To w końcu jest dobra przymiarka do tego etapu, kiedy człowiek powinien się zająć tym, co najważniejsze dla wierzącego.

Zalecałby ksiądz ten rodzaj wychodzenia z życia normalnym ludziom, a nie tylko zakonnikom? Powinniśmy mieć jakiś przedsionek śmierci?

Nie zalecałbym tego nikomu na siłę, przecież czasem samo życie przynosi nieraz chorobę, starość, niedołęstwo. Etapy. Czy jest się wierzącym, czy nie, ze śmiercią należy się jednak zaprzyjaźnić, oswajać.

Ale jak?

Brać pod uwagę, że to nastąpi, że to mnie też dotyczy. Bo jednak „to" się odpycha, nasza kultura raczej koncentruje się na zdrowym ciałku, dobrze odżywionym, wygimnastykowanym i rokującym na przyszłość, a tego aspektu w niej nie ma i to trzeba sobie osobiście aplikować.

Codziennie pięć minut o śmierci myśleć?

Nie, raz na tydzień. Na razie, w pana wieku.

Będzie ciężko, bo kultura masowa filmami o zombi przygotowuje nas też na inną nieśmiertelność, że będziemy żyli po śmierci jako ożywione trupy. Taka wykoślawiona forma życia wiecznego…

Nie byłbym pewien, czy dużo ludzi poważnie bierze dziś zombi…. Śmierć to doświadczenie tak przenikliwe, osobiste, że w takie majaki nie bardzo wierzę. Choć wiem, jak bardzo ludziom, którzy uważali się za wierzących i praktykujących, w takim momencie nagle zaczyna brakować wiary w życie wieczne.

Ksiądz był świadkiem śmierci różnych osób. Kiedy człowiek umiera, staje się inny, czy ten moment graniczny widać jakoś, słychać?

Może mam za małe doświadczenie, ale trudno mi uogólnić. To jest niezwykle rozmaite. Widziałem człowieka, który wydawał się już kompletnie w stanie głębokiej zapaści, w stanie konającym, a kiedy przyszedłem do niego, powiedziałem jego imię i że to ja jestem, że chcę mu udzielić sakramentu chorych, to nagle on otworzył oczy i powiedział: „Bardzo cię proszę, czekałem na ciebie". I zapadł potem w ten sam stan. Widziałem ludzi, którzy, wydawało się, już zupełnie odeszli, a moje zjawienie się z religijną posługą wiary nagle mobilizowało ich, żeby dać sygnał, że są. A widziałem też takich, którzy umierali i krzyczeli: co się stanie z moją kamienicą?!

Ważne jest to, co mówimy na chwilę przed śmiercią, warto się do tego przygotować czy to nie ma sensu?

Nie, nie ma sensu. Myślę, że do tego się w gruncie rzeczy całe życie przygotowujemy. Są ostateczne sytuacje, w których wychodzi z nas jakaś prawda, i wtedy, już nie bardzo się kontrolując, sami o sobie możemy się czegoś dowiedzieć.

Ale to nie jest moment śmierci?

Tak, to nie jest moment śmierci. Na śmierć się pracuje całe życie.

Ksiądz ma jakąś osobistą wizję tego życia wiecznego, jak to będzie?

Nie mam kompletnie.

Jak to?!

Tak to.

Przecież ksiądz jest księdzem i musi to sobie wyobrażać.

To prawda, jestem księdzem. Mam 81 lat i już przestałem to sobie wyobrażać.

Teologia teologią… A tak prywatnie?

Prywatnie to cała moja percepcja świata jest oparta na doświadczeniach zmysłowych. Nawet intelektualne treści zawsze mają jakieś odniesienie do zmysłowych przeżyć. Jeżeli to będzie kompletna destrukcja zmysłów… to tu się moja wyobraźnia kończy i zaczyna się wiara, nadzieja. Już wszystkie wyobrażenia mi się pokończyły.

Zakon wezwał księdza w bardzo trudnym momencie dla Kościoła polskiego. Pojawiają się postulaty wyraźnego rozdziału państwa od Kościoła, świeckości państwa. Głos księdza właśnie teraz by się przydał.

Zakon nie zabrania zabierania głosu. Dalej w „Tygodniku Powszechnym" piszę artykuły wstępne i na ten temat także. I w najbliższym numerze „Tygodnika" napisałem, co to w ogóle znaczy Kościół, o co my walczymy, a o co nie trzeba walczyć. Bo często Kościół walczy o to, co jest środkiem, a nie celem. Cel Kościoła to jest uświęcanie ludzi, prowadzenie do Boga.

Ksiądz, tak jak inni duchowni, obawia się tych, jak to mówią, antyklerykałów? Czy ten ruch zagraża Kościołowi?

Ja się obawiam ruchów, które są napędzane złymi emocjami.

A ten jest akurat?

Czy to będzie ruch klerykalny, czy antyklerykalny, to zawsze będą niedobre dla życia społecznego ruchy. Klerykalizm jest czymś negatywnym. Przeklerykalizowanie życia publicznego jest w obecnych czasach nie tylko niewskazane, ale i niemożliwe. Jesteśmy na innym etapie rozwoju kultury, nie jesteśmy w epoce christianitatis, kiedy wszystko było religijne. Dzisiaj jesteśmy w świecie laickim, to rozdzielenie jest zupełnie uzasadnione i na miejscu. I wydaje mi się, że z tymi zarzutami klerykalizacji życia publicznego w Polsce też się trochę przesadza. Jeżeli przewodniczący Konferencji Episkopatu lansuje kandydata na prezydenta i ten otrzymuje zero przecinek coś tam procent, no to ten wpływ nie jest chyba taki kolosalny.

Tu tak, ale z drugiej strony i ksiądz wie, i ja wiem, że polskie władze, polskie partie zawsze w sprawach światopoglądowych liczyły się ze zdaniem Kościoła, a wręcz mu ulegały.

Ale dlaczego?

Z tchórzostwa, oportunizmu lub wierzyły w to, w co wierzy Kościół. Albo się bały, że przy okazji wyborów właśnie Kościół stanie po stronie przeciwnika...

Widzę to inaczej… Kościół ma autorytet. Ten autorytet polega na tym, że przez wieki Kościół stał po stronie uciskanych, nie władzy. I jeśli ma trwać, to i tamto „stanie" musi trwać. A co do Palikota, to on bardzo ryzykuje, bo liczba radykałów już raczej nie wzrośnie, a on się na nich oparł. Ale sama dyskusja na drażniące tematy, którą on wzmaga, jest pożyteczna. Bo oczyszcza ze schematów, np. na temat krzyża.

Weźmy krzyż w Sejmie… Weźmy i…?

To nie jest obrona krzyża i wiary, tylko rzecz kulturowa, nasza kultura jest tym krzyżem przesiąknięta. Ale już samo powieszenie tego krzyża, ukradkiem, z księdzem Popiełuszką w tle, nie było fortunne. I trzeba zrozumieć, przyjąć – jeśli się jest katolikiem – że nie na walce o krzyż w Sejmie polega piękno Ewangelii. Jan Paweł II mówił przecież: nie chcemy przywilejów, chcemy wolności. Ale zaczęliśmy na cmentarzu, a wylądowaliśmy w Sejmie…

Ależ wrócimy na cmentarz, zapewniam księdza.

Nie sposób zaprzeczyć.

Artykuł został opublikowany w 44/2011 wydaniu tygodnika e-Wprost.

Archiwalne wydania Wprost dostępne są w specjalnej ofercie WPROST PREMIUM oraz we wszystkich e-kioskach i w aplikacjach mobilnych App StoreGoogle Play.

 0

Spis treści tygodnika Wprost nr 44/2011 (1499)

  • Byle polska wieś spokojna 30 paź 2011, 12:00 Polska polityka pokazała w ostatnich dniach swą wyższość nad polityką niepolską. Gdy cała Europa zajmowała się tylko kasą, w centrum naszej polityki znalazł się człowiek. Taki nasz polityczny personalizm, rzekłbym – terminalny. 4
  • NA SKRÓTY 30 paź 2011, 12:00 Chory człowiek Europy Polscy pracownicy są najbardziej chorowici w Europie – wynika z badań Work Service. W 2010 r. Polacy spędzili na zwolnieniach 244 mln dni. Koszt dla pracodawców i ZUS to aż 23,2 mld zł. Rzeczywiste straty są... 7
  • Ćwiczenia dykcyjne 30 paź 2011, 12:00 Szkoda, że nie jesteśmy w strefie euro. Moglibyśmy spalić trochę opon (mamy specjalistów), zastrajkować generalnie i przestraszona Europa umorzyłaby nam połowę długu w bankach. Składka na Greków, znanych z pracowitości, chęci do... 10
  • "Puszek okruszek" miał ten czad 30 paź 2011, 12:00 Sensacja – więcej ludzi obejrzało Teatr Telewizji, a konkretnie komedię „Boska" z Krystyną Jandą w roli głównej, niż ostatnie mecze reprezentacji. Cóż, ludzie potrzebują nowości. Komedia o jednej próbującej... 12
  • Syn zbuntowany, wnuk idealny 30 paź 2011, 12:00 Zbigniew Ziobro chciał się poczuć jak młody lew, który przy całym stadzie atakuje starego przywódcę. Został upokorzony. Teraz liczy na pomoc swego toruńskiego mentora. 16
  • Między panem, Ziobrą a plebanem 30 paź 2011, 12:00 Kaczyński to jak na standardy europejskie polityk sędziwy. Jego czas minął. A Ziobro, choć skończył czterdziestkę, wciąż jest niedojrzały – mówi Roman Giertych, były lider LPR, były wicepremier. 20
  • O dwóch takich 30 paź 2011, 12:00 Przez lata rywalizowali. I dalej rywalizują. Ale już nie na śmierć i życie. Obaj wiedzą, że to dla nich polityczna końcówka. 24
  • Z cmentarza do Sejmu i z powrotem 30 paź 2011, 12:00 W grobach, które odwiedzimy, pochowaliśmy strach i nadzieję. Ksiądz Adam Boniecki upiera się, że trwała jest tylko nadzieja wierzących. Bo jest ich więcej, a to znak metafizyki. Ale wierzącym odradza „wojnę" o krzyż w Sejmie. 28
  • Nasza jakość 30 paź 2011, 12:00 Martwi mnie nie ilość Polaków i Polek, ale ich jakość. Odeszli wielcy, ciągle odchodzą. Rozglądam się wokół i widzę coraz mniej wielkich osobowości. 34
  • Co to będzie za cztery lata? 30 paź 2011, 12:00 Lekarstwem na polskie problemy byłyby silne rządy Donalda Tuska, ale on sam nie widzi chyba prawdziwych zagrożeń, a wyborczy sukces przekonał go o słuszności dotychczasowego kursu. 36
  • Śmierć na żywo 30 paź 2011, 12:00 Śmierć stała się atrakcyjnym medialnym towarem. Filmy rejestrujące moment czyjegoś konania podbijają internet, makabryczne zdjęcia oglądamy na pierwszych stronach gazet. Oswajamy się w ten sposób ze śmiercią? A może tylko zaspokajamy własną ciekawość? 38
  • Janda dźwignią sztuki 30 paź 2011, 12:00 Trzy dni przed spektaklem w TVP była kłębkiem nerwów. Współpracownicy bali się, że wybuchnie. Ale ona po raz kolejny dowiodła, że umie robić rzeczy niemożliwe. Ożywiła umierającą sztukę teatru telewizji. A nawet więcej: skłoniła masy, aby zainteresowały się kulturą. 42
  • Pierwszy Mongoł RP 30 paź 2011, 12:00 Jako mongolski reporter łamaną polszczyzną zadawał celebrytom najgłupsze pytania. Teraz bryluje w „Tańcu z gwiazdami”. Mówią o nim Bill. Ale wszystko wskazuje na to, że historia Bilguuna Ariunbaatara to wielka mistyfikacja. 46
  • Sędzia k... alosz 30 paź 2011, 12:00 Kiedyś „drukowali” mecze i lądowali w areszcie. Teraz po prostu mylą się często i gęsto, a ostatnio wręcz haniebnie. Nic dziwnego, że sędziowie piłkarscy to chyba najbardziej znienawidzona grupa zawodowa w Polsce. 48
  • Lokomotywa na fali 30 paź 2011, 12:00 Synów odchował, na emeryturze czas ma, więc przepłynął Atlantyk. Kajakiem. Teraz wybiera się na Pacyfik. Tylko po co? 50
  • Na kłopoty Merkozy 30 paź 2011, 12:00 Duet Merkel – Sarkozy rządzi Europą. Nie za bardzo się kochają, ale w decydujących momentach działają wspólnie i skutecznie. 54
  • Cristina Argentina 30 paź 2011, 12:00 Kariera Cristiny de Kirchner przypomina latynoską telenowelę. Wszystkiego w niej w nadmiarze – od szykownych strojów po tragedie i spektakularne sukcesy 58
  • Wesołe jest życie staruszka 30 paź 2011, 12:00 „Nie ma nic bardziej Żałosnego niż życie emerytowanego prezydenta USA” – powiedział kiedyś szósty lokator Białego Domu, John Quincy Adams. Bill Clinton to żywe zaprzeczenie tej tezy. 60
  • Okienka z powybijanymi szybami 30 paź 2011, 12:00 Zniszczę Google! – odgraża się ponoć szef Microsoftu Steve Ballmer. Tymczasem to szefowie Google „niszczą” Microsoft, udowadniając, że ani pakiet biurowy MS Office, ani przeglądarka Internet Explorer, ani nawet system operacyjny Windows nie są niezastąpione.... 62
  • Żywi i broni 30 paź 2011, 12:00 Kiedy restaurator Jan Kościuszko zaczyna mieszać w garach, musi coś uwarzć. Było już chłopskie jadło. A teraz niczym kosynier z oddziałów słynnego przodka zamierza bronić polskiej tradycji kulinarnej. Na stacjach benzynowych. 66
  • Książki na jesień 30 paź 2011, 12:00 KONIEC LETNIEJ POSUCHY DLA MIŁOŚNIKÓW KSIĄŻEK. JESIEŃ TO ZNÓW CZAS INTRYGUJĄCYCH LITERACKICH PREMIER. DLA ERUDYTÓW – UMBERTO ECO. DLA SMAKOSZY POPKULTURY – STEPHEN KING. A POZA TYM: MICHAŁ WITKOWSKI, JANUSZ GŁOWACKI,... 70
  • Demony Ameryki 30 paź 2011, 12:00 Stephen King porzuca horror, ale nie zaskakuje. W powieści „Dallas ’63” powraca do świata prowincjonalnej Ameryki i mierzy się z jednym z najważniejszych mitów swego pokolenia: historią zabójstwa Johna Kennedy’ego. Premiera, równoczesna w... 71
  • Obsesje z surowców wtórnych 30 paź 2011, 12:00 Świetna nowa książka Umberto Eco. „Cmentarz w Pradze” to erudycyjna opowieść o kulisach „Protokołów mędrców Syjonu”. Pomożemy wam ją rozszyfrować. 74
  • Seks z pieniędzmi 30 paź 2011, 12:00 Byłem młody i ogłupiony sławą – mówi Michał Witkowski o początkach swojej kariery. Teraz wraca z kryminałem „Drwal”. Wyśmiewa w nim samego siebie. 77
  • Magia jest w czymkolwiek 30 paź 2011, 12:00 Pisano o nim: oto człowiek, który otrzymał nagrodę Turnera za robienie zdjęć czegokolwiek. Za kilka dni warszawska Zachęta pokaże prace Wolfganga Tillmansa. 80
  • Chłopak po przejściach 30 paź 2011, 12:00 Kiedyś był kimś na miarę Dylana czy McCartneya. Później oszalał podczas nagrywania swojego opus magnum. Dziś Brian Wilson wraca na scenę przy aplauzie młodych fanów. 82
  • Listopadowy spleen 30 paź 2011, 12:00 A to załatwili nam Pawła Lisickiego. Na wszystkich świętych, jak się patrzy. Stefan Niesiołowski, który tak ładnie prosił w telewizji, by pogonić z „Rzeczpospolitej" tego wstrętnego pisowca, może zameldować, że zadanie... 86
  • Epoka Galileuszów 30 paź 2011, 12:00 Czytam wypowiedź Steve’a Jobsa, która padła w sporze z Rupertem Murdochem na temat roli stacji telewizyjnej Fox News: „Jesteście destrukcyjną siłą w naszym społeczeństwie". Lakoniczne, bolesne. Jobs słynął z mówienia... 95
  • Ryba z dymu 30 paź 2011, 12:00 W PRL ryby były. Było ich na tyle dużo, że otaczała je szczera, obywatelska niechęć, wynikająca z przekonania, że mięso ryb miało klasie robotniczej programowo zastępować schabowego. Nikt ryb nie poważał, nikt ich nie pożądał.... 96
  • Krecik, czyli Zbyszek u szepczącego w ciemnościach 30 paź 2011, 12:00 OPIS: Ciemności rozświetlają tylko gwiazdy. Ledwo, ledwo, ale jednak widzimy pana Zbigniewa Ziobrę otoczonego grupką mężczyzn. I być może kobiet, ale jest zbyt ciemno, by to rozstrzygnąć. ZBIGNIEW ZIOBRO: Na pewno zastanawiacie się, po... 97
  • Marzenia o klatce na Fleet Street 30 paź 2011, 12:00 „Oddział dla ubogich w więzieniu za długi to, jak już świadczy sama nazwa, miejsce pobytu najnieszczęśliwszych i najbiedniejszych dłużników". Więzień, który oświadczy, iż chce, aby go umieszczono w oddziale dla ubogich,... 97
  • Poseł na wabia 30 paź 2011, 12:00 Okradanie kogoś na wabia to znana gangsterska metoda. Schemat wygląda mniej więcej tak: atrakcyjna dziewczyna podrywa w knajpie frajera, który skuszony obietnicą miłego spotkania daje się jak baran zaprowadzić do ciemnej bramy, gdzie... 98