Robotnica z Nowego Jorku

Robotnica z Nowego Jorku

Nie dba o sławę, nie poddaje się muzycznym modom, wciąż wierzy w siłę poezji. Legenda punk rocka Patti Smith powraca z albumem „Banga”.
Kim ty właściwie jesteś, Patti?" – zapytał kilka tygodni temu dziennikarz CBS. Wokalistka, pisarka, fotografka odpowiedziała: „Robotnikiem. Dużo piszę, robię zdjęcia, ale też ciężko pracuję jako matka i pani domu”.

Nie zachowuje się jak ikona rocka, choć fani i krytycy tak chcieliby ją widzieć. Pięć lat temu Rock and Roll Hall of Fame, muzeum rocka w USA, uznał ją za jedną z postaci, które miały największy wpływ na rozwój muzyki rockowej. Magazyn „Time" w tym roku po raz kolejny umieścił ją w gronie najbardziej wpływowych artystów. Lider R.E.M., Michael Stipe, skomentował: „Dziwiłem się, że nie było Patti na okładce Time’a w roku 1976, po premierze jej pierwszej płyty. W końcu to był czas dynamicznych zmian, a ona wtedy rządziła. Wystarczyło dać jej zdjęcie i podpisać: »To jest postęp! Patti na zawsze!«. Dziś, w epoce cynizmu, twórczość Patti przypomina o niewinności, utopijnych ideach, pięknie i buncie”. 

Wiarą w takie wartości Smith inspiruje Stipe’a, za idolkę uznają ją też Sonic Youth, PJ Harvey i Madonna. Charlotte Gainsbourg twierdzi, że nigdy nie będzie potrafiła zaśpiewać jak Smith, ale może próbować wyglądać tak jak Patti na scenie.

Gotycka wrona

Patti Smith, w odróżnieniu od równieśników z czasów punkowych – Ramones, New York Dolls – wciąż występuje, a jednocześnie nie odcina kuponów od dawnej popularności, jak Blondie. Jest jedyną kobietą wśród zasłużonych amerykańskich songwriterów – Boba Dylana, Bruce’a Springsteena czy Lou Reeda. Każdym albumem przypomina, że stworzyła rozpoznawalny język. Jego cechy to zaangażowanie, brak obojętności na sprawy społeczne i polityczne, aktywizm, poetyckość. W piosenkach zabierała głos w sprawie konfliktu na Bliskim Wschodzie i zwalczała politykę George’a Busha.

Na płycie „Banga" znalazł się utwór „Fuji- -san” poświęcony ofiarom tsunami i trzęsienia ziemi w Japonii. Smith przypomina, że jest intelektualistką – tym razem daje wyraz fascynacji kulturą rosyjską – tytułowy utwór zainspirowany jest „Mistrzem i Małgorzatą” Bułhakowa, „April Fool” – twórczością Gogola, „Tarkovsky (The Second Stop is Jupiter)” – filmami Andrzeja Tarkowskiego.

A czarno-białe zdjęcie na okładce – Patti w zimowej czapce, wytartych spodniach i swetrze – to kolejny dowód, że nie interesują ją pozy, retuszowanie zmarszczek.

Zawsze była typem bezczelnej dziewczyny z New Jersey. Wychowana przez rodziców z klasy robotniczej, żyła z nimi w relacjach kumpelskich. Jako młoda dziewczyna czytała, chodziła do kina, słuchała muzyki. Nie malowała ust, nosiła za duże męskie ubrania, nie stroniła od pijaków i ćpunów. Wcześnie postanowiła, że chce śpiewać i że nie przeszkodzą jej w tym ani własne niedoskonałości muzyczne, ani seksistowskie uprzedzenia kolegów muzyków oraz publiczności. Gdy podczas pierwszych występów słyszała okrzyki: „Wracaj do kuchni!", zagłuszała je śpiewem. Na artystyczne i prywatne życie Patti największy wpływ miało dwóch mężczyzn – fotograf Robert Mapplethorpe i Fred „Sonic” Smith z grupy MC 5. Z pierwszym spędziła szalone czasy młodości w Nowym Jorku w latach 60. i 70. – byli kochankami, potem przyjaciółmi. „Każdą chwilę z Robertem pamiętam tak wyraźnie, jakbym oglądała po raz kolejny ulubiony film” – wspomina w książce „Just Kids”. „Często powracam do pamiętnika, który pisałam, kiedy żyliśmy razem – obcięłam wtedy włosy na Keitha Richardsa, jadłam obiady z Williamem Burroughsem, poznałam Janis Joplin, spotkałam Salvadora Dalego, który nazwał mnie gotycką wroną, odwiedzaliśmy z Robertem Andy’ego Warhola”. Pisali do siebie miłosne listy, inspirowali się, a gdy Mapplethorpe zachorował na AIDS, trwała przy nim do jego śmierci w 1989 r.

Rockandrollowe życie porzuciła dla drugiego męża – Freda Smitha. Wyprowadzili się na przedmieścia Detroit. Kilkanaście lat prowadzili skromne życie. Wychowywali dwoje dzieci, malowali, pisali, uprawiali warzywa, remontowali dom. „Ludzie wypominali mi, że zmarnowałam tamten okres" – wspomina Patti. „Tymczasem harowałam, głównie jako matka i żona. Wstawałam codziennie o piątej rano i pisałam, zanim obudziły się dzieci. Musiałam się nauczyć szybko regenerować siły i żyć w dyscyplinie”.

Na scenę – i do Nowego Jorku – wróciła po śmierci Freda, który zmarł na zawał serca w 1994 r. W tym powrocie pomógł jej Bob Dylan, a nowy dom znalazł Michael Stipe. Znowu rzuciła się w wir pracy.

Piosenki jak wiersze

Dziś mimo młodzieńczej energii przypomina postać z innej epoki. Chodzi do opery, spędza czas w księgarniach i bibliotekach. Nie umie jeździć autem, nie ma telewizora ani telefonu komórkowego. Obsługi komputera uczyły ją dzieci. Jej 30-letni syn Jackson ożenił się z Meg White (kiedyś połowa The White Stripes) i gra z mamą w zespole, 25-letnia Jesse jest kompozytorką. A Patti tęskni do czasów, w których poezja była ważniejsza od komputerów. „Mieszkaliśmy kiedyś na Manhattanie w mieszkaniu za sto dolarów – na szóstym piętrze bez łazienki. Teraz za wynajmowanie takiego miejsca trzeba płacić tysiąc dolarów. W latach 70. do Nowego Jorku przyciągała ludzi potrzeba tworzenia. Nie mieli pieniędzy, ale chcieli budować życie po swojemu, często wokół sztuki. Artyści, poeci i aktywiści spotykali się, rozmawiali, tworzyli środowisko. Teraz w kawiarniach widzę dzieciaki przy laptopach, biznesmenów z komórkami i turystów z aparatami. W takich warunkach i hałasie nie da się tworzyć poezji".

Powtarza, że zaczęła pisać piosenki, bo brakowało jej w muzyce wrażliwości na słowa. „Przywrócenie rock and rollowi wartościowych tekstów stało się moją podstawową misją" – mówi. Zaczynała, kiedy odeszli Jim Morrison, Jimi Hendrix, Janis Joplin. Debiutancki album Smith, „Horses”, wydany w 1975 r., był wtedy czymś wyjątkowo świeżym. Stadiony wypełniali publicznością mężczyźni – Led Zeppelin, Bruce Springsteen, Queen, Aerosmith, Neil Young, Kiss – a ona śpiewała teksty, które brzmiały jak wiersze bitników.

„Banga" to jej 11. płyta. Wszystkie piosenki brzmią na niej surowo i rockowo, głos Patti jest chropowaty, a śpiew przypomina melorecytację. „Najważniejsza w rock and rollu jest szczerość” – tłumaczy Smith. Wciąż chce łączyć poezję z rewolucyjnymi hasłami, komentować problemy tego świata, śpiewać o miłości. To wszystko nigdy nie przestało być dla niej ważniejsze od pieniędzy i sławy.

Okładka tygodnika WPROST: 23/2012
Więcej możesz przeczytać w 23/2012 wydaniu tygodnika „Wprost”
Zamów w prenumeracie lub w wersji elektronicznej:
 0

Spis treści tygodnika Wprost nr 23/2012 (1529)

  • Biją mnie Niemcy 3 cze 2012, 12:00 Mówiąc wprost, nasze kompleksy dostały nową pożywkę do rozwoju. Mocno wyczuleni na to, co mówią o nas inni, reagujemy histerią, gdy zaczynają nas krytykować. Ukazuje się wtedy cecha, która nas, Polaków, łączy, choć jest... 4
  • Tydzień w skrócie 3 cze 2012, 12:00 Zmiana warty na wysokościWśród mieszkalnych wieżowców do tej pory palmę pierwszeństwa dzierżyły gdyńskie Sea Towers. Położone 12 m od brzegu morza dwie wieże mają 141,6 m wysokości. Wszystko co piękne, kiedyś się jednak kończy.... 6
  • Festiwal leczenia kompleksów 3 cze 2012, 12:00 Żeby przyćmić Euro tydzień przed pierwszym gwizdkiem, trzeba mieć potężną siłę i nielichą zdolność rażenia. Barack Obama ma. Więc przyćmił. Jednym zdaniem na dwa dni zdominował wszystko, co dotychczas miało kolory biały i... 8
  • Tydzień kultury polskiej 3 cze 2012, 12:00 30 lat temu ukazała się tzw. czarna płyta Brygady Kryzys, uważana za pierwszy alternatywny album w Polsce. Nagrana w stanie wojennym pod pretekstem testowania możliwości nowego studia Tonpressu, do dziś pozostaje jednym z jego... 12
  • Angolom mówimy: nie 3 cze 2012, 12:00 Maryla Rodowicz obroni Polskę przed każdym: Anglikiem czy Niemcem, ale wojny polsko-ruskiej nie chce. No chyba że w finale Euro, bo innego finału niż Polska - Rosja być nie może. 14
  • Eurobramkarka w poczekalni 3 cze 2012, 12:00 Joanna Mucha na sparingach przed mistrzostwami puściła kilka szmat i schowała się w szatni. Czeka na gwizdek sędziego. Za moment rozpoczyna się jej mecz o być albo nie być. 18
  • Mnie nie można uwieść 3 cze 2012, 12:00 Jesienią będzie czas na nowe otwarcie – jeśli będzie chciał tego Tusk – mówi były wicepremier Grzegorz Schetyna. Czy widzi się w rządzie – pytają Michał Majewski i Paweł Reszka. – Panowie, dzisiaj nie ma takiego tematu i pewnie nie będzie. 22
  • 1984 - 30 lat "Wprost" 3 cze 2012, 12:00 19 października ginie ks. Popiełuszko. Jego pogrzeb zamienia się w wielką narodową demonstrację. 26
  • Taniec idiotyzmu z groteską 3 cze 2012, 12:00 Święty spokój, świętej pamięci, a świat nie będzie na Tuska czekał – ostrzega Włodzimierz Cimoszewicz, jedyny premier, który powiedział kiedyś powodzianom, że trzeba się ubezpieczać. 28
  • Przyszłość przeszłości 3 cze 2012, 12:00 Naziści to nie była oddzielna nacja. Tylko Niemcy, głównie Niemcy. I to oni mordowali Żydów, Polaków, Cyganów. To oni stworzyli perfekcyjną machinę do uśmiercania – obozy zagłady – mówi Uwe von Seltmann, wnuk esesmana, likwidatora warszawskiego getta. 34
  • Skręt ku wolności 3 cze 2012, 12:00 Marihuana ostatnio ostro kręci. Głównie polityków. Czy będzie legalna? Będzie, tego nie da się już zatrzymać. 38
  • Jestem przestępcą, palę marihuanę 3 cze 2012, 12:00 Państwo robi z ludzi przestępców. Tak, ja też łamię prawo, bo palę. Ale jeżeli prawo stoi w sprzeczności z wolnością, to ja to prawo będę łamał. 42
  • Bobek 3 cze 2012, 12:00 Ma mistrzostwo Niemiec, zabiega o niego Manchester United. W głowie porządek, żadnych głośnych imprez, skandali, zmieniania panienek. Robert Lewandowski to nie tabloidowy celebryta. Na tym monolicie naprawdę nie ma żadnej rysy? 44
  • Koko koko, Szpaku spoko 3 cze 2012, 12:00 Mecze Polaków na Euro z trybun stadionów obejrzą tylko nieliczni szczęśliwcy. Milionów kibiców pozostanie, jak zwykle, telewizor. A tam czeka na nas stary znajomy – legendarny, niezniszczalny, wielbiony i znienawidzony komentator – Dariusz Szpakowski. 48
  • Wielka szansa 3 cze 2012, 12:00 Pięć lat temu, kiedy szef UEFA Michel Platini wyciągał kopertę, w której napisane było, że to Polska i Ukraina zorganizują finały piłkarskich mistrzostw Europy w 2012 r., wszyscy mówiliśmy o wielkiej szansie na rozwój kraju. Mało... 53
  • Grupa A 3 cze 2012, 12:00 Zagorzali kibice reprezentacji Polski nie wyobrażają sobie innego scenariusza niż awans Polaków z grupy. Ale szczęśliwe dla nas losowanie może mieć też drugie dno. Faworytami w grupie pozostają Rosjanie. Grecy z kolei wciąż pamiętają... 54
  • Grupa B 3 cze 2012, 12:00 Niemcy, Portugalia, Dania, HolandiaJeśli ktoś potrzebowałby wzorca dla określenia „grupa śmierci", to ta grupa spełnia wymagania. Los skojarzył dwie z trzech najlepszych drużyn Europy z poprzedniego mundialu, zespół, którego... 58
  • Grupa C 3 cze 2012, 12:00 Hiszpania, Włochy, Chorwacja, IrlandiaTu nie ma wątpliwości – mistrzowie świata, Hiszpanie, wyprzedzają rywali poziomem gry i przygotowaniem. To oni nie powinni mieć kłopotu nie tylko z awansem z grupy, ale i dotarciem do finału. Kto... 64
  • Grupa D 3 cze 2012, 12:00 Ukraina, Anglia, Francja, SzwecjaJako współgospodarze Euro 2012 powinniśmy trzymać kciuki za reprezentację Ukrainy. Jednak patrząc na to, jakich mają rywali w grupie, będziemy musieli trzymać kciuki mocniej niż za Polaków. Francuzi i... 68
  • Wszystko dla kibica 3 cze 2012, 12:00 Strefy kibica, które znajdują się w każdym mieście gospodarzu Euro 2012, to nie tylko miejsca wspólnego kibicowania. To również wydzielone obszary miast, gdzie na fanów piłki nożnej będzie czekać wiele dodatkowych atrakcji, jak... 73
  • Polska pod znakiem kury 3 cze 2012, 12:00 Średnio sympatyczne panie śpiewają hymn polskiej drużyny „Koko, koko…", a minister Sawicki pokazuje gadżet na Euro 2012, czyli cztery kurki z drewna, które dziobią, jak pociągnąć za sznurek. Nie mam nic do kur, to... 75
  • 10 powodów, dla których politycy kochają Palikota 3 cze 2012, 12:00 palikot urósł w polskiej polityce do rangi symbolu. Uosabia błazeństwo, nihilizm, polityczną samotność i programową pustkę. Ciągle o tym słyszymy. Dzięki temu staje się jednak coraz bardziej niezbędny na naszej scenie publicznej.... 76
  • Królowa, spółka jawna 3 cze 2012, 12:00 Dzięki niej firma pod nazwą „rodzina królewska” ma najlepsze notowania w powojennej historii Wielkiej Brytanii. Obchodząca diamentowy jubileusz Elżbieta II jest największą gwiazdą i najlepszym menedżerem Zjednoczonego Królestwa. 78
  • Koran i kałasznikow 3 cze 2012, 12:00 Armia dogadała się z islamistami tak, by niezależnie od wyniku wyborów prezydenckich podzielić się władzą i pieniędzmi w Egipcie. A rewolucjoniści z placu Tahrir? Ci nie są już nikomu 82
  • Watykan według kamerdynera 3 cze 2012, 12:00 Z papieskich apartamentów wyciekły dziesiątki poufnych informacji. Nie wiadomo jeszcze, czy sprawca przecieku chciał zaszkodzić Benedyktowi XVI, czy może go uratować. 86
  • Potiomkinowskie Euro 3 cze 2012, 12:00 Zbudujcie lotniska i posadźcie kwiaty – zarządził prezydent Janukowycz. I rzeczywiście: lotniska lśnią, kwiaty kwitną – tylko wokół cały czas stara bieda. 90
  • Świat zwolnił 3 cze 2012, 12:00 Polska radzi sobie doskonale. To, co udało wam się zrobić po 1989 r., to właściwie cud – twierdzi Francis Fukuyama. W wywiadzie dla „Wprost” twórca słynnej teorii o końcu historii mówi również o nieuniknionym rozpadzie strefy euro, ekologii, ewolucji,... 92
  • Moda na sukces 3 cze 2012, 12:00 Czy normalny człowiek zapłaciłby 10 tys. zł za garnitur lub sukienkę na jedno wyjście do teatru albo 600 zł za podkoszulek z nadrukiem czterech ptaszków? Nie! No chyba że ubrania te wyjdą spod ręki Macieja Zienia, Gosi Baczyńskiej czy Tomasza Ossolińskiego. 96
  • Cudotwórca znad rzeki Han 3 cze 2012, 12:00 Jeden geniusz jest wart więcej niż miliard dolarów – powtarza. Dzięki jego geniuszowi koncern Samsung stał się największą firmą technologiczną świata. 100
  • Wejście Smoka 3 cze 2012, 12:00 Internet wymyślono na potrzeby wojska, ale służyć ludzkości zaczął dopiero dzięki prywatnym przedsiębiorcom, takim jak Bill Gates. Podobnie będzie z lotami w kosmos. Tak przynajmniej twierdzi Elon Musk, który właśnie wysłał na orbitę pierwszy komercyjny statek kosmiczny. 102
  • Rostowski, twórczy księgowy 3 cze 2012, 12:00 Minister finansów Jacek Rostowski chwali się sukcesem w obniżeniu zadłużenia publicznego Polski. Niestety, największy sukces w gospodarowaniu długiem minister odniósł na polu twórczej księgowości. 104
  • Wszystko we mnie krzyczy 3 cze 2012, 12:00 Michael Haneke ponownie zachwycił w Cannes. Jego film „Miłość” przez krytyków został uznany za arcydzieło, a jurorzy festiwalu nagrodzili go Złotą Palmą. Udało nam się porozmawiać z jednym z największych mistrzów współczesnego kina. 106
  • Robotnica z Nowego Jorku 3 cze 2012, 12:00 Nie dba o sławę, nie poddaje się muzycznym modom, wciąż wierzy w siłę poezji. Legenda punk rocka Patti Smith powraca z albumem „Banga”. 110
  • Lucyfer to ja! 3 cze 2012, 12:00 Maciej Maleńczuk jest jak Johnny Cash. Im starszy, tym lepszy. Właśnie wydał płytę country – na przekór wszystkim, za to w zgodzie z samym sobą. Opowiada nam o muzyce biednych białych ludzi, graniu w serialu i złych kobietach. 112
  • Szympans nie chce być jak człowiek 3 cze 2012, 12:00 James Marsh, laureat Oscara za „ Człowieka na linie”, w swoim najnowszym filmie opowiada o szympansie, który miał się nauczyć języka ludzi﹒ Eksperyment się nie powiódł﹒ Pokazał za to,jak bardzo ludzie nie szanują zwierząt﹒ „Projekt... 114
  • Jacek Rakowiecki poleca 3 cze 2012, 12:00 Jeszcze dwa tygodnie temu zestaw premier na najbliższy weekend przewidywał jeden tytuł, a w efekcie – przynajmniej kiedy piszę te słowa – są dwa, ale inne niż zapowiadane. Tak to polscy dystrybutorzy filmowi bawią się z nami w... 115
  • Sprzęciarka 3 cze 2012, 12:00 W latach 50. ubiegłego wieku zaprojektowała kultowy mebel - krzesło muszelkę. Teresa Kruszewska do dziś jest gwiazdą polskiego designu. Ukazał się właśnie album poświęcony jej projektom. 116
  • Siła starej szkoły 3 cze 2012, 12:00 Grał z największymi - Milesem Davisem i Arethą Franklin. Dziś słynny basista Marcus Miller własną wielkość zamierza potwierdzić płytą "Renaissance". Rozmawiamy o tym, jak nie popaść w rutynę, zachować niezależność i wciąż cieszyć się z koncertów. 117
  • Piotr Metz poleca 3 cze 2012, 12:00 Brodka - LAX (Kayax)Nowe wydawnictwo Brodki po megasukcesie jej poprzedniej, pierwszej w pełni autorskiej produkcji zdecydowanie jest wydarzeniem. Nawet jeśli zawiera tylko dwie premierowe piosenki w kilku wersjach. Natychmiast wpadająca w ucho... 117
  • Za i przeciw: "Valtari" Sigur Rós 3 cze 2012, 12:00 Piękne majestatyczne akordy? Czy zgrane schematy bez siły rażenia? 117
  • Piotr Kofta poleca 3 cze 2012, 12:00 "Popatrz na ptaszka", Kurt Vonnegut (przeł. Izabela Matuszewska, Albatros 2012)Ta antologia zawiera opowiadania Vonneguta, których z różnych przyczyn nie opublikował za życia. Zapewne, jako perfekcjonista, nie był z nich... 118
  • Tupanie nogami 3 cze 2012, 12:00 Jest różnica, i to wcale nie dyskretna, między obrażaniem się a wzdęciami godnościowymi. „Obama obraził naród Polski” – wzdął się Prezes. A potem nie poszedł na spotkanie z polskim prezydentem, też czymś dotknięty. Są ludzie, którzy myślą urazami. One nimi... 120
  • Co oznacza Euro 3 cze 2012, 12:00 Zamówiłem w renomowanej firmie audytu i jasnowidztwa analizę spektrum i target na temat Euro. Wyniki są tajne, proszę ich nie upowszechniać. 121
  • Zjednoczone stany Polski 3 cze 2012, 12:00 Tak jak Smoleńsk nas podzielił, tak prezydent Obama zjednoczył. Nie żeby na zawsze, to nawet jemu się nie uda. Jak znam wszystkich tu żyjących, udzielających się w polityce, ten rozejm skończy się między Dniem Dziecka a 10 czerwca, bo... 121
  • Lenin wiecznie żywy! 3 cze 2012, 12:00 Odpiłowany w 1992 r. z historycznej bramy Stoczni Gdańskiej Lenin powrócił. Powrócił i od razu został obrzucony jajami, a później przykryty napisem „Solidarność”. Władze Gdańska sprowadziły Lenina do miasta w celu przywrócenia historycznego porządku. Prezydent... 122

ZKDP - Nakład kontrolowany