Cztery Córy i Międzymorze

Cztery Córy i Międzymorze

Dodano:   /  Zmieniono: 

Kiedy jako 12-latek usłyszałem po raz pierwszy o federalistycznej koncepcji Międzymorza Józefa Piłsudskiego z lat 20. XX w., wydawała się ona pomysłem równie abstrakcyjnym co uniwersalistyczne plany Ottona III sprzed tysiąca lat, by odnowić Cesarstwo Rzymskie przez unię Czterech Cór (Germanii, Galii, Italii i Słowiańszczyzny). Był rok 1977, a federacja wolnych państw Europy Środkowej i Wschodniej, połączonych wspólną ideą polityczną, by nigdy więcej nie dać się podporządkować imperializmowi rosyjskiemu, była mrzonką. ZSRR jawił się jako moloch nie do ruszenia; nie tylko podbił i zwasalizował państwa, które miały wejść w skład wymarzonej przez Piłsudskiego federacji, lecz także dominował na zachód od Polski – w Niemczech Wschodnich, a za dwa lata miał militarnie uderzyć w Afganistanie.

Jednak historia uczy jednego: stałość jest ułudą głupich. Gdybyśmy przeciętnego mieszkańca Starego Kontynentu z 1900 r. zapytali, jak będzie wyglądał wiek XX, odpowiedź byłaby jasna: Europa musi rządzić światem i nikt jej w tym nie zagrozi. Tymczasem po 20 latach kontynent leżał w ruinie, a imperia rosyjskie, austro-węgierskie, niemieckie i osmańskie zniknęły z mapy. W 1920 r. wolne państwo polskie – nieistniejące przez cały wiek XIX – budowało swoją pozycję w Europie. Działo się to w okolicznościach dramatycznych, by wspomnieć tylko Cud nad Wisłą z sierpnia 1920 r. „Nie trzeba się łudzić, nawet jeżeli zawrzemy pokój, zawsze będziemy celem napaści ze strony Rosji” – mówił Piłsudski w wywiadzie udzielonym „Kurierowi Porannemu” tuż po Bitwie Warszawskiej. Wiedział już, że jego koncepcja wielkiej federacji Polski, Litwy, Łotwy, Estonii, Białorusi, Ukrainy, Czechosłowacji, Węgier, Rumunii, Jugosławii i Finlandii, wsparta na „trzech kaukaskich rzeczpospolitych”, czyli Azerbejdżanie, Armenii i Gruzji, spełnić się nie może. Powodów było bardzo wiele, wśród nich narodowe egoizmy – w tym polski – jawią się jako podstawowe. Cóż, nikogo nie można zmusić do przenikliwości ocierającej się o geniusz; pozostaje jednak faktem, iż wszystkie wyżej wymienione państwa znalazły się 25 lat później w sferze wpływów sowieckich i wegetowały w niej przez blisko kolejne pół wieku.

Dzisiejsze ukraińskie przesilenie każe widzieć w marszałku Piłsudskim wybitnego wizjonera. Adam Skwarczyński, jeden z czołowych ideologów obozu piłsudczykowskiego, pisał: „Albo Polska na ogromnym tzw. Międzymorzu stojąc musi być potężna, albo zakwestionowana jest racja jej bytu. Sami Międzymorza tego od morza Bałtyckiego po Czarne nie zajmiemy. Więc tylko zorganizowaną przez nas federacją, stanowiącą całość swym życiem gospodarczym, ustrojem politycznym i społecznym, i wspólnotą kultury wypełnić je możemy”. Celem tak rozumianej federacji były demokratyzacja Europy Wschodniej i zabezpieczenie Polski przed ponowną agresją ze strony Rosji/Sowietów (imperialistyczna potrzeba podporządkowania tej części Europy jest konstytutywną cechą naszego wschodniego sąsiada bez względu na ustrój). Wolna Ukraina była w zamyśle Międzymorza elementem równie podstawowym co Polska. Przekonywał Skwarczyński: „Są dwa klucze do spraw dziejowych, które rozwijać się mają na obszarze olbrzymiego trójkąta Europy Wschodniej. Kijów jest kluczem południowo-wschodnim jego ramienia”. Wiedzą to również Rosjanie, dlatego odzyskanie wpływów na Ukrainie jest dla nich sprawą podstawową. Nie bez powodu Władimir Putin gotów był – za cenę ponownego połączenia Rosji i Ukrainy – przenieść stolicę z Moskwy do Kijowa. Bo Rosja nie może się zadowolić Krymem. Obecne przepychanki na półwyspie to raczej epizod polityki wewnętrznej, sygnał dla mieszkańców rosyjskiego interioru: ciągle jesteśmy mocni. Józef Piłsudski mówił we wrześniu 1920 r. w wywiadzie udzielonym francuskiemu „Le Temps”, brzmiącym zadziwiająco współcześnie: „Położenie, w jakim znajduje się Rosja, czyni ją niebezpieczną dla sąsiadów. Ustrój jej pozbawiony jest wszelkiej trwałości. Nie odpowiada on uczuciom ludności. Ażeby zapewnić sobie autorytet wewnątrz, ludzie stojący na czele tego ustroju będą szukali zaczepki na zewnątrz. Użyją siły względem narodów, które ich otaczają”.

Po blisko stu latach od sformułowania przez Piłsudskiego koncepcji Międzymorza brzmi ona nad wyraz aktualnie. Jej realizacja może się teraz powieść, bo dziś wymarzona przez marszałka federacja już istnieje – jest nią Unia Europejska, czyli współczesna wersja uniwersalistycznego cesarstwa, które tysiąc lat temu wyśnił Otton III. Jeżeli Kijów znajdzie się w orbicie europejskiego uniwersum, Polska zapewni sobie w miarę bezpieczny los na kolejne lata. Ale nie na zawsze. Bo stałość – jak już wiemy z historii – jest tylko ułudą głupich. ■

Więcej możesz przeczytać w 10/2014 wydaniu tygodnika e-Wprost.

Archiwalne wydania Wprost dostępne są w specjalnej ofercie WPROST PREMIUM oraz we wszystkich e-kioskach i w aplikacjach mobilnych App StoreGoogle Play.

 0

Spis treści tygodnika Wprost nr 10/2014 (1618)

  • Cztery Córy i Międzymorze 2 mar 2014, 20:00 Kiedy jako 12-latek usłyszałem po raz pierwszy o federalistycznej koncepcji Międzymorza Józefa Piłsudskiego z lat 20. XX w., wydawała się ona pomysłem równie abstrakcyjnym co uniwersalistyczne plany Ottona III sprzed tysiąca lat, by... 6
  • Skaner 2 mar 2014, 20:00 Karnawał w Rio Ruszył karnawał w Rio de Janeiro, czyli największa balanga na świecie. Miliony turystów, tysiące zawodowych tancerzy i 200 szkół będzie walczyło o zwycięstwo w wielkiej paradzie szkół samby. Karnawał w Rio 2014 to... 8
  • W sieci uwikłań 2 mar 2014, 20:00 W ostatnich dniach na stronie internetowej tygodnika „W Sieci” oraz stowarzyszonego z nim portalu Wpolityce.pl pojawiły się reklamy, za które płaci Totalizator Sportowy. Kierując się logiką wspomnianych redakcji internetowych,... 11
  • Krym jak Sarajewo 2 mar 2014, 20:00 Od upadku ZSRR nie było takiego napięcia między Rosją a Zachodem. Krym jest beczką prochu. Byle prowokacja może doprowadzić do MIĘDZYNARODOWEJ KATASTROFY. 12
  • Ukraińskie filmy śmierci 2 mar 2014, 20:00 Sekunda po sekundzie oglądam, jak zabijają ludzi kryjących się za tarczami z dykty, jak precyzyjnie trafiają w głowy i szyje – opowiada Maria Stepan, reporterka TVP. 14
  • Moskwa blokuje Krym 2 mar 2014, 20:00 Na Krymie trwa rosyjska interwencja wojskowa – twierdzi Jurij Jakimienko, zastępca dyrektora Ukraińskiego Centrum Badań Ekonomicznych i Politycznych im. Ołeksandra Razumkowa. 15
  • Rosja: swoich nie porzucimy 2 mar 2014, 20:00 Oddając Krym Ukrainie, Chruszczow popełnił historyczną głupotę, za którą teraz płacimy. Naród Krymu ciągnie do Rosji – mówi Aleksiej Żurawlow, deputowany rosyjskiej Dumy Państwowej, szef ugrupowania Ojczyzna wchodzącego w skład putinowskiej Jednej Rosji. 16
  • Wszyscy ludzie rewolucji 2 mar 2014, 20:00 Nowy ukraiński rząd jest mieszaniną twarzy starego układu i zaciągniętych z Majdanu żółtodziobów. Odegra swoją historyczną rolę i po kilku miesiącach przestanie istnieć. 18
  • Upadek nadziei Tuska 2 mar 2014, 20:00 Jacek Protasiewicz w ostatnich miesiącach kolekcjonował kolejne polityczne trofea. Odcinanie kuponów trwało krótko i skończyło się międzynarodowym skandalem. 20
  • Narodowcy w marcu 2 mar 2014, 20:00 W walentynki zadzwonił do mnie jakiś mężczyzna. Powiedział, że jest członkiem Ruchu Narodowego, i zapytał, czy przebaczyłam jego kolegom, że wtargnęli na mój wykład (rok wcześniej) przebrani za małpy i wrzaskiem uniemożliwili mi... 23
  • Osobne Polski 2 mar 2014, 20:00 Zdaniem Solidarnej Polski Polska Razem się rozpada. Zdaniem Polski Razem koniec Solidarnej Polski jest bliski. Im bliżej eurowyborów, tym brutalniejsza walka. 28
  • Polskie konklawe 2 mar 2014, 20:00 W zbliżających się wyborach przewodniczącego episkopatu duże szanse ma abp Wacław Depo. Czy przyjaciel o. Rydzyka pokieruje polskim Kościołem? 31
  • Moimi szefami są widzowie 2 mar 2014, 20:00 Teraz myślę zupełnie odwrotnie. Może dorosłem po prostu. Wiem, że późno, bo pod pięćdziesiątkę – mówi Krzysztof Ibisz, który wkrótce będzie prowadził „Taniec z gwiazdami” w Polsacie. 34
  • Sexsurfing po polsku 2 mar 2014, 20:00 Zainteresowane seksturystyką Polki nie wydają już pieniędzy na wakacje w Egipcie. Napaleni cudzoziemcy sami przyjeżdżają do ich domów. 38
  • Nieznośna proza życia 2 mar 2014, 20:00 – Zachar, prawa ręka Nikosia, brał mnie na żagle i uczył szantów. Nie wiedziałem, że był takim okrutnym człowiekiem, jak się potem okazało – Michał Koterski opowiada, jak wygłosił mowę na pogrzebie gangstera. 42
  • Moda bezglutenowa 2 mar 2014, 20:00 Do niedawna rezygnowali z niego głównie chorzy na celiakię. Teraz – także ludzie, którzy nie muszą, ale chcą. Do Polski dotarła moda na G-free, czyli jedzenie wolne od glutenu. 46
  • Bękarty słownika 2 mar 2014, 20:00 Polacy rechoczą z wulgaryzmów w kinach, klną na potęgę w domu, pracy i na ulicy. A potem są święcie oburzeni, gdy usłyszą przekleństwo od kogoś innego. 50
  • Zapominalscy 2 mar 2014, 20:00 Gdyby ktoś nie wiedział, co zrobić w razie odkrycia skarbu, wyjaśni mu to ustawa o rzeczach znalezionych. 54
  • Jesteśmy pogrzebani 2 mar 2014, 20:00 Słyszałem, że furorę zrobiła ostatnio piosenka „Ona tańczy dla mnie”. Nie chcę nikogo obrażać, ale otacza nas muzyczna grafomania – mówi Jerzy Maksymiuk, wybitny dyrygent i pianista. 56
  • Dobrze mieć sąsiada 2 mar 2014, 20:00 Na wielkich blokowiskach i nowych osiedlach pojawił się nowy trend: ludzie nie chcą być anonimowi. Chcą znać sąsiada i działać na rzecz lokalnej społeczności. 60
  • Badał od dołu 2 mar 2014, 20:00 Laryngolog kazał pacjentkom zdejmować spodnie. Sąd Najwyższy rozważy, czy to, co potem robił, było inną czynnością seksualną, czy też obcowaniem płciowym. 62
  • Szef wszystkich szefów 2 mar 2014, 20:00 Wpadł najpotężniejszy narkotykowy baron świata. Ruszyły zakłady o to, jak szybko znów się wykupi z więzienia. 66
  • Roztropni zdobywcy wiedzy 2 mar 2014, 20:00 Duża część polskich seniorów wciąż nie potrafi bezpiecznie się poruszać po świecie finansów i rzadko korzysta z nowoczesnych form zarządzania budżetem domowym. Według niektórych ekspertów na naszych oczach dokonują się jednak istotne zmiany w tym zakresie. 68
  • Siedem mięsnych plag 2 mar 2014, 20:00 Przez dwa zdechłe dziki polska branża mięsna traci ponad 2 mln euro dziennie. W najgorszym scenariuszu już niedługo będziemy mogli zapomnieć o polskiej szynce i karkówce. 72
  • Giełdowe wojny robotów 2 mar 2014, 20:00 Na giełdach grają dziś roboty. Ludzie nie mają z nimi szans. 76
  • Biało-czerwone szanse 2 mar 2014, 20:00 Dla polskich kibiców 15. IAAF Halowe Mistrzostwa Świata będą wyjątkowe – o rekordy i medale będzie walczyć aż 37 zawodników w biało-czerwonych barwach. To rekordowa liczba. 78
  • Stadionów do igrzysk! 2 mar 2014, 20:00 600 zawodników ze 138 krajów wystąpi na Halowych MŚ w Lekkoatletyce w Sopocie. To znakomita okazja do promocji tej dziedziny sportu. 82
  • Stolica królowej sportu 2 mar 2014, 20:00 Mistrzostwa świata w lekkiej atletyce już się opłacają. Naszą najlepszą reklamą są właśnie takie wydarzenia - mówi prezydent Sopotu Jacek Karnowski. 83
  • Wszystkie gwiazdy Sopotu 2 mar 2014, 20:00 Od lat nieprzerwanie triumfują, zgarniając najwięcej medali. Czy także znad Bałtyku wywiozą ich pełny worek? A może ktoś ukradnie im marzenia? Kandydatów jest wielu. 84
  • Biały obłęd polarnika 2 mar 2014, 20:00 Brytyjczycy Ben Saunders i Tarka L’Herpiniere zakończyli najdłuższy w historii marsz polarny bez wsparcia. Na lodowym odludziu z człowiekiem dzieją się rzeczy dziwne. 86
  • Wszystkie odloty LaBeoufa 2 mar 2014, 20:00 Plagiat, dziwaczne wypowiedzi, artystowska poza. Shia LaBeouf to kolejny aktor, który zagubił się w swojej popularności. 88
  • Zbuntowana Bridget Jones 2 mar 2014, 20:00 To już nie jest zabawna komedia romantyczna. „Bridget Jones. Szalejąc za facetem” to historia o powolnym osuwaniu się w otchłań. Ale na własnych warunkach. 92
  • Kalejdoskop kulturalny 2 mar 2014, 20:00 sztuka Kobiety w gorsecie Media, gender, architektura, mieszkalnictwo – Martha Rosler, amerykańska klasyczka sztuki współczesnej – robi z tych tematów wyskokowy koktajl. Teraz można mu się przyjrzeć w Centrum Sztuki... 94
  • Bomba tygodnia 2 mar 2014, 20:00 Odlot Stoch został idolem. Stoch ma kłopoty. Podobnie jak kiedyś Małysz rozgrzewa wyobraźnię zarówno celebrytów, jak i dziennikarzy. Najpierw szachownicę na kasku uznano za hołd dla ofiar katastrofy smoleńskiej. To jednak nic. Paweł... 98