Jeszcze kilkanaście lat temu uchodziły za niemal nieistniejące na polskim terenie. Dziś smardze i gąska sosnowa, jedne z najbardziej poszukiwanych grzybów na świecie, ponownie pojawiają się w rodzimych lasach. Cechuje je nie tylko unikalny smak, ale także łatwość identyfikacji i niespotykana wartość handlowa. Obok nich – częściej występujące, ale również cenne – trufle.
Jak je rozpoznać?
Smardze (Morchella) to grzyby o charakterystycznych, siatkowanych kapeluszach przypominających strukturę plastra miodu. Barwa waha się od jasnobeżowej do ciemnobrązowej. W Polsce występują różne odmiany – smardz jadalny, stożkowaty czy półwolny.
Gąska sosnowa (Tricholoma matsutake), znana również pod japońską nazwą matsutake, ma stożkowaty, ciemnobrązowy kapelusz, białe blaszki i masywną nóżkę. Pachnie intensywnie – przypomina aromat cynamonu lub białej trufli.
Trufle (Tuber spp.) to podziemne grzyby współżyjące z korzeniami drzew. Nie posiadają klasycznych kapeluszy, a ich bulwiaste owocniki charakteryzują się ziemistym aromatem z nutami czosnku, orzechów czy piżma.
Ile kosztują i jak smakują?
Smardze zachwycają orzechowym, intensywnym smakiem. Świeże potrafią kosztować nawet 400 zł/kg, natomiast suszone – nawet 4000 zł/kg.
Gąska sosnowa to prawdziwy rarytas. Jej cena w Azji może przekraczać 8500 zł/kg. Smakuje słodkawo, z wyraźnym cynamonowym posmakiem i doskonale komponuje się z ryżem, owocami morza czy jajkami.
Trufle to elita świata grzybów. Najdroższe – trufle białe – osiągają ceny przekraczające 10 tys. zł/kg. Są niezwykle aromatyczne i używane jako luksusowy dodatek do past, mięs czy serów.
Jak je wykorzystać w kuchni?
Smardze należy poddać obróbce termicznej – surowe mogą być trujące. Idealnie nadają się do sosów, dań mięsnych, makaronów z masłem czy śmietaną.
Gąska sosnowa to doskonały składnik dań kuchni azjatyckiej. Nadaje się do zup, ryżu, dań z jajkami. Nawet po długim gotowaniu nie traci wartości odżywczych.
Trufle najlepiej spożywać świeże – starte lub cienko pokrojone – jako dodatek do potraw z makaronem, jajkami lub serami.
Gdzie ich szukać?
Smardze najczęściej rosną w wilgotnych lasach liściastych, w pobliżu buków, dębów i lip. Spotykane są m.in. na Podkarpaciu, Dolnym Śląsku, w Małopolsce, na Mazurach i Pomorzu.
Gąska sosnowa pojawia się w lasach iglastych i mieszanych, preferując kwaśne gleby w pobliżu sosen. Najwięcej stanowisk notuje się w okolicach Gdańska i w Beskidzie Żywieckim.
Trufle preferują gleby wapienne w lasach liściastych. W Polsce trufla letnia i jesienna występują m.in. w Puszczy Białowieskiej, Borach Tucholskich, na Dolnym Śląsku i w Małopolsce.
Uwaga! Grzybobranie może być ryzykowne
Poszukiwania tak cennych grzybów to również ryzyko. Łatwo pomylić je z trującymi odpowiednikami. Smardze mogą przypominać niejadalne gatunki o podobnej strukturze. Gąska sosnowa bywa mylona z toksyczną gąską ognistą. Z kolei trufle – z włośnianką korzeniastą.
Jeśli masz wątpliwości, skonsultuj się z doświadczonym grzybiarzem, sanepidem lub specjalistyczną grupą mykologiczną online. Pamiętaj – każdego roku w Polsce notuje się setki przypadków zatruć grzybami, z czego część kończy się tragicznie.
Czytaj też:
Grzybobranie w czerwcu. Czy jest co zbierać?Czytaj też:
Oto „regulamin” grzybobrania. Leśnicy pokazują zbiory i przypominają zasady