Kara ta została nałożona przez Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej (TSUE) za naruszenie prawa Unii Europejskiej w latach 2022 i 2023. Informację tę przekazała agencja Reuters.
Ustawa kagańcowa niezgodna z unijnym prawem
TSUE w wyroku z 5 czerwca 2023 roku uznał tzw. ustawę kagańcową za niezgodną z prawem UE. Trybunał odrzucił argumenty polskich władz dotyczące suwerenności, podkreślając, że kontrola przestrzegania zasad państwa prawnego, skutecznej ochrony sądowej i niezależności sądownictwa należy do jego kompetencji.
W orzeczeniu stwierdzono:
„Niezawisłość sędziowska to podstawowa wartość stanowiąca o samej tożsamości Unii. Została skonkretyzowana w prawnie wiążących zobowiązaniach, od których państwa UE nie mogą się uchylić, powołując się na przepisy lub orzecznictwo krajowe, choćby były rangi konstytucyjnej”.
Ustawę podpisał prezydent
Ustawa kagańcowa, podpisana przez prezydenta Andrzeja Dudę w lutym 2020 roku, wprowadziła szereg zmian w polskim systemie sądownictwa. Nowe przepisy zakazywały sędziom kwestionowania statusu innych sędziów oraz przewidywały sankcje dyscyplinarne za działania uznane za polityczne.
W praktyce oznaczało to ograniczenie możliwości badania przez sędziów niezależności i bezstronności innych członków wymiaru sprawiedliwości. Nad przestrzeganiem „nowego porządku” miała czuwać Izba Dyscyplinarna Sądu Najwyższego.
Komisja Europejska uznała, że ustawa ta narusza prawo Unii Europejskiej, w szczególności zasadę niezawisłości sędziowskiej oraz skutecznej ochrony sądowej. W związku z tym wniosła skargę do TSUE, argumentując, że nowe przepisy mogą być wykorzystywane do dyscyplinowania sędziów za wykonywanie ich obowiązków związanych ze stosowaniem prawa UE.
Decyzja TSUE
W swoim wyroku TSUE podkreślił, że:
„Kontrola przestrzegania przez państwo członkowskie wartości i zasad takich jak państwo prawne, skuteczna ochrona sądowa i niezależność sądownictwa należy w pełni do kompetencji Trybunału”.
Trybunał uznał, że przepisy ustawy kagańcowej mogą być interpretowane w sposób umożliwiający wykorzystanie systemu odpowiedzialności dyscyplinarnej sędziów do uniemożliwienia sądom krajowym oceny, czy sąd lub sędzia spełnia wymogi wynikające z prawa Unii.
TSUE stwierdził również, że już sama perspektywa narażenia sędziów na ryzyko, że organ taki jak Izba Dyscyplinarna mógłby orzekać w kwestiach dotyczących ich statusu i pełnienia urzędu, może godzić w ich niezawisłość. W związku z tym Trybunał uznał, że ustawa kagańcowa jest niezgodna z prawem UE.
Milion euro kary za każdy dzień
W odpowiedzi na orzeczenie TSUE Komisja Europejska nałożyła na Polskę kary finansowe za każdy dzień, w którym Izba Dyscyplinarna kontynuowała swoją działalność. Łączna suma tych kar wyniosła około 320 mln euro, które zostały potrącone z funduszy unijnych przeznaczonych dla Polski.
Do 21 kwietnia 2023 roku kara była naliczana w kwocie 1 mln euro dziennie. Tego dnia jednak, na wniosek Polski, TSUE obniżył ją do 500 tys. euro dziennie. Polska złożyła jednak skargę, w której domagała się, by stawkę obniżono wstecznie od 15 lipca 2022 roku, kiedy weszła w życie nowelizacja ustawy o Sądzie Najwyższym, znosząca Izbę Dyscyplinarną. W tym okresie, zdaniem Polski, powinniśmy płacić 500 tys. euro dziennie, zamiast 1 mln euro.
Czytaj też:
Minister Bodnar zaapelował do sędziów. „KRS utraciła gwarancje niezależności”Czytaj też:
Ustawa Ziobry odrzucona przez Sejm. Część posłów PiS-u nie głosowała