Z kamerą wśród ludzi

Z kamerą wśród ludzi

Wojciech Staroń (fot. Forum)
Polski operator i dokumentalista Wojciech Staroń jest jednym z bardziej rozchwytywanych autorów zdjęć w… Argentynie. Jego „Rodzina na sprzedaż” już w kinach.

Szczupły, wysoki facet po czterdziestce. Wojciech Staroń nie zwraca uwagi ekscentrycznym strojem, nie gra artysty, nie przepada za mówieniem o sobie. Na wywiady przyjeżdża rowerem, jest serdeczny. Ale przy całym swoim luzie w kinie nie zna taryfy ulgowej. Jako operator pracował m.in. z Krzysztofem Krauzem. Jako dokumentalista obserwował życie ludzi na Syberii, w Boliwii czy Argentynie. Ale również towarzyszył z kamerą chłopcom próbującym dziecięcą wyobraźnią przełamać szarość mazurskiej, postpegeerowskiej wsi. Albo dwóm braciom repatriantom, którzy z Kazachstanu wracają do Polski. A dzisiaj Staroń ma coraz więcej propozycji z Ameryki Południowej. „Rodzinę na sprzedaż” w reżyserii Diego Lermana również współprodukował. I jego osobowość mocno odcisnęła się na tym projekcie.

Niepełna rodzina

Przydrożna knajpa, deszcz bijący o szyby. Prowincjonalny szpital, w którym po wycieńczającej podróży dojrzała kobieta spotykasię z dziewczyną w ciąży. „Poprzednie dzieci urodziłam bez problemów” – mówi bezradnie pacjentka. „Rodzina na sprzedaż” jest portretem lekarki z Buenos Aires. Bohaterka ma dobrą pracę, męża, marzy, by zostać matką. Po wielu próbach decyduje się na adopcję. Tak trafia na Marcelę – ciężarną wieśniaczkę, której nie stać na wychowanie kolejnego dziecka. Ale przecież nie da się po prostu wyłączyć uczuć. Młoda kobieta po porodzie nie będzie mogła spojrzeć w oczy córce, z którą zaraz rozstanie się na zawsze. Intymna opowieść o nadziei, miłości, macierzyństwie przeradza się w filmie Lermana w ostry opis bezdusznego, skorumpowanego społeczeństwa. Bo kiedy już wszystko wydaje się załatwione, rodzina biologicznej matki żąda od bohaterki pieniędzy. Ofiarą adopcyjnej mafii padną najsłabsi: lekarka marząca o tym, by zaopiekować się niechcianym dzieckiem, i dziewczyna oszukana przez ludzi, wśród których żyje na co dzień. Płaszczyzny prywatna i społeczna „Rodziny na sprzedaż” świetnie się łączą. Także dzięki znakomitej pracy operatora. Staroń opowiada detalami, ale jednocześnie w kilku celnych planach ogólnych oddaje rzeczywistość argentyńskiej prowincji. Potrafi śledzić zachowania kobiety paradokumentalną kamerą z ręki, a zaraz potem uspokoić ekran widokiem gór. „Rodzina na sprzedaż” w Argentynie odbiła się głośnym echem. Nie tylko dlatego, że to mocna i przejmująca historia. Film wywołał też dyskusję prawną, odkrył dziurę w ustawodawstwie. Ale może być ważny również w Polsce. Bo to opowieść o społecznym przyzwoleniu na przemoc. Udział Staronia w tym projekcie nie jest przypadkiem. Polski artysta cieszy się w Argentynie dużą renomą. Spędził tam prawie cztery lata, a w 2011 r. za zdjęcia do „Nagrody” Pauli Markovitch dostał nagrodę na festiwalu w Berlinie. Z Diego Lermanem nawiązał stałą współpracę. Zastanawiam się, czy opowiadając południowoamerykańskie historie, nie czuje dysonansu. – A czy one są tak inne od naszych? – pyta artysta. – Kiedy byłem w wieku Ceki, bohaterki „Nagrody”, wybuchł stan wojenny. Przeżywałem identyczny strach, co argentyńska dziewczynka: czy ojciec wróci z pracy, czy coś złego się nie stanie. Wiem, jak skaża ludzi autorytarne państwo i jak trudno zbudować nową rzeczywistość.

Z poczuciem wolności

Może również dlatego projekty, przy których pracuje, są tak uniwersalne? Jeździ po świecie „od zawsze”: – Stabilizację trzeba mieć w sobie – komentuje. – My dostaliśmy z Gosią, moją żoną, inny gen: nie umiemy usiedzieć w miejscu, na myśl o regularnym życiu między śniadaniem, obiadem, kolacją a kolejnym śniadaniem wariujemy. Kiedy tylko skończył w 1996 r. wydział operatorski łódzkiej filmówki, spakowali walizki. Jego żona przeczytała, że ministerstwoszuka nauczycieli polskiego do szkoły dla potomków repatriantów i emigrantów w Rosji. Zgłosiła się. A Staroń wziął ze sobą kamerę. Już w czasie podróży pociągiem, wśród bab z wielkimi torbami pełnymi rzeczy „na handel”, rejestrował na taśmie wyczerpanie codziennością. Świat, w którym rytm roku wyznacza cykl uprawy ziemniaków pozwalających przetrwać morderczą zimę. Ale również rzeczywistość, gdzie nikt nie ma czasu na small talk, więc mówi się wyłącznie szczerze, a w zabitej dechami dziurze pijany facet rozmawia o filozofii. A wszystko w latach 90., już po przełomie, po upadku struktur. – I chamstwo jest tam do kwadratu, i buta, i nędza, ale i dobroć, i serdeczność zwykłych ludzi, którzy nie zostawią cię w biedzie – komentuje reżyser. – Jak jesteś ich przyjacielem, zapraszają cię do domu i oddadzą ci swoje łóżko, a sami prześpią się na podłodze. Podarują ci ostatni kawałek chleba, jeśli jesteś głodny.

Przez dziurkę od klucza

„Syberyjska lekcja” była dużym wydarzeniem w kinie dokumentalnym. Jeździła po festiwalach i zbierała nagrody. Ale Staroń nie brał udziału w kolejnych galach. Był już wtedy w Ameryce Południowej. Znów interesowali go zwyczajni ludzie, którzy w odległych od metropolii miejscach próbowali budować wspólne życie. W „El Misionero” sportretował Kazimierza Strzępka, misjonarza, z którym docierał do osad położonych 5 tys. m n.p.m. I właśnie na takiej wysokości urodził się Janek – pierwszy syn Staroniów. Nierozważne? Może, ale jak mówi Staroń: – Dzisiejsze młode pokolenie nieustannie się ubezpiecza. Stabilna praca, strategia kariery, dzieci nie za wcześnie. Myśmy rzucali się w niewiadomą. Ale z poczuciem wolności. Dla niego warto żyć. Potem jeszcze wrócili do Argentyny, Małgorzata Staroń zdecydowała się na pracę w szkole analogicznej do tej na Syberii, a Wojciech znów rejestrował życie wioski. Zwłaszcza dysfunkcyjną rodzinę Marcii – dziewczynki, która musiała dojrzeć zbyt szybko. I przyjaźń, która narodziła się między Marcią a ośmioletnim wówczas Jankiem. Tak powstała „Argentyńska lekcja”. Potem dziewczynka w poszukiwaniu korzeni zaczęła przyjeżdżać do Polski. Jednak Staroń to nie partyzant, który z kamerą wspina się po Andach. Rejestruje też świat bliższy, jak w pięknych „Braciach” o Alfonsie i Mieczysławie Kułakowskich, których nowy dom w utraconej niegdyś ojczyźnie staje w płomieniach, ale oni wciąż walczą, by spędzić tu jesień życia. A jego zapis ataku na squat 11 listopada 2013 r. znalazł się ostatnio w filmie Andrzeja Jakimowskiego „Pewnego razu w listopadzie”. Na operatorskim kunszcie Staronia poznał się przed laty Krzysztof Krauze – reżyser, którego nie interesowali sprawni rzemieślnicy, bo we współpracownikach szukał wrażliwości, wewnętrznej uczciwości, szacunku dla ludzi. – Krauzowie wciągnęli mnie do fabuły – przyznaje Staroń. – Krzysiek miał charakter ryzykanta. Zobaczył „Syberyjską lekcję” i zadzwonił: – Następny film robię z tobą. Tak zaczęła się nasza przyjaźń. Od niego nauczyłem się, żeby chodzić na całość. Pójściem na całość były fenomenalne, chropowate zdjęcia do „Placu Zbawiciela”, które sprawiały, że widz czuł się, jakby obserwował intymność bohaterów przez dziurkę od klucza. Zupełnie inne temperatury szarości odnalazł Staroń w czarno-białym, łotewsko-estońsko-polskim „Świcie”. Często też wraca na plan dokumentów kolegów: Marcina Koszałki i Pawła Łozińskiego. A ostatnio zachwycały jego ujęcia z obolałej Rwandy w mocnych „Ptakach śpiewają w Kigali” Joanny Kos-Krauze i Krzysztofa Krauzego. Dzisiaj Staroń łączy różne funkcje. Razem z żoną założył Staroń Film, gdzie zajmują się produkcją, a ostatnio również dystrybucją. Ale nie ma ambicji budowania imperium. Twierdzi, że własna firma daje mu większą wolność twórczą. I po prostu robi swoje. A kiedy z nim rozmawiam, narzeka tylko na jedno, dawne doświadczenie: gdy na zaproszenie Sławomira Idziaka został operatorem kamery przy „Harrym Potterze i Zakonie Feniksa”: – To była fabryka. Wszystko rozplanowane co do minuty, robota od 9 do 17. Monotonia, przewidywalność, powtarzalność. Jednak nieprawdą jest, że jeżdżąc po świecie, reżyser szuka przygód. Bo przecież tak naprawdę nie robi filmów o Andach, syberyjskiej tajdze czy argentyńskiej prowincji. W jego kinie ważni są ludzie. I potrafi na tyle się do nich zbliżyć, że geografia traci znaczenie. g

© Wszelkie prawa zastrzeżone

Okładka tygodnika WPROST: 50/2017
Więcej możesz przeczytać w 50/2017 wydaniu tygodnika „Wprost”
Zamów w prenumeracie lub w wersji elektronicznej:
 0

Spis treści tygodnika Wprost nr 50/2017 (1815)

  • Szansa na przewrót kopernikański 10 gru 2017, 20:00 Co kraj, to obyczaj. W Wielkiej Brytanii mamy zamieszanie związane z zaręczynami księcia Harry’ego. Na tyle duże, że uwagę opinii publicznej oraz dziennikarzy zaprzątają rozmaite kwestie, łącznie z tą, jaki tort zostanie podany... 8
  • Niedyskrecje parlamentarne 10 gru 2017, 20:00 Zmiana miejsc w rządzie może martwić nie tylko Beatę Szydło 12
  • Obraz tygodnia 10 gru 2017, 20:00 4 mln lampek wykorzystano do świątecznej iluminacji Warszawy Wygrany Kornel Morawiecki okazał się najskuteczniejszym lobbystą w Polsce, przynajmniej według „Ucha Prezesa”. Przegrany Robert Lewandowski zajął dopiero dziewiąte miejsce w... 16
  • Info radar 10 gru 2017, 20:00 Trump przenosi ambasadę Przeniesienie amerykańskiej ambasady w Izraelu z Tel Awiwu do Jerozolimy to jedna z największych tragedii współczesności. To akt bezmyślny i wrogi wobec globalnego porządku, zwiastujący nieuchronną wojnę... 18
  • Dominujący język 10 gru 2017, 20:00 KONSERWATYŚCI, NA POSTERUNEK! GŁÓWNY NURT W EUROPIE ZAŁAMUJE SIĘ. Nie da się dłużej ujarzmiać niektórych emocji społecznych kneblem dominującego języka. Pęka kulturowa dominacja liberalnej lewicy, ale wiele z tego, co jej język... 21
  • Zalew wydarzeń 10 gru 2017, 20:00 To nie był łatwy rok. W 1997 r. Polacy dostali nową konstytucję, zmierzyli się z ustawą lustracyjną, doświadczyli wielkiej powodzi i zagłosowali w wyborach za prawicą. 22
  • Prognozy wielkich polskich pisarzy 10 gru 2017, 20:00 Reportażysta Ryszard Kapuściński i mistrz science fiction Stanisław Lem nie spodziewali się w 1997 r. niczego dobrego ani po ludzkości w ogóle, ani po Polakach. 23
  • Czas Morawieckiego 10 gru 2017, 20:00 Choć Mateusz Morawiecki nie ma w PiS swojej frakcji, może liczyć na poparcie kilku kluczowych dla obozu dobrej zmiany osób. Oto kim są ludzie nowego premiera. 24
  • Wiceprezydent idzie do rządu 10 gru 2017, 20:00 Podobno o tym, że zostanie prezydenckim ministrem ds. polityki zagranicznej, dowiedział się z telewizji, ale teraz o szefowanie polskiej dyplomacji zawalczył sam. 30
  • Superminister 10 gru 2017, 20:00 Jest jedynym politykiem PiS, który był szefem Jarosława Kaczyńskiego. Teraz ma szansę objąć superministerstwo. 31
  • Jadwiga od innowacji 10 gru 2017, 20:00 Była już kandydatem na prezydenta Krakowa, miała też objąć schedę po ministrze środowiska. Według ostatnich spekulacji Jadwiga Emilewicz może zostać nowym ministrem rozwoju. 32
  • Szydło – kłopot prezesa 10 gru 2017, 20:00 Wpływy Beaty Szydło maleją, ale od tego, jak będzie traktowana, może zależeć los partii. 35
  • Złoty róg Morawieckiego 10 gru 2017, 20:00 Czego można by oczekiwać po nowym premierze? Przede wszystkim tego, co profesjonaliści zwykli nazywać „lepszą jakością rządzenia”. W ciągu dwóch ostatnich lat widać było coraz wyraźniej, że rząd pod kierownictwem Beaty Szydło... 36
  • Kamienica Waltzów, czyli dlaczego PO nie jest opozycją 10 gru 2017, 20:00 Politycy PO nie wyciągnęli wniosków z reprywatyzacyjnej działalności Hanny Gronkiewicz-Waltz. Dlatego Platforma koncertowo gra rolę użytecznych idiotów PiS. 38
  • Macierewicza salto śmierci 10 gru 2017, 20:00 Antoni Macierewicz walczy o pozostanie w rządzie. Ofiarą może stać się byłe szefostwo wojskowych służb. 40
  • Czy świat zatrzymał Rosję? 10 gru 2017, 20:00 WALDEMAR SKRZYPCZAK generał broni Wydawało się trzy lata temu, że demokratyczny świat zjednoczył się wokół idei zatrzymania zapędów mocarstwowych Rosji i jej agresji na odradzającą się Ukrainę – zjednoczona Europa i USA murem... 43
  • Zginęli na służbie 10 gru 2017, 20:00 Policjant wierzy, że liczba wyjść na akcje i liczba powrotów do domu zawsze będzie ta sama. Niestety, czasem bywa inaczej. Rodzinom poległych policjantów należy się pomoc. 45
  • Nie deptać centrów handlowych! 10 gru 2017, 20:00 Konsument ma prawo do odpoczynku i bycia z rodziną, ale on sam powinien decydować, kiedy i jak chce z tych praw korzystać – mówi prof. Andrzej Falkowski, psycholog biznesu. 48
  • 20 najbogatszych polskiego pochodzenia 10 gru 2017, 20:00 Jeden zaczynał od sprzedawania gazet na ulicach, drugi od sprzątania akademików. Wszyscy postanowili kiedyś zająć się biznesem. Dziś są najbogatszymi na świecie ludźmi z domieszką polskiej krwi. 52
  • Misja: piękno 10 gru 2017, 20:00 Oceanic świętuje 35-lecie. Firma nie tylko odniosła spektakularny sukces na polskim rynku, lecz także wkroczyła na 40 rynków światowych. To zasługa jej unikatowych produktów – kosmetyków dla alergików. 64
  • Hossa Bessa 10 gru 2017, 20:00 Luksus po polsku Ponad 1,1 mln Polaków zarabia w naszym kraju powyżej 7,1 tys. zł brutto miesięcznie – wynika z najnowszego raportu o rynku dóbr luksusowych autorstwa firmy doradczej KPMG. Tych, według twórców raportu, można nazwać... 66
  • Złota Setka Polskiego Rolnictwa 10 gru 2017, 20:00 Rolnictwo jest jedną z najsilniejszych gałęzi polskiej gospodarki. Tylko w 2016 r. wyeksportowaliśmy towary z branży warte ponad 100 mld zł. Prezentujemy pierwsze zestawienie największych firm z branży rolno-spożywczej. 68
  • Skazani na sukces 10 gru 2017, 20:00 26 lat temu powstała niewielka hurtownia pestycydów w Mogilnie. Dziś Chemirol Leszka Borucha zatrudnia 900 osób i rywalizuje w branży rolnej z największymi światowymi korporacjami. 77
  • Orły Wprost nagrodzone 10 gru 2017, 20:00 Przedsiębiorcy z regionu zachodniopomorskiego odebrali nagrody podczas uroczystości w Świnoujściu. 78
  • Kiedy klikniesz „kupuję” na Amazon 10 gru 2017, 20:00 Amazon rewolucjonizuje logistykę za pomocą innowacyjnych technologii. 80
  • Fly Me to Mars 10 gru 2017, 20:00 Droga na szczyt składa się z wielu małych kroków. Dopiero z perspektywy czasu widać, jak ważny był każdy z nich. 81
  • E-salon samochodów używanych 10 gru 2017, 20:00 W 2018 r. 99rent uruchomi platformę internetową umożliwiającą zakup używanych aut z pewnego źródła. 82
  • Boże, chroń rodzinę królewską! 10 gru 2017, 20:00 Rządowi Jej Królewskiej Mości zaręczyny księcia Harry’ego spadły jak z nieba. Jego narzeczeństwo z amerykańską rozwódką skutecznie odwraca uwagę od politycznych problemów na Wyspach. 84
  • Szczucie 10 gru 2017, 20:00 Półprawda jest gorsza od kłamstwa. Na przykład ta zawarta w tytule artykułu na portalu wPolityce.pl: „Niemieccy piloci boją się latać z migrantami? Odmówiono 222 lotów z deportowanymi do ich ojczystych krajów”, dalej czytamy:... 89
  • Gambit Trumpa 10 gru 2017, 20:00 Coraz mniej popularny amerykański prezydent potrzebuje spektakularnego sukcesu, dlatego duże nadzieje wiąże z cięciem podatków. Prace nad reformą mają się zakończyć przed świętami. 90
  • Sztuka obdarowywania 10 gru 2017, 20:00 Podpowiadamy, jak podarować prezent idealny i nie dać się zwariować w przedświątecznej gorączce zakupowej. 94
  • Rewolucja w hematoonkologii 10 gru 2017, 20:00 Mamy oczekiwany od kilkunastu lat przełom w leczeniu szpiczaka. Terapia o zupełnie nowym mechanizmie działania jest wielką szansą dla tej grupy chorych. 104
  • Dbamy o twoje zdrowie każdego dnia 10 gru 2017, 20:00 LEK-AM znany jest z innowacyjnego podejścia do budowania nowej jakości produktów na rynku farmaceutycznym. W portfolio firmy znajduje się prawie 80 produktów: leków dostępnych na receptę, bez recepty oraz suplementów diety. 106
  • Fale młodości 10 gru 2017, 20:00 HIFU to nowy rewolucyjny i bezinwazyjny zabieg estetyczny – mówi dr Mariusz Kaczorowski. 107
  • Mordercze bakterie 10 gru 2017, 20:00 Przeciwko pneumokokom, groźnym dla osób ze skrajnych grup wiekowych, należałoby szczepić nie tylko niemowlęta, lecz 108
  • Kichaj na przeziębienie 10 gru 2017, 20:00 To najprawdopodobniej najczęstsza choroba, która nas dotyka. Chorujemy nawet kilka razy do roku. 109
  • Już się nie ugnę 10 gru 2017, 20:00 O tym, dlaczego choć nie chciał, to musiał zrobić kolejny film o wojnie i o tym, jak zmienia się kino, mówi Emir Kusturica. 110
  • Z kamerą wśród ludzi 10 gru 2017, 20:00 Polski operator i dokumentalista Wojciech Staroń jest jednym z bardziej rozchwytywanych autorów zdjęć w… Argentynie. Jego „Rodzina na sprzedaż” już w kinach. 114
  • Mam jaja! 10 gru 2017, 20:00 Krąży wizja mnie jako osoby eterycznej. Ale ja mam w sobie sporo z chuligana. Chciałam, by na mojej nowej płycie „Miód i dym” było to słychać – mówi Anita Lipnicka. 116
  • Wydarzenie 10 gru 2017, 20:00 Doświadczenie nie uczy Jak Słowacki wielkim poetą był, tak U2 to legendarny zespół. Ma historię, klasyczne utwory, płyty i miliony fanów. I nowym album, która sprawi, że kolejnych fanów już raczej nie zdobędzie, mimo usilnego... 120
  • Film 10 gru 2017, 20:00 BIOGRAFIA Życiorys z wazeliny W CZASACH ŚWIETNYCH I NIEOCZ YWISTYCH BIOGRAFII SHIN I PARKER proponują film do bólu konwencjonalny. W „Na skrzydłach orłów” opowiadają historię Erica Liddella, lekkoatlety, szkockiego mistrza... 122
  • Muzyka 10 gru 2017, 20:00 KONCERT Perła przed świętami Perła musicalowych scen, śpiewaczka i aktorka. Sarah Brightman jest jedną z najjaśniej świecących sopranowych wokalistek na współczesnym firmamencie gwiazd muzyki gatunku classical crossover, którego jest... 123
  • Książki 10 gru 2017, 20:00 POWIEŚĆ Miłość jak miłość Ignacy Karpowicz „Miłość”, Wydawnictwo Literackie Kto myśli, że literatura powiedziała już o miłości wszystko, jest w błędzie. Miłość to dla literatury obszar niewyczerpanego natchnienia, bo jest... 124
  • Kalejdoskop 10 gru 2017, 20:00 TEATR Mewa polarna Jeszcze całkiem niedawno o gnieźnieńskim teatrze poza mieszkańcami tego historycznego miasta prawie nikt nie słyszał. Od kilku sezonów z niebytu scenę konsekwentnie wyciąga jej dyrektorka Joanna Nowak. „Mewa” w... 125
  • Kulturalna trzynastka 10 gru 2017, 20:00 Andrzej Saramonowicz PISARZ, SCENARZYSTA I REŻYSER („CIAŁO”, „TESTOSTERON”, „LEJDIS”) 1. Najbardziej znienawidzona lektura? Wszelkiego rodzaju instrukcje obsługi. Kiedy mam z nimi do czynienia, zawsze mnie zdumiewa, jak bardzo... 128
  • Nasza druga Japonia 10 gru 2017, 20:00 MICHAŁ WITKOWSKI Ilekroć jadę pendolino (a jeżdżę nim średnio raz na tydzień, więc jestem już w sumie kombatantem tych podróży), zawsze stają mi przed oczami japońskie toalety. Każdy, kto po raz pierwszy natknie się na takie... 129
  • Londyn – przed świętami, po brexicie 10 gru 2017, 20:00 Londyn po „brexicie” jest inny niż przed „brexitem”. Widmo niepewności krąży nad stolicą Wielkiej Brytanii i Irlandii Północnej. Wychodzenie z Unii Europejskiej wielkiej terytorialnie, ale nic nieznaczącej politycznie Grenlandii... 130

ZKDP - Nakład kontrolowany