Czy Kościół uniesie winę księży

Czy Kościół uniesie winę księży

Ksiądz, zdjęcie ilustracyjne
Ksiądz, zdjęcie ilustracyjne / Źródło: Fotolia / fot. ambrozino
Kilka osób dziennie chce opowiedzieć o krzywdach, których doznały w dzieciństwie ze strony duchownych. Ludzie poczuli, że wreszcie zostaną potraktowani poważnie.

Dzwoniła dziś do mnie 68-letnia kobieta, która ze szczegółami opowiedziała, co jej robił ksiądz, kiedy była dziewczynką, wszystko pamięta – mówi Marek Lisiński, współzałożyciel Fundacji „Nie lękajcie się”. – Wiedziała, że już nic z tym nie zrobi przed sądem, ale chciała, żeby chociaż postawić kropkę na mapie. W ten sposób jej sprawa nie pozostanie zapomniana. Lisiński mówi o stworzonej niedawno przez fundację mapie kościelnej pedofilii. Zaznaczone są na niej miejscowości, w których księża wykorzystywali dzieci. Informacje fundacja czerpie z mediów i ze zgłoszeń, z którymi dzwonią do niej pokrzywdzeni. W ciągu ostatniego miesiąca telefonów jest tak dużo, że można mówić o lawinie zgłoszeń. Tylko część z nich trafia na mapę, bo zespół fundacji przeprowadza wstępną selekcję. – Nie chcemy nikogo skrzywdzić – mówi Marek Lisiński. Po selekcji zostało 170 zweryfikowanych i uprawdopodobnionych zgłoszeń. W sumie fundacja, działająca od 2013 r., otrzymała ponad 500 takich sygnałów, a więc jedna trzecia z nich napłynęła teraz.

Pierwszy milion wypłacony

– To efekt kumulacji wydarzeń – mówi Marek Lisiński. Wylicza: pod koniec sierpnia była akcja Baby Shoes Remember, nagłośniona w mediach, bo pierwszy raz zorganizowana również w Polsce. Dla upamiętnienia ofiar księży pedofilów na bramach kościołów wieszano dziecięce buciki. Mniej więcej w tym samym czasie światem wstrząsnął raport Sądu Najwyższego Pensylwanii o pedofilii w Kościele katolickim w tym stanie.

Według raportu ofiarą księży padło tam ponad tysiąc dzieci. Reakcje po amerykańskim raporcie rezonowały także na Polskę, nastroje podgrzewały kontrowersyjne wypowiedzi hierarchów, ale i zapowiedzi episkopatu o przeciwdziałaniu pedofilii. We wrześniu na ekrany wszedł film „Kler”, wywołując głośną debatę i skrajne emocje. Niedługo po jego premierze w poznańskim sądzie zapadł prawomocny wyrok przyznający ofierze księdza pedofila milion złotych odszkodowania. Towarzystwo Chrystusowe, do którego należał ksiądz, wystąpiło o kasację, ale wypłaciło pieniądze poszkodowanej. A to jest w naszym kraju coś wcześniej niespotykanego. Dotychczas Kościół katolicki unikał płacenia odszkodowań.

Osobom, które szły do sądu, proponowano ugodę i wypłacano pieniądze, ale nie nazywano tych wypłat odszkodowaniami, tylko zadośćuczynieniem, wsparciem czy finansowaniem terapii. Oficjalnie więc był to wyraz troski, a nie przyznanie się do winy. Jeśli ofiary nie przyjmowały ugody i zakładały sprawy, sądy nakazywały księżom przeprosić je, jednak nie uznawały, że Kościół jest instytucją odpowiedzialną za poczynania podległego mu księdza. Wyrok sądu w Poznaniu był więc przełomowy, bo przyznał odszkodowanie i uznał odpowiedzialność Kościoła. Wymowę ma też wysokość odszkodowania – milion złotych – oraz to, że zostało ono wypłacone. A więc da się. Można pójść do sądu i wygrać z Kościołem. – Lody zostały przełamane – mówi Marek Lisiński. – Może sądy przestaną się bać.

Odszkodowanie dla ofiary księdza pedofila może ośmielić innych pokrzywdzonych, żeby walczyli o swoje przed sądami. To z kolei oznaczałoby poważne wyzwania finansowe dla Kościoła. Amerykańskie parafie po ujawnieniu w 2004 r. raportu tamtejszego episkopatu bankrutowały, wypłacając odszkodowania ofiarom księży pedofilów. Kumulacja wydarzeń, która skłoniła ludzi do zgłaszania się do Fundacji „Nie lękajcie się”, może mieć też szersze konsekwencje społeczne. Może dodać ofiarom odwagi do formułowania głośnych oskarżeń, bo przestaną się bać odrzucenia przez środowisko. A jeśli takich spraw będzie więcej, być może wierni zaczną od Kościoła oczekiwać zmiany postawy wobec siebie. Pozostaje też pytanie, czy ujawniane w kraju i za granicą kościelne skandale pedofilskie sprawią, że wiernych w Polsce będzie ubywać, jak to się stało w Irlandii.

Warto walczyć

– W Polsce nie ma prawa precedensowego, więc na ile znam Kościół katolicki, to sądzę, że będzie dążyć do tego, żeby w podobnych sprawach nie orzekać jego odpowiedzialności za czyny księży – mówi dr hab. Paweł Borecki z Uniwersytetu Warszawskiego, prawnik, specjalista od prawa wyznaniowego i relacji państwo – kościół. Przypomina sprawę z diecezji koszalińsko-kołobrzeskiej, w której ofiara księdza pedofila już jako dorosła osoba w procesie cywilnym żądała 200 tys. zł odszkodowania. W wyniku ugody dostała pieniądze, które określono jako środki na pokrycie kosztów terapii. Jak to bywa w takich sprawach, chodziło o uniknięcie słowa „odszkodowanie”. – Kościół nadal będzie się przed tym bronił rękami i nogami – mówi Paweł Borecki. Sprawa kobiety, która dostała milion złotych odszkodowania, była wyjątkowo drastyczna. Jako 13-letnia dziewczynka była gwałcona, więziona, zastraszana.

Duchowny natomiast, jak zauważa dr Borecki, był ściśle związany z zakonem Towarzystwa Chrystusowego, podlegał jego hierarchii, nie posiadał własnego majątku. Ksiądz w parafii nie jest tak ściśle powiązany z kurią, ma też własne pieniądze, którymi samodzielnie dysponuje. Kuria może więc unikać odpowiedzialności za krzywdy wyrządzane przez takiego księdza. A sprawców w parafiach jest więcej niż w zakonach. Zdaniem dr. Boreckiego także i w takich wypadkach można jednak walczyć przed sądem. – Każdy duchowny jest przecież przypisany do jakiejś diecezji, nie może funkcjonować poza nią – mówi. – Ponadto biskup ma obowiązek pasterskiej troski o wiernych. Można więc też wyprowadzić z tego odpowiedzialność biskupa za wiernych. Odszkodowania przyznawane wyrokiem świeckiego sądu to tylko jedna z wielu spraw, które mogą odmienić Kościół, jego relacje z wiernymi i pozycję w państwie. Na razie postępowania, które toczą się w kuriach, są tajne. Nawet osoby pokrzywdzone nie biorą w nich udziału, nie są też informowane o wynikach tych postępowań, traktowanych jako wewnętrzna sprawa Kościoła. Poszkodowani zrzeszeni w Fundacji „Nie lękajcie się” liczą, że to się zmieni. Chcą też, żeby powstała komisja, która oszacuje skalę zjawiska.

BARIERA MENTALNA

Przy ujawnianiu przypadków pedofilii wśród księży równie silna jak opór Kościoła jest bariera mentalna.

Puszczykowo, 22.11.2017 r. – pikieta przeciw księdzu, który nadal jest duchownym, mimo że został skazany na 8 lat więzienia za stosunki seksualne z nieletnią uczennicą – Ofiary często należą do grupy regularnie praktykującej i określającej się jako wierząca, bardzo związanej z lokalnym kościołem – mówi prof. Irena Borowik, socjolożka i religioznawczyni z Uniwersytetu Jagiellońskiego. – Z tej samej grupy rekrutują się osoby, które będą bronić księdza w każdych okolicznościach. Nie będą robić tego w złej wierze, one naprawdę będą przekonane, że mają rację. Ten mechanizm było widać w dyskusji o filmie „Kler”. Część osób nie była podatna na żadną refleksyjną dysputę o tym, co jest w Kościele dobre, a co jest w nim złe, odmawiała dialogu. A od postawy środowiska zależy postawa ofiar, czy zdecydują się ruszyć do sądów. Dodatkowo, jak zauważa prof. Irena Borowik, nie wiadomo, jaka jest skala zjawiska pedofilii wśród księży i krzywd, które wyrządzają oni dzieciom. A od skali zależy reakcja społeczna. Wyrok sądu w Poznaniu otwiera jednak, jej zdaniem, drogę, jeśli nie do masowych pozwów jak w Ameryce, to chociaż do kolejnych. Do tego, żeby zdobyć się na odwagę, zachęca też społeczny kontekst pedofilii w Kościele. – Są organizacje, instytucje i akcje, które budują świadomość, że ofiara nie jest sama – mówi Irena Borowik. Potwierdzają to badania firmy Millward Brown, w których na pytanie, czy Kościół powinien odpowiadać finansowo za przestępstwo pedofilii księży, 80 proc. badanych odpowiedziało „zdecydowanie tak” i „raczej tak”. Przeciwnego zdania było zaledwie 13 proc.

RELIGIA, KOŚCIÓŁ, KSIĄDZ

Wypłata przez Towarzystwo Chrystusowe wysokiego odszkodowania może więc wpłynąć na postępowanie innych ofiar. Pytanie, czy potwierdzona przez sąd wina Kościoła, a może i następne wyroki wpłyną na religijność Polaków i ich postawę wobec Kościoła oraz księży. Postrzeganie księży nie musi zależeć od religijności. Praktykujący katolicy bywają antyklerykałami. – Krytycyzm wobec księży czy antyklerykalizm jest powszechny nawet w środowiskach wiejskich, gdzie dużo wyższe niż w miastach jest uczestnictwo w mszach – mówi Irena Borowik. – Ten krytycyzm wiąże się często z kwestiami dotyczącymi finansów. W Polsce utrzymuje się również niechęć do politycznego zaangażowania Kościoła, dotyczy to 60-70 proc. społeczeństwa. Z wielu powodów następuje też w ostatniej dekadzie spadek liczby osób praktykujących, do kościoła chodzi mniej niż 40 proc. Polaków. Ten czynnik, czyli regularność praktyk, wiąże się np. z preferencjami politycznymi albo z oceną działalności Kościoła. Blisko połowa Polaków dość stabilnie wystawia Kościołowi oceny pozytywne, a 30 proc. – negatywne. To oczywiście może się zmieniać i w dużym stopniu zależy od tego, jak Kościół będzie reagował, jak się będzie komunikował ze społeczeństwem. Człowiek krytyczny wobec kleru, a nawet wobec Kościoła, może jednak nadal być religijny. Religijność przejawia się nie tylko w praktykowaniu wiary, lcze także w poczuciu przynależności kulturowej, w rytuałach, które integrują rodzinnie i społecznie. To także wiara w dogmat i przywiązanie do wartości moralnych. Czy potwierdzenie moralnego upadku kolejnych księży i przeniesienie odpowiedzialności za ofiary na całą instytucję kościelną może osłabić religijność? W Irlandii tak się stało, jednak tam ujawnienie zbrodni odbywało się na większą skalę niż u nas. Jest jeszcze jeden czynnik: – Stosunek ludzi do Kościoła, a nawet ich religijność, zależy też od tego, pod wpływem jakich mediów są poszczególne środowiska. Przekaz ma ogromny wpływ na postawy – mówi Irena Borowik. I dodaje: – Jeśli jednak kolejne ofiary będą wygrywać sprawy przed sądem i dostawać odszkodowania, jeśli tych spraw będzie więcej i będą dobrze udokumentowane, coraz trudniej będzie je traktować jako stronnicze decyzje sądu, bagatelizować czy uznawać wyłącznie za bezpodstawne ataki na Kościół. W takiej sytuacji mogłoby się okazać, że największym zagrożeniem dla Kościoła stanie się on sam. g

© Wszelkie prawa zastrzeżone

Okładka tygodnika WPROST: 44/2018
Więcej możesz przeczytać w 44/2018 wydaniu tygodnika „Wprost”
Zamów w prenumeracie lub w wersji elektronicznej:
 0

Spis treści tygodnika Wprost nr 44/2018 (1859)

  • Kto rozpoczął tę wojnę 28 paź 2018, 20:00 Pan Krzysztof (imię zmienione) piastuje ważną funkcję publiczną w swoim mieście. Jest powszechnie szanowany i lubiany. Od jakiegoś czasu zaczął angażować się w politykę, działając na szczeblu lokalnym. Im bliżej było wyborów... 3
  • Nie wolno czekać 28 paź 2018, 20:00 Z prof. Dariuszem M. Kowalskim, onkologiem, prezesem Polskiej Grupy Raka Płuca, rozmawia Katarzyna Pinkosz 5
  • Niedyskrecje parlamentarne 28 paź 2018, 20:00 PIS KOMBINUJE, JAK BY TU WYGASIĆ MANDAT NOWO WYBRANEJ PREZYDENT ŁODZI HANNY ZDANOWSKIEJ, żeby nie sprowokować przeciągających się demonstracji. Najnowszy pomysł brzmi, że wojewoda, zamiast samodzielnie podjąć uchwałę w tej sprawie, od... 6
  • Obraz tygodnia 28 paź 2018, 20:00 4 tys. zł takimi alimentami przysądzonymi Kazimierzowi Marcinkiewiczowi zakończyła się miłosno-sądowa opera mydlana w wykonaniu byłego premiera i jego młodej, ale też już byłej żony Trochę niezręcznie jest mi opowiadać o tym, ale... 9
  • Info radar 28 paź 2018, 20:00 Karnowscy kupią Radio Zet. W tle ludzie Ziobry To może być pierwszy krok w lansowanej przez PiS koncepcji repolonizacji mediów. Pod koniec ubiegłego tygodnia pojawiła się informacja o sprzedaży Radia Zet. Według „Pulsu Biznesu” kupnem... 10
  • Stara to w pewnym sensie ja 28 paź 2018, 20:00 Rozmowa z Ewą Szykulską, odtwórczynią głównej roli w sztuce „Krzesła” w reż. Piotra Cieślaka, którego premiera miała miejsce w warszawskim Teatrze Polonia. 11
  • Trzaskowski prezydent Polski? 28 paź 2018, 20:00 RAFAŁ TRZASKOWSKI TO NIEWĄTPLIWIE NAJWIĘKSZY ZWYCIĘZCA TEGOROCZNYCH WYBORÓW SAMORZĄDOWYCH. I to nie dlatego, że wkrótce obejmie stołeczny ratusz – to akurat było do przewidzenia od dosyć dawna. 12
  • Od strachu do nadziei 28 paź 2018, 20:00 Lewo STRACH PRZED OPOLSKIM WATAŻKĄ, KTÓRY OBIECYWAŁ WARSZAWIE POWSTANIE, BYŁ TAK WIELKI, ŻE NAWET RADYKALNI przeciwnicy PO zagłosowali na Trzaskowskiego, nie trwoniąc głosów na swoich faworytów. A szkoda, bo paleta polityczna mogłaby... 13
  • Kaczyński i Schetyna na huśtawce nastrojów 28 paź 2018, 20:00 Toczy się jeszcze walka o drugie tury, trwa montowanie sejmikowych koalicji. PiS i KO rozliczają wybory samorządowe, ale już się szykują do kolejnych. 15
  • Śpiewak: Jak przegraliśmy wybory 28 paź 2018, 20:00 W przyszłym parlamencie mogą się znaleźć jedynie Platforma i PiS. To utrwali obecną wojnę domową na polskiej scenie politycznej. 20
  • Koniec świata PSL 28 paź 2018, 20:00 Dariusz Klimczak i Adam Jarubas z PSL w niedzielę 21 października poszli spać jako marszałkowie sejmików wojewódzkich łódzkiego i świętokrzyskiego. Obudzili się jako przegrani liderzy organizacji wojewódzkich PSL. 22
  • Powyborczy układ sił 28 paź 2018, 20:00 Nowi pisowscy marszałkowie muszą teraz bronić przed Warszawą swoich wpływów i pozycji Jeśli wyniki wyborów komunalnych traktować jako próbę generalną przed „prawdziwymi” wyborami – to jasne jest tylko jedno: za rok każdy wynik... 25
  • Podatek VAT, 250 miliardów strat 28 paź 2018, 20:00 Decyzją Donalda Tuska w ABW zlikwidowano departament ochrony interesów ekonomicznych państwa. To był sygnał, że ten obszar nie jest strategiczny z punktu widzenia państwa czy działań służb specjalnych – twierdzi Marcin Horała, szef sejmowej komisji ds. wyłudzeń VAT. 26
  • Trzeba wygrać nad tą wojną 28 paź 2018, 20:00 Polacy głosują na partie na zasadzie mniejszego zła. Czas z tym skończyć. Państwo nie jest od obsługi jednego systemu wartości – mówi Jerzy Karwelis, autor książki o tym, jak zmienić Polskę. 30
  • Do Cezarego Gmyza 28 paź 2018, 20:00 Znamy się 16 lat. Poznaliśmy się w Berlinie, starając się o stypendium dziennikarskie. Nie dostaliśmy go. Ja zostałam szefową TOK FM, Ty zacząłeś pracować w tygodniku „Wprost”. Zapraszaliśmy Cię do radia jako komentatora,... 34
  • Tak oszczędzają Europejczycy 28 paź 2018, 20:00 174 proc. wartości całego PKB – tyle wynoszą emerytalne oszczędności Holendrów. W Polsce to zaledwie 0,1 proc. Mamy więc co nadrabiać. 35
  • Portret polskiego miliardera 28 paź 2018, 20:00 Kiepsko wykształcony, umoczony w politykę, powiązany ze służbami PRL. Takie mity o najbogatszych Polakach obaliło unikatowe badanie ekonomistów z Uniwersytetu Warszawskiego. Na podstawie list 100 najbogatszych tygodnika „Wprost” jako pierwsi stworzyli oni portret polskiego... 36
  • Chcemy łączyć ludzi 28 paź 2018, 20:00 To, co dobrego robili nasi przodkowie, nie minęło, my kontynuujemy dobre tradycje. Arystokracja to od zawsze byli ludzie, którzy wprowadzali nowe rzeczy, nowoczesne rozwiązania – mówią hrabianka Helena Mańkowska i książę Jan Lubomirski-Lanckoroński. Wkrótce planują ślub. 46
  • Wartościowe wnętrze 28 paź 2018, 20:00 Rośnie zainteresowanie Polaków inwestowaniem w nieruchomości, a także ich świadomość jako inwestorów. Rynek motywuje firmy do poszukiwania nowych dróg rozwoju oraz przygotowywania ofert o wyższej rentowności. 57
  • Pasywne zarabianie prostsze niż kiedykolwiek 28 paź 2018, 20:00 Od lat jedną z najpopularniejszych i najbezpieczniejszych form pasywnego oszczędzania jest inwestowanie w nieruchomości. 58
  • Czy Kościół uniesie winę księży 28 paź 2018, 20:00 Kilka osób dziennie chce opowiedzieć o krzywdach, których doznały w dzieciństwie ze strony duchownych. Ludzie poczuli, że wreszcie zostaną potraktowani poważnie. 61
  • Polska jachtem stoi 28 paź 2018, 20:00 Nawet 1,5 mld zł rocznie wart jest polski eksport branży jachtowej. Problem jednak w tym, że produkujemy niemal wyłącznie na eksport i nie pod własnymi markami. 64
  • W świecie ludzi i robotów 28 paź 2018, 20:00 W Amazonie pracuje dziś ponad 570 tys. ludzi i 100 tys. robotów. W ciągu ostatniego roku przybyło 230 tys. nowych pracowników. Nie sprawdzają się przewidywania, że roboty zabierają im pracę. 68
  • Dlaczego zginął Dżamal Chaszukdżi 28 paź 2018, 20:00 Powiązania zamordowanego w Stambule dziennikarza z saudyjską bezpieką okazały się dla niego równie zabójcze co pozycja nieformalnego rzecznika Bractwa Muzułmańskiego w zachodnich i arabskich mediach. 72
  • Know How 28 paź 2018, 20:00 Mycie i masowanie Firma Oral-B rozwija linię elektrycznych i inteligentnych szczoteczek Genius. Najnowsza, oznaczona cyfrą 10 000, to nie tylko szczoteczka, a całe pudło akcesoriów. Mamy opakowanie podróżne z dodatkową baterią,... 78
  • Innowatorzy nagrodzeni po raz ósmy 28 paź 2018, 20:00 Gala Innowatory Wprost 2018, na której nagrodzono najbardziej innowacyjne firmy i projekty roku, zgromadziła przedstawicieli świata biznesu, polityki i nauki. 80
  • Czyste powietrze dla Rzeszowa 28 paź 2018, 20:00 W Elektrociepłowni Rzeszów należącej do Grupy Kapitałowej PGE zacznie działać Instalacja Termicznego Przetwarzania z Odzyskiem Energii (ITPOE) – jedna z najnowocześniejszych w Europie. 84
  • System innowacji 28 paź 2018, 20:00 Nasz system gwarantuje jakość przy wzroście firmy i szybko zmieniającym się rynku wynajmu samochodów – mówi Michał Łotoszyński, prezes 99rent. 86
  • Kolej na innowacje 28 paź 2018, 20:00 O polskiej kolei coraz częściej mówi się jako o firmie, która się rozwija i stawia na innowacje – mówi Krzysztof Mamiński, prezes PKP SA. 88
  • IMPLANT Warsaw 28 paź 2018, 20:00 To nowa, zielona przestrzeń w Warszawie. Miejsce dla tych, którzy chcą więcej – więcej niż zakupy i więcej niż dobry obiad. 89
  • Innowacje w medycynie 28 paź 2018, 20:00 Inwestujemy w rozwój sztucznej inteligencji w medycynie – mówi prof. Adam Krętowski, diabetolog i endokrynolog, rektor UM w Białymstoku, laureat Innowatora Wprost. 90
  • Zmiany w leczeniu cukrzycy 28 paź 2018, 20:00 Innowacyjne leki sprawią, że pojawią się mniej inwazyjne terapie – zapowiada dyrektor generalna Novo Nordisk Pharma Katarzyna Kacperska. 91
  • Przyszłość transportu jest jasna 28 paź 2018, 20:00 Wręczenie nagród Innowatory Wprost 2018 poprzedziła poranna konferencja, podczas której dyskutowano o przyszłości polskiego transportu. 92
  • Paliwa dla innowacji 28 paź 2018, 20:00 PKN ORLEN promuje nowatorskie rozwiązania. I przeznacza na nie miliardy złotych. 94
  • Wyścig dronów 28 paź 2018, 20:00 Przyglądamy się technologiom dostępnym na rynku, zbierając wiedzę dotyczącą wymagań technicznych dla przyszłego systemu zarządzania ruchem dronów. – mówi Janusz Janiszewski, prezes Polskiej Agencji Żeglugi Powietrznej. 95
  • Finanse: cyfrowo, wygodnie i bezpiecznie 28 paź 2018, 20:00 Załatwienie spraw bez wychodzenia z domu, papierowej korespondencji, czekania na kuriera, który przywiezie umowę – do świata usług finansowych wkracza rewolucja. 96
  • Co oferuje WPT 28 paź 2018, 20:00 Wrocławski Park Technologiczny (WPT) to ośrodek wspierający przedsiębiorców w rozwoju ich działalności i zarabianiu na wdrażaniu innowacji. 98
  • RBL_ – przestrzeń, która inspiruje rozwój innowacji 28 paź 2018, 20:00 RBL_START to autorski program Alior Banku. Jego celem jest wypracowanie przez start-upy nowoczesnych produktów i usług dla bankowości. 100
  • Gwarancja Biznesmax z dotacją 28 paź 2018, 20:00 Zaciągając kredyt w banku na działalność innowacyjną, trzeba zabezpieczyć jego spłatę. Jest nowa możliwość takiego zabezpieczenia. 104
  • Największe targi przemysłowe w Polsce 28 paź 2018, 20:00 Innowacyjne rozwiązania dla przemysłu zostaną zaprezentowane podczas Warsaw Industry Week w Ptak Warsaw Expo. 106
  • Światło, które leczy 29 paź 2018, 13:56 Dzięki naszym udoskonaleniom lasery femtosekundowe są tańsze i łatwe w obsłudze. To duży krok w stronę rewolucji w okulistyce – mówi Dr Michał Nejbauer, prezes firmy Fluence 110
  • Nasze oczy nie są cyfrowe 29 paź 2018, 14:36 Nowoczesny świat i sposób, w jaki żyjemy, powodują znaczny wzrost ryzyka pogorszenia widzenia – mówi Szymon Grygierczyk, zastępca dyrektora generalnego w firmie Hoya Lens Poland. 112
  • Chirurgia pod mikroskopem 29 paź 2018, 14:04 – Mikrochirurgia oka jest dziś wyjątkowo precyzyjna. Nie ma dziś okulistyki bez możliwości powiększenia obrazu operowanego miejsca – mówi prof. Jerzy Szaflik , właściciel CMO Laser. 114
  • Widzieć wszystko 29 paź 2018, 15:03 Chcemy, by nasz wzrok był doskonały – mówią dr n. med. Anna Maria Ambroziak, Centrum Okulistyczne Świat Oka, i Dr Andrzej Dmitriew, Okulistyka Szpitala św. Wojciecha 116
  • Okulista z nawigacją 29 paź 2018, 16:03 Soczewki wieloogniskowe wszczepiane przy operacji zaćmy pozwalają pozbyć się okularów do jazdy samochodem, oglądania telewizji i do pracy przed komputerem – mówi Dr Agnieszka Miśkiewicz-Wójcik z Ośrodka Mikrochirurgii i Terapii Okulistycznej OKO.M we Wrocławiu. 119
  • Dlaczego warto nosić aparaty? 29 paź 2018, 14:54 Niedosłuch zwiększa ryzyko demencji, wycofania społecznego i depresji – mówi lek.med. Ryszard Mikołajewski z Firmy Oticon. 120
  • Palący problem 28 paź 2018, 20:00 Co trzeci Europejczyk doświadcza zgagi. Dla jednych to mało znacząca dolegliwość, innym skutecznie utrudnia codzienne funkcjonowanie i odbiera radość życia. 123
  • Gdy brzuch żyje własnym życiem 28 paź 2018, 20:00 Dolegliwości trawienne potrafią spędzić sen z powiek. Szczególnie gdy pojawiają się notorycznie. Jak z nimi walczyć i – co ważniejsze! – jak im zapobiegać? 126
  • Król i Królowa 28 paź 2018, 20:00 Ten film powstawał długo i w bólach. Ale przecież powstać musiał, bo historia Freddiego Mercury’ego i zespołu Queen nadaje się na duży ekran jak mało która. 129
  • Mocniejsze kontury 28 paź 2018, 20:00 Chciałem opisać wyobrażenia towarzyszące nam, gdy stajemy się świadkami umierania – mówi Marek Bieńczyk o swojej książce „Kontener”. 132
  • Nie odpuszcza 28 paź 2018, 20:00 W Polsce właśnie wyszła jego ostatnia powieść, tymczasem sam Harlan Coben coraz bardziej przenosi swe zainteresowanie z literatury na telewizję. 136
  • Wydarzenie 28 paź 2018, 20:00 Obok siebie Javier Marías, „Berta Isla”, Sonia Draga Javier Marías coraz częściej wymieniany jest jako jeden z głównych kandydatów do literackiej Nagrody Nobla. Hiszpański pisarz regularnie wydaje powieści, a w Polsce regularnie... 138
  • Film 28 paź 2018, 20:00 Odzyskać życie „Dziedziczki”, reż. Marcelo Martinessi, Aurora Films Dziedziczki to film skromny, intymny. Rozegrany w niuansach. Ale właśnie dlatego piękny. Dwie starsze lesbijki spędziły razem całe życie. Jedna z nich pozostawała w... 139
  • Muzyka 28 paź 2018, 20:00 Romskie opowieści Paderewski mówił, że „Manru” to pierwsza opera poświęcona problemowi rasy – nietolerancja i akty przemocy w stosunku do społeczności romskiej to problem nadal aktualny. Reżyser zmienił jednak Romów w hipisów, a... 140
  • Książki 28 paź 2018, 20:00 Pożegnanie z Cohenem Leonard Cohen, „Płomień. Wiersze, piosenki, fragmenty notatników”, Rebis Jako młody człowiek chciał być pisarzem i poetą. Tym drugim był do końca życia, ale dla świata był przede wszystkim piosenkarzem. I... 141
  • Kalejdoskop 28 paź 2018, 20:00 WYSTAWA W co się bawić? „Zabawa z kulturą. Tradycyjne zabawy i gry Azji”, Muzeum Azji i Pacyfiku w Warszawie, do 10.11 Zamiast spędzać długie jesienne wieczory przy kolejnym serialu, lepiej w coś zagrać. Jeśli nie macie pomysłu, w... 142
  • Kulturalna trzynastka 28 paź 2018, 20:00 Magda Steczkowska PIOSENKARKA, AUTORKA TEKSTÓW; WE WRZEŚN UKAZAŁ SIĘ JEJ ALBUM „SERIALOVE” Z NAJPIĘKNIEJSZYMI PIOSENKAMI Z POLSKICH SERIALI 1. Kulturalnie potrafię... Odmówić. 2. Którym bohaterem z literatury chciałabyś być i... 143
  • Happy Halloween 28 paź 2018, 20:00 Wiem, że znowu wyjdę na starego pryka, który nie rozumie i tak dalej, albo co gorsze na podstarzałą, wielce kulturalną polonistkę, ale muszę to powiedzieć: nigdy nie nauczyłem się, jak się pisze wyraz „Halloween” (ile jest tych... 144
  • Jak się rozwieść bez wojny 28 paź 2018, 20:00 RADZI Marcin Bachman, radca prawny Wiele razy słyszałem od swoich klientów oraz znajomych, że zamierzają się rozwieźć kulturalnie, jak „normalni ludzie”, ale w pewnym momencie emocje brały górę i zaczynała się wojna na... 145
  • Zrób sobie ... Pawłowicz 28 paź 2018, 20:00 Ratunku! PiS atakuje nawet z lodówki! Tym razem słynną sałatką ą la Krystyna Pawłowicz. 146

ZKDP - Nakład kontrolowany