Mocniejsze kontury

Mocniejsze kontury

Marek Bieńczyk (fot. PAP/Radek Pietruszka)
Chciałem opisać wyobrażenia towarzyszące nam, gdy stajemy się świadkami umierania – mówi Marek Bieńczyk o swojej książce „Kontener”.

ROZMAWIAŁA Aldona Łaniewska-Wołłk, Polskie Radio

Ryszard Kapuściński mówił: „Ważne jest pierwsze zdanie, tych pierwszych pięć, sześć słów. One rozstrzygną o wszystkim”. W „Kontenerze” wokół tego pierwszego zdania – „Matka nie żyła od sześciu miesięcy, kiedy przyleciały efemerydy” – koncentruje się cała książka. Czy od niego się zaczęła?

Tak. Obraz jętek, które przyleciały o zmroku nad rzekę, nosiłem w sobie wiele miesięcy. Któregoś dnia usiadłem do komputera i to opisałem. Nie wiedziałem, że wyjdzie z tego obrazu książka. Później zdarzyły się inne rzeczy, które zaczęły ją kształtować, pewien sen, opowiadanie Faulknera, lecz to od tamtego obrazu się zaczęło.

Ten nalot jętek wielokrotnie w książce powraca, pisany na nowo. Jakby pan poszukiwał w nim wskazówek, próbował odgadnąć tajemnicę, która się w nim kryje.

Może nie tyle odgadnąć tajemnicę, ile za każdym razem dotrzeć do doznania bliskości ze zmarłym. Istotnie doznania dosyć tajemniczego. Bo w żadnej innej sytuacji, które ta książka opisuje, nie dało się osiągnąć takiej bliskości jak w tym obrazie. Czułem, że jeszcze mógłbym go na inne sposoby opisywać, gdyż za każdym razem w trakcie kolejnego opisu czułem, że póki piszę, trafiam w inny, wyjątkowy dla mnie wymiar istnienia.

Pana obserwacje są silnie przefiltrowane przez dzieła Barthesa, Prousta, Flauberta, Camusa. Czy w literaturze znajduje pan ukojenie, odbicie własnych poszukiwań?

Ukojenie nie. Nie szukałem ukojenia. Ani sposobu na uporanie się ze stratą. Raczej ciekawiło mnie, w jaki sposób łączy się u innych pisanie i żałoba. Co z tym związkiemrobią, jakie pisanie uznają wówczas za możliwe. Nie wiązałbym też literatury z poczuciem straty. To tylko jedno z jej źródeł. Mój zamiar nie był w jakiś szczególny sposób autoterapeutyczny. Chciałem opisać wyobrażenia towarzyszące nam, gdy stajemy się świadkami umierania. Sięgam w tym celu po literaturę pisaną przez innych, ale oczywiście decydujące jest własne doświadczenie.

Czy bycie świadkiem umierania pana zmieniło? Ukazało nową prawdę?

Nie, o „prawdzie” nie mogę chyba mówić. Ani o jakiejś fundamentalnej zmianie. Ale tak, zmieniła się, powiedziałbym, ostrość widzenia. Tak jakbym włożył lepsze okulary. Wszystko stało się na jakiś czas wyrazistsze. Miało mocniejsze kontury. Nawet kolory i smaki zdawały mi się mocniejsze. Co nie znaczy, że lepsze, ale mocniejsze. Korony drzew mocniej wbijały się w niebo. Inaczej wyglądało miasto, inaczej patrzyło się w niebo. Coś takiego.

Z czego to poczucie ostrzejszego widzenia wynikało? Z unaocznionej konieczności śmierci, także własnej?

Zapewne w jakimś stopniu mogło z tego wynikać. Ale o tym w ogóle nie myślałem. Podstawowe było doznanie, że tak powiem, zagęszczenia się wszystkiego: czasu, gestów, słów. Wszystko zaczynało się rozgrywać na innym tle: nie na tle codzienności, a jakiejś innej, otchłannej przestrzeni. Tak jakby się stało na jakiejś scenie i każdy gest, tak jak gest aktora, nabierał znaczenia. Takie widzenie rzeczy później nieco się osłabia, codzienność bierze górę, ale niekiedy wyobraźnia znowu rozsuwa zasłony.

Pisze pan o żałobie i zmartwieniu. Co różni te doświadczenia?

To rozróżnienie nieostre, trochę teoretyczne. Chciałem podkreślić, że piszę nie książkę żałobną, w której coś opłakuję, a raczej książkę o doświadczeniu wyobraźni w chwilach ostatecznych, gdy jesteśmy świadkami czyjegoś odchodzenia i wówczas, gdy już śmierć nadeszła. Jakie wyobrażenia wówczas powstają. Zmartwienie tym różni się od żałoby, że nie jest jednoznacznie bolesne i nie prowadzi do opłakiwania. Natomiast ma pewną moc „poetyczną”, wytwarza obrazy „poetyckie”. Ujmuję to słowo w cudzysłów, bo to nie jest na ogół prawdziwa poezja, chodzi mi raczej o nastrój.

Co daje doświadczenie „zmartwienia”, jeśli zakładamy, że to żałoba przynosi ukojenie, pogodzenie się ze stratą?

Nie ma z tego żadnych pożytków, to doświadczenie gratisowe. Nazywam je „poetyckim”, bo doprowadza do skrajności widzenia świata. Ale przydarzyć się może każdemu, niekoniecznie tym, którzy piszą.

Doświadczenie umierania to także badanie możliwości pamięci. Na ile ta pamięć jest prawdziwa, a na ile tworzona przez nas?

Nie ma pamięci „prawdziwej”, zawsze jest tak czy inaczej „tworzona”. Nawet wówczas, gdy nie konfabulujemy literacko, a staramy się coś w szczegółach odtworzyć. Wspomnienie np. to jest też forma zapomnienia: nigdy nie odtworzymy prawdziwie, jeden do jednego, wydarzenia z przeszłości. Dlatego za bliższe „prawdy” uważam raczej sny ze zmarłymi niż wspomnienia o nich. Bo w snach oddychamy razem tym samym powietrzem, jesteśmy obok siebie. Pisząc, czułem, że nie chcę niczego wspominać, że pcha mnie w stronę różnych wyobrażeń, które z przeszłością niewiele mają wspólnego.

Wspominanie jest za konkretne?

Tak, jakby za konkretne. We wspomnieniach kryje się impuls nostalgii, która jest mi kompletnie obca. Wspomnienie to też zbyt łatwa dla mnie forma oswajania życia.

Nie tylko jętki powracają w „Kontenerze”, motyw oddechu także. To ważna figura w pana opowieści.

Może najważniejsza. Zawsze źle oddychałem, wiele razy próbowałem się nauczyć, na darmo. Oddech zawsze był problemem, uświadomiłem to sobie jeszcze mocniej, gdy wsłuchiwałem się w oddech odchodzących. Kontemplacja oddechu innych to bardzo ważna chwila w życiu, nauczyłem się tego. I potem zobaczyłem, jak to jest ważne dla niektórych pisarzy. Oddech w tej książce to też nauka życia, wbrew śmierci, temat równoważący temat śmierci.

Czym jest dla pana oddech?

Czasami wydaje mi się, że gdybym lepiej oddychał, miałbym lepszy kontakt ze światem. Ale oddech to dla mnie przede wszystkim czyjś oddech. Jakby niewidzialny gest ze strony drugiej osoby. W oddechu jest coś proszącego; wyobrażam sobie – zwłaszcza kiedy słucham oddechu tych, których kocham – że jest on jak wyciągnięte dłonie. Powtarzam za Canettim i Brochem, że gdyby ludzie umieli wsłuchiwać się we własny oddech, dzieje by się lepiej potoczyły.

Trudno rozstać się z drugim człowiekiem, pogodzić z jego śmiercią. Jego obraz ciągle powraca, widziany w najbardziej nieoczekiwanych miejscach.

Tak, spodziewałem się jednak, że będą mnie nachodziły obrazy z przeszłości, a nie wyobrażenia niemające z naszym wspólnym życiem nic wspólnego. Tymczasem zaczęły się pojawiać wyobrażenia całkiem inne, wiążące się ze światem, który mnie otacza: zmarli zaczynają się pojawiać w postaci zwierząt, gwiazd, drzew, meteorytów. To nie są tylko łatwe poetyzmy, a rodzaj innego doświadczenia egzystencji.

Czy to inspiruje?

Inspiracja to może za mocne słowo. Ale rzeczywiście to daje impuls do pisania. I chciałoby się pisać jeszcze i jeszcze, utrzymywać obrazy na słowach jak promień na rzęsach.

W „Kontenerze” jest też dużo życia, jego afirmacji.

Powiedziałbym, że wzmacniają się dwa odczucia: koszmarności umierania i wspaniałości życia. Zwiększa się paradoksalnie siła jego afirmacji, choć bycie świadkiem czyjegoś odchodzenia jest mocno nicościujące.

Bo uświadamiamy sobie, że to tracimy?

Trochę tak. I nagle wydaje się, że za słabo się dotąd żyło, że teraz to dopiero się naprawdę pożyje. Jest też w tym rodzaj histerii: już nigdy więcej żadnego oszczędzania sobie życia, nie tracić czasu. Jak przyjdzie spadać, to z wysokiego konia.

Pisze pan, że książki o matce to specjalność mężczyzn. Takie teksty popełnili np. wielokrotnie cytowani przez pana Proust czy Barthes. Mam wrażenie, że pan pragnie uciec od ich spojrzenia na ten temat.

Potrzebuję ich spojrzeń, by wyrazić własne, nieco w opozycji, a nieco w zgodzie. Nie podzielam zwłaszcza Barthesowskiej suchości serca, którą żałoba powoduje. Ale też interesuje mnie ich sposób pisania; forma literacka, jaką uprawiają, w jaką chcą przekształcić żałobę. Gram z tą formą, prowadzę gdzieś na boku książki grę literacką. Czy raczej literacki eksperyment.

Jakie dzieło najpełniej oddaje doświadczenie śmierci?

Chyba nie umiem tak od razu wskazać jednego. Czasami mógłby to być wiersz późnego Iwaszkiewicza czy jego „Brzezina”, innym razem listy Krasińskiego, niektóre stronice Prousta itd. Mówię „czasami”, bo to się zmienia zależnie od dnia. Nie ma lektury raz na zawsze, tylko tu i teraz, a tu i teraz są zmienne.

Patrzy pan na rzeczywistość przez literackie obrazy?

Tak, tłumaczę sobie, że to są nieusunięte złogi (śmiech) dziecięcego sposobu czytania, kiedy to czytający tak bardzo przejmuje się czytaną lekturą, że widzi jej bohaterów, opisy, frazy wszędzie; życie i książki zaczynają się przenikać. Pisząc, zawsze mam skłonność do mieszania obu porządków. Także dlatego, że biorę literaturę poważnie: jeśli ma coś mówić o życiu, to proszę, niech mówi. Przez nią dotykajmy życia.

Dla mnie ta książka to ciąg ćwiczeń stylistycznych. Czy miały one pana doprowadzić do jakiegoś punktu?

Nie. Jeśli był jakiś cel bardziej uświadomiony, to byłaby nim próba dania czytelnikom – tym, którzy tego potrzebują, gdyż znają podobne co ja doświadczenie – odwagi do mówienia o własnym doznaniu żałoby czy zmartwienia, nietłumienia tego w sobie. A reszta, ćwiczenia, jak to pani nazywa, oczywiście dąży do uchwycenia sensów poszczególnych scen czy zdarzeń. g

© Wszelkie prawa zastrzeżone

Okładka tygodnika WPROST: 44/2018
Więcej możesz przeczytać w 44/2018 wydaniu tygodnika „Wprost”
Zamów w prenumeracie lub w wersji elektronicznej:
 0

Spis treści tygodnika Wprost nr 44/2018 (1859)

  • Kto rozpoczął tę wojnę 28 paź 2018, 20:00 Pan Krzysztof (imię zmienione) piastuje ważną funkcję publiczną w swoim mieście. Jest powszechnie szanowany i lubiany. Od jakiegoś czasu zaczął angażować się w politykę, działając na szczeblu lokalnym. Im bliżej było wyborów... 3
  • Nie wolno czekać 28 paź 2018, 20:00 Z prof. Dariuszem M. Kowalskim, onkologiem, prezesem Polskiej Grupy Raka Płuca, rozmawia Katarzyna Pinkosz 5
  • Niedyskrecje parlamentarne 28 paź 2018, 20:00 PIS KOMBINUJE, JAK BY TU WYGASIĆ MANDAT NOWO WYBRANEJ PREZYDENT ŁODZI HANNY ZDANOWSKIEJ, żeby nie sprowokować przeciągających się demonstracji. Najnowszy pomysł brzmi, że wojewoda, zamiast samodzielnie podjąć uchwałę w tej sprawie, od... 6
  • Obraz tygodnia 28 paź 2018, 20:00 4 tys. zł takimi alimentami przysądzonymi Kazimierzowi Marcinkiewiczowi zakończyła się miłosno-sądowa opera mydlana w wykonaniu byłego premiera i jego młodej, ale też już byłej żony Trochę niezręcznie jest mi opowiadać o tym, ale... 9
  • Info radar 28 paź 2018, 20:00 Karnowscy kupią Radio Zet. W tle ludzie Ziobry To może być pierwszy krok w lansowanej przez PiS koncepcji repolonizacji mediów. Pod koniec ubiegłego tygodnia pojawiła się informacja o sprzedaży Radia Zet. Według „Pulsu Biznesu” kupnem... 10
  • Stara to w pewnym sensie ja 28 paź 2018, 20:00 Rozmowa z Ewą Szykulską, odtwórczynią głównej roli w sztuce „Krzesła” w reż. Piotra Cieślaka, którego premiera miała miejsce w warszawskim Teatrze Polonia. 11
  • Trzaskowski prezydent Polski? 28 paź 2018, 20:00 RAFAŁ TRZASKOWSKI TO NIEWĄTPLIWIE NAJWIĘKSZY ZWYCIĘZCA TEGOROCZNYCH WYBORÓW SAMORZĄDOWYCH. I to nie dlatego, że wkrótce obejmie stołeczny ratusz – to akurat było do przewidzenia od dosyć dawna. 12
  • Od strachu do nadziei 28 paź 2018, 20:00 Lewo STRACH PRZED OPOLSKIM WATAŻKĄ, KTÓRY OBIECYWAŁ WARSZAWIE POWSTANIE, BYŁ TAK WIELKI, ŻE NAWET RADYKALNI przeciwnicy PO zagłosowali na Trzaskowskiego, nie trwoniąc głosów na swoich faworytów. A szkoda, bo paleta polityczna mogłaby... 13
  • Kaczyński i Schetyna na huśtawce nastrojów 28 paź 2018, 20:00 Toczy się jeszcze walka o drugie tury, trwa montowanie sejmikowych koalicji. PiS i KO rozliczają wybory samorządowe, ale już się szykują do kolejnych. 15
  • Śpiewak: Jak przegraliśmy wybory 28 paź 2018, 20:00 W przyszłym parlamencie mogą się znaleźć jedynie Platforma i PiS. To utrwali obecną wojnę domową na polskiej scenie politycznej. 20
  • Koniec świata PSL 28 paź 2018, 20:00 Dariusz Klimczak i Adam Jarubas z PSL w niedzielę 21 października poszli spać jako marszałkowie sejmików wojewódzkich łódzkiego i świętokrzyskiego. Obudzili się jako przegrani liderzy organizacji wojewódzkich PSL. 22
  • Powyborczy układ sił 28 paź 2018, 20:00 Nowi pisowscy marszałkowie muszą teraz bronić przed Warszawą swoich wpływów i pozycji Jeśli wyniki wyborów komunalnych traktować jako próbę generalną przed „prawdziwymi” wyborami – to jasne jest tylko jedno: za rok każdy wynik... 25
  • Podatek VAT, 250 miliardów strat 28 paź 2018, 20:00 Decyzją Donalda Tuska w ABW zlikwidowano departament ochrony interesów ekonomicznych państwa. To był sygnał, że ten obszar nie jest strategiczny z punktu widzenia państwa czy działań służb specjalnych – twierdzi Marcin Horała, szef sejmowej komisji ds. wyłudzeń VAT. 26
  • Trzeba wygrać nad tą wojną 28 paź 2018, 20:00 Polacy głosują na partie na zasadzie mniejszego zła. Czas z tym skończyć. Państwo nie jest od obsługi jednego systemu wartości – mówi Jerzy Karwelis, autor książki o tym, jak zmienić Polskę. 30
  • Do Cezarego Gmyza 28 paź 2018, 20:00 Znamy się 16 lat. Poznaliśmy się w Berlinie, starając się o stypendium dziennikarskie. Nie dostaliśmy go. Ja zostałam szefową TOK FM, Ty zacząłeś pracować w tygodniku „Wprost”. Zapraszaliśmy Cię do radia jako komentatora,... 34
  • Tak oszczędzają Europejczycy 28 paź 2018, 20:00 174 proc. wartości całego PKB – tyle wynoszą emerytalne oszczędności Holendrów. W Polsce to zaledwie 0,1 proc. Mamy więc co nadrabiać. 35
  • Portret polskiego miliardera 28 paź 2018, 20:00 Kiepsko wykształcony, umoczony w politykę, powiązany ze służbami PRL. Takie mity o najbogatszych Polakach obaliło unikatowe badanie ekonomistów z Uniwersytetu Warszawskiego. Na podstawie list 100 najbogatszych tygodnika „Wprost” jako pierwsi stworzyli oni portret polskiego... 36
  • Chcemy łączyć ludzi 28 paź 2018, 20:00 To, co dobrego robili nasi przodkowie, nie minęło, my kontynuujemy dobre tradycje. Arystokracja to od zawsze byli ludzie, którzy wprowadzali nowe rzeczy, nowoczesne rozwiązania – mówią hrabianka Helena Mańkowska i książę Jan Lubomirski-Lanckoroński. Wkrótce planują ślub. 46
  • Wartościowe wnętrze 28 paź 2018, 20:00 Rośnie zainteresowanie Polaków inwestowaniem w nieruchomości, a także ich świadomość jako inwestorów. Rynek motywuje firmy do poszukiwania nowych dróg rozwoju oraz przygotowywania ofert o wyższej rentowności. 57
  • Pasywne zarabianie prostsze niż kiedykolwiek 28 paź 2018, 20:00 Od lat jedną z najpopularniejszych i najbezpieczniejszych form pasywnego oszczędzania jest inwestowanie w nieruchomości. 58
  • Czy Kościół uniesie winę księży 28 paź 2018, 20:00 Kilka osób dziennie chce opowiedzieć o krzywdach, których doznały w dzieciństwie ze strony duchownych. Ludzie poczuli, że wreszcie zostaną potraktowani poważnie. 61
  • Polska jachtem stoi 28 paź 2018, 20:00 Nawet 1,5 mld zł rocznie wart jest polski eksport branży jachtowej. Problem jednak w tym, że produkujemy niemal wyłącznie na eksport i nie pod własnymi markami. 64
  • W świecie ludzi i robotów 28 paź 2018, 20:00 W Amazonie pracuje dziś ponad 570 tys. ludzi i 100 tys. robotów. W ciągu ostatniego roku przybyło 230 tys. nowych pracowników. Nie sprawdzają się przewidywania, że roboty zabierają im pracę. 68
  • Dlaczego zginął Dżamal Chaszukdżi 28 paź 2018, 20:00 Powiązania zamordowanego w Stambule dziennikarza z saudyjską bezpieką okazały się dla niego równie zabójcze co pozycja nieformalnego rzecznika Bractwa Muzułmańskiego w zachodnich i arabskich mediach. 72
  • Know How 28 paź 2018, 20:00 Mycie i masowanie Firma Oral-B rozwija linię elektrycznych i inteligentnych szczoteczek Genius. Najnowsza, oznaczona cyfrą 10 000, to nie tylko szczoteczka, a całe pudło akcesoriów. Mamy opakowanie podróżne z dodatkową baterią,... 78
  • Innowatorzy nagrodzeni po raz ósmy 28 paź 2018, 20:00 Gala Innowatory Wprost 2018, na której nagrodzono najbardziej innowacyjne firmy i projekty roku, zgromadziła przedstawicieli świata biznesu, polityki i nauki. 80
  • Czyste powietrze dla Rzeszowa 28 paź 2018, 20:00 W Elektrociepłowni Rzeszów należącej do Grupy Kapitałowej PGE zacznie działać Instalacja Termicznego Przetwarzania z Odzyskiem Energii (ITPOE) – jedna z najnowocześniejszych w Europie. 84
  • System innowacji 28 paź 2018, 20:00 Nasz system gwarantuje jakość przy wzroście firmy i szybko zmieniającym się rynku wynajmu samochodów – mówi Michał Łotoszyński, prezes 99rent. 86
  • Kolej na innowacje 28 paź 2018, 20:00 O polskiej kolei coraz częściej mówi się jako o firmie, która się rozwija i stawia na innowacje – mówi Krzysztof Mamiński, prezes PKP SA. 88
  • IMPLANT Warsaw 28 paź 2018, 20:00 To nowa, zielona przestrzeń w Warszawie. Miejsce dla tych, którzy chcą więcej – więcej niż zakupy i więcej niż dobry obiad. 89
  • Innowacje w medycynie 28 paź 2018, 20:00 Inwestujemy w rozwój sztucznej inteligencji w medycynie – mówi prof. Adam Krętowski, diabetolog i endokrynolog, rektor UM w Białymstoku, laureat Innowatora Wprost. 90
  • Zmiany w leczeniu cukrzycy 28 paź 2018, 20:00 Innowacyjne leki sprawią, że pojawią się mniej inwazyjne terapie – zapowiada dyrektor generalna Novo Nordisk Pharma Katarzyna Kacperska. 91
  • Przyszłość transportu jest jasna 28 paź 2018, 20:00 Wręczenie nagród Innowatory Wprost 2018 poprzedziła poranna konferencja, podczas której dyskutowano o przyszłości polskiego transportu. 92
  • Paliwa dla innowacji 28 paź 2018, 20:00 PKN ORLEN promuje nowatorskie rozwiązania. I przeznacza na nie miliardy złotych. 94
  • Wyścig dronów 28 paź 2018, 20:00 Przyglądamy się technologiom dostępnym na rynku, zbierając wiedzę dotyczącą wymagań technicznych dla przyszłego systemu zarządzania ruchem dronów. – mówi Janusz Janiszewski, prezes Polskiej Agencji Żeglugi Powietrznej. 95
  • Finanse: cyfrowo, wygodnie i bezpiecznie 28 paź 2018, 20:00 Załatwienie spraw bez wychodzenia z domu, papierowej korespondencji, czekania na kuriera, który przywiezie umowę – do świata usług finansowych wkracza rewolucja. 96
  • Co oferuje WPT 28 paź 2018, 20:00 Wrocławski Park Technologiczny (WPT) to ośrodek wspierający przedsiębiorców w rozwoju ich działalności i zarabianiu na wdrażaniu innowacji. 98
  • RBL_ – przestrzeń, która inspiruje rozwój innowacji 28 paź 2018, 20:00 RBL_START to autorski program Alior Banku. Jego celem jest wypracowanie przez start-upy nowoczesnych produktów i usług dla bankowości. 100
  • Gwarancja Biznesmax z dotacją 28 paź 2018, 20:00 Zaciągając kredyt w banku na działalność innowacyjną, trzeba zabezpieczyć jego spłatę. Jest nowa możliwość takiego zabezpieczenia. 104
  • Największe targi przemysłowe w Polsce 28 paź 2018, 20:00 Innowacyjne rozwiązania dla przemysłu zostaną zaprezentowane podczas Warsaw Industry Week w Ptak Warsaw Expo. 106
  • Światło, które leczy 29 paź 2018, 13:56 Dzięki naszym udoskonaleniom lasery femtosekundowe są tańsze i łatwe w obsłudze. To duży krok w stronę rewolucji w okulistyce – mówi Dr Michał Nejbauer, prezes firmy Fluence 110
  • Nasze oczy nie są cyfrowe 29 paź 2018, 14:36 Nowoczesny świat i sposób, w jaki żyjemy, powodują znaczny wzrost ryzyka pogorszenia widzenia – mówi Szymon Grygierczyk, zastępca dyrektora generalnego w firmie Hoya Lens Poland. 112
  • Chirurgia pod mikroskopem 29 paź 2018, 14:04 – Mikrochirurgia oka jest dziś wyjątkowo precyzyjna. Nie ma dziś okulistyki bez możliwości powiększenia obrazu operowanego miejsca – mówi prof. Jerzy Szaflik , właściciel CMO Laser. 114
  • Widzieć wszystko 29 paź 2018, 15:03 Chcemy, by nasz wzrok był doskonały – mówią dr n. med. Anna Maria Ambroziak, Centrum Okulistyczne Świat Oka, i Dr Andrzej Dmitriew, Okulistyka Szpitala św. Wojciecha 116
  • Okulista z nawigacją 29 paź 2018, 16:03 Soczewki wieloogniskowe wszczepiane przy operacji zaćmy pozwalają pozbyć się okularów do jazdy samochodem, oglądania telewizji i do pracy przed komputerem – mówi Dr Agnieszka Miśkiewicz-Wójcik z Ośrodka Mikrochirurgii i Terapii Okulistycznej OKO.M we Wrocławiu. 119
  • Dlaczego warto nosić aparaty? 29 paź 2018, 14:54 Niedosłuch zwiększa ryzyko demencji, wycofania społecznego i depresji – mówi lek.med. Ryszard Mikołajewski z Firmy Oticon. 120
  • Palący problem 28 paź 2018, 20:00 Co trzeci Europejczyk doświadcza zgagi. Dla jednych to mało znacząca dolegliwość, innym skutecznie utrudnia codzienne funkcjonowanie i odbiera radość życia. 123
  • Gdy brzuch żyje własnym życiem 28 paź 2018, 20:00 Dolegliwości trawienne potrafią spędzić sen z powiek. Szczególnie gdy pojawiają się notorycznie. Jak z nimi walczyć i – co ważniejsze! – jak im zapobiegać? 126
  • Król i Królowa 28 paź 2018, 20:00 Ten film powstawał długo i w bólach. Ale przecież powstać musiał, bo historia Freddiego Mercury’ego i zespołu Queen nadaje się na duży ekran jak mało która. 129
  • Mocniejsze kontury 28 paź 2018, 20:00 Chciałem opisać wyobrażenia towarzyszące nam, gdy stajemy się świadkami umierania – mówi Marek Bieńczyk o swojej książce „Kontener”. 132
  • Nie odpuszcza 28 paź 2018, 20:00 W Polsce właśnie wyszła jego ostatnia powieść, tymczasem sam Harlan Coben coraz bardziej przenosi swe zainteresowanie z literatury na telewizję. 136
  • Wydarzenie 28 paź 2018, 20:00 Obok siebie Javier Marías, „Berta Isla”, Sonia Draga Javier Marías coraz częściej wymieniany jest jako jeden z głównych kandydatów do literackiej Nagrody Nobla. Hiszpański pisarz regularnie wydaje powieści, a w Polsce regularnie... 138
  • Film 28 paź 2018, 20:00 Odzyskać życie „Dziedziczki”, reż. Marcelo Martinessi, Aurora Films Dziedziczki to film skromny, intymny. Rozegrany w niuansach. Ale właśnie dlatego piękny. Dwie starsze lesbijki spędziły razem całe życie. Jedna z nich pozostawała w... 139
  • Muzyka 28 paź 2018, 20:00 Romskie opowieści Paderewski mówił, że „Manru” to pierwsza opera poświęcona problemowi rasy – nietolerancja i akty przemocy w stosunku do społeczności romskiej to problem nadal aktualny. Reżyser zmienił jednak Romów w hipisów, a... 140
  • Książki 28 paź 2018, 20:00 Pożegnanie z Cohenem Leonard Cohen, „Płomień. Wiersze, piosenki, fragmenty notatników”, Rebis Jako młody człowiek chciał być pisarzem i poetą. Tym drugim był do końca życia, ale dla świata był przede wszystkim piosenkarzem. I... 141
  • Kalejdoskop 28 paź 2018, 20:00 WYSTAWA W co się bawić? „Zabawa z kulturą. Tradycyjne zabawy i gry Azji”, Muzeum Azji i Pacyfiku w Warszawie, do 10.11 Zamiast spędzać długie jesienne wieczory przy kolejnym serialu, lepiej w coś zagrać. Jeśli nie macie pomysłu, w... 142
  • Kulturalna trzynastka 28 paź 2018, 20:00 Magda Steczkowska PIOSENKARKA, AUTORKA TEKSTÓW; WE WRZEŚN UKAZAŁ SIĘ JEJ ALBUM „SERIALOVE” Z NAJPIĘKNIEJSZYMI PIOSENKAMI Z POLSKICH SERIALI 1. Kulturalnie potrafię... Odmówić. 2. Którym bohaterem z literatury chciałabyś być i... 143
  • Happy Halloween 28 paź 2018, 20:00 Wiem, że znowu wyjdę na starego pryka, który nie rozumie i tak dalej, albo co gorsze na podstarzałą, wielce kulturalną polonistkę, ale muszę to powiedzieć: nigdy nie nauczyłem się, jak się pisze wyraz „Halloween” (ile jest tych... 144
  • Jak się rozwieść bez wojny 28 paź 2018, 20:00 RADZI Marcin Bachman, radca prawny Wiele razy słyszałem od swoich klientów oraz znajomych, że zamierzają się rozwieźć kulturalnie, jak „normalni ludzie”, ale w pewnym momencie emocje brały górę i zaczynała się wojna na... 145
  • Zrób sobie ... Pawłowicz 28 paź 2018, 20:00 Ratunku! PiS atakuje nawet z lodówki! Tym razem słynną sałatką ą la Krystyna Pawłowicz. 146

ZKDP - Nakład kontrolowany