Buszujący w globalnej wiosce

Buszujący w globalnej wiosce

Janek Simon jest przekonany, że ład świata ukształtowany w XVI w. właśnie się kończy. I zastanawia się, jak będzie wyglądało życie po jego końcu.
Jakub Banasiak

Reźby z drukarki 3D, chińskie targowisko, kolonizatorskie ambicje II RP, wydawany w latach 80. magazyn „Pan”, nigeryjski remake „Popiołu i diamentu” – trzeba talentu Janka Simona, żeby połączyć to wszystko w spójną, fascynującą wystawę. W CSW Zamek Ujazdowski artysta pokazuje, że globalna rzeczywistość roku 2019 wymaga nowych narracji i narzędzi. Również w sztuce.

Artysta w systemie-świecie

W jednej z baszt Zamku Ujazdowskiego, gdzie odbywa się wystawa Simona, wyeksponowano osobliwe obiekty. Na śmigłach wiatraczka wyświetlane są barwne obrazy: machający skrzydłami ptak, cząstki arbuza, dziwne obiekty o organicznych kształtach. Obok plątanina kolorowych ledowych kabli. Wszystko wygląda jak instalacja, ale to gadżety przywiezione przez Simona z Huaqiangbei Commercial Street w Shenzhen, największego na świecie targu urządzeń elektronicznych. Jesteśmy w Chinach, więc skala naprawdę jest imponująca: tylko obudowy do telefonów sprzedaje się tu w osobnym, pięciopiętrowym budynku. Jest z czego wybierać. W drugiej baszcie oglądamy z kolei prowizoryczny bazarowy stół, na którym rozrzucono rozmaite badziewie: tkaniny, ładowarki, klawiatury, bazarowe torby. To produkty, które artysta przywiózł z Alaby, największego w Afryce targu na otwartym powietrzu. Handluje się tu m.in. „tokunbo”, używanym sprzętem elektronicznym z Europy. Działa ponoć 30 proc., jednak kluczowe jest „miejskie górnictwo”, proceder odzyskiwania z e-złomu drobinek srebra i złota. Szacuje się, że kruszców tych jest obecnie więcej w sprzęcie niż w naturalnych złożach.

Fascynujące? Owszem. Tylko co to ma wspólnego ze sztuką? Najważniejsze problemy współczesności to częsty temat dzisiejszej sztuki. Jednak artyści przeważnie traktują je wycinkowo, koncentrując się na wybranym zjawisku czy wydarzeniu. I choć zazwyczaj wpisują je w szerszy kontekst, to często umyka im coś niezwykle ważnego: perspektywa nie tyle dni, miesięcy czy lat, ale dekad, a nawet stuleci. Janek Simon bierze zamach najszerszy z możliwych – globalny. Studiował psychologię i socjologię, dzięki czemu jego myślenie o sztuce wyrasta z innych korzeni niż większość rodzimych twórców. Jedną z najważniejszych inspiracji Simona jest teoria systemów-światów, rozwijana przez tytana światowej socjologii Immanuela Wallersteina. Zdaniem tego badacza żyjemy dziś w schyłkowej fazie nowoczesnego systemu-świata, który ukształtował się w XVI stuleciu wraz z zamorską ekspansją europejskich mocarstw. To wtedy narodził się globalny ład, który trwa do dziś. Jego rezultatem jest geopolityczna dominacja Zachodu, kapitalizm jako obowiązujący system ekonomiczny oraz podział globu na centra, peryferie i półperyferie. Jednak ten model rozwoju właśnie się kończy. I tu wracamy do wystawy Janka Simona.

Wajda w nollywood, ii rp na madagaskarze

Simon zastanawia się, jakie miejsce w rozmaitych punktach naszego systemu-świata zajmuje szeroko rozumiana kultura. Szczególnie interesują go regiony peryferyjne i półperyferyjne. Nic dziwnego, sam z jednego pochodzi. Amerykańscy badacze jeszcze 20 lat temu definiowali nas jako region peryferyjny, jednak ostatnio coś drgnęło. Dziś jesteśmy raczej półperyferium, w połowie drogi do centrum. Zmiany zachodzą na całym globie. Chiny, jeszcze niedawno kraj półperyferyjny, to obecnie raczej pretendent do tronu, bo dotychczasowy hegemon naszego systemu-świata – USA – słabnie w oczach. Pokazując sprzęt z Huaqiangbei Commercial Street, Simon sygnalizuje, że nasza wizja taniego badziewia „made in China” jest już dawno nieaktualna. W Huaqiangbei można wprawdzie nadal kupić drobnicę, ale to również centrum fab labów i start-upów, w których powstają najważniejsze innowacje.

Dziś przepływ towarów i idei ma nowy kierunek – z dawnych peryferii do (jeszcze?) centrów. Simon lubi paradoksy tej sytuacji. Na targowisku w Alabie sprzedawano początkowo czyste kasety VHS, jednak nie był to towar, który cieszył się powodzeniem. Miejscowi zaczęli nagrywać więc amatorskie filmy. Na początku lat 90. jeden z nich stał się niespodziewanie hitem. Według miejskiej legendy tak narodziło się Nollywood, drugi największy na świecie (po Bollywood) przemysł filmowy. Janek Simon od 2014 r. pracuje nad filmem „Nollywood Ashes”, remakiem „Popiołu i diamentu”. Dostał nawet błogosławieństwo samego Andrzeja Wajdy, które, oprawione w ramki, można obejrzeć na wystawie. Ale pomysł Simona to coś więcej niż żart – to refleksja na temat tego, jak migrują peryferyjne kody kulturowe. Czy mogą mieć siłę opowieści uniwersalnych, jak te z centrów? Jak zawarta w arcydziele Wajdy niejednoznaczna ocena komunizmu wybrzmi w realiach wojny domowej w Biafrze, afrykańskiej peryferii, gdzie osadzony został film Simona?

Simon zdaje sobie sprawę, że peryferia zawsze opierają się na dialektyce wstydu i dumy. Wstydu z zapóźnienia wobec centrum i dumy ze swoiście pojmowanej, lokalnej autentyczności. Artysta przypomina o tym fenomenie w świetnej realizacji „Rok polski na Madagaskarze”. Praca pochodzi z 2006 r., kiedy to na fali wejścia Polski do UE popularność zdobywały programy rządowe nastawione na promocję kultury za granicą, realizowane w formule „rok polski w…”. Simon dostrzegł w tym formacie echa kolonialnych ambicji II RP i z pomocą prywatnej galerii Atlas Sztuki zorganizował rok polski na Madagaskarze, o której to wyspie spekulowano w kontekście polskich kolonii w międzywojniu. Na wystawie w Zamku Ujazdowskim oglądamy też kolekcję czasopisma „Morze”, organu Ligi Morskiej i Kolonialnej, organizacji podsycającej hegemoniczne fantazje w II RP, która kilkoma skokami chciała nadrobić wielosetletnie zapóźnienia. Simon podchodzi do tego typu mocarstwowych narracji z dystansem. Na wystawie możemy oglądać absurdalny (i pouczający) przykład kulturowej podległości krajów peryferyjnych: kolekcję znaczków z krajów subsaharyjskich, na których upamiętniono kolejne zimowe igrzyska olimpijskie.

Mieczysław wilczek i rzeźba z algorytmu

Peryferia są przedmiotem, nie zaś podmiotem globalnej polityki. Simon wie, że zależność ta manifestuje się również w kulturze wizualnej. Dlatego na wystawie zaaranżował salę „1985”, która ma przypominać, że już wtedy PRL przestał być „ludowy”. Druga połowa lat 80. to okres, w którym komunizm zaczyna być wypierany przez neoliberalizm, popierany zarówno przez rządzących, jak i podziemną opozycję. To zresztą świetny przykład zwycięstwa (ostatniego?) globalnego hegemona, czyli USA, które w zimnej wojnie pokonały wówczas inne imperium – Związek Sowiecki. Simon ilustruje tę woltę obiektami kultury materialnej: grą „Eurobusiness” (peryferyjna imitacja „Monopoly”), puszkami po zachodnim piwie (fetysz każdego szanującego się nastolatka z lat 80.) oraz czasopismem „Pan”, które ukazywało się od 1987 r. To z kolei przeszczepienie formatu prasy dla mężczyzn. Na łamach „Pana” przemycano zachodnie wzorce zachowań, ubioru, ale przede wszystkim – nowy, kapitalistyczny model gospodarczy. W jednym z numerów widzimy więc uśmiechniętego ministra Mieczysława Wilczka, autora wolnorynkowych reform z 1988 r. – wywiad zatytułowano „Mister czarujący”. W innym numerze Wojciech Jaruzelski z gospodarską wizytą, ale jakąś nietypową, w stylu kampanii wyborczych zachodnich demokracji.

Tytuł wyjaśnia wszystko: „Pierwszy na luzie”. Komuniści zdawali sobie sprawę, że to kapitalizm jest naprawdę sexy. Simon eksponuje też inny periodyk: „Bajtek”, założony w 1985 r. i przekształcony przez ministra ds. młodzieży Aleksandra Kwaśniewskiego w stały dodatek do „Sztandaru Młodych”. ZX Spectrum jako narzędzie modernizacji peryferii? Czemu nie. Nawigację po wystawie ułatwiają nie tylko tradycyjne opisy prac, lecz także hasztagi sygnalizujące obecność najważniejszych tematów (np. #system-świat, #globalizacja, #zabawa). Nic dziwnego, technologia to ważny motyw „Syntetycznego folkloru”. Simon nie podziela obaw wielu ludzi kultury, którzy lubią wyrzekać na postępującą cyfryzację życia codziennego.

Przeciwnie, w nowych technologiach dostrzega siłę, która mogłaby pozwolić wieść lepsze życie coraz większej ilości ludzi. Przykładem są domowe drukarki 3D, na których można wydrukować części kolejnych drukarek, na nich kolejnych – i tak dalej… Simon drukuje rzeźby. Tytułowy syntetyczny folklor to abstrakcyjna kompozycja w całości wykreowana przez algorytm. Artysta wgrał do komputera motywy pochodzące z tkanin różnych kultur, a maszyna na tej podstawie stworzyła własny wzór. To technologiczna utopia w działaniu, projekt nowego języka, który przypomina, że nic takiego jak homogeniczna kultura nie istnieje. Są tylko przepływy motywów, tematyk i estetyk, wzajemne przenikania, glokalne (bo już nie tylko globalne) inspiracje. Współczesny artysta już dawno przestał być tylko producentem estetycznych wyrobów przeznaczonych na sprzedaż. Od kilkudziesięciu lat może być też antropologiem, odkrywcą czy aktywistą. Wystawa w CSW dowodzi, że Simon wyjątkowo sprawnie łączy wszystkie te aktywności.

Janek Simon, „SYNTETYCZNY FOLKLOR”, kuratorka: Joanna Warsza, CSW Zamek Ujazdowski, Warszawa, do 15 maja 2019 r.

Okładka tygodnika WPROST: 13/2019
Więcej możesz przeczytać w 13/2019 wydaniu tygodnika „Wprost”
Zamów w prenumeracie lub w wersji elektronicznej:
 0

Spis treści tygodnika Wprost nr 13/2019 (1879)

  • Czego uczyć się od Brytyjczyków 24 mar 2019, 20:00 Oto wpływowy polityk dużego państwa idzie sobie ulicą w sweterku, bez limuzyny i ochrony 3
  • Niedyskrecje parlamentarne 24 mar 2019, 20:00 WIEMY, DLACZEGO WŁODZIMIERZ CIMOSZEWICZ UPARŁ SIĘ, ŻEBY STARTOWAĆ DO EUROPARLAMENTU Z WARSZAWY. Podobno posłowie, którzy kandydują w stolicach swoich państw, cieszą się większym poważaniem w Parlamencie Europejskim niż ci z... 6
  • Obraz tygodnia 24 mar 2019, 20:00 1,62 mld zł w 12 lat zarobi baseballista Los Angeles Angels Mike Trout. To najwyższy kontrakt w zawodowym sporcie! 1 252 tys. euro zapłacił chiński hodowca za wyścigowego gołębia Armanda. Cenny nabytek nie będzie już startował w... 9
  • Info radar 24 mar 2019, 20:00 Brexit: psychodrama trwa Planowanego na 29 marca wyjścia Wielkiej Brytanii z UE na razie nie będzie. Na zeszłotygodniowym szczycie Unii premier Theresa May uzyskała zgodę państw członkowskich na przesunięcie terminu wyjścia o dwa... 10
  • Pozbyłam się stereotypów 24 mar 2019, 20:00 Rozmowa z Franciszką Sady, działaczką Kampanii Przeciw Homofobii 11
  • Jestem kobietą! 24 mar 2019, 20:00 Rozmowa z Romą Gąsiorowską, aktorką. 12
  • Pijemy i żyjemy 24 mar 2019, 20:00 Lewo LUDZKOŚĆ PIJE ALKOHOL PRAWIE OD SAMEGO POCZĄTKU, NIECO PÓŹNIEJ ZACZĘŁA PALIĆ I KORZYSTAĆ Z INNYCH UŻYWEK, A MIMO TO TRWA; ludzie żyją coraz dłużej, coraz więcej chorób jest wyleczalnych; mieszkańcy bogatych państw wierzą... 14
  • Autorytety prawnicze bronią prezesa PMPG Polskie Media 24 mar 2019, 20:00 Michał M. Lisiecki przebywa w areszcie bezprawnie – uważają eksperci. Prokurator nie wypuścił prezesa PMPG na wolność, mimo że wcześniej przyjął zarządzoną przez sąd kaucję. 16
  • Szkolna masa krytyczna 24 mar 2019, 20:00 Jeśli uczniowie i rodzice nie odczuli dotąd za bardzo skutków pospiesznej reformy edukacji, to zasługa nauczycieli, którzy starali się, jak mogli, gasić szkolny pożar. A że nikt im tego nie wynagrodził, szykują się do strajku. 18
  • Rząd kontra Broniarz 24 mar 2019, 20:00 Gabinet Mateusza Morawieckiego nie ma ochoty dogadywać się z ZNP, który grozi strajkiem w oświacie. Protest zbliża się wielkimi krokami, a chęci do zażegnania konfliktu nie widać. 22
  • Strach paraliżuje 24 mar 2019, 20:00 Wybory to jest gra o wszystko. Dla niektórych polityków może to być bój ostatni – mówi Krzysztof Łapiński, były minister w Kancelarii Prezydenta Andrzeja Dudy. 24
  • Kaczyński rozgrywa prawą ścianę 24 mar 2019, 20:00 PiS liczy, że dzięki politycznej awanturze wokół LGBT przejmie radykalny elektorat. Te kilka procent, o które w eurowyborach gra skrajna prawica, może się okazać decydujące. 28
  • Biedna May 24 mar 2019, 20:00 To oczywiście prawda, że Theresa May nie stanęła na wysokości zadania. Dlatego trudno się dziwić tym niezliczonym drwinom i zniewagom, jakie miotają dziś pod jej adresem media oraz politycy, zarówno na Wyspach, jak i na kontynencie.... 31
  • Seksualne fantazje na prawicy 24 mar 2019, 20:00 Znowu będzie o lesbijkach, gejach i osobach transseksualnych, ale polska prawica nie daje im spokoju. Jej obsesja seksualna, a ściślej – homoseksualna – jest niebywała. Te wszystkie „wara od naszych dzieci” Kaczyńskiego, „homosie”... 32
  • Jak piją Polacy 24 mar 2019, 20:00 Niektórym mówię, żeby sobie jeszcze popili, a jeśli nie umrą, to zapraszam w którąś środę, bo wtedy przyjmuję – mówi dr med. Bohdan Woronowicz, psychiatra, specjalista terapii uzależnień. Wraz z córką Dorotą Woronowicz, psycholożką i terapeutką uzależnień, leczą Polaków. 34
  • Homofobiczne odloty 24 mar 2019, 20:00 KS. MICHAŁ ZALEWSKI SJ Internet nie przestaje sprawiać mi radości. Za każdym razem, kiedy budzę się z myślą o kolejnym mało ekscytującym dniu zajęć i wykładów, w telefonie już czeka na mnie zdrowa dawka chorego szaleństwa –... 39
  • Prawo, które ratuje media i czytelników 24 mar 2019, 20:00 W tym tygodniu Parlament Europejski ma zdecydować o losach słynnej już dyrektywy o prawach pokrewnych. Słynnej, bo rekordowej, jeśli idzie o liczbę nieporozumień albo wręcz przekłamań. 40
  • Hossa Bessa 24 mar 2019, 20:00 Dżinsy na giełdzie Levi Strauss, znany na całym świecie producentów dżinsów, powrócił na nowojorską giełdę. Akcje spółki okazały się hitem wśród inwestorów. Chociaż na początku były wyceniane na 17 dolarów, momentalnie... 44
  • Silny samorząd – demokracja i dyplomacja 24 mar 2019, 20:00 V Europejski Kongres Samorządów (Kraków, 8-9 kwietnia 2019 r.) odbędzie się w szczególnym czasie pierwszych podsumowań pracy wybranych przed kilku miesiącami władz lokalnych. 45
  • Niepełnosprawni na eksport 24 mar 2019, 20:00 Świetnie się czują w świecie nowoczesnych technologii i odnoszą sukcesy. Mogą mieć ich więcej, trzeba tylko usunąć przeszkody. 46
  • Pomorze nie tylko morzem stoi 24 mar 2019, 20:00 Podczas gali Orłów Wprost w Gdańsku nagrody odebrali przedsiębiorcy z całego regionu, reprezentujący szeroki wachlarz branż. 48
  • Sułtan na emeryturze 24 mar 2019, 20:00 Prezydent Kazachstanu wymyślił sposób na bezpieczne oddanie władzy. Kreml już się zastanawia, czy można go skopiować, dając Putinowi dożywotnie rządy z tylnego fotela. 50
  • Lekcje nienawiści 24 mar 2019, 20:00 Kiedy w Syrii zachwiał się stary porządek, zaktywizowali się ekstremiści – mówi wybitny syryjski dokumentalista Talal Derki, którego film można obejrzeć na ekranach polskich kin. 54
  • Mięsne miliardy 24 mar 2019, 20:00 Co miesiąc z Polski wyjeżdża 40 tys. ton wołowiny, 80 tys. ton wieprzowiny i ok. 100 tys. ton drobiu. Jesteśmy eksportową potęgą w branży mięsnej. Każdy potentat ma jednak wielu konkurentów. 59
  • Rekordowe targi AGROTECH 24 mar 2019, 20:00 75 tys. rolników odwiedziło Targi Kielce i 25. Międzynarodowe Targi Techniki Rolniczej. To rekord, bo w ubiegłym roku zwiedzających było 70 tys. Swoje ekspozycje prezentowało najliczniejsze w historii grono 750 firm z 25 krajów. 61
  • Łamie się ludzi, a nie hasła 24 mar 2019, 20:00 Nie należy pytać o to, czy padniemy ofiarą ataku cybernetycznego, tylko kiedy ten cyberatak nastąpi – mówi Eryk Kłossowski, prezes Polskich Sieci Elektroenergetycznych. 62
  • Orlen w portfelu 24 mar 2019, 20:00 Orlen wie, jak przekonać Polaków do inwestowania na giełdzie. 50 akcji paliwowego giganta wystarczy, żeby płacić na stacjach mniej za paliwo i zakupy. 64
  • Inteligentne foteliki, designerskie wózki 24 mar 2019, 20:00 Bezpieczeństwo dzieci to dla nas priorytet – mówi Paweł Palmowski, dyrektor marki CYBEX w Polsce. 66
  • Inwestycje to więcej niż tylko kapitał 24 mar 2019, 20:00 Kompleksowa oferta Wrocławskiego Parku Technologicznego pomaga przedsiębiorcom w odniesieniu rynkowego sukcesu. 68
  • Rośnie popularność wi-fi w pociągach PKP Intercity 24 mar 2019, 20:00 Już w prawie 270 składach i wagonach PKP Intercity dostępna jest usługa bezpłatnego bezprzewodowego dostępu do internetu. Od grudnia 2018 r. pasażerowie mogą korzystać z wi-fi w kolejnych pociągach Pendolino. 70
  • Prywatny leasing samochodu premium 24 mar 2019, 20:00 Konsumencka odmiana leasingu ma szansę stać się dla Polaków jedną z ważniejszych form korzystania z samochodu. 71
  • Niecodzienne miejsca na niecodzienne okazje 24 mar 2019, 20:00 Śluby, komunie czy studniówki, które odbywają się w oryginalnym, klimatycznym miejscu, takim jak zabytkowa fabryka wódek, zyskują unikatową oprawę i pozostawiają wyjątkowe wspomnienia. 72
  • Zamieszkać w Poznaniu 24 mar 2019, 20:00 Grupa Inwest odniosła sukcesy i ugruntowała swoją pozycję w Warszawie. Teraz buduje w Poznaniu. 74
  • Fotowoltaika – od zera do… 20 GW 24 mar 2019, 20:00 Swój dynamiczny rozwój fotowoltaika zawdzięcza bogatym możliwościom zastosowania w modelach biznesowych. W jej upowszechnieniu pomagają nowe rozwiązania finansowe i prawne. 75
  • Finanse przyszłości 24 mar 2019, 20:00 GSK, jeden z największych inwestorów w polskim przemyśle farmaceutycznym, otworzy w Poznaniu europejskie centrum finansowe – GSK Finance Hub. 76
  • Plantwear w drodze na NewConnect 24 mar 2019, 20:00 Okulary, zegarki, etui na telefony, a wszystko wykonane z drewna – jeśli doceniasz ich urok, a także potencjał biznesowy, możesz zostać akcjonariuszem firmy, która je tworzy. 78
  • Kiedy należy podejrzewać niepłodność 24 mar 2019, 20:00 Wielomiesięczne, bezowocne starania o dziecko powodują frustrację i budzą strach. Bywają przypadki, w których czas ma kluczowe znaczenie – mówi dr hab. n. med. prof. nadzw. Michał Radwan, Przewodniczący Sekcji Płodności i Niepłodności Polskiego Towarzystwa Ginekologów i... 79
  • Poprawić uśmiech i zdrowie 24 mar 2019, 20:00 Nieleczona próchnica może spowodować nie tylko utratę zęba, lecz także chorobę serca i nerek. O zęby warto dbać, zwłaszcza że są skuteczne i nowoczesne sposoby leczenia. 80
  • Dieta na dobranoc 24 mar 2019, 20:00 Spokojny sen jest niezbędny dla zachowania dobrego zdrowia. Jego niedobór sprzyja występowaniu chorób. A co ma do tego wszystkiego dieta? 82
  • Chicago. Kawałek Polski za oceanem 24 mar 2019, 20:00 Chicago pozwala połączyć wizytę u krewnych, których ma tu chyba każdy Polak, z atrakcjami turystycznymi. Podpowiadamy pięć najciekawszych. 84
  • Tu każdy jest gwiazdą 24 mar 2019, 20:00 Tu od razu poczujesz się swojsko, bo wszystko to już widziałeś… Na filmie, w teledysku, w czasie ceremonii rozdania Oscarów. Na szczęście rzeczywistość okazuje się jeszcze lepsza! Proponujemy wybór miejsc naprawdę wartych obejrzenia. 85
  • Wstrząśnięty, niezmieszany 24 mar 2019, 20:00 Bukareszt to fascynujący miks Wschodu z Zachodem, komunizmu z kapitalizmem, sacrum z profanum, a także wielkiego miasta i prawdziwej wsi. Podajemy pięć powodów, dla których warto spędzić tam majówkę. 86
  • Tokio w pięciu zmysłach 24 mar 2019, 20:00 Zanurzone w tradycji, a jednocześnie najbardziej nowoczesne na świecie. Tokio pobudza wszystkie zmysły. Oto pięć powodów, by odwiedzić je już w maju. 87
  • Dubrownik. Perła Adriatyku 24 mar 2019, 20:00 Ci, którzy szukają raju na ziemi, powinni przyjechać do Dubrownika – twierdził pisarz George Bernard Shaw. Przedstawiamy pięć powodów, dla których warto się tam wybrać. 88
  • Macedonia. Serce Bałkanów 24 mar 2019, 20:00 Ten kraj przyciąga turystów bogactwem kulturowym i dorobkiem historycznym. Przedstawiamy pięć powodów, dla których warto go odwiedzić. 89
  • Złapać trochę szczęścia 24 mar 2019, 20:00 W „Złodziejaszkach” Hirokazu Koreeda po raz kolejny proponuje widzom wiwisekcję instytucji rodziny. Ale w jego pozornie intymnych historiach odbijają się przemiany współczesnej Japonii. 90
  • Buszujący w globalnej wiosce 24 mar 2019, 20:00 Janek Simon jest przekonany, że ład świata ukształtowany w XVI w. właśnie się kończy. I zastanawia się, jak będzie wyglądało życie po jego końcu. 95
  • Lektury Lankosza 24 mar 2019, 20:00 Wcześniej „Rewers” według przerobionego potem na powieść scenariusza Andrzeja Barta i „Ziarno prawdy” Zygmunta Miłoszewskiego. Teraz „Ciemno, prawie noc”. Przenosząc na ekran współczesną literaturę, Borys Lankosz nie gubi... 97
  • Film 24 mar 2019, 20:00 Korekty Nie chcę być wzorem dla innych ludzi. Chcę być po prostu dziewczyną” – mówi bohaterka „Girl”, jednego z najgłośniejszych europejskich debiutów ubiegłego roku. Lukas Dhont portretuje nastolatkę, która urodziła się w... 98
  • Książka 24 mar 2019, 20:00 Kryminał z wirówki PROSZĘ SOBIE WYOBRAZIĆ ELEMENTY KLASYCZNEJ POWIEŚCI KRYMINALNEJ, jak z Agathy Christie, zmiksowane z „Dniem świstaka”, powieścią gotycką i historią o zamianie ciał, a także z kilkoma jeszcze innymi... 99
  • Muzyka 24 mar 2019, 20:00 Wysoka liga Michael League po trzech latach przerwy zabiera nas do krainy, w której połączenia jazzu, rocka, funku i soul przybierają jeden z najciekawszych w XXI w. kształtów. W raptem ośmiu opowieściach z „Immigrance” czuje się... 100
  • Kalejdoskop 24 mar 2019, 20:00 Oswoić miłość Autobiograficzny komiks Craiga Thompsona o dojrzewaniu to już amerykańska klasyka opowieści obrazkowych. Twórca pracę nad swoim najsłynniejszym dziełem rozpoczął równe 20 lat temu. Od tej pory ukazało się na naszym... 101
  • Brzmienie wolności w Gdańsku 24 mar 2019, 20:00 Nie mógłbym żyć poza Polską, choć muzykę da się pisać wszędzie. To kwestia mojego charakteru oraz tego, że to, co robię, ściśle wiąże się z polską kulturą, historią, językiem – mówił Przemysław Gintrowski, bard Solidarności. 102
  • Kulturalna trzynastka 24 mar 2019, 20:00 Hania Rani PIANISTKA I KOMPOZYTORKA, POŁOWA DUETU TĘSKNO. W KWIETNIU UKAŻE SIĘ JEJ ALBUM SOLOWY „ESJA” 104
  • Reality i show 24 mar 2019, 20:00 Byłem swego czasu w 2004 r. gościnnie kilka dni w reality show BAR VIP, z możliwością przedłużenia pobytu (scenarzysta czy producent do mnie: „Zostań, zostań, bo nie mamy geja”), ale uciekałem, gdzie pieprz rośnie. Zdążyłem... 106
  • Aktywistka Rubik 24 mar 2019, 20:00 Mam wrażenie, że Chiny niedługo zaczną działać zdecydowanie szybciej w sprawach ekologii niż Zachód – mówi Anja Rubik, polska top modelka i aktywistka społeczna. 108
  • Ekotrendsetterzy 24 mar 2019, 20:00 BOHATERZY MASOWEJ WYOBRAŹNI OD LAT WŁĄCZAJĄ SIĘ DO AKCJI SPOŁECZ- NYCH, stają się twarzami kampanii i tym samym gwarantują organizacjom pochylającym się nad trudnymi zagadnieniami możliwość docierania pod strzechy. Ostatnio celebryci... 110
  • Harcerstwo kształtowało mój charakter 24 mar 2019, 20:00 Nigdy nie zamierzałam stawiać wszystkiego na jedną kartę. Aktorstwo to grunt zbyt niepewny, aby podporządkować mu całe życie. Wykształcenie prawnicze i praca w zawodzie dają mi poczucie stabilności. 111
  • Militarne kluchy 24 mar 2019, 20:00 Ani lekki, ani dietetyczny przysmak Podlasia 112
  • Studenckie życie za granicą 24 mar 2019, 20:00 Kilkumiesięczny wyjazd za granicę nie musi się wiązać z wielkimi kosztami. Dzięki programom wymiany i ofertom pracy tymczasowej młodzi ludzie mogą poznawać świat bez konieczności zbierania na ten cel latami. 113
  • Zrób sobie Piotrowicza 24 mar 2019, 20:00 Drogie dzieci, a teraz wujek Stasiek obroni was przed tym paskudnym dżenderem! 114

ZKDP - Nakład kontrolowany