Cała nadzieja w smokach

Cała nadzieja w smokach

Przemysław Staroń
Przemysław Staroń / Źródło: X-news
Wskazuje drogę i pomaga odróżnić dobro od zła. Religia? Nie, baśń. O sile mitów i Harry’ego Pottera opowiada Przemysław Staroń, filozof, Nauczyciel Roku 2018.

Czy Harry Potter, Frodo Baggins albo Luke Skywalker pomagają ci odpowiedzieć na pytanie, jak żyć?

Oczywiście!

W jaki sposób?

Od dziecka byłem fanem opowieści, baśni i mitów. Po studiach trafiłem na „Potęgę mitu”, wywiad z Josephem Campbellem, który stworzył koncepcję monomitu. Według niej wszystkie najważniejsze w dziejach opowieści mają wspólną konstrukcję. Bohater żyje w zwykłym świecie, ale wyrusza w podróż, żeby wykonać ważne zadanie, pokonując po drodze przeszkody. Ta podróż jest obecna zarówno w prastarych mitach, jak i współczesnych powieściach, takich jak „Władca Pierścieni” J.R.R. Tolkiena czy „Harry Potter” J.K. Rowling. W oparciu o koncepcję Campbella George Lucas stworzył „Gwiezdne wojny”. Ludzie zawsze mieli potrzebę uniwersalnej historii, w której mogliby się odnaleźć. A ponieważ żyjemy w skomplikowanych czasach, to szczególnie potrzebujemy mitu.

Dlaczego?

Bo daje nadzieję. Jak u Sienkiewicza, który pisał ku pokrzepieniu serc. Brytyjski pisarz Gilbert K. Chesterton [m.in. „Człowiek, który był czwartkiem” – red.] podkreślał, że mity i baśnie są prawdziwe nie dlatego, że opowiadają nam o istnieniu smoków, ale ponieważ uświadamiają nam, że smoki można pokonać. Działają na jednym z najgłębszych poziomów naszego ja. Nie moralizują. W nieinwazyjny sposób pozwalają utożsamić się z bohaterem i wartościami, które on reprezentuje. Dzieciom opowiada się baśnie, bo one dotykają emocji, a tym samym wnikają głęboko. To działa zupełnie inaczej niż nawalanie na siłę hasłami: masz być taki, masz zrobić to. Moralizatorstwo budzi niechęć i opór. Działanie na poziomie metafory jest nieopresywne, więc łatwiejsze do przyjęcia.

A co z dorosłymi?

Niestety, żyjemy w świecie umoralniających historii, którym podskórnie już nie ufamy, jak np. narracji chrześcijańskiej, o ogromnej niegdyś sile łączenia. Tym bardziej doniosła jest rola mitów i opowieści, które na najgłębszym poziomie naszego człowieczeństwa są dla wszystkich wspólne. Zatem kolejna sprawa to ich uniwersalność. Te historie są przypowieściami – każdy może wyciągnąć z nich to, czego potrzebuje, i zaaplikować do swoich realiów. Zobaczyć, że stawanie po stronie wartości jest dobre, a zdrada i oszustwo złe.

Opowieści o hobbitach, czarodziejach i kosmitach zaspokajają potrzeby duchowe?

Oczywiście, że tak. One od wieków doskonale wpasowują się w istotę ludzkiej duchowości. Podkreślam: duchowości, nie religijności, bo duchowość jest pojęciem szerszym, a religijność zamyka ją w określonych ramach. Kryterium, na podstawie którego rozróżnia się mity i święte dla różnych religii opowieści, stanowi prawda. Mity są traktowane przez odczytujących je ludzi jak fikcja, natomiast zawarte w świętych księgach narracje są przez wierzących traktowane jak fakty. Julian Tuwim powiedział kiedyś, że ci, którzy przemawiają w imieniu Boga, powinni pokazywać listy uwierzytelniające. Wielkie narracje nie dyktują nam zasad, z kim żyć, co i w jakie dni jeść ani jak się wtedy zachowywać. Nikt o zdrowych zmysłach, kto fascynuje się Harrym Potterem, nie będzie twierdził, że można wziąć różdżkę, rzucić zaklęcie „Expelliarmus” i wytrącić w ten sposób komuś z dłoni to, co w niej trzyma. Będzie za to wierzył, wzorem autorki, w magię polegającą na potędze wyobraźni i miłości. W świecie, w którym padł projekt oświeceniowy, jest to nad wyraz potrzebne.

Młodzież nie czyta już tylu książek, co pokolenie, które się na nich wychowało. To ma jakieś znaczenie?

Mnie też ukształtowały nie tylko książki, bo żyłem bajkami Disneya, „Powrotem do przyszłości”, a potem „Matrixem”. Mam inną niż powszechna wizję czytania. Uważam, że rolę tekstów kultury mogą odgrywać także seriale. Z tego punktu widzenia młodzież czyta bardzo dużo. Moi uczniowie czy osoby, które obserwują mnie na portalach społecznościowych, niesamowicie reagują na wpisy, w których pojawia się przykład Harry’ego Pottera, jednak jestem pewien, że wielu z nich zna go wyłącznie z filmów. I spoko. Natomiast wracając do głównej osi naszej rozmowy: pamiętajmy, że swoje formy mitu dają ludziom także szefowie różnych skrajnych, groźnych organizacji. Oni też kształtują w ten sposób postawy, często niezwykle skutecznie.

Tylko że bliżej im do Malfoya niż Harry’ego Pottera.

Campbell tłumaczył, jak to się dzieje, że ludzie odnajdują się w skrajnych ruchach, np. nazistowskich. To są chłopcy, którzy zostali pozbawieni mitu i odnaleźli go właśnie tam. Podobnie jest z fundamentalistami islamskimi. W przyrodzie istnieje horror vacui, lęk przed pustką. Dlatego mówimy, że natura nie znosi próżni. Jeśli z wiadra wyleje się wodę, jej miejsce zajmie powietrze. Jeżeli doznamy tożsamościowej pustki, bo nie wypełnimy swojej osobowości uspójniającą opowieścią, która nada sens całości naszego doświadczenia, będziemy tego spoiwa łaknąć, nawet nieświadomie. I kiedy tylko pojawi się ktoś, kto zaoferuje przekonującą wizję poskładania rozbitych fragmentów, to choćby był człowiekiem najgorszym z możliwych, pójdziemy za nim w ogień. Tak działają sekty. Nieobecność wypełniającej nas opowieści ma poważne reperkusje społeczne.

Jakie efekty przynosi obecność Harry’ego Pottera?

Rozmawialiśmy np. o dekretach edukacyjnych Dolores Umbridge – oczekiwała ona pisemnych skarg na nauczycieli i uczniów, którzy się do owych dekretów nie stosują. Młodzieży skojarzyło się to z małopolską kurator oświaty, która wymagała od szkół podobnych doniesień. Wzbudzała też powszechny lęk przed konsekwencjami, jakie mogą spotkać dyrektorów czy nauczycieli za zorganizowanie tęczowego piątku. Przykładów pojawiło się mnóstwo, młodzi ludzie wyszukiwali linki z podobnymi absurdami. Dodam, że akcja zarzucenia pani kurator ankietami przez uczniów spotkała się z aplauzem. Dla nich była to powtórka akcji braci Weasleyów, którzy sprzeciwili się Umbridge, wywołując w szkole chaos. Jeden z fundamentalnych problemów, jaki poruszają historie o Harrym Potterze, Frodo czy Luke’u Skywalkerze, jest walka z nieprawością.

Władza pozbawiona wartości i zasad staje się tak jak w baśniach czystym złem?

„Harry Potter”, podobnie jak „Władca Pierścieni”, jest m.in. traktatem o władzy. Obrazuje istotę tego, o czym mówiła Hannah Arendt, rozróżniając dwa pojęcia: władzę i przemoc. One nie mogą współistnieć. Gdzie pojawia się przemoc, tam kończy się władza. W Harrym Potterze obserwujemy, jak przemoc wypiera władzę na różnych etapach rozwoju historii. Widzimy to, kiedy minister magii Korneliusz Knot dokonuje na obywatelach magicznego świata aktu przemocy i neguje prawdę, do której wszyscy mają prawo. Władza, która zaprzecza faktom, staje się trampoliną do zła. Dramatycznym tego przykładem jest także polski rząd, który zaprzecza skutkom złej reformy edukacji, destrukcji psychiatrii dziecięcej, przemocy wobec mniejszości i katastrofie klimatycznej. Knot nie tylko zaprzecza faktom na temat odrodzonego Voldemorta, ale też idzie dalej: zaczyna represje wobec osób, które o tym mówią. Dolores Umbridge, jego prawa ręka, która ma kontrolować sytuację w Hogwarcie, dołącza do tego przemoc fizyczną. Następnie dochodzi dyskryminacja szlam, mordowanie mugoli, a w końcu bezprawne i okrutne rządy Voldemorta. To pokazuje, że jeśli tylko uchylimy furtkę przemocy, zaczyna ona uzurpować sobie prawo do zawłaszczania coraz większej przestrzeni. A każde legitymizowanie przemocy, choćby tylko tej symbolicznej, o której pisał francuski socjolog Pierre Bourdieu, prowadzi do tego, że władza się kończy; rządzący tracą moralny mandat.

„Harry’ego Pottera”, „Władcę Pierścieni” i „Gwiezdne wojny” powinni przyswoić sobie politycy?

Jestem o tym przekonany. Ważne jednak, czy potrafią odczytać ducha tych powieści. Bo walkę z siłami ciemności we „Władcy Pierścieni” można przecież interpretować w oderwaniu od jej sensu. Na przykład jako walkę z siłami gender i LGBT.

Polityk Konfederacji Grzegorz Braun zasłynął swoją autorską analizą „Gwiezdnych wojen”. Rycerzy Jedi nazwał agentami bezpieki, Luke’a Skywalkera porównał do Pawlika Morozowa, a Lorda Vadera do pułkownika Kuklińskiego.

Na tym polega ryzyko, że każdą myśl i każdą opowieść można tak przedstawić, żeby udowodniła choćby najbardziej absurdalną tezę. W „Gwiezdnych wojnach” mamy jasną i ciemną stronę mocy, a to są tak ogólne pojęcia, że łatwo jest manipulować tym, kto jest po której stronie. Znamy to z „Roku 1984” George- ’a Orwella, gdzie Ministerstwo Prawdy zajmuje się propagandą, a Ministerstwo Miłości wykonuje egzekucje. Pełna odwrotność istoty pojęć: „prawa” i „sprawiedliwości”. Przecież one oznaczają m.in. troskę o najsłabszego, a jak władza w naszym kraju traktuje ludzi chorych, uciśnionych, mniejszości?

Tak jak Śmierciożercy czarodziejów półkrwi?

Badania wykazały, że osoby, które są fanami Harry’ego Pottera, mają wysoką empatię, dlatego Potter świetnie się sprawdza w edukacji antydyskryminacyjnej. Wśród wielu innych zalet: „Władca Pierścieni” uczy wytrwałości, „Igrzyska śmierci” – determinacji w walce o swoje prawa, a „Gwiezdne wojny” pokazują, jak istotne są nasze wewnętrzne wybory. Wielkie opowieści, mity współczesnego świata, nic nie narzucają, a dzięki nim po prostu chcemy być lepsi. Dla mnie to są latarnie w naszej rzeczywistości. Otwierają przed nami drzwi dobra i mądrości. Ich wielkość tkwi w czymś, co jest dla wielu tak niepojęte, a o czym świat usłyszał dzięki Oldze Tokarczuk. Narrator mitu jest narratorem czułym. Siła wielkich opowieści tkwi w czułości.

Okładka tygodnika WPROST: 1/2020
Więcej możesz przeczytać w 1/2020 wydaniu tygodnika „Wprost”
Zamów w prenumeracie lub w wersji elektronicznej:
 0

Spis treści tygodnika Wprost nr 1/2020 (1917)

  • Spoglądając w szklaną kulę 26 gru 2019, 20:00 Jak co roku, na pierwsze noworoczne wydanie naszego tygodnika, redakcja „Wprost”, po konsultacjach z ekspertami z różnych dziedzin życia, przygotowała listę najważniejszych trendów na kolejne 12 miesięcy (s. 14). Jacy ludzie nadadzą... 3
  • Niedyskrecje parlamentarne 26 gru 2019, 20:00 W związku z tym, że koniec roku to czas podsumowań, postanowiłyśmy przypomnieć kilka informacji, jakie opublikowałyśmy w 2019 r., które wydawały się nieprawdopodobne, a jednak… się ziściły! 6
  • 365 dni dookoła świata 26 gru 2019, 20:00 CO NAS CZEKA W 2020? 8
  • Obraz tygodnia 26 gru 2019, 20:00 2 mln egz. przed Noblem książki Olgi Tokarczuk znalazły w Polsce około miliona czytelników. Po Noblu do księgarń trafił ich już też milion. To razem dwa miliony Wygrana Małgorzata Rozenek-Majdan Jak informują tabloidy jest – dzięki... 11
  • Codzienna walka to mój chleb powszedni 26 gru 2019, 20:00 Rozmowa z Markiem Siudymem, aktorem 12
  • Odpowiedzialność 26 gru 2019, 20:00 30 posłów opozycji zlekceważyło głosowanie dotyczące ustawy represyjnej w sprawie sędziów. Czy opozycja ma jeszcze mandat społeczny, żeby wzywać do masowych protestów w obronie sądów? 13
  • Trendy roku 2020 26 gru 2019, 20:00 Jaki będzie rozpoczynający się rok? Co będzie na topie? O czym będzie się mówiło? I kto będzie miał największy wpływ na rzeczywistość? „Wprost” przewiduje najważniejsze trendy 2020 r. 14
  • Święta Greta 26 gru 2019, 20:00 Napiszcie w mediach społecznościowych, w liberalno-lewicowej bańce, coś ironicznego lub złośliwego o Grecie Thunberg. Nie próbowaliście? To spróbujcie, jeśli się nudzicie w długie zimowe wieczory. Nuda pryśnie jak bańka mydlana.... 23
  • Nowy projekt Tuska 26 gru 2019, 20:00 Donald Tusk zamierza odzyskać wpływy w Platformie, odsunąć Grzegorza Schetynę od władzy w partii i dokonać zbliżenia z PSL – ustalił „Wprost”. 24
  • Problemy z fundacją kolegi Schetyny 26 gru 2019, 20:00 Wbrew przepisom Piotr Borys, prawa ręka Grzegorza Schetyny, nie wpisał do oświadczenia majątkowego faktu, że zasiada w organie Fundacji Państwo Prawa – ustalił „Wprost”. 29
  • Jak zostałem przestępcą 26 gru 2019, 20:00 Media liberalne rzuciły się na mnie, oskarżając o kłamstwa. Same jednak je uparcie kolportowały. 32
  • Na marginesie sprawy Śpiewaka 26 gru 2019, 20:00 Zbigniew Ziobro: Deklaruję gotowość spotkania z przedstawicielami różnych redakcji, żebyśmy kwestię art. 212 przedyskutowali. Nie wykluczam, że jeżeli nasza wspólna rozmowa doprowadzi nas do wniosku, że rzeczą właściwszą z punktu widzenia ochrony wolności słowa jest odejście... 35
  • Prezydent z talent show 26 gru 2019, 20:00 Zaraz po wyborach parlamentarnych emisariusze Szymona Hołowni nagabywali wybranych polityków Nowoczesnej i PO, czy nie chcieliby się zaangażować w nowy projekt polityczny, czyli start dziennikarza w wyborach prezydenckich. 36
  • Jeśli Duda przegra, rząd PiS upadnie 26 gru 2019, 20:00 Możliwe, że Donald Tusk chce zostać patronem fuzji PO z PSL, licząc, że liderem takiej formacji zostanie Kosiniak-Kamysz – mówi prof. Antoni Dudek, politolog. 40
  • Wiele hałasu o nic 26 gru 2019, 20:00 Nie ma wojny polsko-polskiej. Jest tylko większa niż kiedyś różnorodność poglądów, co niektórym trudno jest zaakceptować. Brakuje tolerancji. Najbardziej tym, którzy najgłośniej o niej krzyczą – mówi Dorota Gawryluk, dyrektor pionu informacji i publicystyki Telewizji Polsat. 44
  • Cała nadzieja w smokach 26 gru 2019, 20:00 Wskazuje drogę i pomaga odróżnić dobro od zła. Religia? Nie, baśń. O sile mitów i Harry’ego Pottera opowiada Przemysław Staroń, filozof, Nauczyciel Roku 2018. 48
  • Wszyscy mi mówili: Bój się! 26 gru 2019, 20:00 Nigdy nie wypierałem się tego, że jestem członkiem PiS. Niektórzy wchodzą do spółek, mając polityczne poparcie, i nagle mówią, że są bezpartyjnymi fachowcami. Nie bądźmy hipokrytami – mówi Daniel Obajtek, prezes PKN Orlen. 52
  • Górki, dołki i zakręty 26 gru 2019, 20:00 Spadające bezrobocie i drożejące warzywa. Rekordowy eksport polskiej żywności i rekordowe zarobki dwóch pracownic NBP. Najbogatszy Polak chce budować elektrownię atomową, a rząd tnie drzewa pod przekop Mierzei Wiślanej. Oto, co ciekawego działo się w polskim biznesie w 2019 r. 56
  • Czas na innowacje 26 gru 2019, 20:00 Innowacje powinny być wpisane w DNA firmy. Warto szukać pieniędzy na inwestycje w badania i rozwój – przekonuje Michał Gwizda, partner zarządzający, odpowiedzialny za zespół Biznes i innowacje w CRIDO. 60
  • Z drugiej ręki w niskich ratach 26 gru 2019, 20:00 Autonomia to oferta używanych aut dla każdego. Zapewnia niskie raty, możliwość zwrotu auta na koniec umowy i wybranie kolejnego modelu. 61
  • Polska stocznia numerem jeden w Europie 26 gru 2019, 20:00 Statki zasilane elektrycznością, gazem, a w przyszłości także wodorem. Naszą specjalnością są rozwiązania proekologiczne. Pracy nam nie zabraknie – mówi Piotr Soyka, prezes Grupy Kapitałowej REMONTOWA HOLDING. 62
  • PHH – ambitny gracz 26 gru 2019, 20:00 Chcemy być najlepszym graczem na rynku hotelowym – mówi Gheorghe Marian Cristescu, prezes Polskiego Holdingu Hotelowego. 64
  • Symbioza w rolnictwie 26 gru 2019, 20:00 Grupa Top Farms stawia na dzielenie się wiedzą i doświadczeniem z rolnikami, bo to klucz do dobrej współpracy i zwiększenia konkurencyjności w polskim rolnictwie. 68
  • Lokalne smaki 26 gru 2019, 20:00 134 lata tradycji zobowiązują. Chcemy, by nasze produkty były gwarantem najwyższej jakości i najlepszego smaku – mówi Marek Dereziński, dyrektor zarządzający Chemirol Sp. z o.o. 69
  • Jakość w połączeniu z naturalnością 26 gru 2019, 20:00 Jesteśmy najdynamiczniej rozwijającą się firmą w swojej branży w Polsce, wyznaczamy nowe trendy w jakości, smakach i opakowaniach – mówi Grzegorz Chojnacki, prezes BZK Alco. 70
  • W poszukiwaniu pracownika 26 gru 2019, 20:00 Niska stopa bezrobocia sprawia, że znalezienie pracownika staje się wyzwaniem. Tylko na portalu ogłoszeniowym OLX liczba nowych ogłoszeń w kategorii Praca za rok 2019 wyniosła ponad 737 tys. 71
  • Lepki książę 26 gru 2019, 20:00 Do średniego syna królowej Elżbiety lepi się wiele brudów. Jest podejrzewany nie tylko o powiązania z gangiem wpływowych pedofilów, lecz także o pranie pieniędzy pod przybranym nazwiskiem. 73
  • Klimatyczna niepewność 26 gru 2019, 20:00 Kiedy premier Morawiecki relacjonował ustalenia unijnego szczytu, można było odnieść wrażenie, że Polska uzyskała tam jakąś wyjątkową europejską „dyspensę”, gdy idzie o przyjęty plan eliminacji węgla do połowy XXI w.... 76
  • Wyzwania na 2020 rok 26 gru 2019, 20:00 Konieczne jest umożliwienie większej liczbie pacjentów korzystania z nowoczesnego leczenia – mówi prof. Krzysztof Giannopoulos, hematolog. 78
  • Jelita rządzą! 26 gru 2019, 20:00 Mówią o nich „drugi mózg” i „centrum dowodzenia”. Jelita są teraz na topie. To wcale nie jest ich 5 minut, które szybko przeminie. To przyszłość medycyny. 80
  • Leczyć, nie odchudzać 26 gru 2019, 20:00 Ciężka, postępująca, ze skłonnością do nawrotów: tak można opisać otyłość. Jak każdą chorobę trzeba ją zdiagnozować i leczyć. Niestety, w Polsce szwankuje i jedno, i drugie. 82
  • Priorytetowy rynek 26 gru 2019, 20:00 Rynek polski jest dla nas bardzo ważny. Jesteśmy dziś jednym z większych producentów krajowych, wytwarzamy leki na potrzeby rynku polskiego i na eksport – mówi Michał Nitka, dyrektor generalny Polska & CEE, Teva Pharmaceuticals Polska. 84
  • Kiedy włos spada z głowy 26 gru 2019, 20:00 Łysienie jest najczęstszą chorobą włosów. To głównie łysienie męskie androgenowe, łysienie androgenowe u kobiet i łysienie plackowate. 86
  • Alternatywa dla chirurgicznego modelowania sylwetki 26 gru 2019, 20:00 Dobre samopoczucie i nienaganny wygląd są obecnie cenione niezwykle wysoko. Z tej perspektywy nadprogramowe kilogramy, „skórka pomarańczowa” czy oznaki starzenia mają niewątpliwy wpływ na komfort naszego życia. 87
  • Cztery pory popkultury 26 gru 2019, 20:00 Superbohaterowie, James Bond i legendy rocka. Hollywoodzkie studia już zdążyły zaplanować nasz popkulturalny rok 2020. 88
  • Banalne morderstwo 26 gru 2019, 20:00 „Gwiezdne wojny” mnie uzdrowiły. Już nie potrzebuję, żeby wszyscy w internecie mnie lubili – mówi Rian Johnson, reżyser „Ostatniego Jedi” i „Na noże” (w kinach). 92
  • Wydarzenie 26 gru 2019, 20:00 Miłość i nienawiść Szilárd Rubin, „GRA W CYKORA”, Wydawnictwo Studio EMKA Péter Esterházy, wspominając pierwsze wydanie tej powieści na początku lat 60., napisał, że była „jak nagłe, niszczące uderzenie meteorytu lub... 94
  • Film 26 gru 2019, 20:00 Mętny kod FRANCJA LUBI BAWIĆ SIĘ W HOLLYWOOD i zalewa europejskie rynki kinem rozrywkowym. Jednak o ile tamtejsi reżyserzy znaleźli swój sposób na komedie, o tyle z kryminałami idzie im gorzej. I, niestety, „Kodem Dedala” Régis... 95
  • Muzyka 26 gru 2019, 20:00 Swingujący Harry Harry Styles był w One Direction najzdolniejszy. A po rozpadzie boysbandu gwiazdor chce zwrócić się do szerszego audytorium niż dorastające dziewczęta. Zagrał w „Dunkierce” Christophera Nolana, pojawił się w kilku... 96
  • Książka 26 gru 2019, 20:00 Szukanie sensu Złożona z rozmów z Zygmuntem Baumanem książka nie dotyczy naukowych osiągnięć jednego z najbardziej wpływowych socjologów XX w., ale przede wszystkim jego życiowej drogi. Akademik opowiada o doświadczeniach żydowskiego... 97
  • Sylwestrowy mięsny jeż 26 gru 2019, 20:00 Sylwester nad Zalewem Zegrzyńskim: pięć ciężkostrawnych dań, trzy desery, flacha wódy na łeb, jeden kac w cenie, o pierwszej w nocy znowu dania na ciepło i podobnie o trzeciej. W kogo się zamieniamy w Sylwestra? Czy to my tacy głodni i... 98
  • O ludziach lodu 26 gru 2019, 20:00 Parę lat temu patrzono na nich jak na dziwaków, bo któż chciałby zażywać kąpieli w lodowatej wodzie. Dziś bycie morsem jest cool, a morsowanie przybiera coraz bardziej ekstremalne formy. 101
  • Mowa noblowska Tokarczuk to morze inspiracji 26 gru 2019, 20:00 co mnie inspiruje mówi Ewa Wachowicz producentka telewizyjna, autorka programów i książek kulinarnych, właścicielka krakowskiej restauracji Zalipianki 104
  • Jak zostać przedsiębiorcą w nowym roku 26 gru 2019, 20:00 Zawsze chciałeś pracować na swoim, ale nie miałeś dość odwagi? Na początkującego przedsiębiorcę czyha sporo pułapek. Tyle że większość z nich zastawia on sam na siebie – w głowie. Podpowiadam, jak się z nich wydostać. 105
  • Z dobrą wróżbą 26 gru 2019, 20:00 Nazwa szczodroków nawiązuje do szczodrych i hojnych gospodyń, które obdarowywały kolędników słodkościami i dzieliły z nimi radość. 106
  • Jak wybrać szampana 26 gru 2019, 20:00 Każdy szampan jest winem musującym, ale nie każde wino musujące to szampan. Przy wyborze bąbelków warto zwrócić uwagę na jeszcze kilka kwestii. 107
  • Zimowy Wrocław jest piękny 26 gru 2019, 20:00 Wrocław, jedno z najpiękniejszych miast w Polsce, warto odwiedzić nie tylko latem, gdy pogoda sprzyja spacerom, lecz także zimową porą, gdy błyszczy w świetle iluminacji, pachnie cynamonem i rozbrzmiewa dźwiękami świątecznej muzyki. 108
  • Kulinarne centrum stolicy 26 gru 2019, 20:00 Różnorodność oraz jakość oferty sprawiają, że Centrum Praskie Koneser nie ma dziś w Warszawie konkurencji. 110
  • Uratowana perła – Browar Przystań 26 gru 2019, 20:00 Park Śląski oferuje wiele atrakcji – zoo, park rozrywki, planetarium, rozarium. Powróciły też kultowa Przystań, obecnie Browar Przystań, oraz cukiernia Lukier. 112
  • Zrób sobie Marylę Rodowicz 26 gru 2019, 20:00 Ale to już było? I co z tego! Kiedy zbliża się sylwester, wszystkie polskie miasta biją się o Marylę. Nam wystarczy kilka przedmiotów, żeby „Kolorowe jarmarki” mogły zabrzmieć na każdej domówce. 114

ZKDP - Nakład kontrolowany