Trzecia bitwa o Troję

Trzecia bitwa o Troję

Opisy wielkiego miasta w „Iliadzie” Homera były autentyczne
Troja nie była maleńką wioską w porównaniu z innymi ośrodkami z tego okresu, takimi jak Ugarit, Hattusas czy Mykeny. Homer nieprzypadkowo przypisał jej tak duże znaczenie. Wykopaliska archeologów z uniwersytetu w Tybindze wykazały, że Troja zajmowała 40 ha. Imponująca była też liczba mieszkańców tej twierdzy w epoce brązu – niemieccy badacze szacują ją na 10 tysięcy. Archeolodzy z Tybingi odkryli system obronny, który otaczał trojańskie dolne miasto. Prześledzili 1,4 km szerokiej na cztery metry fosy wydrążonej w litej skale. Znaleźli też dwa patosy – wielkie, gliniane beczki używane w starożytności do przechowywania żywności. Najczęś-ciej wkopywano je w ziemię w piwnicach lub w pobliżu domów. Obecność naczyń prawie dwumetrowej wysokości daleko od cytadeli, w pobliżu fortyfikacji, świadczy o tym, że domy dolnego miasta były położone na dużej powierzchni. Niestety, przełomowe odkrycie nastąpiło trzy lata po śmierci obrońcy teorii „wielkiej Troi", zmarłego w 2005 r. Manfreda Korfmanna.Homer nie kłamał
Wielu badaczy kwestionowało autentyczność opisów Troi przedstawianej przez Homera, ponieważ opis Achillesa ścigającego Hektora wokół potężnych murów miasta nie pasował do odkopanej przez archeologów maleńkiej cytadeli. Podczas wykopalisk rozpoczętych w 1870 r. pierwszy badacz Troi Heinrich Schliemann udowodnił jedynie, że historie Homera o wojnie rozpętanej przez żądzę i zazdrość o piękną kobietę nie były jedynie mitem. Wzgórze Hisarlik naprawdę otoczone było murami, pod którymi mogły się ścierać wrogie armie, istniała równina, przez którą przepływała rzeka Skamander, i zatoka, gdzie Achajowie ukryli swoje okręty. Nawet sam Schliemann dziwił się, że słynny gród Priama był tak niewielki. Badania odsłoniły cytadelę, która, choć opasana potężnymi murami i zabudowana pięknymi domami, miała jedynie nieco ponad 16 tys. m² powierzchni.
Schliemann podejrzewał, że Troja była o wiele większa, niż wskazywał na to zasięg odkopanych murów. Zauważył w 1884 r., że ceramika z Troi znajduje się na powierzchni stanowiska także w sporej odległości od cytadeli i uznał to za ślady osady z epoki brązu. Podobnego zdania byli także następni badacze Troi: Wilhelm Dörpfeld w latach 90. XIX wieku i Carl Blegen, który odkopywał stanowisko kilka lat przed II wojną światową. Obaj szukali jednak dolnego miasta Troi w niewłaściwym miejscu.

Schliemann barbarzyńca
Troję trudno badać, bo budowle z suszonej na słońcu cegły mułowej rozpadały się w pył. Kolejne pokolenia budowały nowe domy na hałdach ziemi, w które zamieniły się starsze budowle. W Troi nieprzerwane osadnictwo trwało ponad 3 tys. lat. Na dodatek Troja od starożytności była systematycznie niszczona. Grecy zniszczyli pałace z końca epoki brązu, kiedy ścięli stożek wzgórza, a na powstałej w ten sposób platformie wybudowali świątynię Ateny. Grecy i Rzymianie wznieśli wokół cytadeli spore miasto, które zatarło ślady wcześniejszego osadnictwa. Schliemann, który badał stanowisko w latach 1870-1890, również więcej zniszczył, niż zachował. Opętany wizją znalezienia pałacu króla Priama przekopał wzgórze w poprzek, nie dokumentując wyrzucanych warstw ziemi. Wilhelm Dörpfeld i Carl Blegen także rozkopali większą część wzgórza. Nic więc dziwnego, że kiedy Korfmann rozpoczynał badania w 1988 r., wśród archeologów panowała opinia, że na tym stanowisku nie ma już nic do odkrycia.
Niemiecki archeolog postanowił zbadać teren za pomocą tzw. georadarów. W ten sposób udało się odtworzyć sieć ulic hellenistycznego i rzymskiego miasta, ale także uchwycić struktury pochodzące z epoki brązu. Wykopaliska prowadzone we wskazanych przez georadar miejscach, 200 m na południe od murów cytadeli, odsłoniły mały fragment fosy oraz rząd jam, być może pozostałość po drewnianej palisadzie. Korfmann uważał, że był to fragment systemu obronnego otaczającego dolne miasto. Fosę, która zatrzymywała z dala od murów Troi greckie rydwany, opisał w „Iliadzie" Homer. Korfmann argumentował, że niemożliwe jest istnienie samej cytadeli bez zaplecza w postaci miasta pełnego kupców i rzemieślników, ludzi, którzy cytadelę wybudowali i utrzymywali.

Uparty jak Korfmann
Mimo odkrycia fragmentu fosy niektórzy badacze nadal uważali, że Korfmann wyciąg-nął zbyt pochopne wnioski na podstawie odkrytego fragmentu rowu. Frank Kolb, historyk z uniwersytetu w Tybindze, twierdził, że wykuty w skale system nie był obronną fosą, ale służył do melioracji terenu. Nawet jeśli rów pełnił funkcję obronną, sama fosa i palisada to za mało, aby odeprzeć atak armii z epoki brązu. Liczbę mieszkańców równiny wokół Troi szacowano na mniej niż 3 tys. osób. Korfmann utrzymywał, że Troja musiała być miastem nie tylko o wiele większym, niż wcześniej sądzono, ale też odgrywającym istotną rolę w świecie polityki epoki brązu.
Okazało się, że miasto, zwane przez Homera Ilios, w epoce brązu musiało być znane jako Wilios. Teksty Hetytów, najpotężniejszego ludu Anatolii w II tysiącleciu p.n.e., opisują traktat zawarty w XIII wieku p.n.e. między królem Wilusy Alaksandu (jest to prawdopodobnie wczesna forma imienia Aleksander, którym określano w „Iliadzie" Parysa z Troi) a hetyckim królem Muwatalisem II. W wyniku tego porozumienia Wilusa została hetyckim wasalem i sojusznikiem w wojnach toczonych z buntującymi się państwami na Zachodzie.
Nieliczne wzmianki w he-tyckich tekstach sugerują, że Wilusa była państwem położonym w najodleglejszym od stolicy Hetytów zakątku Anatolii, chociaż nic nie wskazuje bezpośrednio na to, iż była nią Troja. Pewien detal opisu Wilusy od dawna zastanawiał jednak archeologów i lingwistów: podziemny, wydrążony w skale tunel, który miał doprowadzać wodę do miasta. Właśnie taki tunel archeolodzy odkopali w Troi. Laboratoryjne badania wapniowego osadu na skałach wykazały, że podziemny korytarz wydrążono około 2600 r. p.n.e. i na pewno korzystano z niego w czasach zawierania sojuszu między Wilusą a Hetytami. W korespondencji hetyckiego króla Hattusilisa III, który panował pod koniec XIII wieku p.n.e., można znaleźć wzmiankę, że Wilusa była kością niezgody między Hetytami a mieszkańcami królestwa Ahhijawa, których badacze identyfikują z Achajami (tak są nazywani w „Iliadzie" Grecy). Być może więc wojna trojańska naprawdę się toczyła, jednak pretekstem do jej rozpętania była nie piękna Helena, ale próba zdobycia politycznej dominacji nad zachodnim wybrzeżem Anatolii. Dzięki wynikom najnowszych badań archeolodzy z Tybingi są już pewni, że rów wykuty w skale pełnił funkcję fosy i miał co najmniej 2,5 km długości – otaczał całe dolne miasto Troi. Odsłonięto też pozostałości południowej i południowo-wschodniej bramy oraz ślady bramy południowo-zachodniej. Ernst Pernicka, który kontynuuje poszukiwania Korfmanna, przypuszcza, że przyszłoroczne badania pozwolą zlokalizować bramę wschodnią. Tak precyzyjne umiejscowienie bram wskazuje na to, że wokół cytadeli rozciągało się starannie zaplanowane miasto. To ostateczny argument dla tych, którzy nigdy nie wątpili w wielkość wielkiej Troi.


Nieprzerwane osadnictwo w Troi trwało ponad 3 tys. lat. Miasto rozciągało się na powierzchni 40 ha, a liczba jego mieszkańców w epoce brązu sięgała 10 tys. osób. O duzym znaczeniu Troi w starożytności świadczą znalezione tam ruiny potężnych murów, amfiteatru, wież, pałaców i wydrążony w skale tunel, który doprowadzał wodę do miasta.



Ślad przyszłości
Jednym z ulubionych powiedzeń Korfmanna było tureckie przysłowie: przyszłość to ślad, który zostawiasz po sobie. Korfmann zostawiał ślady wszędzie, gdzie stanął. Użył swoich politycznych kontaktów, by doprowadzić do stworzenia instytutu archeologii na uniwersytecie w sąsiadującym z Troją mieście Çanakkale. W 1996 r. wokół Troi utworzono park narodowy, aby chronić historyczny pejzaż. Dwa lata później stanowisko wpisano na listę dziedzictwa kulturowego UNESCO. Korfmann planował budowę w Troi muzeum z trojańskimi zbiorami. Rok przed śmiercią doprowadził do powstania tureckiej Fundacji Troja. Turcy, zazwyczaj nieufni w stosunku do cudzoziemców, traktowali Korfmanna jak jednego ze swoich, a on uważał to za największe z możliwych wyróżnień. Gdy w 2003 r. otrzymał honorowe obywatelstwo tureckie, z dumą przybrał imię Osman, które wcześniej było jego przezwiskiem w kraju, w którym nikt nie potrafił wymówić imienia Manfred. Został członkiem Tureckiej Akademii Nauk i honorowym obywatelem Çanakkale. Znał wszystkich tureckich polityków: prezydent Turcji był nawet gościem w Troi, pierwszą głową tureckiego państwa, która odwiedziła stanowisko od czasów Mehmeta Zdobywcy.
Osman Korfmann najbardziej lubił jednak wolne od pracy niedzielne popołudnia. Zabierał tych członków ekipy, którzy akurat nie mieli nic do roboty i objeżdżał z nimi okoliczne wioski, aby wypić szklaneczkę herbaty z szewcem z Mahmudiye lub zapytać o zdrowie wójta z Yeniköy. Taka wyprawa zawsze kończyła się ucztą w jednej z miejscowych knajpek, gdzie obsługa już przy wejściu wołała: „Mehraba Osman Bey" (Dzień dobry, panie Osmanie).



Okładka tygodnika WPROST: 43/2008
Więcej możesz przeczytać w 43/2008 wydaniu tygodnika „Wprost”
Zamów w prenumeracie lub w wersji elektronicznej:
 0

Spis treści tygodnika Wprost nr 43/2008 (1348)

  • Na stronie - Kolejka Friedmana 19 paź 2008, 22:00 Gdy rozum śpi, budzą się neo-Leppery i neo-Tymińscy 3
  • Ranking tchórzy 19 paź 2008, 22:00 Polityka 6
  • Skaner 19 paź 2008, 22:00 6
  • Władca klonów 19 paź 2008, 22:00 Biznes 7
  • Bruni broni terrorystki 19 paź 2008, 22:00 Francja 7
  • Grób gladiatora 19 paź 2008, 22:00 Włochy 7
  • Wymienić wszystkich! 19 paź 2008, 22:00 Wybory 7
  • Dossier 19 paź 2008, 22:00 „Mamy globalny rynek finansowy i instrumenty jego nadzorowania i regulowania. Poza tym nie mamy nic" Gordon Brown, brytyjski premier, podczas konferencji w Brukseli, o konieczności stworzenia globalnego systemu wczesnego... 8
  • PYTANIA NIEPOLITYCZNE - Spałam z cegłą 19 paź 2008, 22:00 Rozmowa z Jolantą Fedak, ministrem pracy i polityki społecznej, miłośniczką remontów 8
  • Ludzie 19 paź 2008, 22:00 Arsenał Claptona Eric Clapton wystawia na sprzedaż swoją pokaźną kolekcję broni. Muzyk, który od kilku lat interesuje się strzelectwem, chce się pozbyć 13 sztuk broni, żeby zrobić miejsce dla kolejnych eksponatów. Aukcja może mu... 9
  • Selekcja gwiazd 19 paź 2008, 22:00 Obyczaje 9
  • Dubaj zawsze „naj" 19 paź 2008, 22:00 Emiraty 10
  • Angielski Tuska 19 paź 2008, 22:00 Polityka 10
  • Wykrywacz kłamstw 19 paź 2008, 22:00 „Naprawione zostały wszystkie uchybienia prawne wskazane przez ministra sportu Mirosława Drzewieckiego we wniosku do Trybunału Arbitrażowego przy PKOl" 10
  • Bezdomni dla Obamy 19 paź 2008, 22:00 USA 12
  • Teraz nieruchomości? 19 paź 2008, 22:00 Inwestycje 12
  • Zapytaj wprost - Piotr Kownacki 19 paź 2008, 22:00 Nudzą mnie kłótnie z kancelarią premiera 13
  • Poczta 19 paź 2008, 22:00 WyjaśnienieW artykule „Czarownicy kasy" (nr 42) zamieszczono nieprawdziwą informację, że jednostki funduszu akcji SKOK FIO Akcji – Subfundusz UniSektor Nieruchomości Nowa Europa straciły 43,5 proc. Błąd wyniknął z... 14
  • Playback 19 paź 2008, 22:00 Szef gabinetu politycznego premiera Sławomir Nowak oraz minister w Kancelarii Prezydenta Michał Kamiński 14
  • Wprost przeciwnie - Ciężka praca na polu 19 paź 2008, 22:00 Rząd wierzy, że Trybunał Konstytucyjny też należy do PO i odbierze prezydentowi kompetencje Krystyna Grzybowska, stały współpracownik „Wprost” 15
  • Z życia koalicji 19 paź 2008, 22:00 Potwierdza się stara sentencja, autorstwa bodaj Sławomira Mrożka, że Polska to kraj na wschód od Zachodu i na zachód od Wschodu. W Niemczech rządzi koalicja socjaldemokratów i chadeków, która teoretycznie nie powinna powstać. Na... 16
  • Z życia opozycji 19 paź 2008, 22:00 Z całego pobytu Kaczyńskiego i Tuska na szczycie najbardziej zaimponowały nam fragmenty, kiedy jeden rozmawiał z Sarkozym, a drugi z Rasmussenem z Danii. Matko, to oni wszyscy mówią po polsku? Ale przeczołgał Kaczorek Donka, oj... 17
  • Polski odlot 19 paź 2008, 22:00 Konflikty między najważniejszymi organami władzy wykonawczej są tak stare, jak III RP, i są oczywiste 20
  • Płaszcz prezydencki 19 paź 2008, 22:00 Rozmowa z Rafałem Dutkiewiczem, prezydentem Wrocławia, liderem inicjatywy Polska XXI 28
  • Platforma markowa 19 paź 2008, 22:00 Platforma Obywatelska jest postrzegana jak mercedes, zaś PiS jak kia 30
  • Kalifat Polska 19 paź 2008, 22:00 Rząd powinien sfinansować budowę meczetu w Warszawie 32
  • Wprost z blogu 19 paź 2008, 22:00 SportManchester United jak rolls-royceŁukasz Sawala www.redlog.plOprócz podatków i śmierci jeszcze jedno jest pewne. Pewne jest mianowicie to, że Wyspy Brytyjskie są monoteistyczne. Wszystko kręci się bowiem wokół futbolu. Wyspiarze... 34
  • Trójka bez sternika 19 paź 2008, 22:00 35
  • Pomsył na kryzys 19 paź 2008, 22:00 Beneficjentem kryzysu jest Barack Obama, opawiadający się za wiekszą rolą państwa w gospodarcePodejmowanie kwestii walki z terroryzmem oraz bezpieczeństwa USA sprzyjało szansom Johna McCaina. Teraz, przez wyjątkową niestabilność... 35
  • Kapitał rządowy 19 paź 2008, 22:00 Noblista Krugman nie dostrzega różnicy między kapitałem a drukowanym pieniądzem Formalnie wszystko jest jasne. Nagrodę Nobla z ekonomii otrzymał Paul Krugman za teorię dotyczącą urbanizacji i lokalizacji działalności gospodarczej. Co... 35
  • Ściągnijmy cugle! 19 paź 2008, 22:00 Rząd nie umiekorzystać z unijnych dotacji Prawie przestaliśmy wykorzystywać należące do nas unijne pieniądze. Analiza stanu realizacji unijnych programów operacyjnych na lata 2007-2013 prowadzi do dramatycznych wręcz wniosków. Oto we... 35
  • Ryba po polsku - Pytaj pan Kryzysa 19 paź 2008, 22:00 Nasza suwerenność jest oddzielona od pieniędzy – i słusznie, bo pieniądze tylko demoralizują 36
  • Czeski marzyciel - Václav Klaus 19 paź 2008, 22:00 Václav Klaus otwiera szpitale, szkoły, sklepy, fotografuje się na korcie, często udziela pomocy socjalnej, nie afiszuje się bogactwem 38
  • Giełda 19 paź 2008, 22:00 44
  • Islandia na rybach 19 paź 2008, 22:00 – Wszystko będzie dobrze. Możemy jeść to, co złowimy – uspokajał Islandczyków ich premier. W wyniku kryzysu finansowego Islandia praktycznie zbankrutowała. Giełda stoi, kurs islandzkiej korony wobec euro spadł o 70 proc., a... 44
  • Marka w cenie 19 paź 2008, 22:00 Ponad jedna czwarta Polaków kupuje markowe produkty, jednocześnie deklarując, że wiedzą, iż ich jakość nie odbiega znacząco od tych niemarkowych – wynika z raportu firmy badawczej Nielsen. Daleko nam do fascynacji Greków czy... 44
  • Kołysanka dla banków 19 paź 2008, 22:00 Kryzysu finansowego w Polsce nie będzie, ale w razie czego jesteśmy przygotowani – taki komunikat wysłał prezes NBP Sławomir Skrzypek rynkowi finansowemu. Zaoferował bankom „pakiet zaufania", który ma im ułatwić... 44
  • Utwardzanie franka 19 paź 2008, 22:00 Banki zaostrzają kryteria udzielania kredytów hipotecznych, zwłaszcza tych udzielanych we frankach szwajcarskich. Aby dostać tańszą pożyczkę we frankach w PKO BP, trzeba będzie dysponować co najmniej 20-procentowym wkładem własnym.... 44
  • Golenie bojarów 19 paź 2008, 22:00 100 najbogatszych Europy Środkowej i Wschodniej 55
  • Czas wolny i wakacje 19 paź 2008, 22:00 Odcinek VI 71
  • Czynny relaks 19 paź 2008, 22:00 Powierzchnia terenów parków narodowych, parków krajobrazowych i innych form ochrony przyrody zagospodarowanych w ramach dofinansowań UE na cele turystyczne i kulturalne wynosi 8,38 ha 72
  • Wakacje 19 paź 2008, 22:00 W 2007 roku Polskę odwiedziło 4,4 mln gości zagranicznych – to w stosunku do 2003 roku o 1,1 mln osób więcej 74
  • Transport 19 paź 2008, 22:00 Działania z zakresu infrastruktury transportowej dotyczące kolei obejmują 35 projektów o wartości ponad 7152,4 mln zł 76
  • Złoty spisek 19 paź 2008, 22:00 Dlaczego rządy i banki centralne manipulują cenami złota 80
  • Kosztowny kompromis 19 paź 2008, 22:00 Audi przejechało się na konkurowaniu z Porsche i Astonem Martinem 84
  • Kryzysowa promocja 19 paź 2008, 22:00 Pod koniec roku 2008 ceny nowych aut spadną nawet o kilkadziesiąt procent 86
  • Know-how 19 paź 2008, 22:00 88
  • Silniejszy od Pudziana 19 paź 2008, 22:00 Nazywa się HAL (Hybrid Assistive Limb) i pomaga ludziom starszym oraz niepełnosprawnym. Urządzenie w przyszłości ma być zakładane na całe ciało. Na razie kosztuje 1,5-2,2 tys. dol. i jest dostępne w trzech rozmiarach. Zakładane jest na... 88
  • Beethoven od kołyski 19 paź 2008, 22:00 Już pięciomiesięczne noworodki mają ukształtowane upodobania muzyczne. W tym wieku mamy już ulubiony rodzaj muzyki i potrafimy go odróżnić od innych dźwięków – twierdzą psychologowie z Brigham Young University w USA. Maluchy... 88
  • Seksmisja rekinów 19 paź 2008, 22:00 Po ośmiu latach samotnego życia w Virginia Aquarium w Stanach Zjednoczonych samica żarłacza czarnopłetwego urodziła młode. Choć sytuacja wskazywała na niezwykłe zdolności dzieworództwa, naukowcy przeprowadzili testy genetyczne. Ich... 88
  • To moje ręce! 19 paź 2008, 22:00 To są moje ręce i nikomu ich nie oddam – powiedział 54-letni Karl Merk. Chirurdzy z kliniki w Monachium przeszczepili mu obie całe ręce (była to pierwsza taka operacja na świecie, pisaliśmy o niej w nr. 38). Operację trwającą 15... 88
  • Moc oszustwa 19 paź 2008, 22:00 O żadnej innej dziedzinie nauki nie napisano tak dużo jak o związkach ciała i umysłu. Na stronie internetowej Amazon.com jest ponad 14 tys. publikacji tylko o pozytywnym myśleniu. Trudno też znaleźć dziedzinę, z którą jest związanych... 88
  • Kod prezydenta 19 paź 2008, 22:00 Po sposobie mówienia można poznać, kto zostanie prezydentem? 90
  • Astma autostradowa 19 paź 2008, 22:00 Alergików przybywa w Polsce szybciej niż w innych krajach Europy 94
  • Podglądanie wszechświata 19 paź 2008, 22:00 Wkrótce w niebo spojrzą teleskopy o rozmiarach dziesięciopiętrowych budynków 98
  • Trzecia bitwa o Troję 19 paź 2008, 22:00 Opisy wielkiego miasta w „Iliadzie” Homera były autentyczne 102
  • Operacja papież 19 paź 2008, 22:00 W rozpracowaniu papieża Stasi korzystała z pomocy zwerbowanych Polaków 106
  • Bez granic 19 paź 2008, 22:00 110
  • Marks na kryzys 19 paź 2008, 22:00 Niemcy znów sięgają po dzieła Karola Marksa. Jak szacują niemieccy księgarze, popyt na publikacje współautora „Manifestu komunistycznego" wzrósł trzykrotnie. „Renesans popularności Marksa to głównie efekt... 110
  • Internet dla królowej 19 paź 2008, 22:00 Podobizna królowej Elżbiety II została umieszczona w oficjalnym logo brytyjskiego serwisu Google. W ten sposób pracownicy najpopularniejszej przeglądarki internetowej uczcili wizytę pary królewskiej w centrali serwisu w Londynie. Elżbieta... 110
  • Marsylianka zagrożona 19 paź 2008, 22:00 Francuska minister spraw wewnętrznych Michele Alliot-Marie zarządziła przeprowadzenie dochodzenia po skandalu, do jakiego doszło na stadionie Stade de France w Paryżu. Rzecz działa się przed meczem piłkarskim Francja-Tunezja. Zgromadzeni... 110
  • Cytat tygodnia 19 paź 2008, 22:00 „Nie zgadzam się, by grupa najbogatszych zmieniła świat w jedno wielkie kasyno i dyktowała najuboższym, jak mają rządzić" Luiz InÁcio Lula da Silva, prezydent Brazylii, obarczając najbogatsze kraje świata winą za globalny... 110
  • Nowa Jałta 19 paź 2008, 22:00 Europa Zachodnia kończy się na Bugu, a Polska stała się krajem frontowym 112
  • Francuskie nieporozumienie 19 paź 2008, 22:00 Paryż na czele unii zderzył się z trzema katastrofami 116
  • Okiem Brytyjczyka - Nowe zimne co? 19 paź 2008, 22:00 Polska powinna dołączyć do układu obronnego z państwami skandynawskimi 119
  • John Fitzgerald Obama 19 paź 2008, 22:00 Wyścig do Białego Domu obnażył wciąż istotny problem rasowy Ameryki 120
  • Ostatni liberał 19 paź 2008, 22:00 Czy Peter Mandelson uratuje Wielką Brytanię? 122
  • Zazdroszczę Polsce 19 paź 2008, 22:00 Rozmowa z Viktorem Orbánem, byłym premierem Węgier 124
  • Pasaż 19 paź 2008, 22:00 126
  • Zegarek wagi państwowej 19 paź 2008, 22:00 Władimir Putin jest dumnym właścicielem zegarka Patek Philippe Perpetual Calendar, wartego 60 tys. USD. George W. Bush wypada blado na jego tle ze swoim Timeksem za 50 dolarów. Honor Amerykanów ratuje Arnold Schwarzenegger. Gubernator stanu... 126
  • Formuła 1 na wodzie 19 paź 2008, 22:00 Edox Class 1 Regulator Automatic powstał z materiałów wykorzystywanych do budowy łodzi, pojazdów wyścigowych i w technologii kosmicznej. Wodoszczelny do 500 m, wyposażony w automatyczny zawór helowy, niezbędny przy dekompresji. Edox... 126
  • Rajski ptak 19 paź 2008, 22:00 Apiana, linia luksusowych zegarków z pracowni Milus, zawdzięcza swą nazwę konstelacji gwiazd Apus, znanej potocznie jako Rajski Ptak. Damski zegarek Apiana na pewno nie ustępuje urodą ani gwiazdom, ani zwierzęciu słynącemu z pięknego... 126
  • Gwoździe z diamentami 19 paź 2008, 22:00 Gucci funduje nam podróż do lat 60., kiedy czasomierze tej marki po raz pierwszy upodobniły się do gwoździ z kwadratowym łebkiem. Tak wygląda najnowsza kolekcja – Chiodo. Są tu zegarki z różnych materiałów, m.in. ze złota i... 126
  • Zegarek alpinisty 19 paź 2008, 22:00 T-Touch Expert ma zapewnić swoim użytkownikom najbardziej zaawansowane technologie – taka myśl przyświeca producentowi tego nowoczesnego zegarka szwajcarskiej pracowni Tissot. Wszystkie funkcje uruchamiane są przez szkiełko dotykowe.... 126
  • Nastroje na trzy 19 paź 2008, 22:00 Zegarkowi Magic Hour marki Piaget postawiono wyjątkowo wysokie wymagania – według producenta, ma opowiadać historię kobiecych inspiracji. Ale jest to możliwe, bo Magic Hour nie należy do grona zwyczajnych zegarków. Właściwie to trzy... 126
  • Laser 19 paź 2008, 22:00   130
  • Płyty - krajowe premiery 19 paź 2008, 22:00 Abradab „Ostatni poziom kontroli", MyMusic Już u zarania hip-hopu w naszym kraju pojawił się zespół Kaliber 44, który od razu stał się najważniejszym wykonawcą gatunku. Mijały lata, przemijały kolejne mody na hip-hop, ale... 130
  • Wystawa 19 paź 2008, 22:00 Żarty to nie zabawa – Rysunki, które robię dla prasy, są wrzeszczące, nieraz brutalne. Mają przykuć uwagę, wywołać natychmiastowe emocje – mówi Andrzej Krauze. – Te, które znajdą się na krakowskiej wystawie, są... 130
  • Taniec z jurorami 19 paź 2008, 22:00 Oceniamy jurorów telewizyjnych show według ich własnych metod i kryteriów 132
  • Ucieczka z kryzysu 19 paź 2008, 22:00 Kryzys może doprowadzić nie do zwiększenia – jak w latach 30. – lecz do ograniczenia wydatków na popkulturowe dobra 136
  • Stylowi terroryści 19 paź 2008, 22:00 Luzacki styl młodych straceńców z RAF przesłania zrozumienie istoty zła, jakie było ich dziełem 140
  • Nieznośna lekkość przeszłości 19 paź 2008, 22:00 Czy Milan Kundera udźwignie aferę ze swoim domniemanym donosem? 142
  • Wencel gordyjski - Medialne dzieci 19 paź 2008, 22:00 Siłą synczyzny jest młodzieńcza brawura, podwórkowa składnia i arogancja 144
  • UEorgan Ludu 19 paź 2008, 22:00 Polskie zwycięstwo nad Słowacją! * Tajemnice najnowszej historii: z Noblem jak z Bolkiem? * Po szczycie - Tusk nie chce być prezydentem * Nowy Zuch o dwóch zuchach 145
  • Krótko po wolsku - Sprawiedliwość zastępcza 19 paź 2008, 22:00 Kiedy nie ma szans na prawdziwą sprawiedliwość, w imię wyższych racji stosuje się czasem sprawiedliwość zastępczą. Tak było, kiedy Al Capone poszedł do wiezienia – nie za mordy, wymuszenia i nielegalny handel wódką,... 145
  • Skibą w mur - Smutny koniec męskiej przyjaźni 19 paź 2008, 22:00 Kultowe filmy gangsterskie zasługują na miano kina zakłamanego 146

ZKDP - Nakład kontrolowany